# شأف (ش-أ-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A3%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - أ - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شءف

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والفاء و و ا ي ء معهما
ش ف و، ش و ف، ف ش و، ش ف ي، ف ي ش، ش أ ف مستعملات
شفو:
شفا كلِّ شيء: حدّه وحرفه، وجمعه: أشفاء، وقيل: شُفيٌّ وشفاه، إنك تقول: شفا البئر وشفةُ البِئر. والشَّفا: ما بين اللّيل والنهار عند غروب الشَّمس حيثُ يغيبُ بعضها ويبقى بعضها، قال:
أوفيته قبل شفاً أو بشفا
والشَّمس قد كادت تكون دنفاً
والشَّقةُ: نقصانها واو، تقول: شفةٌ وثلاثُ شفواتٍ، إذا أرت الهاء، قلت: شفاه. والمشافهة: مُفاعلة منه.
شوف:
الشَّوف: الجلو، قال الطّرماح:
والقيض أجنبهُ كأن حُطامه		فلقُ الحواجل شافهنَّ الموقدُ
قوله: أجنبهُ، أي: في أجنبه، فنزع الصِّفة. وقال عنترة:
ولقد شربتُ من المُدامةِ بعدما		ركد الهواجرُ بالمشُوفِ المُعلمِ
والمشُوف: الدينار.
وتشوَّفتِ المرأةُ: تزينت وظهرت.. وتشوفتِ الأوغال: ارتفعت على معاقل الجبال، فأشرفت.. وتشوَّفت أمري: طمحتُ ببصري إليه.
فشو:
فشا الشَّيءُ يفشو فُشُوّا إذا ظهر، وهو عامٌّ في كلِّ شيءٍ، ومنه: إفشاءُ السرِّ. ويكتب بالسّواد على الشيء فيتفشى فيه، أي: ينتشر وتفشَّى بهم المرضُ، وتفشاهم المرضُ، قال:
تفشَّى بإخوانِ الثِّقاتِ فعمـهـم		وأسكتُّ عنّي المُعولاتِ البواكيا
وفشت على فلانٍ أموره، أي: انتشرت، فلم يدرِ بأي ذلك يأخذُ، وأفشيته أنا.
والفواشي: كلّ ما ينتشر من المال، مثل الغنم السائمة والإبل وغيرها.
والتَّفشِّي: التوسُّع. وفشا وتفشَّى: توسَّع وكثرُ وظهر.
شفي:
الشَّفاءُ: معروفٌ، وهو ما يبرئ من السَّقم.. شفاهُ الله يشفيه شفاءُ.
واستشفى فلان، إذا طلب الشفاء.. وأشفيت فلاناً، إذا وهبت له شفاءٌ. وقيل: شفيته بمعنى: أشفيته في هبة الشَّفاء.. وشِفاءُ العيِّ: السُّؤال. والإشفى: المثقب، والجميع: الأشافي.
فيش:
الفيشُ، والجميعُ: فيوش: الفيشلة الضَّعيفة، والفيشوشةُ: الضعف والرخاوة.
ورجل فيوش: ضعيف جبانٌ. وفاش الرّجلُ فيشأ، إذا نصب الأمر وهيجه، فإذا أخذ الأمر، واستحق رجع وجبُن وذاك هو الانفشاش والتَّفيُّش، قال:
فازجُر بني النجاجة الفشوشِ
عن مُسمهرٍّ ليس بالفيوشِ
شأف:
شئفته شأفاً: إذا بغضته بغضاً شديداً.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الفاء** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ش ف و**، **ش و ف**، **ف ش و**، **ش ف ي**، **ف ي ش**، **ش أ ف** مستعملات

**شفو**:
**شفا** كلِّ شيء: onun sınırı ve kenarı; çoğulu: **أشفاء**. Ve denildi ki: **شُفيٌّ** ve **شفاه**; çünkü sen: **شفا البئر** ve **شفةُ البِئر** dersin. Ve **الشَّفا**: güneşin batışı sırasında gece ile gündüz arasındaki şeydir; onun bir kısmı kaybolur, bir kısmı kalır; dedi ki:
أوفيته قبل شفاً أو بشفا
والشَّمس قد كادت تكون دنفاً
Ve **الشَّقةُ**: onun eksikliği **واو**’dur; **شفةٌ** ve **ثلاثُ شفواتٍ** dersin; **الهاء**’yı göstermek istediğinde **شفاه** dersin. Ve **المشافهة**: ondan **مُفاعلة**’dir.

**شوف**:
**الشَّوف**: açıklık. **الطّرماح** dedi ki:
والقيض أجنبهُ كأن حُطامه		فلقُ الحواجل شافهنَّ الموقدُ
Onun sözü: **أجنبهُ**; yani: onun yanlarında; böylece sıfatı çekip çıkardı. Ve **عنترة** dedi ki:
ولقد شربتُ من المُدامةِ بعدما		ركد الهواجرُ بالمشُوفِ المُعلمِ
Ve **المشُوف**: dinar.
Ve kadın **تشوَّفتِ**: süslendi ve göründü. Ve **تشوفتِ الأوغال**: dağların sığınakları üzerine yükseldi; böylece yukarıdan baktı. Ve **تشوَّفت أمري**: ona bakışımla gözümü diktim.

**فشو**:
**فشا** şey **يفشو** **فُشُوّا**: göründüğü zaman; ve o her şeyde geneldir; ondan: sırrı açığa vurma. Ve şeyin üzerine siyahla yazılır da onda **يتفشى**; yani: yayılır. Ve hastalık onlara **تفشَّى**; ve hastalık onları **تفشاهم**; dedi ki:
تفشَّى بإخوانِ الثِّقاتِ فعمـهـم		وأسكتُّ عنّي المُعولاتِ البواكيا
Ve onun işleri falanın üzerine **فشت**; yani: yayıldı; böylece bununla nasıl tutacağını bilmedi. Ve ben onu **أفشيته**.
Ve **الفواشي**: maldan yayılan her şey; otlayan koyun ve deve ve başkaları gibi.
Ve **التَّفشِّي**: genişleme. Ve **فشا** ve **تفشَّى**: genişledi ve çoğaldı ve göründü.

**شفي**:
**الشَّفاءُ**: bilinen (şey)dir; ve o hastalıktan iyileştiren şeydir. Allah onu **شفاهُ**; onu **يشفيه**; **شفاءُ**.
Ve falan **استشفى**, şifayı istediği zaman. Ve falanı **أشفيت**, ona bir şifa bağışladığın zaman. Ve denildi ki: **شفيته**; şifayı bağışlamada **أشفيته** anlamındadır. Ve **شِفاءُ العيِّ**: soru sormadır. Ve **الإشفى**: delici alet; hepsi: **الأشافي**.

**فيش**:
**الفيشُ**; ve hepsi: **فيوش**: zayıf **الفيشلة**; ve **الفيشوشةُ**: zayıflık ve gevşeklik.
Ve **فيوش** bir adam: zayıf, korkak. Ve adam **فاش** **فيشأ**: işi diktiği ve onu kışkırttığı zaman; sonra işi ele alınca ve hak edince geri döner ve korkaklaşır; ve işte o **الانفشاش** ve **التَّفيُّش**’tir; dedi ki:
فازجُر بني النجاجة الفشوشِ
عن مُسمهرٍّ ليس بالفيوشِ

**شأف**:
Onu **شئفته** **شأفاً**: ona şiddetli bir nefretle nefret ettiğin zaman.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَأْفَةُ: قرحةٌ تخرج في أسفل القدم فتُكْوَى فتذهب. يقال في المثل: استأصل الله شَأْفَتَهُ، أي أذهبه الله كما أذهب تلك القَرحة بالكيّ. تقول منه: شَئِفَتْ رجلُه شَأَفاً إذا خرجتْ بها الشَأْفةُ. وشَئفْتُ فلاناً شَأْفاً، أي أبغضته.

