# شأز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A3%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شأز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شأز

شئز المكان، كفرح، شأزا، محركة، وشؤوزا، بالضم: غلظ وارتفع. أما قوله اشتد فإنه تصحف على المصنف، ففي نص المحكم بعد قوله: ارتفع. وأنشد لرؤبة. فجعل أنشد اشتد، وقال ابن شميل: الشأز: الموضع الغليظ الكثير الحجارة، وليست الشؤوزة إلا في حجارة وخشونة، فأما أرض غليظة وهي طين فلا تعد شأزا، وقال: مكان شأز وشئز، أي غليظ، كشأس وشئس. شئز الرجل شأزا فهو شئز: قلق من مرض أو هم. وذعر، كشئز، كعني، فهو مشؤوز، كمنصور، ومشوز كمقول، وأشأزه غيره: أقلقه. وفي حديث معاوية أنه دخل على خاله أبي هاشم شيبة بن عتبة وقد طعن فبكى فقال: ما يبكيك يا خال، أوجع يشئزك أم حرص على الدنيا. قال أبو عبيد: قوله: يشئزك أي يقلقك. قال ذو الرمة يصف ثورا وحشيا:
  فبـات يشـئزه ثـأد ويسـهـره                      تذؤب الريح والوسواس والهضب واشتأز: نفر وهذه عن الصاغاني. وشأزها شأزا كمنع: جامعها كشحزها. وخيل شأزة: سمان. ومما يستدرك عليه: انشأز الرجل عن كذا وكذا، أي ارتفع عنه. قال الشاعر:
  أشأزت عن قولك أي إشآز

### Türkçe

**شئز** mekân, **كفرح**: **شأزا** (harekeli), ve **شؤوزا** (ötre ile): kalınlaştı ve yükseldi. “Şiddetlendi” sözüne gelince: o, musannife karşı tashif edilmiştir; zira **المحكم**’in nassında “yükseldi” sözünden sonra (gelir). Ve Rü’be’ye ait olarak inşad etti. Böylece “inşad etti”yi “şiddetlendi” kıldı. İbn Şümeyl dedi ki: **الشأز**: taşları çok olan kalın yer; ve **الشؤوزة** ancak taşlarda ve pürüzlülükte olur; ama kalın bir yer olup da çamur ise, **شأزا** sayılmaz. Ve dedi ki: **مكان شأز وشئز**; yani kalın; **كشأس وشئس** gibi.

**شئز** adam **شأزا**; o hâlde o **شئز**’dir: hastalıktan veya gamdan dolayı huzursuz. Ve ürktü; **كشئز** gibi, **كعني**: o hâlde o **مشؤوز**’dur, **كمنصور**; ve **مشوز** (da), **كمقول**; ve başkası onu **أشأزه**: onu huzursuz etti. Muâviye hadîsinde: dayısı Ebû Hâşim Şeybe b. Utbe’nin yanına girdi; o, mızraklanmıştı; bunun üzerine ağladı. (Dayısı) dedi ki: “Ey dayı, seni ne ağlatıyor; seni acı mı **يشئزك** ediyor, yoksa dünyaya hırs mı?” Ebû Ubeyd dedi ki: onun sözü: **يشئزك** yani seni huzursuz eder.

Zü’r-Rumme, yabanî bir boğayı vasfederek dedi:
  فبـات يشـئزه ثـأد ويسـهـره                      تذؤب الريح والوسواس والهضب

Ve **اشتأز**: ürktü; bu, Sâğânî’dendir. Ve onu **شأزها شأزا** **كمنع**: onunla cima etti; **كشحزها** gibi. Ve **خيل شأزة**: semiz (atlar).

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: adam **انشأز** falan ve falandan; yani ondan yükseldi. Şair dedi:
  أشأزت عن قولك أي إشآز
