# شأف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A3%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شأف

الشأفة:قرحة تخرج في أسفل القدم، فتكوى، فتذهب، كما في الصحاح، وقال يعقوب: الشأفة تقطع فتذهب، وفي الحديث: ) خرجت بآدم عليه السلام في رجله شأفة  ، أو الشأفة: قرحة في القدم، إذا قطعت مات صاحبها. هكذا قيل في شرح قول الكميت
  ولم نفتأ كذلك كـل يوم                      لشأفة واغر مستأصلينا وقال ابن الأثير: الشأفة تهمز، ولا تهمز، وهي قرحة تخرج بباطن القدم، فتقطع أو تكوى، فتذهب، وقال غيره: الشأفة: ورم يخرج في اليد والقدم، من عود يدخل في البخصة أو باطن الكف، فيبقى في جوفها، فيرم الموضع ويعظم.
 قال شمر: الشأفة: الأصل، وهكذا قاله الهجيمي أيضا، منه قولهم: استأصل الله شأفته، وهو مجاز، قيل: أذهبه كما تذهب تلك القرحة، بالكي، أو بالقطع، أو معناه: أزاله من أصله، الأخير عن الهجيمي، وشمر، ومنه حديث على رضي الله عنه، قال له أصحابه: ) لقد استأصلنا شأفتهم ( يعني الخوارج.
 وشئفت رجله، كفرح، وعليه اقتصر الجوهري، زاد الصاغاني: كذلك شئفت رجله، مثل عنى: أي خرجت بها الشأفة فهي مشؤوفة، وهذه على اللغة الأخيرة.
 وشئفته، عن ابن القطاع، كذلك شئفت له، وهذه عن أبي زيد، كسمع فيهما، شأفا بالفتح، كما هو في سائر الأصول، ووقع في البارع لأبي علي القالي، بفتح الهمزة، وشآفة، بالمد، وأنشد ابن الأعرابي، لرجل من بني نهشل بن دارم:

  وما لشآفة في غير شـيء                      إذا ولي صديقك من طبيب أي: أبغضته، والذي نقله الجوهري: وشئفت من فلان، شأفا، بالتسكين: أي أبغضته، وقد أهمله المصنف، وهو صحيح، كما أشار إليه الصاغاني في التكملة، أو شئفته: خفت أن يصيبني بعين، أو دللت عليه من يكره، قاله ابن الأعرابي.
 قال الأزهري، قالوا: شئفت أصابعه، وفي المحكم: يده، وسئفت، بالشين والسين: إذا تشعت ما حول أظفارها، وتشقق، قلت: وكذلك سعفت، وهو قول ابن الأعرابي وأبي زيد، وقال ثعلب: هو تشقق في الأظفار.
 قال أبو عبيد: شئف كعني، فهو مشئوف، مثال زئد، وجئث: إذا فزع وذعر.
 قال بعضهم: شأف الجرح: فساده حتى لا يكاد يبرأ، كما في العباب.
 ومما يستدرك عليه: شئف صدره على شأفا - من حد علم - أي غمر.
 وقيل: شأفة الرجل: أهله وعياله، ومنه الدعاء: استأصل الله شأفتهم، في رواية.
 والشأفة: العداوة، وهو مجاز، ومنه قول الكميت:
  ولم نفتأ كذلك كـل يوم                      لشأفة واغر مستأصلينا واسشأفت القرحة: صار لها أصل، ورجل شأفة، محركة: عزيز منيع، وقلب شئف، ككتف، وأنشد ابن القطاع:
  يا أيها الجاهل ألا تنصرف
  ولم تداو قرحة القلب الشئف

### Türkçe

**الشأفة**: ayağın alt tarafında çıkan bir yara; dağlanır da gider; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ya‘kūb dedi: **الشأفة** kesilir de gider. Hadiste: “Âdem عليه السلام ile çıktım; ayağında bir **شأفة** vardı.” Yahut **الشأفة**: ayakta bir yara; kesilirse sahibi ölür. Kümeyt’in şu sözünün şerhinde böyle denilmiştir:
  Ve biz her gün böyle olmaktan geri durmadık                      kökünden kazıyıp yok ediciler olarak kızgın bir **شأفة** için
İbnü’l-Esîr dedi: **الشأفة** hemzeli de gelir, hemzesiz de; o, ayağın iç tarafında çıkan bir yaradır; kesilir yahut dağlanır da gider. Başkası dedi: **الشأفة**: elde ve ayakta çıkan bir şişliktir; **البخصة**’ye yahut avucun içine giren bir çubuktan olur; onun iç boşluğunda kalır; yer şişer ve büyür.