##### Türkçe

**الشَأْفَةُ**: Ayağın alt kısmında çıkan bir yara; dağlanır da gider. Meselde şöyle denir: “استأصل الله **شَأْفَتَهُ**”, yani Allah onu, dağlama ile o yarayı giderdiği gibi giderdi. Ondan şöyle dersin: Ayağı **شَئِفَتْ** **شَأَفاً**; onda **الشَأْفةُ** çıktığı zaman. Ve “Falancayı **شَئفْتُ** **شَأْفاً**”, yani ona buğzettim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ف ( و ا ي ء )
شفى ، شاف ، شأف ، فشا ، فاش .
شفى : قال الليث : الشفاء معروف ، وهو ما يبرِىء من السَّقَم ، والفِعل : شفاه الله يشفيه شفاء ، واستشفى فلان ، إذا طلبَ الشفاء ، وأشفيت فلاناً ، إذا وهبْتَ له شفاء من الدواء .
ويقال : شِفاء العِيّ السؤال .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَشفَى ، إذا سار في شفَا القمر ، وهو آخر الليل ، وأشفَى ، إذا أشرف على وصيْةٍ أو وَدِيعة .
عَمْرو عن أبيه : أشفى زيدٌ عمراً ، إذا وَصفَ له دواء يكون شفَاؤه فيه ، وأشفَى ، إذا أعطَى شيئاً ما ، وأنشد :
وَلاَ تُشفِي أبَاهَا لَوْ أَتَاهَا
فقيراً فِي مَبَاءتها صِمَامَا
وشَفَا كلّ شيء جَرْفُه . قال الله تعالى : ( عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ ) ( التوبة : 109 ) ، والجميع الأشفاء .
وأخبرني المنذريّ ، عن الحرّانيّ ، عن ابن السِّكّيت ، قال : الشَّفا ، مقصور : بقيَّة الهلال ، وبقيَّة البَصر ، وبقيّة النهار ، وما أشبههه .
وقال العَجّاج :
وَمَرْبإِ عالٍ لمن تَشَرَّفَا
أشْرَفْتُه بلا شَفَا أو بِشفَا
وأشفَى فلان عى الهلكة ، أي أشرَف عليها .
وحدثنا محمد بن إسحاق ، قال : حدَّثنا الحسن بن الربيع ، عن عَبد الرزَّاق ، عن ابن جُريج ، عن عطاء ، سمعت ابن عباس يقول : ما كانت المُتْعة إلا رحمةً رحم الله بها أمَّة محمد ، فلولا نهيُه عنها ما احتاج إلى الزنا أحَدٌ إلا شفاً ) ، والله لكأني أسمع قوله : ( إلا شَفا ) .
عطاء القائل :
قلت : هذا الحديث يدلّ على أنَّ ابن عباس علم أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) نهى عن المُتعة ، فرجع إلى تحريمها بعد ما كان باح بإحلالها ، وقوله : ( إلا شفاً ) ، أي إلا خطيئة من الناس لا يجدون شيئاً قليلاً يستحلون به الفرْج .
وقال الليث : الشَّفَةُ نقصانها واو ، تقول : شَفَة وثلاث شفَوات ، ومنهم من يقول : نقصانها هاء ، وتجمع شفاهاً ، والمشافهة : مُفاعلة منه .
وقال الخليل : الباء والميم شفويتان نسبهما إلى الشفة : وسمعتُ بعضَ العرب يقول : أخبرني فلان خبراً اشتفَيْت به ، أي نَقَعَت بصحّته وصدقه . ويقول القائلُ منهم : تشفَّيْتُ من فلان ، إذا أنْكَى في عدوّه نِكَايَةً تسرُّه .
وقال الأصمعيّ : يقال : شفَت الشمس إذا غابت إلا قليلاً ، وأتيته بشَفاً من ضَوْء الشمس ، وأنشد :
وما نِيلُ مِصْرٍ قُبَيْلَ الشَّفَا
إذَا نفحتْ ريحُه النّافِحَهْ
أي قُبَيل غروب الشمس .
وشَفِيّة : رِكيّة عَادِيّة ، عَذْبة الماء في ديار بني سَعْد . والإشفَى : السِّراد ، وجمعه الأشافِي .
قال ابن السِّكيت : الإشفى ما كان للأساقي ، والقِرَب ، وهو مقصور ، والمِخْصَف للنِّعَال .
شوف شيف : قال الليث : الشوْف الجلَوْ . والمشوفُ : والمجلوّ . وقال عنترة :
وَلَقَدْ شرِبْتُ مِنَ المدَامَةِ بَعدَما
رَكَدَ الهواجرُ بالْمشُوفِ المُعْلَم
قال أبو العباس : قال ابنُ الأعرابيّ : المشوفُ المُعْلَم : الدينار الّذي شافَهُ ضارِبُه ، وقيل : أراد بالمشوف قَدَحاً صافياً مُنَقّشاً .
ابن السِّكّيت : أشاف على الشيء وأشفى عليه ، إذا أَشرَف عليه . وهذا من باب المقلوب . ويقال : شِيفَتِ الجاريةُ . تُشاف شوْفاً ، إذا زُيِّنَتْ . واشتَاف فلان يشتاف
اشتيافاً ، إذا تطاول ونظر . ورأيت نساء يتشوَّفْنَ من السطوح ، أي ينظرن ويتطاوَلْنَ .
وقال الليث : تشوَّفت الأوْعَال ، إذا ارتفعت على معَاقِل الجبال فأشرفَتْ .
أبو عُبيد عن أبي عَمْرو : المشُوف : الجمل الهائج في قول لَبيد :
بخطيرةٍ تُوفي الجديل سريحَةٍ
مثلِ المشوفِ هَنَأْتَهُ بعَصيم
وقيل : المشوف المزيّن بالعهون وغيرها ، وأنشد ابن الأعرابيّ :
يشْتِقْنَ للنَّظر البعيدِ كأنّما
إرْنَانُها ببواءِنِ الأشْطانِ
يصِفُ خيلاً نشيطة إذا رأت شخصاً نائِياً طمَحتْ إليه ، ثم صهلت ، وكان صهيلها في أبآرِ بعيدة لسعة أجوافها .
وقال ابنُ الأعرابيّ : بَعَثَ القومُ شِيفَةً ، أي طلِيعةً .
قال : والشَّيِّفانُ : الدَّيْدَبان .
وقال أعرابيّ : تَبَصَّرُوا الشَّيِّفان فإنهُ يصوك على شَعَفَةِ المصَادِ ، أي يلزمها .
شأف : أبو زيد : شئفت أصابعه شأَفاً ، إِذا تشقّقَتْ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شَئفَتْ أصابعه ، وسَئِفت وشَعِفتْ ؛ بمعنى واحد .
أبو عُبيد عن الكسائيّ : شَئفَتْ ، وسَعِفت ، وهو التشعّث حول الأظفار ، والشُّقاق .
وقال أبو زَيْد : شَئِفْتُ له شَأَفاً ، إذا أبغضتَه .
قال وشَئف الرجل ، إذا خفْتَ حينَ تراه أن تصيبه بعين ، أو تدلّ عليه من يكره .
قال : واستشاف الجرح ، فهو مُسْتَشِيف بغير همز ، إذا غَلظُ .
واستأصل الله شأفتَهُ وهو قَرْح يخرج بالقدم إذا حسم الأمر من أصله .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ ، يقال : استأصَل الله شأفته ، وهو قَرْح يخرج بالقدم ، يقال منه : شَئِفَتْ رجله شَأَفاً ، والاسمُ منه الشأفة ، فيُكوَى ذلك الداء فيذهب ، فيقال في الدعاء : أذهبك الله ، كما أذهب ذلك الداء .
شَمِر ، عن الهُجيميّ : الشأفة : الأصل ، واستأصل الله شأفته ، أي أصله .
قال : والشأفة : العداوة .
وقال الكُميت :
وَلَمْ نَفتأ كَذَلِكَ كلَّ يَوْمٍ
لشأفة واغرٍ مُسْتَأْصِلينا
أبو عُبيد : شُئِفَ فلانٌ شأفاً ، فهو مشئوف ، مثل جُئِث وزُئِد ، إذا فَزِع وذعر .
وفي الحديث : ( خرجت بآدَم شأْفَةٌ في رجله ) .
قال : والشأفة قد جاءت بالهمز وغير
الهمز ؛ وهي قَرْحة .
فشا : روي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ضُمّوا فواشيكُم بالليل ) والفواشي كلّ شيء ينتشر من المال ، مثل الغنم السائمة ، والإبل وغيرها .
وقال غيره : أفْشى الرَّجل ، إذا كثرت فواشيه .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : أفشى الرجل وأمشى وأوْشَى ، إذا كثر ماله ، وهو الفِشاء والمِشاء ، ممدود ، ونحو ذلك .
قال الفرّاء : قال الليث : فَشَا الشيءُ يفشُو فُشُوّاً إذا ظهر ، وهو عامٌّ في كل شيء . ومنه إفشاء السرّ ، وقد تفشَّى الخبرُ إذا كُتِبَ على كاغد رقيق فتمشَّى فيه .
ويقال : تفشّى بهم المرض وتفشّاهم المرض ، إذا عمَّهم . وأنشد :
تَفَشَّى بإخوان الثِّقاتِ فعمَّهُم
فأَسْكَتُّ عَنْهُ المعْوِلاتِ البواكيا
وقال أبو زيد في كتاب ( الهمز ) : تَفَشَّأَ بالقوم المرض تفشؤا ، إذا انتشر فيهم . وأنشد :
وأمرٌ عظيم الشأن يُرْهَب هَوْلُهُ
وَيَعْيَا به مَنْ كانَ يُحْسَبُ رَاقِياً
تَفَشَّأ إخْوَانُ الثِّقاتِ فعمّهمْ
فأَسْكَتُّ عنّي المعْوِلاَت الْبَواكِيَا
وقال ابن بُزُرْج : الفَشء من الفخر ، من أفُشأتُ ، ويقال : نَشَأْت .
وقال الليث : يقال : فَشَتْ عليه أمورُه ، إذا انتشرت ، فلم يدر بأيّ ذلك يأخذ ، وأفشيته أنأ .
والفَشَيَان : الغَثْيَةُ التي تعتري الإنسان ، وهو الذي يقال له بالفارسية : ( تاسا ) .
فيش : قال الليث : الفَيْش : الفيشلَة الضعيف . والفَيْش النفْج يرِي الرّجل أنّ عنده شيئاً ، وليس على ما يُرى .
وفلان صاحبُ فِيَاش ومُفَايشة وفُلاَن فَيّاش ، إذا كان نفّاجاً بالباطل ، وليس عنده طائل . ويقال أيضاً : رجل فَيُوش .
قال رؤبة :
عَنْ مُسْمَهِرَ لَيْسَ بالْفَيُوش
والفيشوشة : الضّعْف والرّخاوة . وقال جرير :
أدْرَى بحلمهمُ الفياشُ فَحِملْهُمْ
حِلْمُ الْفَراشِ غَشِين نَارَ المْطَلَى
شمِر : يقال : جاءوا يتفايشُون ، أي يتفاخرون ويتكاثَرون ، وقد فايَشني فِيَاشاً ، قال : يقال : فاش يفيشُ وفَشَّ يَفُشُّ بمعنًى ، كما يقال : ذَام يَذِيمُ ، وَذَمَّ يذُمّ .

