# شأم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A3%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شأم

| | ( *!الشَّأْم : بِلادٌ عن *!مَشْأَمة القِبْلة ، و ) | قد ( سُمِّيَتِ لذلِك ) أي : لأَنَّها عن | مَشْأَمة القِبْلة ، ( أو لأَنَّ قومًا من بَنِي | كَنْعان *!تَشاءَمُوا إِلَيْها أَي : تَياسَروا ، أو | سُمِّي بِسامِ بنِ نُوح فإِنَّه بالشِّين ) | المُعْجَمَة ( بالسُّرْيَانِيَّة ) ، ثم لَمَّا | أعرَبُوه أَعجَمُوا الشِّين ، وهذا | الوَجْه قد أَنْكَرَه كَثِيرٌ من مُحَقِّقِي | أَئِمَّة التَّوارِيخ ، وقالوا : لم يَنْزِلْها | سَام قَطّ ، ولاَ رآهَا فَضْلاً عن كَوْنِه | بَنَاهَا ، ( أو لأنَّ أرضَها *!شَاماتٌ بِيضٌ | وحُمرٌ وسُودٌ ) ، وقد بَحَثُوا في هذا | الوَجْه أيضًا ، وَصَوَّبُوا الأَوَّلَ | واقتَصَرُوا عليه . ( وعلى هذا لاَ | تُهْمَزُ ) ؛ لأنَّه مُعْتَلٌّ واوِيٌّ ، وكذلك | على الوَجْه الذي قَبْلَه ، ويُنافِيه أَنَّهم | لا يَنْطِقُون به إلا مَهْمُوزًا ، مُؤَنَّثةَ ، | ( وقد تُذَكَّر ) . قال ابنُ بَرِّيّ : شاهِدُ | التَّأْنِيثِ قَولُ جَوَّاس بنِ القَعْطَل : | % ( جِئْتُم من البَلَدِ البَعِيد نِياطُه % | *!والشَّأْمُ تُنْكَرُ كَهْلُها وَفَتَاهَا ) % | | وشاهِدُ التَّذْكِيرِ قَوْلُ الآخر : | % ( يَقُولُون إِن الشَّأْمَ يَقْتُلُ أَهْلَه % | فمن لِيَ إِنْ لَمْ آتِه بِخُلٌ ودِ ) % | | وقال ابنُ جِنِّي : الشأم مُذَكَّر ، | واستَشْهَد عليه بِهذَا البَيْت ، وأجاز | تَأْنِيثَه في الشِّعْر ، ذَكَر ذلِك في باب | الهِجَاء من الحَمَاسة . |

| | وأما قَولُ الشَّاعر : | % ( أَزْمانً سَلْمَى لا يَرَى مِثْلَها الرْراؤُونَ % | في شَأْمٍ ولا فِي عِراق ) % | | إِنَّما نَكِّره لأنَّه جَعَل كُلَّ جُزْء منه | *!شَأْمًا ، كما احْتَاج إِلى تَنْكِير العِراقِ | فَجَعَل كُلَّ جُزْء منه عِراقًا . ( وهو | *!شَامِيٌّ ) بِغَيْر هَمْز ، ( *!وشَآمِيٌّ ) بالمَدّ | ( *!وشَآم ) كَسَحابٍ ، وَكَذلِك تَهَامٍ | ويَمانٍ ، زادوا أَلِفًا فَخَفَّفُوا ياء | النِّسبة . قال ابنُ بَرّيّ : شاهِدُ *!شآمٍ | في النِّسْبَة قَولُ أَبِي الدَّرْدَاء مَيْسَرة : | % ( فَهَاتيك النُّجُوم وهُنَّ خُرسٌ % | يَنْحْنَ على مُعاوِيةَ *!الشَّآمِ ) % | | وامرَأَةٌ *!شَآمِيَّةٌ *!وشَآمِيةٌ ، الأخِيرَةُ بالمَدِّ | وَتَخْفِيف اليَاءِ ، ومنه قَولُ الشَّاعِر : | % ( هي *!شامِيّةٌ إذا ما استقَلَّتْ % | وسُهَيْلٌ إِذا استَقَلَّ يَمانِي ) % | | ( *!وأَشْأَم ) الرَّجلُ : ( أتَاها ) ، وَذَهَب | إليها ، وَكَذلِكَ أَيْمَن إذا أَتَى اليَمَن . | | قال بِشْرُ بنُ أَبِي خازمِ : | % ( سَمِعَتْ بنا قِيلَ الوُشاةِ فَأَصْبَحَتْ % | صَرَمَتْ حِبالَك في الخَلِيط *!المُشْئِم ) % | | ( *!وَتَشَأَّم : انْتَسَب إليها ) ، مثل تَقَيَّس | وَتَكَوَّف . ( و ) *!تَشَأُّم : إذا ( أخَذَ نَحْوَ | شِمالِه ) ، وكذلِكَ تَيامَن إِذَا أَخَذَ نَحو | يَمِينَه . | | ( *!وَشَأَّمَهم *!تَشْئِيمًا ) : إِذا ( سَيَّرهم | إليها ) ، هكذا في النُّسَخ ، والصَّوابُ | *!شَأَمَهم *!شَأْمًا : إِذا سَيَّرهم ، كما في | اللِّسان . | | ( *!والشُّؤْم ) بالضَّمّ ولا يُعْتَدّ | بالإِطْلاق لِشُهْرَتِه ولرَسْمِه بالوَاوِ : | ( ضَدُّ اليُمْن ) . ومنه الحَدِيث :   إِنْ | كَانَ *!الشُّؤْمُ فَفِي ثَلاثٍ   ، معناه إن | كان فِيمَا يُكْرَه عاقِبَتُه ويُخاف ، ففي | هذِه الثَّلاث والَواوِ في الشُّؤْم هَمْزة ، | ولكنَّها خُفِّفَت فصارَت وَاوًا ، وَغَلَب |