Şemmer dedi: **الشأفة**: asıldır; el-Huceymî de bunu böyle söyledi. Ondan onların sözü: “Allah onun **شأفة**’sini kökünden kessin”; bu mecazdır. Denildi ki: Onu, o yaranın dağlama ile yahut kesme ile gittiği gibi giderdi. Yahut manası: Onu aslından giderdi; sonuncusu el-Huceymî ve Şemmer’dendir. Ondan Ali رضي الله عنه hadisi: ashabı ona dedi: “Onların **شأفة**’sini gerçekten kökünden kazıdık” (yani Hâricîler).

**وشئفت رجله**, **كفرح**; Cevherî bununla yetindi. Sâğânî ekledi: yine **شئفت رجله**; **مثل عنى**: yani onda **الشأفة** çıktı; o da **مشؤوفة**’dir. Bu, son dile göredir.

**وشئفته**; İbnü’l-Kattâ‘dan. Yine **شئفت له**; bu da Ebû Zeyd’dendir; ikisinde de **كسمع**; **شأفا** fetha ile; diğer bütün asıllarda olduğu gibi. Ebû Ali el-Kālî’nin **البارع**’ında hemzenin fethasıyla ve **شآفة** (med ile) vâki olmuştur. İbnü’l-A‘râbî, Benî Nehşel b. Dârim’den bir adam için inşâd etti:

  Ve bir **شآفة**’ye, hiçbir şeyde (yer yoktur)                      dostun bir tabipten (yana) dönünce
Yani: ona buğzettim. Cevherî’nin naklettiği: **وشئفت من فلان**; **شأفا**; sükûn ile: yani ona buğzettim. Musannif onu ihmal etmiştir; o ise sahihtir; Sâğânî’nin **التكملة**’de işaret ettiği gibi. Yahut **شئفته**: bana gözle isabet etmesinden korktum; yahut ona, hoşlanmadığı kimseyi delâlet ettim; İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Ezherî dedi: dediler ki: **شئفت أصابعه**; **المحكم**’de: **يده**. Ve **سئفت**, şîn ve sîn ile: tırnaklarının çevresi yarılıp dağıldığında ve çatladığında. Dedim: yine **سعفت** de böyledir; bu, İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Zeyd’in sözüdür. Sa‘leb dedi: o, tırnaklarda bir çatlamadır.

Ebû Ubeyd dedi: **شئف** **كعني**; o da **مشئوف**; **مثال زئد، وجئث**: korkup ürktüğünde ve dehşete düştüğünde.

Bazıları dedi: **شأف الجرح**: onun bozulması; neredeyse iyileşmeyecek hâle gelmesi; **العباب**’da olduğu gibi.

Ona dair istidrâk edilenlerdendir: **شئف صدره على شأفا - من حد علم -** yani: kapladı.

Ve denildi: **شأفة الرجل**: ehli ve iyâlidir. Ondan dua: “Allah onların **شأفتهم**’ini kökünden kessin”; bir rivayette.

Ve **الشأفة**: düşmanlıktır; bu mecazdır. Ondan Kümeyt’in sözü:
  Ve biz her gün böyle olmaktan geri durmadık                      kökünden kazıyıp yok ediciler olarak kızgın bir **شأفة** için
Ve **اسشأفت القرحة**: yaranın bir aslı oldu. Ve **رجل شأفة**; harekeli: aziz, metin/ulaşılmaz. Ve **قلب شئف**; **ككتف**. İbnü’l-Kattâ‘ inşâd etti:
  Ey cahil, dönüp gitmez misin
  Ve kalbin **الشئف** yarasını tedavi etmedin