##### Türkçe

ش ف ( **و ا ي ء** )
**شفى** ، **شاف** ، **شأف** ، **فشا** ، **فاش** .
**شفى** : Leys dedi: **الشفاء** bilinen (şey)dir; o, hastalıktan iyileştiren şeydir. Fiil: Allah onu iyileştirdi; onu iyileştirir; iyileştirme. Ve falan **استشفى** etti; yani şifayı talep etti. Ve falanı **أشفيت**; yani ona ilaçtan bir şifa bağışladın.
Ve denilir: **شِفاء العِيّ السؤال**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَشفَى**; ayın **شفَا**’sında yürüdüğü zaman; o, gecenin sonudur. Ve **أشفَى**; bir vasiyet yahut bir emanet üzerine (yüksekten) baktığı zaman.
Amr, babasından: Zeyd Amr’ı **أشفى** etti; yani ona, şifasının onda olacağı bir ilacı vasfetti. Ve **أشفَى**; yani bir şey verdi. Ve şu beyit okundu:
وَلاَ تُشفِي أبَاهَا لَوْ أَتَاهَا
فقيراً فِي مَبَاءتها صِمَامَا
Ve her şeyin **شَفَا**’sı onun yarıntısıdır. Allah Teâlâ dedi: ( **عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ** ) (Tevbe: 109); çoğulu **الأشفاء**’dır.
Ve bana Münzirî haber verdi; Harrânî’den; İbnü’s-Sikkît’ten; dedi ki: **الشَّفا** (hemzesi olmayan), maksûr: hilâlin kalanı, görmenin kalanı, gündüzün kalanı ve benzeri şeylerdir.
Ve el-Acçâc dedi:
وَمَرْبإِ عالٍ لمن تَشَرَّفَا
أشْرَفْتُه بلا شَفَا أو بِشفَا
Ve falan helâk üzerine **أشفَى** etti; yani onun üzerine (yüksekten) baktı.
Ve bize Muhammed b. İshâk rivayet etti; dedi: bize Hasan b. er-Rabî‘ rivayet etti; Abdürrezzâk’tan; İbn Cüreyc’den; Atâ’dan; İbn Abbâs’ı şöyle derken işittim: **المُتْعة** ancak Allah’ın Muhammed ümmetine merhamet ettiği bir rahmet idi; eğer onu yasaklaması olmasaydı, zinaya hiç kimse muhtaç olmazdı; ancak **شفاً** (olurdu). Vallahi sanki onun sözünü işitiyor gibiyim: ( **إلا شَفا** ).
Atâ, söyleyen:
Dedim: Bu hadis, İbn Abbâs’ın Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) **المُتعة**’yi yasakladığını bildiğine delâlet eder; onu helâl kılmasına cevaz verdikten sonra, onun haramlığına döndü. Ve onun sözü: ( **إلا شفاً** ); yani insanların, onunla ferci helâl sayacakları az bir şey bulamayanlardan ancak bir günah (işler).
Leys dedi: **الشَّفَةُ**’nin eksileni **واو**’dur; **شَفَة** ve üç **شفَوات** dersin. Onlardan kimi de der ki: eksileni **هاء**’dır; ve **شفاهاً** olarak çoğul yapılır. **المشافهة**: ondan türetilmiş **مُفاعلة**’dir.
Halîl dedi: **الباء** ve **الميم** **شفويتان**’dır; onları **الشفة**’ye nisbet etti. Ve Araplardan bazısını şöyle derken işittim: falan bana, onunla **اشتفَيْت** ettiğim bir haber verdi; yani onun sıhhati ve doğruluğu ile (içim) yatıştı. Ve onlardan söyleyen der ki: falandan **تشفَّيْتُ**; yani onun düşmanına, onu sevindirecek bir incitme ile incittiği zaman.
Asma‘î dedi: denilir: güneş **شفَت** etti; yani az kalmışken battı. Ve ona, güneş ışığından bir **شَفاً** ile geldim. Ve şu beyit okundu:
وما نِيلُ مِصْرٍ قُبَيْلَ الشَّفَا
إذَا نفحتْ ريحُه النّافِحَهْ
Yani güneşin batışından az önce.
**وشَفِيّة**: Benî Sa‘d diyarında suyu tatlı, Âdî bir kuyu. **الإشفَى**: **السِّراد**; çoğulu **الأشافِي**.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الإشفى**; tulumlar ve kırbalar için olan şeydir; o maksûrdur. Ve **المِخْصَف**: nalınlar içindir.
**شوف شيف**: Leys dedi: **الشوْف** **الجلَوْ**’dur. **المشوفُ**: **المجلوّ**. Ve Antara dedi:
وَلَقَدْ شرِبْتُ مِنَ المدَامَةِ بَعدَما
رَكَدَ الهواجرُ بالْمشُوفِ المُعْلَم
Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المشوفُ المُعْلَم**: darbedeni onu **شافَهُ** eden dinardır. Ve denildi: **المشوف** ile, nakışlı berrak bir kadehi kastetti.
İbnü’s-Sikkît: bir şey üzerine **أشاف** etti ve onun üzerine **أشفى** etti; yani onun üzerine (yüksekten) baktı. Bu, kalb (ters çevrilmiş) babındandır. Ve denilir: cariye **شِيفَتِ**. **تُشاف** **شوْفاً**; yani süslendiği zaman. Ve falan **اشتَاف** eder; **يشتاف اشتيافاً**; yani uzanıp baktığı zaman. Ve kadınlar gördüm; damlardan **يتشوَّفْنَ**; yani bakarlar ve uzanırlar.
Leys dedi: **تشوَّفت** **الأوْعَال**; yani dağların sığınakları üzerine yükseldikleri zaman, böylece (yüksekten) baktılar.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المشُوف**: Lebîd’in şu sözünde azgın devedir:
بخطيرةٍ تُوفي الجديل سريحَةٍ
مثلِ المشوفِ هَنَأْتَهُ بعَصيم
Ve denildi: **المشوف**; **العهون** ve başkalarıyla süslenmiş olandır. İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
يشْتِقْنَ للنَّظر البعيدِ كأنّما
إرْنَانُها ببواءِنِ الأشْطانِ
Uzak bir şahsı gördüklerinde ona hevesle yönelen, sonra kişneyen çevik atları vasfeder; ve onun kişnemesi, karın boşluklarının genişliği sebebiyle uzak kuyulardadır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: kavim bir **شِيفَةً** gönderdi; yani bir öncü.
Dedi: **الشَّيِّفانُ**: **الدَّيْدَبان**.
Bir bedevî dedi: **الشَّيِّفان**’ı gözetleyin; çünkü o, av yerlerinin **شَعَفَةِ**’si üzerinde sana **يصوك** eder; yani ona yapışır.
**شأف**: Ebû Zeyd: parmakları **شئفت**; **شأَفاً**; yani çatladığı zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: parmakları **شَئفَتْ**; ve **سَئِفت** ve **شَعِفتْ**; tek bir mânâ ile.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **شَئفَتْ** ve **سَعِفت**; o, tırnakların çevresindeki dağınıklık ve çatlamadır.
Ebû Zeyd dedi: ona **شَئِفْتُ**; **شَأَفاً**; yani ona buğzettiğim zaman.
Dedi: adam **شَئف** eder; yani onu gördüğün zaman, ona nazar değdireceğinden yahut onu, ondan hoşlanmayan birine göstereceğinden korktuğun zaman.
Dedi: yara **استشاف** etti; o, hemzesiz **مُسْتَشِيف**’tir; yani kalınlaştığı zaman.
Ve Allah onun **شأفتَهُ**’sini kökünden kesti; o, ayakta çıkan bir yaradır; iş kökünden kesildiği zaman.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: denilir: Allah onun **شأفته**’sini kökünden kesti; o, ayakta çıkan bir yaradır. Ondan denilir: ayağı **شَئِفَتْ**; **شَأَفاً**; ondan isim **الشأفة**’dir. O hastalık dağlanır da gider; duada denilir: Allah seni gidersin; tıpkı o hastalığı giderdiği gibi.
Şemir, Hüceymî’den: **الشأفة**: köktür. Allah onun **شأفته**’sini kökünden kesti; yani onun kökünü.
Dedi: **الشأفة**: düşmanlıktır.
Kumeyt dedi:
وَلَمْ نَفتأ كَذَلِكَ كلَّ يَوْمٍ
لشأفة واغرٍ مُسْتَأْصِلينا
Ebû Ubeyd: falan **شُئِفَ**; **شأفاً**; o **مشئوف**’tur; **جُئِث** ve **زُئِد** gibi; yani korktuğu ve ürktüğü zaman.
Hadiste: ( Âdem’de, ayağında bir **شأْفَةٌ** çıktı ).
Dedi: **الشأفة** hemzeli ve hemzesiz gelmiştir; o, bir yaradır.
**فشا**: Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu ki dedi: ( Geceleyin **فواشيكُم**’u toplayın ). **الفواشي**: maldan yayılan her şeydir; otlayan koyun gibi, deve ve başkaları gibi.
Başkası dedi: adam **أفْشى** etti; yani **فواشيه** çoğaldığı zaman.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أفشى** etti, **أمشى** etti ve **أوْشَى** etti; yani malı çoğaldığı zaman. O, **الفِشاء** ve **المِشاء**’dır; meddlidir; ve bunun benzeri.
Ferrâ dedi: Leys dedi: şey **فَشَا** eder; **يفشُو فُشُوّاً**; yani ortaya çıktığı zaman; o, her şeyde geneldir. Ondan: sırrı **إفشاء**. Ve haber **تفشَّى** eder; yani ince bir kâğıda yazıldığı zaman, onda yürüyüp yayıldı.
Ve denilir: hastalık onlarda **تفشّى** etti ve hastalık onları **تفشّاهم**; yani onları kapladığı zaman. Ve şu beyit okundu:
تَفَشَّى بإخوان الثِّقاتِ فعمَّهُم
فأَسْكَتُّ عَنْهُ المعْوِلاتِ البواكيا
Ebû Zeyd, ( **الهمز** ) kitabında dedi: hastalık kavimde **تَفَشَّأَ** etti; **تفشؤا**; yani onların içinde yayıldığı zaman. Ve şu beyit okundu:
وأمرٌ عظيم الشأن يُرْهَب هَوْلُهُ
وَيَعْيَا به مَنْ كانَ يُحْسَبُ رَاقِياً
تَفَشَّأ إخْوَانُ الثِّقاتِ فعمّهمْ
فأَسْكَتُّ عنّي المعْوِلاَت الْبَواكِيَا
İbn Büzurc dedi: **الفَشء** övünmedendir; **أفُشأتُ**’tan; ve denilir: **نَشَأْت**.
Leys dedi: denilir: işleri onun üzerine **فَشَتْ**; yani yayıldığı zaman; böylece hangisini alacağını bilmedi. Ve onu **أفشيته**; yani ben.
**الفَشَيَان**: insana arız olan baygınlıktır; o, Farsçada kendisine ( **تاسا** ) denilen şeydir.
**فيش**: Leys dedi: **الفَيْش**: zayıf **الفيشلَة**’dir. **الفَيْش**: şişinme; adamın yanında bir şey varmış gibi gösterir; hâlbuki görüldüğü üzere değildir.
Ve falan **فِيَاش** ve **مُفَايشة** sahibidir; ve falan **فَيّاش**’tır; yani bâtıl ile şişinen olduğu zaman; yanında bir değer yoktur. Ve ayrıca denilir: **فَيُوش** adam.
Rü’be dedi:
عَنْ مُسْمَهِرَ لَيْسَ بالْفَيُوش
**الفيشوشة**: zayıflık ve gevşekliktir. Cerîr dedi:
أدْرَى بحلمهمُ الفياشُ فَحِملْهُمْ
حِلْمُ الْفَراشِ غَشِين نَارَ المْطَلَى
Şemir: denilir: **يتفايشُون** olarak geldiler; yani övünüşürler ve çokluk taslarlar. Ve bana **فايَشني**; **فِيَاشاً**. Dedi: denilir: **فاش يفيشُ** ve **فَشَّ يَفُشُّ** bir mânâ ile; tıpkı denildiği gibi: **ذَام يَذِيمُ** ve **ذَمَّ يذُمّ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهمزة وما يثلثهما)
(شأت) الشين والهمزة والتاء. إنَّ الشئِيت من الأفراس: العَثُور.
* كميتٌ لا أحَقُّ ولا شئِيتُ([1]) *
(شأز) الشين والهمزة والزاء أُصَيْلٌ يدل على قلق وتَعَادٍ([2]) في مكان. من ذلك المكان الشّأْز، وهو الخشِن المتعادِي. قال رؤبة:
* شأزٍ بمَنْ عَوَّه جدْبِ المنطَلَق([3]) *
ويقال أشْأَزهُ([4]) الشيءُ، إِذا أقْلَقَه.
(شأس) الشين والهمزة والسين، هو كالباب الذي قَبلَه، وليس يبعُد أن يكونَ من باب الإِبدال. فشأْسٌ: اسم رجل، والشَّأْس: المكان الغليظ.
(شأف) الشين والهمزة والفاء كلمةٌ تدل على البِغْضة. من ذلك الشّآفَة([5]) وهي البِغْضَة؛ يقال شأفْتُهُ شَأَفاً. قال: ومن الباب الشَّأْفة، وهي قَرْحة تخرج بالأسنان فتُكوَى وتذهب، يقولون: استأصَلَ الله شأفَته، يقال شُئِفَت رجلُه، فمعناه أَذْهَبَه الله كما أذهب ذاك. وإِنّما سمِّيت شأفةً لِمَا ذكرناه من الكراهة والبغضة.
(شأن) الشين والهمزة والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ابتغاءٍ وطلب. من ذلك قولُ العرب: شَأنْتُ شأنَهُ، أي قصدت قصده. وأنشدوا:
يا طالبَ الجُودِ  إنَّ الجُود مكرُمةٌ *** لا البخلُ منك ولا من شأنك الجُودَا([6])قالوا: معناه ولا من طلبك الجودَ.
ومن ذلك قولُهم: ما هذا من شأني، أي ما هذا مِنْ مَطْلَبِي والذي أبتغيه([7]). وأمّا الشؤون فَمَا بينَ قبائل الرأس، الواحد شأن. وإِنَّما سمِّيتْ بذلك لأنَّها مَجارِي الدَّمع، كأنَّ الدَّمعَ يطلبُها ويجعلُها لنفسه مَسِيلاً.
(شأو) الشين والهمزة والواو كلمتان متباعدتان جدّاً.
فالأول السَّبْق، يقال شأوته أي سَبَقْتُه.
والكلمة الأخرى الشَّأْوُ: ما يخرجُ من البئر إذا نُظِّفَت. ويقال للزَّبيل الذي يُخرَج به ذلك المِشْآة([8]).
(شأي) الشين والهمزة والياء كلمةٌ من باب الإِبدال، على اختلافٍ فيها. قال قوم: شأيت مثل شأوت في السَّبْق؛ يقال منه شأى واشتأى. [قاله المفضّل]([9]) وأنشد:
فأيِّهْ بكِنْدِيرٍ حِمار ابنِ واقِع *** رآكَ بِكِيرٍ فاشْتأَى من عُتَائِدِ([10])وقال قوم: اشتأى: أشرفَ. والذي قاله المفضَّل أصوب وأقيَس.
(شأم) الشين والهمزة والميم أصلٌ واحد يدلُّ على الجانب اليَسار. من ذلك المشأمة، وهي خلاف الميمنة. والشَأم: أرضٌ عن مَشْأَمة القِبلة. يقال الشَّأمُ والشَّآم. ويقال رجل شآمٍ وامرأةٌ شآمِيَة. قال:
أُمِّي شآمِيَةً إِذْ لا عَرَاقَ لنا *** قوماً نودُّهُمُ إِذْ قومُنا شُوسُ([11])ورجل مشؤوم من الشُّؤم.
--------------ــــ
([1]) لرجل من الأنصار، أو عدي بن خرشة الخطمي. وقد سبق في (حق).
([2]) التعادي: التفاوت وعدم الاستواء. في الأصل: "ويقاد"، تحريف.
([3]) ديوان رؤبة 104. وأنشده في اللسان (شأز) بلفظ "شاز" بترك الهمز.
([4]) في الأصل: "الشأز"، تحريف وفي المجمل: "أشأزني".
([5]) شاهده قوله:
وما لشآفة في غير شيء *** إِذا ولى صديقك من طبيت
([6]) كتب تحت البيت في حاشية المجمل: "مفعول به، أعني الجودا".
([7]) ف ي الأصل: "والذي أبتغيه الجودا". وكلمة "الجود" مقحمة.
([8]) في الأصل: "الشاة"، صوابه من المجمل واللسان.
([9]) التكملة من المجمل. والكلام بعد يتطلبها.
([10]) كير: جبل في أرض غطفان. وعتائد: ماء بالحجاز.
([11]) البيت للمتلمس في ديوانه 5 مخطوطة الشنقيطي. أمي، أي اقصدي تلك الجهة الشآمية، يخاطب بذلك ناقته. وقد يكون فهم ابن فارس أن المتلمس عنى أن أمه شآمية، ولكني أجل قدره عن ذلك.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, hemze ve bunlarla üçlü olanların bâbı)

(**شأت**) **الشين** ve **الهمزة** ve **التاء**. Şüphesiz **الشئِيت** atlardan: tökezleyen(edir).
* Kümeyt; ne **أحَقُّ** ne de **شئِيتُ**([1]) *

(**شأز**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الزاء**; bir asl(ı küçültülmüş) olup bir yerde huzursuzluk ve (birbirine) aykırılık([2]) üzerine delâlet eder. Bundan: mekân **الشّأْز**; o, pürüzlü, (birbirine) aykırı olandır. Rü’be dedi:
* **شأزٍ** ile; men‘a ‘avvehu; kurak, çıkış(ı) ([3]) *
Ve denir: **أشْأَزهُ**([4]) şey, onu huzursuz ettiğinde.

(**شأس**) **الشين** ve **الهمزة** ve **السين**; o, kendisinden önceki bâb gibidir; ve ibdâl bâbından olması uzak değildir. Artık **شأْسٌ**: bir adamın adıdır; ve **الشَّأْس**: kalın (sert) yer.

(**شأف**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الفاء**; buğz(a) delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الشّآفَة**([5]); o, buğz(dur); denir: **شأفْتُهُ** **شَأَفاً**. Dedi: Ve bâbdan **الشَّأْفة**; o, dişlerde çıkan bir yaradır; dağlanır ve gider. Derler: Allah onun **شأفَته**’sini kökünden kessin; denir: **شُئِفَت** adamın ayağı; artık onun mânâsı: Allah onu, şunu giderdiği gibi giderdi. Ancak ona **شأفة** adı, zikrettiğimiz kerâhet ve buğz sebebiyle verilmiştir.

(**شأن**) **الشين** ve **الهمزة** ve **النون**; bir tek asl olup bir isteme ve talep etmeye delâlet eder. Bundan Arapların sözü: **شَأنْتُ شأنَهُ**; yani kastını kastettim. Ve inşâd ettiler:
يا طالبَ الجُودِ  إنَّ الجُود مكرُمةٌ *** لا البخلُ منك ولا من شأنك الجُودَا([6])قالوا: mânâsı: ve senin cömertliği talebinden de (değildir).

Ve bundan onların sözü: bu benim **شأني**’mden değildir; yani bu, benim talebimden ve aradığım şeyden değildir([7]). Ama **الشؤون** ise baş kabileleri arasındadır; teki **شأن**. Ancak ona bu ad, gözyaşının akış yerleri olduğu için verilmiştir; sanki gözyaşı onu ister ve onu kendisi için bir akacak yer kılar.

(**شأو**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الواو**; birbirinden çok uzak iki kelimedir.
Birincisi: yarışta öne geçme; denir: **شأوته** yani onu geçtim.
Diğer kelime: **الشَّأْوُ**; kuyu temizlendiğinde ondan çıkan şeydir. Ve onunla o çıkarılan sepete **المِشْآة**([8]) denir.

(**شأي**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الياء**; onda ihtilâf olmakla birlikte ibdâl bâbından bir kelimedir. Bir kavim dedi: **شأيت** tıpkı **شأوت** gibi yarışta öne geçmede; ondan **شأى** ve **اشتأى** denir. [Bunu **المفضّل**([9]) söyledi] Ve inşâd etti:
فأيِّهْ بكِنْدِيرٍ حِمار ابنِ واقِع *** رآكَ بِكِيرٍ فاشْتأَى من عُتَائِدِ([10])Ve bir kavim dedi: **اشتأى**: yükseldi (göründü). **المفضَّل**’in söylediği daha doğru ve daha kıyasîdir.