| عليها التَّخْفِيفُ حتى لم يُنْطَق بها | مهموزة . | | ( و ) *!الشُّومُ : ( السُّودُ من الإِبِل ، | والحِضارُ ) كَكِتاب وَسَحَاب : | ( البِيضُ مِنْها ولا وَاحِدَ لَهُمَا ) . هذا | قَولُ الأصمَعِيّ ، قال أبو ذُؤَيْب | يَصِفُ خَمْرًا : | % ( فما تُشْتَرَى إلا بِرِبحٍ سِباؤُهَا % | بَناتُ المَخاصِ *!شُومُها وحِضَارُهَا ) % | | ويُروَى شيمُها . وهو حينئذ جَمْع | أَشْيَم ، قال ذلك أَبُو عَمْرو . وقال | ابنُ جِنّي : يَجُوز أَن يَكُون لما جمعه | على فُعْل أَلْقَى ضَمَّةَ الفَاءِ فانْقَلَبَت | اليَاءُ واوًا ويَكُونُ واحِدُه على هذا | أشْيَم . قال : ونَظِيرُ هذه الكلمة | عَائِط وعِيطٌ وعُوطٌ . قال : ومِثْلُه | قَوْل عُقْفانَ بنِ قَيْس بنِ عَاصِم : | % ( سَواءٌ عليكم شُومُها وَهِجَانُها % | وإن كَانَ فيها واضِحُ اللَّوْن يَبْرُقُ ) % | | وسيأتي في   ش ي م   شيء من | ذلك . | | ( و ) قد ( *!شَأَمَهم و ) *!شَأَم ( عليهم | كَمَنَع ) *!يَشْأَمُهُم *!شَأْمًا ( فهو *!شَائِم ) : | إذا جَرَّ عليهم *!الشُّؤْم أَوْ أَصابَهُم | *!شُؤْم من قِبَله . | | ( *!وشَؤُم عَلَيهم كَكُرْم وعُنِي : صار | *!شُؤْمًا عليهم . ما *!أشْأَمه ) للتَّعَجُّب . | قال الجوهَرِيُّ : والعامَّة تَقولُ : ما | أيشَمَه . ( ورجل *!مَشْؤوم ) بالهَمْز | على مَفْعُول ، وكذلك يُمِنَ عليهم ، | فهو مَيْمُون ( *!ومَشُوم ) كَمَقُول ، | والجَمْع : *!مَشائِيم ، نَادِرٌ وحُكْمُه | السَّلامة . أَنْشدَ سِيبْوَيْهِ للأخْوَصِ | اليَرْبُوعِيّ : | % ( مَشائِيمُ لَيْسُوا مُصْلِحين عَشِيرَةً % | ولا ناعِبٍ إِلاَّ *!بِشُؤْمٍ غُرابُها ) % |