(**شأم**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الميم**; bir tek asl olup sol tarafa delâlet eder. Bundan **المشأمة**; o, **الميمنة**’nin zıddıdır. Ve **الشَأم**: kıblenin sol tarafında olan bir arz(dır). Denir: **الشَّأمُ** ve **الشَّآم**. Ve denir: **شآمٍ** bir adam ve **شآمِيَة** bir kadın. Dedi:
أُمِّي شآمِيَةً إِذْ لا عَرَاقَ لنا *** قوماً نودُّهُمُ إِذْ قومُنا شُوسُ([11])Ve **الشُّؤم**’dan **مشؤوم** bir adam.

--------------ــــ
([1]) Ensardan bir adam içindir; yahut Adî b. Hurşe el-Hatmî. (حق)’ta geçmişti.
([2]) **التعادي**: farklılık ve eşit olmama. Asılda: “ويقاد”, tahrif.
([3]) Rü’be divanı 104. Lisân’da (**شأز**) “شاز” lafzıyla, hemzeyi terk ederek inşâd etti.
([4]) Asılda: “الشأز”, tahrif; ve el-Mücmel’de: “أشأزني”.
([5]) Şahidi onun sözü:
وما لشآفة في غير شيء *** إِذا ولى صديقك من طبيت
([6]) Beytin altına el-Mücmel hâşiyesinde yazıldı: “mef‘ûl bih, yani الجودا”.
([7]) Asılda: “والذي أبتغيه الجودا”. “الجود” kelimesi araya sokulmuştur.
([8]) Asılda: “الشاة”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dan.
([9]) Tekmile el-Mücmel’dendir. Ve bundan sonraki söz onu gerektirir.
([10]) **كير**: Ğatafân arazisinde bir dağ. Ve **عتائد**: Hicaz’da bir su.
([11]) Beyit, divanında (5) el-Mütelammis’indir; Şınkîtî nüshası. “أمي”, yani o Şâmî yöne yönel; bununla devesine hitap eder. İbn Fâris’in, el-Mütelammis’in annesinin Şâmî olduğunu kastettiğini anladığı olabilir; fakat ben onun kadrini bundan yüce tutarım.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش أ ف
شئفت رجله وشئفت إذا خرجت عليهـا الشأفـة وهـي قرحـة وقيـل‏:‏ تشققـت مثـل سئفـت بالسين‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بينهم شأفة‏:‏ عداوة‏.‏
وقد شئفت له مثل شنفت له إذا شنفت له إذا شنئته‏.‏
واستأصل الله تعالى شأفتهم‏:‏ عداوتهم وأذاهم‏.‏
قال الكميت‏:‏
ولم نَفْتَأ كذلك كلَّ يوْمٍ
لشأفَةِ واغِرٍ مُستَأصِلِينَا

##### Türkçe

ش أ ف
Onun ayağı **شئفت** ve **شئفت**: üzerinde **الشأفـة** çıktığı zaman; o bir yaradır. Ve denildi ki: **سئفـت** ( **بالسين** ile) gibi çatladı.
Mecazdan: Aralarında **شأفة**: düşmanlık.
Ve ona **شئفت**; ona **شنفت** gibi; ona **شنفت**: ona buğzettiğin zaman.
Allah Teâlâ onların **شأفتهم**’ini kökünden kesti: düşmanlıklarını ve eziyetlerini.
Kumeyt dedi ki:
Ve biz, her gün, böyle olmaktan geri durmadık
Kökümüzü kazıyan, içi kin dolu bir **لشأفَةِ** için

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَئِفَ صدرُه عليَّ شَأَفاً: غَمِرَ.
والشأْفةُ: قَرْحةٌ تخرج في القَدم، وقيل: في أَسْفل القدم، وقيل: هو ورَمٌ يخرج في اليد والقدم من عُود يدخل في البَخَصة أَو باطن الكف فيبقى في جوفها فَيَرِمُ الموضع ويعظُم. وفي الدُّعاء: استأْصَل اللّهُ شَأْفَتَهُم، وذلك أَنَّ الشأْفةَ تُكْوَى فتذهب فيقال: أَذهبهم اللّه كما أَذهب ذلك. وقيل: شَأْفةُ الرجل أَهلُه ومالُه. ويقال: شَئِفَتْ رجلُه شَأَفاً مثال تَعِبَ تَعَباً إذا خرجت بها الشَّأْفةُ فيُكْوَى ذلك الدَّاء فيذهب، فيقال في الدعاء: أَذهبك اللّه كما أَذهب ذلك الداء بالكَيّ. وفي الحديث: خَرجَتْ بآدمَ شأْفةٌ في رجله، قال: والشأْفةُ جاءت بالهمز وغير الهمز، وهي قَرْحة تخرج بباطن القدم فتُقْطَع أَو تُكْوَى فتذهب. وفي الحديث عن عروة بن الزبير: أَنه قُطِعت رجلُه من شأْفةٍ بها؛ الهُجَيْمِيُّ: الشأْفةُ الأَصلُ. واسْتأْصَل اللّه شأْفَته أَي أَصلَه. وفي حديث عليّ، عليه السلام: قال له أَصحابُه لقد استأْصَلْنا شأْفَتَهم، يعني الخوارِجَ. والشأْفةُ: العداوةُ؛ وقال الكميت:
ولم نَفْتأْ كذلك كلَّ يومٍ،
لِشَأْفَةِ واغِرٍ، مُسْتَأْصِلِينا
وفي التهذيب: اسْتأْصَلَ اللّه شأْفَته إذا حَسَمَ الأَمرَ من أَصله. وشَئِفَ الرَّجلُ
(* قوله «وشئف الرجل إلخ» كذا بالأصل، وعبارة القاموس
وشرحه: أو شئفته خفت أن يصيبني بعين أو دللت عليه من يكره، قاله ابن الأعرابي.) إذا خفت حين تراه أَن تُصيبه بعين أَو تَدُلّ عليه مَن يكره. الجوهري: شَئِفْت من فلان
(*
قوله «الجوهري شئفت من فلان» كذا بالأصل وشرح القاموس، والذي فيما بأيدينا من نسخ الجوهري: شئفت فلاناً.) شَأْفاً، بالتسكين، إذا أَبْغَضْتَه. ابن سيده: وشَئِفَتْ يده شَأْفاً شَعِثَ ما حولَ أَظْفارِها وتَشَقَّق؛ وقال ثعلب: هو تشقُّق يكون في الأَظفار. أَبو زيد: شَئِفَت أَصابعه شَأْفاً إذا تشققت. ابن الأَعرابي: شَئِفَتْ أَصابعُه وسَئِفَتْ وسَعِفَت بمعنى واحد، وهو التشعُّثُ حول الأَظفار والشُّقاقُ. واسْتَشْأَفَت القرحة: خَبُثَتْ وعَظُمَت وصار لها أَصل. ورجل شأَفةٌ: عزيزٌ مَنِيعٌ. وشُئِفَ شأْفاً: فَزِعَ. أَبو عبيد: شُئِفَ فلان شأْفاً، فهو مَشْؤُوف، مثل جُئِثَ وزُئِدَ إذا فَزِعَ وذُعِرَ. والشآفةُ: العداوةُ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد أَبو العباس لرجل من بني نَهْشَل بن دارم:
إذا مَولاكَ كان عليكَ عَوْناً،
أَتاكَ القومُ بالعَجَبِ العَجِيبِ
فلا تَخْتَعْ عليه ولا تُرِدْه،
ورامِ بِرأْسِه عُرْضَ الجَنُوبِ
وما لِشَآفةٍ في غير شَيءٍ،
إذا وَلَّى صَديقُكَ. من طَبِيبِ
قال ابن بري: قال أَبو العباس شآفةً وشأَفاً أَيضاً، بفتح الهمزة، قال: وكذا قال القالي في كتابه البارع. وفي الأَفعال: شَئِفْتُ الرجل شآفةً، بالمد، أَبغضْته، وقلب شَئِفٌ؛ وأَنشد:
يا أَيـُّها الجاهلُ، أَلاَّ تَنْصَرِفْ،
ولم تُداوِ قَرْحَةَ القلبِ الشَّئِفْ
أَبو زيد: شَئِفْت له شأْفاً إذا أَبغضْته.

##### Türkçe

**شَئِفَ** göğsü bana karşı **شَأَفاً**: doldu.

Ve **الشأْفةُ**: ayakta çıkan bir yaradır; ve denildi: ayağın alt tarafında; ve denildi: o, ele ve ayağa çıkan bir şişliktir; **البَخَصة**’ya yahut avucun içine giren bir çubuktan (dolayı); sonra onun iç boşluğunda kalır da yer şişer ve büyür. Ve duada: Allah onların **شَأْفَتَهُم**’unu kökünden kessin; ve bu, **الشأْفةَ** dağlanır da gider; böylece denilir: Allah onları, onu giderdiği gibi gidersin. Ve denildi: erkeğin **شَأْفةُ**’si, ehli ve malıdır. Ve denilir: **شَئِفَتْ** ayağı **شَأَفاً**, **تَعِبَ تَعَباً** misali; onda **الشَّأْفةُ** çıktığı zaman; sonra o hastalık dağlanır da gider; böylece duada denilir: Allah seni, o hastalığı dağlama ile giderdiği gibi gidersin. Ve hadiste: Âdem’de ayağında bir **شأْفةٌ** çıktı; dedi: ve **الشأْفةُ** hem hemzeli hem hemzesiz geldi; o, ayağın tabanında çıkan bir yaradır; kesilir yahut dağlanır da gider. Ve Urve b. ez-Zübeyr’den hadiste: onda bulunan bir **شأْفةٍ** sebebiyle ayağı kesildi; **الهُجَيْمِيُّ**: **الشأْفةُ** köktür. “Allah onun **شأْفَته**’unu kökünden kessin” yani kökünü. Ve Ali’nin, عليه السلام, hadisinde: ashabı ona dedi ki: “Onların **شأْفَتَهم**’unu gerçekten kökünden kestik”; yani Hâricîleri. Ve **الشأْفةُ**: düşmanlıktır; ve Kümeyt dedi:
ولم نَفْتأْ كذلك كلَّ يومٍ،
لِشَأْفَةِ واغِرٍ، مُسْتَأْصِلِينا

Ve Tehzîb’de: “Allah onun **شأْفَته**’unu kökünden kessin” (demek), işi kökünden kesip bitirdiği zaman (söylenir). Ve **شَئِفَ الرَّجلُ**
(* “وشئف الرجل إلخ” sözü: asılda böyle; ve Kāmûs’un ve şerhinin ibaresi: yahut **شئفته**: beni gözle vurmasından korktum yahut hoşlanmadığı kimseyi ona gösterdim; İbnü’l-A‘râbî söyledi.) onu gördüğün vakit, ona göz değdirmenden korktuğun yahut hoşlanmadığı kimseyi ona gösterdiğin zaman (denir).
Cevherî: **شَئِفْت** falandan
(* “الجوهري شئفت من فلان” sözü: asılda ve Kāmûs şerhinde böyle; ve elimizdeki Cevherî nüshalarında olan: **شئفت فلاناً**.) **شَأْفاً**, sükûn ile, ona buğzettiğin zaman.
İbn Sîde: ve **شَئِفَتْ** eli **شَأْفاً**: tırnaklarının çevresi dağınık oldu ve çatladı; ve Sa‘leb dedi: o, tırnaklarda olan bir çatlamadır.
Ebû Zeyd: **شَئِفَت** parmakları **شَأْفاً**: çatladığı zaman.
İbnü’l-A‘râbî: **شَئِفَتْ** parmakları ve **سَئِفَتْ** ve **سَعِفَت** bir tek mânâdadır; o da tırnakların çevresindeki dağınıklık ve çatlaklardır.
Ve **اسْتَشْأَفَت** yara: kötüleşti ve büyüdü ve onun için bir kök oldu.
Ve **رجل شأَفةٌ**: aziz, sağlam (kimse).
Ve **شُئِفَ شأْفاً**: korktu.
Ebû Ubeyd: **شُئِفَ** falan **شأْفاً**, o hâlde o **مَشْؤُوف**tur; **جُئِثَ** ve **زُئِدَ** gibi; korktuğu ve ürktüğü zaman.
Ve **الشآفةُ**: düşmanlıktır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve Ebû’l-Abbâs, Benî Nehşel b. Dârim’den bir adam için inşad etti:
إذا مَولاكَ كان عليكَ عَوْناً،
أَتاكَ القومُ بالعَجَبِ العَجِيبِ
فلا تَخْتَعْ عليه ولا تُرِدْه،
ورامِ بِرأْسِه عُرْضَ الجَنُوبِ
وما لِشَآفةٍ في غير شَيءٍ،
إذا وَلَّى صَديقُكَ. من طَبِيبِ

İbn Berrî dedi: Ebû’l-Abbâs **شآفةً** ve **شأَفاً** da dedi; yani hemzeyi fetha ile; dedi: Kālî de kitabı **البارع**’da böyle dedi.
Ve **الأَفعال**’da: **شَئِفْتُ** adamı **شآفةً**, med ile: ona buğzettim; ve **قلب شَئِفٌ**; ve inşad etti:
يا أَيـُّها الجاهلُ، أَلاَّ تَنْصَرِفْ،
ولم تُداوِ قَرْحَةَ القلبِ الشَّئِفْ

Ebû Zeyd: **شَئِفْت** ona **شأْفاً**: ona buğzettiğim zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش أ ف * * الشَّأَفةُ * قرحة تخرج في أسفل القدم فتُكوى فتذهب يقال في المثل اسأصل الله شأفته أي أذهبه الله كما أذهب تلك القرحة بالكي

##### Türkçe

* ش أ ف * * **الشَّأَفةُ** * ayağın alt kısmında çıkan bir yaradır; dağlanır da gider. Meselde şöyle denir: “اسأصل الله **شأفته**” yani: Allah onu giderdi; tıpkı o yaranın dağlama ile giderildiği gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشأفة:قرحة تخرج في أسفل القدم، فتكوى، فتذهب، كما في الصحاح، وقال يعقوب: الشأفة تقطع فتذهب، وفي الحديث: ) خرجت بآدم عليه السلام في رجله شأفة  ، أو الشأفة: قرحة في القدم، إذا قطعت مات صاحبها. هكذا قيل في شرح قول الكميت
  ولم نفتأ كذلك كـل يوم                      لشأفة واغر مستأصلينا وقال ابن الأثير: الشأفة تهمز، ولا تهمز، وهي قرحة تخرج بباطن القدم، فتقطع أو تكوى، فتذهب، وقال غيره: الشأفة: ورم يخرج في اليد والقدم، من عود يدخل في البخصة أو باطن الكف، فيبقى في جوفها، فيرم الموضع ويعظم.
 قال شمر: الشأفة: الأصل، وهكذا قاله الهجيمي أيضا، منه قولهم: استأصل الله شأفته، وهو مجاز، قيل: أذهبه كما تذهب تلك القرحة، بالكي، أو بالقطع، أو معناه: أزاله من أصله، الأخير عن الهجيمي، وشمر، ومنه حديث على رضي الله عنه، قال له أصحابه: ) لقد استأصلنا شأفتهم ( يعني الخوارج.
 وشئفت رجله، كفرح، وعليه اقتصر الجوهري، زاد الصاغاني: كذلك شئفت رجله، مثل عنى: أي خرجت بها الشأفة فهي مشؤوفة، وهذه على اللغة الأخيرة.
 وشئفته، عن ابن القطاع، كذلك شئفت له، وهذه عن أبي زيد، كسمع فيهما، شأفا بالفتح، كما هو في سائر الأصول، ووقع في البارع لأبي علي القالي، بفتح الهمزة، وشآفة، بالمد، وأنشد ابن الأعرابي، لرجل من بني نهشل بن دارم:

  وما لشآفة في غير شـيء                      إذا ولي صديقك من طبيب أي: أبغضته، والذي نقله الجوهري: وشئفت من فلان، شأفا، بالتسكين: أي أبغضته، وقد أهمله المصنف، وهو صحيح، كما أشار إليه الصاغاني في التكملة، أو شئفته: خفت أن يصيبني بعين، أو دللت عليه من يكره، قاله ابن الأعرابي.
 قال الأزهري، قالوا: شئفت أصابعه، وفي المحكم: يده، وسئفت، بالشين والسين: إذا تشعت ما حول أظفارها، وتشقق، قلت: وكذلك سعفت، وهو قول ابن الأعرابي وأبي زيد، وقال ثعلب: هو تشقق في الأظفار.
 قال أبو عبيد: شئف كعني، فهو مشئوف، مثال زئد، وجئث: إذا فزع وذعر.
 قال بعضهم: شأف الجرح: فساده حتى لا يكاد يبرأ، كما في العباب.
 ومما يستدرك عليه: شئف صدره على شأفا - من حد علم - أي غمر.
 وقيل: شأفة الرجل: أهله وعياله، ومنه الدعاء: استأصل الله شأفتهم، في رواية.
 والشأفة: العداوة، وهو مجاز، ومنه قول الكميت:
  ولم نفتأ كذلك كـل يوم                      لشأفة واغر مستأصلينا واسشأفت القرحة: صار لها أصل، ورجل شأفة، محركة: عزيز منيع، وقلب شئف، ككتف، وأنشد ابن القطاع:
  يا أيها الجاهل ألا تنصرف
  ولم تداو قرحة القلب الشئف

##### Türkçe

**الشأفة**: ayağın alt tarafında çıkan bir yara; dağlanır da gider; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ya‘kūb dedi: **الشأفة** kesilir de gider. Hadiste: “Âdem عليه السلام ile çıktım; ayağında bir **شأفة** vardı.” Yahut **الشأفة**: ayakta bir yara; kesilirse sahibi ölür. Kümeyt’in şu sözünün şerhinde böyle denilmiştir:
  Ve biz her gün böyle olmaktan geri durmadık                      kökünden kazıyıp yok ediciler olarak kızgın bir **شأفة** için
İbnü’l-Esîr dedi: **الشأفة** hemzeli de gelir, hemzesiz de; o, ayağın iç tarafında çıkan bir yaradır; kesilir yahut dağlanır da gider. Başkası dedi: **الشأفة**: elde ve ayakta çıkan bir şişliktir; **البخصة**’ye yahut avucun içine giren bir çubuktan olur; onun iç boşluğunda kalır; yer şişer ve büyür.

Şemmer dedi: **الشأفة**: asıldır; el-Huceymî de bunu böyle söyledi. Ondan onların sözü: “Allah onun **شأفة**’sini kökünden kessin”; bu mecazdır. Denildi ki: Onu, o yaranın dağlama ile yahut kesme ile gittiği gibi giderdi. Yahut manası: Onu aslından giderdi; sonuncusu el-Huceymî ve Şemmer’dendir. Ondan Ali رضي الله عنه hadisi: ashabı ona dedi: “Onların **شأفة**’sini gerçekten kökünden kazıdık” (yani Hâricîler).

**وشئفت رجله**, **كفرح**; Cevherî bununla yetindi. Sâğânî ekledi: yine **شئفت رجله**; **مثل عنى**: yani onda **الشأفة** çıktı; o da **مشؤوفة**’dir. Bu, son dile göredir.

**وشئفته**; İbnü’l-Kattâ‘dan. Yine **شئفت له**; bu da Ebû Zeyd’dendir; ikisinde de **كسمع**; **شأفا** fetha ile; diğer bütün asıllarda olduğu gibi. Ebû Ali el-Kālî’nin **البارع**’ında hemzenin fethasıyla ve **شآفة** (med ile) vâki olmuştur. İbnü’l-A‘râbî, Benî Nehşel b. Dârim’den bir adam için inşâd etti:

  Ve bir **شآفة**’ye, hiçbir şeyde (yer yoktur)                      dostun bir tabipten (yana) dönünce
Yani: ona buğzettim. Cevherî’nin naklettiği: **وشئفت من فلان**; **شأفا**; sükûn ile: yani ona buğzettim. Musannif onu ihmal etmiştir; o ise sahihtir; Sâğânî’nin **التكملة**’de işaret ettiği gibi. Yahut **شئفته**: bana gözle isabet etmesinden korktum; yahut ona, hoşlanmadığı kimseyi delâlet ettim; İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Ezherî dedi: dediler ki: **شئفت أصابعه**; **المحكم**’de: **يده**. Ve **سئفت**, şîn ve sîn ile: tırnaklarının çevresi yarılıp dağıldığında ve çatladığında. Dedim: yine **سعفت** de böyledir; bu, İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Zeyd’in sözüdür. Sa‘leb dedi: o, tırnaklarda bir çatlamadır.

Ebû Ubeyd dedi: **شئف** **كعني**; o da **مشئوف**; **مثال زئد، وجئث**: korkup ürktüğünde ve dehşete düştüğünde.

Bazıları dedi: **شأف الجرح**: onun bozulması; neredeyse iyileşmeyecek hâle gelmesi; **العباب**’da olduğu gibi.

Ona dair istidrâk edilenlerdendir: **شئف صدره على شأفا - من حد علم -** yani: kapladı.

Ve denildi: **شأفة الرجل**: ehli ve iyâlidir. Ondan dua: “Allah onların **شأفتهم**’ini kökünden kessin”; bir rivayette.

Ve **الشأفة**: düşmanlıktır; bu mecazdır. Ondan Kümeyt’in sözü:
  Ve biz her gün böyle olmaktan geri durmadık                      kökünden kazıyıp yok ediciler olarak kızgın bir **شأفة** için
Ve **اسشأفت القرحة**: yaranın bir aslı oldu. Ve **رجل شأفة**; harekeli: aziz, metin/ulaşılmaz. Ve **قلب شئف**; **ككتف**. İbnü’l-Kattâ‘ inşâd etti:
  Ey cahil, dönüp gitmez misin
  Ve kalbin **الشئف** yarasını tedavi etmedin

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَئِفَتْ رِجْلُهُ
1 شَئِفَتْ رِجْلُهُ ذ , (S, O, K,) aor. شَاََ , (K,) inf. n. شَأَفٌ; (S, O;) and شُئِفَتْ رجله; (O, K;) His foot became affected with an ulcer, or imposthume, such as is termed شَأْفَةٌ, breaking out in it. (S, O, K.) ― -b2- Accord. to some, (O,) شَأفُ الجُرْحِ (O, K, [in my MS. copy of the K شَأْفُ, and so accord. to the TK, and in the CK without ء, but I think that the right reading is شَأَفُ, and that its verb is شَئِفَ, or it may be شَأْفُ, and inf. n. of شُئِفَ,]) signifies The wound's becoming in a corrupt state, so that it will hardly, or not at all, be cured. (O, K.) ― -b3- شَئِفَ صَدْرُهُ عَلَىَّ His bosom bore concealed enmity and violent hatred, or rancour, malevolence, malice, or spite, against me. (TA.) ― -b4- شَئِفَتْ أَصَابِعُهُ, (Az, O, K,) or يَدُهُ, (M, TA,) His fingers, or his hand, became cracked, or disintegrated, in the parts around the nails; (Az, M, O, K;) as also سَئِفَتْ, (O, TA,) and سَعِفَتْ: so say AZ and IAar, and in like manner says Th. (TA.) -A2- شَئِفْتُهُ, (S, O, K,) and شَئِفْتُ لَهُ, (AZ, O, K,) aor. شَاََ , (K,) inf. n. شَأْفٌ, (S, O, K,) in the Bári' شَأَفٌ, with fet-h to the ء, (TA,) and شَآفَةٌ; (O, K;) and شَئِفْتُ مِنْهُ, inf. n. شَأْفٌ, omitted in the K [and S, and O], but correct, as Sgh has indicated in the Tekmileh; (TA;) I hated him; (S, O, K;) like شَنِفْتُ لَهُ; (S and O in art. شنف;) namely, a man: (S, O:) or the first and second signify, (K,) or the first also signifies accord. to IAar, (O,) I feared, when I saw him, namely, a man, that I should smite him with an evil eye, or should guide against him one whom he disliked, or hated; (O;) or I feared that he would smite me with an evil eye, or I guided against him one whom he disliked, or hated. (K.) ― -b2- And شُئِفَ He (a man, A'Obeyd, O) was frightened, or afraid. (A'Obeyd, O, K.)

اِسْتَشْأَفَتْ
10 اِسْتَشْأَفَتْ ذ , said of a قُرْصَة, [so in the TA, an evident mistranscription, app. for قَرْحَة, and so in the next paragraph, i. e. an ulcer, or imposthume,] means صَارَ لَهَا أَصْلٌ [It had, or acquired, root, or rootedness, or permanence; as though it became a شَأْفَة]. (TA.)

شَئِفٌ
شَئِفٌ ذ [part. n. of شَئِفَ, and properly meaning Having an ulcer, or imposthume, such as is termed شَأْفَة,] is applied as an epithet to a heart, in the following verse, cited by IKtt,
يَا أَيُّهَا الجَاهِلُ أَلَّا تَنْصَرِفْ
وَلَمْ تُدَاوِ قُرْصَةَ القَلْبِ الشَّئِفْ
[in which قُرْصَةَ is doubtless a mistranscription (like that in the next preceding paragraph) for قَرْحَةَ; the obvious meaning of the verse being, (assumed tropical:) O thou ignorant one, wherefore wilt not thou revert, when thou hast not cured the sore of an ulcerated heart?]. (TA.)

??
?? ذ An ulcer, or imposthume, (قَرْحَةٌ,) that breaks out in the bottom of the foot, and is cauterized, (S, IAth, O, K,) or is cut, (Yaakoob, IAth, O,) and goes away; (Yaakoob, S, IAth, O, K;) and the word is also pronounced without ء [i. e. شَافَةٌ]: (IAth, TA:) or an ulcer, or imposthume, in the foot of a person, who dies if it is cut: (O, K:) and it is also said to be a tumour in the hand, and foot, from the entering of a piece of wood, or stick, into the flesh of the foot, or the palm of the hand, and its remaining therein, so that the place swells, and becomes large. (TA.) اِسْتَأْصَلَ اللّٰهُ شَأْفَتَهُ (S, O, K) is a prov. (S, O) meaning (assumed tropical:) May God cause him to go away like as the شأفة above mentioned goes away: (S, O, K:) or this means may God extirpate him: for ― -b2- شَأْفَةٌ is also syn. with أَصْلٌ [i. e. Root, &c.]: (O, K:) so says Sh. (O.) [See also 10 in art. اصل: and see what here follows.] ― -b3- It is also said to signify The family and household of a man: and hence the form of imprecation, اِسْتَأْصَلَ اللّٰهُ شَأْفَتَهُمْ [May God extirpate their family and household]. (TA.) ― -b4- And (tropical:) Enmity. (TA.)