| | ( *!والأَشائِمُ : ضِدُّ الأَيامن ) ، وهما | جَمْع *!الأَشْأَم والأَيْمَن ، وأنشد أَبُو | عُبَيْدة : | % ( فإذا *!الأَشائِمُ كالأَيامِنِ % | والأَيَامِنُ*! كالأَشَائِمْ ) % | | ( وقد *!تَشاءَمُوا ) بالمَدِّ ، وفي بَعْضِ | النُّسَخ بالتَّشْدِيدِ . | | ( و ) يُقالُ : ( طائِرٌ *!أشأَمُ : جَارٍ | *!بالشُّؤْمِ ) . ويقال : طَيْر *!أَشْأَمٌ ، | والجَمْع *!الأَشائِمُ . | | ( واليَدُ *!الشُؤْمَى : ضِدُّ اليُمْنَى ) | تَأنِيثً الأَشأَم والأَيْمَن . وفي | حَدِيثِ الإِبِل :   لا يَأْتِي خَيْرُها إِلاَّ | من جَانِبَها الأََشْأَمُ   يَعْنِي الشِّمال | أي : إِنَّما تُحْلَب وتُرْكَب من | الجَانِب الأَيْسَر . وقال القُطامِيُّ | يَصِفُ الكلاب والثور : | % ( فَخَرَّ على *!شُؤْمَى يَدَيْهِ فَذَادَهَا % | بِأَظْمَأَ من فَرْعِ الذُّؤَابَةِ أَسْحَمَا ) % | | ( *!والشَّأْمَةُ *!والمَشْأمَةُ : ضِدُّ اليَمَنَة | والمَيْمَنَة ) . ومنه قَولُه تَعالَى : | ^ ( وَأَصْحَابُ الْمَشْئَمَةِ مَا أصْحَابُ المَشْئَمَةِ ) ^ | | ويقال : قَعَدَ فُلانٌ يَمْنَةً ، وقَعَد فُلانٌ | *!شَأْمَةً ، ونَظرتُ يَمْنَةً *!وَشَأْمَةً . | | ( *!والشِّئْمَة بالكَسْرِ : الطَّبِيعَةُ ) | مَهْمُوزَة ، هكذا حَكاهَا أَبو زَيْد | واللِّحْيانِي . وقال ابنُ جِنِّي : وقد | همز بَعْضُهم : *!الشِّئمةُ ، ولم يُعَلِّله . | قال ابنُ سِيدَه : والذي عندي فيه أن | هَمْزَة نادِرٌ . | | ( و ) يقال : ( *!شائِمْ بِأصْحابِك ) إذا | قلتَ : ( خُذْ بهم ) *!شَأمة أي : ( ذَاتَ | الشِّمَالِ ) ، ويَا مِنْ : خُذْ بهم ذَاتَ | اليَمِين . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | *!تَشأَم به من *!الشُّؤْم *!وتَشاءَم بالمَدِّ : | أخذَ ناحِيةَ *!الشَّام . ومنه الحَدِيثُ : |   إذا نَشَأتْ بَحْرِيَّةً ثم *!تَشاءَمَتْ فَتِلْك | عَيْنٌ غُدِيْقَةٌ   . |