شَأَفَةٌ
شَأَفَةٌ ذ , thus with fet-h to the ء, is an epithet applied to a man, meaning Mighty, potent, powerful, or strong; inaccessible, or difficult of access. (TA.)

رِجْلٌ مَشْؤُوفَةٌ
رِجْلٌ مَشْؤُوفَةٌ ذ A foot affected with an ulcer, or imposthume, such as is termed سَأْفَةٌ, breaking out in it: (O, K:) from شُئِفَتْ رِجْلُهُ. (O, * K, * TA.) ― -b2- And مَشْؤُوفٌ, from شُئِفَ, Frightened, or afraid; (A'Obeyd, O, K;) applied to a man. (A'Obeyd, O.)

شُئِمَ عَلَيْهِمْ
1 شُئِمَ عَلَيْهِمْ ذ (S; MA, K,) inf. n. شُؤْمٌ, (MA,) He (a man, S) was, or became, unlucky, or inauspicious, (صَارَ شُؤْمًا, S, K, in the MA شوم شد,) to them: (S, MA, K;) as also شَأَمَهُمْ, and شَأَمَ عليهم, and شَؤُمَ عليهم: (K:) or شَأَمَهُمْ, (AZ, Ham p. 224,) or شَأَمَ عَلَيْهِمْ, (S,) or both of these, (TA,) aor. شَاََ , (S, TA,) inf. n. شَأْمٌ, (TA,) he drew upon them ill luck, or evil fortune; (S, TA;) or caused ill luck, or evil fortune, to befall them from him: (AZ, Ham ubi suprà, TA:) or شُؤُمٌ as an inf. n. signifies the being unlucky: and the rendering unlucky: and so شُومٌ [as it is commonly pronounced: see شُؤُمٌ below]. (KL.) -A2- And شَأَمَهُمْ, inf. n. شَأْمٌ, so in the L; in the K, ↓ شَأَّمَهُمْ, inf. n. تَشْئِيمٌ; but the former is the right; (TA;) He made them to go, or journey, to الشَّأْم [i. e. Syria]. (K, TA.)

2 شَاََّ see what next precedes.

شَائِمْ بِأَصْحَابِكَ
3 شَائِمْ بِأَصْحَابِكَ ذ Take thou the direction of the left hand with thy companions: (S, K, TA:) يَامِنْ signifies “ take thou the direction of the right hand. ” (TA.) ― -b2- And شَآمَ He (a man) came to الشَّأْم [i. e. Syria]: like يَامَنَ signifying “ he came to El-Yemen. ” (TA. [See also 4.])

اشأم
4 اشأم ذ He desired the left: like as أَيْمَنَ signifies “ he desired the right. ” (TA in art. يمن.) ― -b2- And He (a man, S) came to الشَّأْم [i. e. Syria]: (S, K, TA: [see also 3:]) or he went thither: and أَيْمَنَ signifies “ he came to El-Yemen. ” (TA.) -A2- مَا أَشْأَمَهُ (S, K, TA) How unlucky, or inauspicious, is he! (TA:) the vulgar say, مَا أَيْشَمَهُ. (S, TA.)

تشأّم بِهِ
5 تشأّم بِهِ ذ , (MA, TA,) from الشُّؤْمُ, (TA,) He found him, or it, unlucky, or inauspicious: and he became unlucky by means of him, or it: (MA:) or تشأّم signifies he had ill luck, or evil fortune. (KL.) See also 6. ― -b2- And تشأّم He took the direction of his left hand: (K, TA:) and in like manner تَيَامَنَ, [whence it seems that تشأّم in the sense expl. above may be a mistake for ↓ تشآءم,] “ he took the direction of his right hand. ” (TA.) ― -b3- And He asserted his relationship to [the people of] الشَّأْم [i. e. Syria]: (S, K:) a verb similar to تكوّف and تقيّص. (S.)

تشآءموا بِهِ
6 تشآءموا بِهِ ذ , (S, Msb, K, TA, &c.,) in some of the copies of the K ↓ تشأّموا, (TA,) [and in like manner تشأّم بِهِ, which is often opposed to تَيَمَّنَ بِهِ, (see an instance in Bd xvii. 14,) is used in the K in art. عطس, and تشأّم مِنْهُ in the TA in the same art. as on the authority of IKh, whence it seems that both these verbs are correct in the sense here following, though the former is probably preferable, and بِهِ ↓ استشأم is used in the same manner in “ Les Oiseaux et les Fleurs, ” p. 83, as mentioned by Freytag, so that تشأّم به and استشأم are the contr. of تيمّن به and استيمن,] They augured evil from him, or it; regarded him, or it, as an evil omen; (Msb, KL; *) like تَطَيَّرُوا بِهِ: (Msb:) deemed him, or it, unlucky, or inauspicious. (KL.) ― -b2- تشآءم, thus, with medd, also signifies He took the direction of الشَّأْم[i. e. Syria]. (TA.) ― -b3- See also 5.

10 اـِسْتَشْاََ see the next preceding paragraph.

الشَّأْمُ
الشَّأْمُ ذ , the name of a certain country [i. e. Syria], is masc. and fem.; (S;) sometimes masc.: (K:) and may also be pronounced الشَّامُ [as it commonly is in the present day]. (Msb.) ― -b2- [And as this country lies on the north of Arabia, الشَّأْمُ also signifies The northern region; opposed to اليَمَنُ.]

شُؤْمٌ
شُؤْمٌ ذ , (S, Msb, K, &c.,) thus, with ء, but always pronounced شُومٌ, without ء, (TA,) is an inf. n.: (MA, KL: [see 1, first sentence, in two places:]) and signifies [as a simple subst.] Unluckiness, inauspiciousness, unfortunateness, unprosperousness, evil fortune, or ill luck; contr. of يُمْنٌ; (S, K;) [i. e.] i. q. َحْسٌ: (Har p. 158:) evil [of any kind]; syn. شَرٌّ: (Msb:) [and particularly] an evil omen: (PS:) and ↓ مَشْأَمَةٌ signifies the same as شُؤْمٌ: (TA:) [or, like مَنْحَسَةٌ, a cause of unluckiness, &c.:] مَشَائِمُ is a pl. of شُؤْمٌ, [or of ↓ مَشْأَمَةٌ: if of the former,] irreg., like as its syn. مَنَاحِسُ is [said to be] of نَحْسٌ. (TA in art. نحس.) It is said in a trad., اـِنْ كَانَ الشُّوْمُ فَفِى ثَلَاث ٍ المَرْأَةِ وَالدَّارِ وَالفَرَسِ, meaning If there be that whereof the consequence is disliked, or hated, and feared, [or if there be unluckiness,] it is in three things, the wife, and the house, and the horse: i. e., if any of you have a wife whose companionship he dislikes, or a house in which he dislikes dwelling, or a horse that he dislikes taking for the purpose of keeping post on the enemies' frontier, let him separate himself therefrom, by divorcing the wife, and removing from the house, and selling the horse: or, as some say, the شؤم of the wife is her not producing children; and that of the house, its straitness, and the badness of its neighbour; and that of the horse, one's not going to war upon it. (JM.) ― -b2- See also مَشْؤُومٌ. -A2- Also Black camels: and حِضَارٌ signifies “ white ” camels, (K, TA,) and is also written and pronounced حَضَارٌ: (TA:) neither of these has a sing.: (K:) both occur in a verse of Aboo-Dhu-eyb: but accord. to one reading thereof it is شِيم; pl. of أَشْيَمُ: so says AA: and IJ says that شُومٌ, [without ء,] being originally شُيْمٌ, of the measure فُعْلٌ, may also be pl. of أَشْيَمُ. (TA.)

شَأْمَةٌ
شَأْمَةٌ ذ and ↓ مَشْأَمَةٌ The left, meaning the left side or direction or relative location or place; (S, K;) i. q. [يَسْرَةٌ and] مَيْسَرَةٌ; (S;) contr. of يَمْنَةٌ and مَيْمَنَةٌ. (K.) One says of a man, قَعَدَ شأْمَةٌ [He sat on the left]. (S.) And one says, خُذْ بِهِمْ شَأْمَةً i. e. [Take thou with them] the direction of the left hand. (S.) And نَظَرْتُ يَمْنَةً وَشَأْمَةً [I looked in a right direction and in a left direction]. (TA.) And hence ↓ أَصْحَابُ المَشْأَمَةِ, in the Kur [lvi. 9 and xc. 19], (TA,) meaning [The occupants of the left: or] those who shall have their records given to them in their left hands: or the occupants of the low, or ignoble, place, or station: or the havers of unfortunateness (الشُّؤْم): and أَصْحَابُ المَيْمَنَةِ is expl. as having the contr. senses. (Ksh and Bd in lvi. 9.) -A2- Also, the former, A mole (خَالٌ) upon the person: thus, with ء, as mentioned by IAth: also mentioned without ء in art. شيم. (TA.) ― -b2- See also شَامَةٌ as meaning “ a black she-camel, ” in art. شيم.

شِئْمَةٌ
شِئْمَةٌ ذ Nature; natural, native, or innate, disposition, temper, or other quality or property: (K, TA:) mentioned thus, as with ء, by AZ and Lh, and said by IJ to be sometimes thus pronounced; but the pronunciation thereof with ء is held by ISd to be extraordinary. (TA.) [See art. شيم.]

شَامِىٌّ
شَامِىٌّ ذ , (S, Msb, K, TA,) without ء, (TA,) and ↓ شَآم ٍ, (S, Msb, K,) of the measure فَعَال ٍ, (S,) an allowable form, without ى, (Msb,) like تَهَام ٍ and يَمَان ٍ, (TA,) and ↓ شَآمِىٌّ, (Sb, S, K,) [Syrian;] of, or relating to, الشَّأْم: (S, Msb, K:) one should not say شَأْم ٍ; any instance [of this] occurring by poetic license being accounted for as a case of the use of the name of the country for the rel. n.: (S:) the fem., applied to a woman, is شَامِيَّةٌ and ↓ شَآمِيَةٌ, the latter without teshdeed: (S, TA;) the pl. of شَامِىٌّ is شُوَامٌ, like غُرَابٌ [in measure]. (TA.) ― -b2- [And hence, Northern.]

شَآم ٍ
شَآم ٍ ذ , and شَآمِيَةٌ the fem. of the former; and

شَآمِىٌّ
شَآمِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph.

شَائِمٌ
شَائِمٌ ذ : see مَشْؤُومٌ.

أَشْأَمُ
أَشْأَمُ ذ [More, and most, unlucky, inauspicious, unfortunate, or unprosperous]. The Arabs say, أَشْأَمُ كُلِّ امْرِئ ٍ بَيْنَ لَحْيَيْهِ, (Meyd, TA,) as some relate it, or, as others relate it, فَكَّيْهِ, which means the same, (Meyd,) [app. meaning accord. to the TA, The most unlucky thing of every man is between his two jaws, or the two lateral portions of his lower jaw; but it is said that] أَشْأَمُ is here used in the sense of شُؤْمٌ [i. e. the unluckiness, &c.]; and in a similar manner [the contr.] أَيْمَنُ is used [in the sense of يُمْن]: so says AHeyth: (Meyd:) the prov. meaning the tongue. (AHeyth, TA.) The fem. is شُؤْمَى. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) اليَدُ الشُّؤْمَى The left hand or arm; contr. of اليُمْنَى; (K, TA;) i. q. الشِّمَالُ. (TA.) It is said in a trad., respecting camels, لَا يَأْتِى خَيْرُهَا اـِلَّا مِنْ جَانِبِهَا الأَشْأَمِ [Their goodness comes not save from their left side]: i. e. they are milked and mounted only from the left side. (TA.) ― -b3- See also مَشْؤُومٌ, in three places. ― -b4- Zuheyr, in the following saying,
فَتُنْتَجْ لَكُمْ غِلْمَانَ أَشْأَمَ كُلُّهُمْ
كَأَحْمَرِ عَاد ٍ ثُمَّ تُرْضِعْ فَتَفْطِمْ
uses it in the sense of the inf. n. شُؤْم; (S;) meaning غِلْمَانَ شُؤْم ٍ: (S, and EM p. 124:) he says, And it, i. e. war, will bring forth for you boys of ill luck, or evil omen; all of them like Ahmar of' Ád: then it will suckle these boys, and wean them: by Ahmar of ' Ád, he means Ahmar of Thamood, for Ahmar was the surname of him who hamstrung the she-camel of Sálih, and his name was Kudár: he says thus for the sake of the measure: or, as some say, Thamood were called 'Ád-el-Ákhireh. (EM.)

مَشْأَمَةٌ
مَشْأَمَةٌ ذ : see شُؤْمٌ, in two places: ― -b2- and see also شَأْمَةٌ, likewise in two places.

مَشْؤُومٌ
مَشْؤُومٌ ذ , (S, MA, K, KL,) and مَشُومٌ, (S, K,) the latter like مَقُولٌ, (TA,) [a contraction of the former,] Unlucky, or inauspicious, (S, MA, K, KL,) عَى قَوْمِهِ [to his people, or party], (S, MA, K,) and عَلَى نَفْسِهِ [to himself]: (Ksh and Bd in lvi. 9:) [and so ↓ شُؤْمٌ; (as in an ex. in the first sentence of this art.;) this being an epithet as well as a subst., like its syn. نَحْسٌ; syn. with مَشْؤُومٌ, like as نَحْسٌ is syn. with مَنْحُوسٌ; and app., like نَحْسٌ, used alike as sing. and pl., for it seems to be originally an inf. n.:] and so ↓ شَائِمٌ; (K;) or this signifies drawing ill luck, or evil fortune, upon his people [and upon himself]: (S, TA:) and أَشَائِمُ, a pl., likewise signifies unlucky, or inauspicious; (KL;) contr. of أَيَامِنُ; (S, K, TA;) these being pls. of ↓ أَشْأَمُ and أَيْمَنُ: (TA:) the pl. of مَشْؤُومٌ is مَشَائِيمُ, (S, KL, TA,) which is extr., for by rule it should be مَشْؤُومُونَ. (TA.) One says also ↓ طَائِرٌ أَشْأَمُ meaning [An omen] happening, or occurring, (جَار ٍ,) with unluckiness, or inauspiciousness; [i. e. an unlucky, or inauspicious, omen;] (K, TA;) and [in like manner] ↓ طَيْرٌ أَشْأَمُ: and the pl. is أَشَائِمُ [as above]. (TA.)

##### Türkçe

**شَئِفَتْ رِجْلُهُ**
1 **شَئِفَتْ رِجْلُهُ** ذ, (S, O, K,) muzâri‘i **شَاََ** , (K,) mastarı **شَأَفٌ**; (S, O;) ve **شُئِفَتْ رجله**; (O, K;) Ayağı, içinde **شَأْفَةٌ** diye adlandırılan türden bir ülser yahut irinli yara çıkıp patlayarak, bundan etkilendi. (S, O, K.) ― -b2- Bazılarına göre, (O,) **شَأفُ الجُرْحِ** (O, K, [K’nın yazma nüshamda **شَأْفُ**, ve TK’ya göre de böyledir; CK’da ise ء’sizdir; fakat ben doğru okunuşun **شَأَفُ** olduğunu, fiilinin de **شَئِفَ** olduğunu düşünüyorum; yahut **شَأْفُ** olup **شُئِفَ**’in mastarı da olabilir,]) Yaranın bozulmuş bir hâle gelmesini; öyle ki güçlükle, yahut hiç, iyileşmemesini ifade eder. (O, K.) ― -b3- **شَئِفَ صَدْرُهُ عَلَىَّ** Göğsü bana karşı gizli düşmanlık ve şiddetli nefret, yahut kin, kötücüllük, kötülük kastı, yahut garez taşıdı. (TA.) ― -b4- **شَئِفَتْ أَصَابِعُهُ**, (Az, O, K,) yahut **يَدُهُ**, (M, TA,) Parmakları yahut eli, tırnakların çevresindeki kısımlarda çatladı yahut parçalanır gibi oldu; (Az, M, O, K;) bunun gibi **سَئِفَتْ**, (O, TA,) ve **سَعِفَتْ**: AZ ve IAar böyle der; Th de aynı şekilde söyler. (TA.) -A2- **شَئِفْتُهُ**, (S, O, K,) ve **شَئِفْتُ لَهُ**, (AZ, O, K,) muzâri‘i **شَاََ** , (K,) mastarı **شَأْفٌ**, (S, O, K,) el-Bâri‘de ء üzerine fetha ile **شَأَفٌ**, (TA,) ve **شَآفَةٌ**; (O, K;) ve **شَئِفْتُ مِنْهُ**, mastarı **شَأْفٌ**, K’da [ve S’de ve O’da] düşürülmüştür; fakat doğrudur; Sgh Tekmile’de işaret etmiştir; (TA;) Ondan nefret ettim; (S, O, K;) **شَنِفْتُ لَهُ** gibidir; (S ve O, شنف maddesinde;) yani bir adamdan: (S, O:) yahut birinci ve ikinci, (K,) yahut birinci ayrıca IAar’a göre, (O,) Şöyle korktum: onu gördüğümde (yani bir adamı) ona nazar değdireceğimden, yahut onun hoşlanmadığı yahut nefret ettiği birini ona karşı yönlendireceğimden; (O;) yahut onun bana nazar değdireceğinden korktum; yahut onun hoşlanmadığı yahut nefret ettiği birini ona karşı yönlendirdim. (K.) ― -b2- Ve **شُئِفَ** O (bir adam, A‘Obeyd, O) korkutuldu yahut korktu. (A‘Obeyd, O, K.)

**اِسْتَشْأَفَتْ**
10 **اِسْتَشْأَفَتْ** ذ, bir **قُرْصَة** hakkında söylenir; [TA’da böyledir; açık bir yazım yanlışıdır; muhtemelen **قَرْحَة** yerine; bir sonraki paragrafta da böyledir; yani bir ülser yahut irinli yara,] **صَارَ لَهَا أَصْلٌ** demektir [Ona bir kök oldu yahut köklülük yahut kalıcılık kazandı; sanki bir **شَأْفَة** oldu]. (TA.)

**شَئِفٌ**
**شَئِفٌ** ذ [**شَئِفَ**’in ism-i fâili; asıl anlamı, **شَأْفَة** diye adlandırılan türden bir ülser yahut irinli yarası olan], IKtt’nin naklettiği şu beyitte kalbe sıfat olarak kullanılır:
يَا أَيُّهَا الجَاهِلُ أَلَّا تَنْصَرِفْ
وَلَمْ تُدَاوِ قُرْصَةَ القَلْبِ الشَّئِفْ
[buradaki **قُرْصَةَ** şüphesiz (bir önceki paragraftaki gibi) **قَرْحَةَ** yerine bir yazım yanlışıdır; beytin açık anlamı (mecaz varsayılarak): Ey cahil, ülserleşmiş bir kalbin yarasını tedavi etmemişken niçin dönmüyorsun?]. (TA.)

??
?? ذ Ayağın tabanında çıkan ve dağlanan, (S, IAth, O, K,) yahut kesilen, (Yaakoob, IAth, O,) sonra da gidip geçen; (Yaakoob, S, IAth, O, K;) bir ülser yahut irinli yara (**قَرْحَةٌ**): kelime ayrıca ء’siz de telaffuz edilir [yani **شَافَةٌ**]: (IAth, TA:) yahut ayağında böyle bir ülser yahut irinli yara bulunan kimsenin ayağındaki (yara); eğer kesilirse ölür: (O, K:) ayrıca, ayağın etine yahut elin avucuna bir tahta parçasının yahut çubuğun girip orada kalmasından dolayı elde ve ayakta oluşan bir şişlik olduğu da söylenir; öyle ki yer şişer ve büyür. (TA.) **اِسْتَأْصَلَ اللّٰهُ شَأْفَتَهُ** (S, O, K) bir darb-ı meseldir; (S, O) (mecaz varsayılarak) şu demektir: Allah onu, yukarıda anılan **شَأْفَة**’nin gidip gittiği gibi, giderip yok etsin: (S, O, K:) yahut bu, Allah onu kökünden kazısın demektir: çünkü ― -b2- **شَأْفَةٌ** ayrıca **أَصْلٌ** ile eş anlamlıdır [yani kök vb.]: (O, K:) Sh böyle der. (O.) [Ayrıca اصل maddesinde 10’a bak: ve burada ardından gelene bak.] ― -b3- Ayrıca bir erkeğin ailesi ve ev halkı anlamına geldiği de söylenir: buradan beddua kalıbı **اِسْتَأْصَلَ اللّٰهُ شَأْفَتَهُمْ** [Allah onların ailesini ve ev halkını kökünden kazısın]. (TA.) ― -b4- Ve (mecaz:) Düşmanlık. (TA.)

**شَأَفَةٌ**
**شَأَفَةٌ** ذ, ء üzerine fetha ile böyle, bir adama sıfat olur; şu demektir: Kudretli, güçlü, kuvvetli; erişilmez yahut erişilmesi güç. (TA.)

**رِجْلٌ مَشْؤُوفَةٌ**
**رِجْلٌ مَشْؤُوفَةٌ** ذ İçinde **سَأْفَةٌ** diye adlandırılan türden bir ülser yahut irinli yara çıkıp patlamış olan ayak: (O, K:) **شُئِفَتْ رِجْلُهُ**’dan. (O, * K, * TA.) ― -b2- Ve **مَشْؤُوفٌ**, **شُئِفَ**’ten: Korkmuş yahut korkar; (A‘Obeyd, O, K;) bir adama söylenir. (A‘Obeyd, O.)

**شُئِمَ عَلَيْهِمْ**
1 **شُئِمَ عَلَيْهِمْ** ذ (S; MA, K,) mastarı **شُؤْمٌ**, (MA,) O (bir adam, S) onlara karşı uğursuz oldu yahut uğursuzlaştı (**صَارَ شُؤْمًا**, S, K; MA’da شوم شد): (S, MA, K;) bunun gibi **شَأَمَهُمْ**, ve **شَأَمَ عليهم**, ve **شَؤُمَ عليهم**: (K:) yahut **شَأَمَهُمْ**, (AZ, Ham s. 224,) yahut **شَأَمَ عَلَيْهِمْ**, (S,) yahut bu ikisi, (TA,) muzâri‘i **شَاََ** , (S, TA,) mastarı **شَأْمٌ**, (TA,) Onların üzerine uğursuzluk yahut kötü talih çekti; (S, TA;) yahut kendisinden onlara uğursuzluk yahut kötü talih isabet ettirdi: (AZ, Ham mezkûr yer, TA:) yahut mastar olarak **شُؤُمٌ** uğursuz olmayı; ve uğursuz kılmayı ifade eder: ve **شُومٌ** da böyledir [genellikle böyle telaffuz edilir: aşağıda **شُؤُمٌ**’a bak]. (KL.) -A2- Ve **شَأَمَهُمْ**, mastarı **شَأْمٌ**, L’de böyledir; K’da ise ↓ **شَأَّمَهُمْ**, mastarı **تَشْئِيمٌ**; fakat birincisi doğrudur; (TA;) Onları **الشَّأْم**’a [yani Şam’a] gitmeye yahut yolculuk etmeye sevk etti. (K, TA.)

2 **شَاََّ** bir önce gelene bak.

**شَائِمْ بِأَصْحَابِكَ**
3 **شَائِمْ بِأَصْحَابِكَ** ذ Yoldaşlarınla sol taraf yönünü tut: (S, K, TA:) **يَامِنْ** “sağ taraf yönünü tut” demektir. (TA.) ― -b2- Ve **شَآمَ** O (bir adam) **الشَّأْم**’a [yani Şam’a] geldi: **يَامَنَ**’ın “Yemen’e geldi” demesi gibi. (TA. [Ayrıca 4’e bak.])

**اشأم**
4 **اشأم** ذ Solu istedi: **أَيْمَنَ**’ın “sağı istedi” demesi gibi. (TA, يمن maddesinde.) ― -b2- Ve O (bir adam, S) **الشَّأْم**’a [yani Şam’a] geldi: (S, K, TA: [3’e de bak:]) yahut oraya gitti: ve **أَيْمَنَ** “Yemen’e geldi” demektir. (TA.) -A2- **مَا أَشْأَمَهُ** (S, K, TA) Ne kadar uğursuzdur! (TA:) avam **مَا أَيْشَمَهُ** der. (S, TA.)

**تشأّم بِهِ**
5 **تشأّم بِهِ** ذ, (MA, TA,) **الشُّؤْمُ**’dan, (TA,) Onu yahut onu (şeyi) uğursuz saydı; ve onunla (onun sebebiyle) uğursuzlaştı: (MA:) yahut **تشأّم** uğursuzluk yahut kötü talih yaşadı demektir. (KL.) 6’ya da bak. ― -b2- Ve **تشأّم** Sol elinin yönünü tuttu: (K, TA:) aynı şekilde **تَيَامَنَ**, [buradan, yukarıda açıklanan anlamdaki **تشأّم**’in ↓ **تشآءم** yerine bir hata olabileceği anlaşılır,] “sağ elinin yönünü tuttu.” (TA.) ― -b3- Ve **الشَّأْم**’ın [yani Şam’ın] halkına nisbet iddia etti: (S, K:) **تكوّف** ve **تقيّص** gibi bir fiildir. (S.)

**تشآءموا بِهِ**
6 **تشآءموا بِهِ** ذ, (S, Msb, K, TA, vb.,) K’nın bazı nüshalarında ↓ **تشأّموا**, (TA,) [aynı şekilde **تشأّم بِهِ**; bu çoğu kez **تَيَمَّنَ بِهِ**’nin karşıtı olarak kullanılır (Bd xvii. 14’te bir örneğe bak); K’da عطس maddesinde kullanılır; aynı maddede TA’da IKh rivayetiyle **تشأّم مِنْهُ** geçer; buradan her iki fiilin de aşağıdaki anlamda doğru olduğu anlaşılır; fakat birincisi muhtemelen daha tercih edilir; ve **بِهِ** ile ↓ **استشأم** “Les Oiseaux et les Fleurs” s. 83’te Freytag’ın belirttiği üzere aynı şekilde kullanılır; böylece **تشأّم به** ve **استشأم** , **تيمّن به** ve **استيمن**’in karşıtıdır,] Ondan yahut ondan (şeyden) kötülük yordu; onu yahut onu (şeyi) kötü alâmet saydı; (Msb, KL; *) **تَطَيَّرُوا بِهِ** gibidir: (Msb:) onu yahut onu (şeyi) uğursuz saydı. (KL.) ― -b2- **تشآءم**, medd ile böyle, ayrıca **الشَّأْم**’ın [yani Şam’ın] yönünü tuttu demektir. (TA.) ― -b3- 5’e de bak.