| | *!والمَشْأَمة كَمَرْحَلَة : *!الشُّؤْم . وقال | أبو الهَيْثم : العَرَبُ تقول : *!أِشأَمُ كُلِّ | امْرئٍ بَيْنَ لَحْيَيْه   ، قال :*!أَشْأَم في | مَعْنَى الشُؤْم يَعْنِي اللَّسان ، وَأَنْشَدَ | لزُهَيْر : | % ( فَتُنْتَجْ لكم غِلْمانَ *!أَشْأَمُ كُلُّهُم % | كَأْحْمَرِ عادٍ ثُم تُرضِع فَتَفْطِم ) % | | قال : غِلْمانَ أَشْأَمَ أي : غِلْمَان | *!شُؤْم . قال الجوهَرِيّ : وهو أَفْعَل | بِمَعْنَى المَصْدَر ؛ لأنّه أَرادَ غِلْمان | شُؤْمٍ ، فَجَعَل اسم الشُّؤْم أَشْأَم . | | *!وشَاءَم الرَّجُلُ : أَتَى الشَّأْم كَيَامَن | أَتَى اليَمَن . *!والشآم كَسَحاب : لُغَة | في الشام ، ومنه قَولُ المَجْنُون : | % ( وخُبّرتُ لَيْلَى *!بالشَّآمِ مَرِيضَةً % | فأقبلْتُ من مِصْرٍ إِلَيْها أَعُودُها ) % | | وقال آخر : | % ( أَتَتْنَا قُرَيْشٌ قَضَّها بِقَضِيضِها % | وأهْلُ *!الشَّآم والحجِازِ تَقَصَّفُ ) % | | وقال شيخُنا : هو من أَوْهام | الخَواصّ كما نَصَّ عليه الحَرِيرِيّ في | دُرَّة الغَوَّاص ، والسُّهَيْلِي في | الرَّوْض . قُلتُ : وجَعَلوا ما جَاءَ | في قَوْلِ المَجْنُون وغَيْرِه من ضَراَئِر | الشِّعْر مَحْمُولاً على أَنَّه اقْتَصَر من | النِّسْبة على ذِكْر البَلَد . | | وذَكَر ابنُ الأَثِير *!الشّأمةُ بِمَعْنَى | الخَالِ في الخَدِّ مَهْموزَة ، وسيَأْتِي | في المُعْتَلّ . | | وقد نُسِب إلى *!الشَّأْم خَلْق من | المُحدِّثين من أَشْهَرِهم أَبو بَكْر | مُحمدُ بنُ المُظَّفَّر بِن بَكْران *!الشَّامِي | قَاضِي القُضَاة الحَمَوِيّ . مات سنة | ثَمانٍ وثَمانِين وَأَرْبعِمَائة وغَيْره . |

| | *!والشُّؤَام كَغُراب جَمْع شامِيّ في | النّسبة . | | وَمَسْجَدُ الشَّأم ببُخَارى ، وقد نُسِب | إليه بَعْضُ المُحَدِّثين . | | *!والأَشْآَمان : مَوْضِعان في قَولِ ذِي | الرُّمَّة : | % ( كأَنَّها بعد أيامٍ مَضَيْنٍ لها % *!بالأَشْأَمَيْن يَمانٍ فيه تَسْهِيمُ ) % | | ويقال : هُما الأَشْيَمَانِ . |

### Türkçe

( **الشَّأْم** : kıble’nin **مَشْأَمة**’sinin tarafında olan beldeler; ve ) gerçekten ( bu sebeple adlandırılmıştır ); yani: çünkü o, kıble’nin **مَشْأَمة**’sinin tarafındadır; ( yahut çünkü Ken‘ân oğullarından bir kavim ona doğru **تَشاءَمُوا إِلَيْها** yani: sola yöneldiler; yahut Nûh’un oğlu Sâm ile adlandırıldı; çünkü o, Süryânîce’de **الشِّين** **المُعْجَمَة** iledir ); sonra onu Arapçalaştırdıklarında **الشِّين**’i i‘câm ettiler; ve bu vechi, tarih imamlarının muhakkiklerinden birçoğu inkâr etmiştir; ve dediler ki: Sâm ona asla inmemiştir; onu görmemiştir bile; onu bina etmiş olması bir yana; ( yahut çünkü onun toprağı **شَاماتٌ** beyaz, kırmızı ve siyah(lar)dır ); ve bu vech hakkında da araştırdılar; ve birincisini doğru buldular ve onunla yetindiler. ( Ve buna göre hemzelenmez ); çünkü o, vâvî illetlidir; bundan önceki vech üzere de böyledir; ve buna, onların onu ancak hemzeli olarak, müennes olarak telaffuz etmeleri aykırıdır; ( ve bazen müzekker kılınır ). İbn Berrî dedi ki: te’nîsin şahidi Cevvâs b. el-Ka‘tal’ın sözü(dür):
% ( Uzak beldeden geldiniz, onun niyâtı %
**والشَّأْمُ** yaşlısı ve genci inkâr olunur ) %

Ve tezkîrin şahidi başkasının sözü(dür):
% ( Derler ki: **الشَّأْمَ** ehlini öldürür %
Öyleyse bana ne var, eğer ona ebedîlik ile gelmezsem ) %

İbn Cinnî dedi ki: şe’m müzekkerdir; ve bu beyitle ona istişhâd etti; ve şiirde onun te’nîsini câiz gördü; bunu, Hamâse’nin hicâ bâbında zikretti.