10 **اـِسْتَشْاََ** bir önceki paragrafa bak.

**الشَّأْمُ**
**الشَّأْمُ** ذ, belli bir ülkenin adı [yani Şam], müzekker ve müennestir; (S;) bazen müzekker: (K:) ayrıca **الشَّامُ** diye de telaffuz edilebilir [bugün genellikle böyledir]. (Msb.) ― -b2- [Ve bu ülke Arabistan’ın kuzeyinde bulunduğundan, **الشَّأْمُ** ayrıca kuzey bölgesi anlamına gelir; **اليَمَنُ**’un karşıtıdır.]

**شُؤْمٌ**
**شُؤْمٌ** ذ, (S, Msb, K, vb.,) ء ile böyle; fakat daima ء’siz **شُومٌ** diye telaffuz edilir, (TA,) bir mastardır: (MA, KL: [iki yerde, bu maddenin ilk cümlesindeki 1’e bak:]) ve [yalın isim olarak] şu anlama gelir: Uğursuzluk, uğursuz sayılma, talihsizlik, bereketsizlik, kötü talih yahut kötü şans; **يُمْنٌ**’ün karşıtı; (S, K;) [yani] **َحْسٌ** ile aynı: (Har s. 158:) her türden kötülük; eş anlamlısı **شَرٌّ**: (Msb:) [özellikle] kötü alâmet: (PS:) ve ↓ **مَشْأَمَةٌ** **شُؤْمٌ** ile aynı anlama gelir: (TA:) [yahut, **مَنْحَسَةٌ** gibi, uğursuzluğun vb. sebebi:] **مَشَائِمُ**, **شُؤْمٌ**’ün [yahut ↓ **مَشْأَمَةٌ**’nin] çoğuludur; [eğer birincinin çoğulu ise] kural dışıdır; tıpkı eş anlamlısı **مَنَاحِسُ**’un **نَحْسٌ**’ün [çoğulu olduğu söylenmesi] gibi. (TA, نحس maddesinde.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **اـِنْ كَانَ الشُّوْمُ فَفِى ثَلَاث ٍ المَرْأَةِ وَالدَّارِ وَالفَرَسِ**, anlamı: Eğer sonucu hoş görülmeyen yahut nefret edilen ve korkulan şey varsa [yahut uğursuzluk varsa], üç şeydedir: kadın, ev ve at: yani sizden birinin beraberliğini sevmediği bir eşi, içinde oturmayı sevmediği bir evi, düşman sınırında nöbet tutmak maksadıyla binmeyi sevmediği bir atı varsa, ondan ayrılıp uzaklaşsın: kadını boşayarak, evden taşınarak, atı satarak: yahut bazılarına göre, kadının **شؤم**’u çocuk doğurmamasıdır; evin **شؤم**’u darlığı ve komşusunun kötülüğüdür; atın **شؤم**’u ise onun üzerinde savaşa gitmemektir. (JM.) ― -b2- **مَشْؤُومٌ**’a da bak. -A2- Ayrıca siyah develer: ve **حِضَارٌ** “beyaz” develer demektir, (K, TA,) ayrıca **حَضَارٌ** diye de yazılır ve telaffuz edilir: (TA:) bunların ikisinin de tekili yoktur: (K:) ikisi de Ebû-Dhu-eyb’in bir beytinde geçer: fakat o beytin bir kıraatinde **شِيم**’dir; **أَشْيَمُ**’un çoğuludur: AA böyle der: IJ de der ki **شُومٌ** [ء’siz], aslı **شُيْمٌ** olup vezni **فُعْلٌ** olduğundan, **أَشْيَمُ**’un çoğulu da olabilir. (TA.)

**شَأْمَةٌ**
**شَأْمَةٌ** ذ ve ↓ **مَشْأَمَةٌ** Sol; yani sol taraf yahut yön yahut göreli konum yahut yer; (S, K;) [**يَسْرَةٌ** ve] **مَيْسَرَةٌ** ile aynı; (S;) **يَمْنَةٌ** ve **مَيْمَنَةٌ**’nin karşıtı. (K.) Bir adam hakkında **قَعَدَ شأْمَةٌ** denir [Sol tarafa oturdu]. (S.) Ve **خُذْ بِهِمْ شَأْمَةً** denir; yani [onlarla] sol el yönünü tut. (S.) Ve **نَظَرْتُ يَمْنَةً وَشَأْمَةً** [Sağa ve sola baktım]. (TA.) Buradan ↓ **أَصْحَابُ المَشْأَمَةِ**, Kur’ân’da [lvi. 9 ve xc. 19], (TA,) şu demektir: [Sol tarafın ehli; yahut] amel defterleri sol ellerine verilecek olanlar: yahut aşağı yahut değersiz yerin yahut makamın ehli: yahut uğursuzluğun (**الشُّؤْم**) sahipleri: ve **أَصْحَابُ المَيْمَنَةِ** bunun karşıt anlamlarla açıklanır. (Ksh ve Bd, lvi. 9’da.) -A2- Ayrıca birincisi, bedende bir ben (**خَالٌ**): IAth’ın zikrettiği üzere ء ile böyledir; شيم maddesinde ء’siz olarak da zikredilmiştir. (TA.) ― -b2- Şيم maddesinde “siyah dişi deve” anlamıyla **شَامَةٌ**’ye de bak.

**شِئْمَةٌ**
**شِئْمَةٌ** ذ Tabiat; doğal, yerli yahut doğuştan olan huy, mizaç yahut başka bir nitelik yahut özellik: (K, TA:) AZ ve Lh tarafından ء ile böyle zikredilmiştir; IJ bunun bazen böyle telaffuz edildiğini söylemiştir; fakat ISd’ye göre bunun ء ile telaffuzu gariptir. (TA.) [Şيم maddesine bak.]

**شَامِىٌّ**
**شَامِىٌّ** ذ, (S, Msb, K, TA,) ء’siz, (TA,) ve ↓ **شَآم ٍ**, (S, Msb, K,) vezni **فَعَال ٍ**, (S,) ى’siz caiz bir şekil, (Msb,) **تَهَام ٍ** ve **يَمَان ٍ** gibi, (TA,) ve ↓ **شَآمِىٌّ**, (Sb, S, K,) [Şamlı;] **الشَّأْم**’a nisbetle: (S, Msb, K:) **شَأْم ٍ** denmemelidir; bunun bir örneği şiir zaruretiyle vâki olursa, ülke adının nisbe ismi yerine kullanılması sayılır: (S:) müennesi, kadına sıfat olarak, **شَامِيَّةٌ** ve ↓ **شَآمِيَةٌ**’dir; ikincisi teşdîdsizdir: (S, TA;) **شَامِىٌّ**’nin çoğulu **شُوَامٌ**’dur; vezin bakımından **غُرَابٌ** gibidir. (TA.) ― -b2- [Ve buradan: Kuzeyli.]

**شَآم ٍ**
**شَآم ٍ** ذ, ve bunun müennesi **شَآمِيَةٌ**; ve

**شَآمِىٌّ**
**شَآمِىٌّ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**شَائِمٌ**
**شَائِمٌ** ذ: **مَشْؤُومٌ**’a bak.

**أَشْأَمُ**
**أَشْأَمُ** ذ [Daha uğursuz ve en uğursuz; daha talihsiz ve en talihsiz]. Araplar der ki: **أَشْأَمُ كُلِّ امْرِئ ٍ بَيْنَ لَحْيَيْهِ**, (Meyd, TA,) bazıları böyle rivayet eder; yahut başkaları **فَكَّيْهِ** diye rivayet eder; bu da aynı anlama gelir, (Meyd,) [TA’ya göre muhtemelen anlam: Her insanın en uğursuz şeyi iki çenesi arasındadır yahut alt çenesinin iki yan parçası arasındadır; fakat denilmiştir ki] burada **أَشْأَمُ**, **شُؤْمٌ** anlamında kullanılmıştır [yani uğursuzluk vb.]; benzer şekilde [karşıtı] **أَيْمَنُ** de **يُمْن** anlamında kullanılır: AHeyth böyle der: (Meyd:) darb-ı meselin anlamı dildir. (AHeyth, TA.) Müennesi **شُؤْمَى**’dır. (TA.) ― -b2- Buradan, (TA,) **اليَدُ الشُّؤْمَى** Sol el yahut kol; **اليُمْنَى**’nın karşıtı; (K, TA;) **الشِّمَالُ** ile aynı. (TA.) Develer hakkında bir hadiste şöyle denmiştir: **لَا يَأْتِى خَيْرُهَا اـِلَّا مِنْ جَانِبِهَا الأَشْأَمِ** [Onların hayrı ancak sol yanlarından gelir]: yani yalnız sol yandan sağılır ve yalnız sol yandan binilir. (TA.) ― -b3- Üç yerde **مَشْؤُومٌ**’a da bak. ― -b4- Zuheyr, şu sözünde:
فَتُنْتَجْ لَكُمْ غِلْمَانَ أَشْأَمَ كُلُّهُمْ
كَأَحْمَرِ عَاد ٍ ثُمَّ تُرْضِعْ فَتَفْطِمْ
onu mastar **شُؤْم** anlamında kullanır; (S;) yani **غِلْمَانَ شُؤْم ٍ** demektir: (S, ve EM s. 124:) der ki: Ve o, yani savaş, size uğursuzluk yahut kötü alâmet çocukları doğuracaktır; hepsi ‘Âd’ın Ahmar’ı gibi; sonra bu çocukları emzirecek ve sütten kesecektir: ‘Âd’ın Ahmar’ı ile, Sâlih’in dişi devesini topallatanın lakabı olan Ahmar’ı kasteder; onun adı Kudâr idi: vezin için böyle söyler: yahut bazılarına göre Semûd’a ‘Âd-el-Âkhireh denirdi. (EM.)

**مَشْأَمَةٌ**
**مَشْأَمَةٌ** ذ: iki yerde **شُؤْمٌ**’a bak: ― -b2- ve iki yerde **شَأْمَةٌ**’ye de bak.

**مَشْؤُومٌ**
**مَشْؤُومٌ** ذ, (S, MA, K, KL,) ve **مَشُومٌ**, (S, K,) ikincisi **مَقُولٌ** gibi, (TA,) [birincinin kısaltılmışı,] Uğursuz yahut uğursuz sayılan; (S, MA, K, KL,) **عَى قَوْمِهِ** [kavmine yahut topluluğuna karşı], (S, MA, K,) ve **عَلَى نَفْسِهِ** [kendi nefsine karşı]: (Ksh ve Bd, lvi. 9’da:) [ve böylece ↓ **شُؤْمٌ**; (bu maddenin ilk cümlesindeki bir örnekte olduğu gibi;) bu, sıfat olduğu gibi isimdir de; eş anlamlısı **نَحْسٌ** gibi; **مَشْؤُومٌ** ile eş anlamlıdır; tıpkı **نَحْسٌ**’un **مَنْحُوسٌ** ile eş anlamlı olması gibi; ve görünüşe göre, **نَحْسٌ** gibi, tekil ve çoğul olarak aynı şekilde kullanılır; çünkü aslen bir mastar olması muhtemeldir:] ve böylece ↓ **شَائِمٌ**; (K;) yahut bu, kavmine [ve kendisine] uğursuzluk yahut kötü talih çeken demektir: (S, TA:) ve **أَشَائِمُ**, bir çoğul, ayrıca uğursuz yahut uğursuz sayılanlar demektir; (KL;) **أَيَامِنُ**’ün karşıtı; (S, K, TA;) bunlar ↓ **أَشْأَمُ** ve **أَيْمَنُ**’in çoğullarıdır: (TA:) **مَشْؤُومٌ**’un çoğulu **مَشَائِيمُ**’dur, (S, KL, TA,) bu kural dışıdır; çünkü kurala göre **مَشْؤُومُونَ** olmalıydı. (TA.) Ayrıca ↓ **طَائِرٌ أَشْأَمُ** denir; anlamı: uğursuzluk yahut uğursuz sayılma ile meydana gelen yahut vuku bulan (**جَار ٍ**) [yani uğursuz bir alâmet]; (K, TA;) ve [aynı şekilde] ↓ **طَيْرٌ أَشْأَمُ**: çoğulu **أَشَائِمُ**’dir [yukarıda geçtiği üzere]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: شءف

شَئِفَ
شَئِفَ A ( n. ac. شَأَف [ 4 ] ),
a.  Was ulcerated ( foot ).

b.  [ Min ], Hated.

اِسْتَشْءَفَ
اِسْتَشْءَفَ X ,
a.  Took root.

شَأْفة
شَأْفة [ 1t ],
a.  Ulcer, imposthume.

b.  Root.

شَئِف
شَئِف [ 5 ],
a.  Ulcerous.

##### Türkçe

شَئِفَ
**شَئِفَ** A (mastarı, ac. **شَأَف** [4]),
a. (ayak) ülserleşmiş idi.

b. [Min], nefret etti.

اِسْتَشْءَفَ
**اِسْتَشْءَفَ** X,
a. kök saldı.

شَأْفة
**شَأْفة** [1t],
a. ülser, apse.

b. kök.

شَئِف
**شَئِف** [5],
a. ülserli.