Ve şairin sözüne gelince:
% ( Zamanlar(da) Selmâ; onun benzerini görenler görmez %
Bir **شَأْمٍ**’da da, bir Irak’ta da ) %

Onu ancak nekre yaptı; çünkü onun her bir parçasını **شَأْمًا** kıldı; tıpkı Irak’ı nekre yapmaya muhtaç olduğu gibi; böylece onun her bir parçasını Irak yaptı. ( Ve o, **شَامِيٌّ**’dir ) hemzesiz; ( **وشَآمِيٌّ** ) medd ile; ( **وشَآم** ) seḥâb gibi; ve yine Tehâm(ın) ve Yemân(ın) gibi; nisbet yâsını hafiflettiler de bir elif ziyade ettiler. İbn Berrî dedi ki: nisbet(te) **شآمٍ**’ın şahidi Ebû’d-Derdâ’ Meysere’nin sözü(dür):
% ( İşte o yıldızlar; onlar dilsizdir %
Muâviye’ye, **الشَّآمِ**’a ağıt yakarlar ) %

Ve bir kadın **شَآمِيَّةٌ** ve **شَآمِيةٌ**; sonuncusu medd ile ve yâ’nın tahfîfi iledir. Ondan şairin sözü:
% ( O, **شامِيّةٌ**’dir, ne zaman yola koyulsa %
Ve Süheyl, ne zaman yola koyulsa Yemânî’dir ) %

( **وأَشْأَم** ) adam: ( ona geldi ), ve ona gitti; ve yine **أَيْمَن** (de) Yemen’e geldiği zaman (böyledir).

Bișr b. Ebî Hâzim dedi:
% ( Bizimle ilgili gammazların sözü(nü) işitti de sabahladı %
Halıṭtaki **المُشْئِم**’de senin bağlarını kopardı ) %

( **وَتَشَأَّم** : ona nisbet etti ), tıpkı تَقَيَّس ve تَكَوَّف gibi. ( Ve ) **تَشَأُّم**: ( solunun yönünü tuttuğu zaman ); ve yine تَيامَن, sağının yönünü tuttuğu zaman.

( **وَشَأَّمَهم تَشْئِيمًا** ): ( onları oraya sevk ettiği zaman ); nüshalarda böyledir; doğrusu **شَأَمَهم شَأْمًا**: onları sevk ettiği zaman; Lisân’da olduğu gibi.

( **والشُّؤْم** ) zamme ile; ıtlâka itibar edilmez; şöhreti ve vâv ile رسم edilmesi sebebiyle: ( **اليُمْن**’ün zıddı ). Ondan hadis: “Eğer **الشُّؤْمُ** varsa, üç şeydedir”; mânâsı: eğer akıbeti kerih görülen ve korkulan şeyler içinde varsa, bu üç(ün) içindedir. Ve **الشُّؤْم**’daki vâv bir hemzedir; fakat hafifletildi de vâv oldu; ve hafifletme galip geldi; ta ki hemzeli olarak telaffuz edilmedi.

( Ve ) **الشُّومُ**: ( develerin siyahları; ve **الحِضارُ** ) kitâb ve seḥâb gibi: ( onlardan beyazlar; ve ikisinin de tekili yoktur ). Bu, el-Asma‘î’nin sözüdür. Ebû Ẕu’eyb, şarap tasvir ederek dedi:
% ( Ancak kâr ile satın alınır; onun yırtıcıları %
Doğum sancılarının kızlarıdır; onun **شُومُها**’sı ve **حِضَارُهَا**’sı ) %

Ve شيمُها diye rivayet olunur. O vakit o, أَشْيَم’in cem‘idir; bunu Ebû ‘Amr söyledi. İbn Cinnî dedi ki: onu فُعْل üzere cem‘ ettiği için fâ’nın zammesini atmış olması câizdir; böylece yâ vâv’a dönmüştür; ve bunun üzere onun vâhidi أَشْيَم olur. Dedi ki: bu kelimenin nazîri عَائِط ve عِيطٌ ve عُوطٌ’dur. Dedi ki: bunun misli, ‘Uḳfân b. Ḳays b. ‘Âṣim’in sözü(dür):
% ( Onun **شُومُها**’sı ve **هِجَانُها**’sı size eşittir %
Her ne kadar içinde açık renk parıldasa da ) %

Bunun bir kısmı “ش ي م”de gelecektir.

( Ve ) gerçekten ( **شَأَمَهم** ve ) **شَأَم** ( عليهم كَمَنَع ) **يَشْأَمُهُم شَأْمًا** ( o hâlde o **شَائِم**’dir ): eğer üzerlerine **الشُّؤْم**’u çektiyse; yahut onun tarafından onlara **شُؤْم** isabet ettiyse.

( **وشَؤُم عَلَيهم كَكُرْم وعُنِي**: üzerlerine **شُؤْمًا** oldu. **ما أَشْأَمه** ) taaccüb için. el-Cevherî dedi ki: avam “ما أيشَمَه” der. ( Bir adam **مَشْؤوم** ) hemze ile, مَفْعُول üzere; ve yine üzerlerine يُمِنَ (oldu); o hâlde o مَيْمُون’dur. ( **ومَشُوم** ) مَقُول gibi; cem‘i: **مَشائِيم**; nâdirdir ve hükmü sâlimliktir. Sîbeveyh, el-Aḫvaṣ el-Yerbû‘î için inşâd etti:
% ( **مَشائِيمُ**; bir aşireti ıslah ediciler değildir %
Ve onun kargası, ancak **بِشُؤْمٍ** ile öten bir karga(dır) ) %

| | (**والأَشائِمُ : ضِدُّ الأَيامن**) ، ve ikisi de | **الأَشْأَم** ve **الأَيْمَن**’in çoğuludur; ve Ebû | Ubeyde inşâd etti: | % ( فَإِذَا **الأَشائِمُ** كَالأَيامِنِ % | وَالأَيَامِنُ** كَالأَشَائِمْ ) % | | (**وقد تَشاءَمُوا**) medd ile; ve bazı | nüshalarda şeddeli(olarak). | | (ve) denilir: ( **طائِرٌ أشأَمُ : جَارٍ | بالشُّؤْمِ** ). Ve denilir: **طَيْر أَشْأَمٌ**; | ve çoğulu **الأَشائِمُ**’dir. | | (**واليَدُ الشُؤْمَى : ضِدُّ اليُمْنَى**) | **الأَشأَم** ve **الأَيْمَن**’in müennesi olarak. Ve | develer hadîsinde: “Onun hayrı ancak | onun **الأََشْأَمُ** tarafından gelir”; yani sol | demektir; yani: ancak sol | taraftan sağılır ve binilir. Ve el-Kutâmî | köpekleri ve boğayı vasfederek dedi: | % ( فَخَرَّ عَلَى **شُؤْمَى** يَدَيْهِ فَذَادَهَا % | بِأَظْمَأَ مِنْ فَرْعِ الذُّؤَابَةِ أَسْحَمَا ) % | | (**والشَّأْمَةُ والمَشْأمَةُ : ضِدُّ اليَمَنَة | والمَيْمَنَة**) . Ve ondan, Yüce’nin sözü: | ^ ( وَأَصْحَابُ الْمَشْئَمَةِ مَا أصْحَابُ المَشْئَمَةِ ) ^ | | Ve denilir: falan kimse **يَمْنَةً** oturdu; ve falan | **شَأْمَةً** oturdu; ve **يَمْنَةً** ve **وَشَأْمَةً** baktım. | | (**والشِّئْمَة بالكَسْرِ : الطَّبِيعَةُ**) | hemzeli(olarak); Ebû Zeyd | ve el-Lihyânî onu işte böyle nakletti. | İbn Cinnî dedi: bazısı hemzeledi: **الشِّئمةُ**; | ve onu gerekçelendirmedi. | İbn Sîde dedi: benim yanımdaki görüşe göre onda | hemze nâdirdir. | | (ve) denilir: ( **شائِمْ بِأصْحابِك** ) eğer | şöyle dediysen: (onları al) **شَأمة** yani: (sol | taraflı/sola doğru); ve **يَا مِنْ**: onları al, sağ | taraflı/sağa doğru. | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **تَشأَم به**’den, **الشُّؤْم**’dan; ve medd ile **تَشاءَم**: | **الشَّام** tarafını tuttu. Ve ondan hadîs: | “Eğer denizden (rüzgâr) doğup sonra **تَشاءَمَتْ** olursa, işte o | bol sulu bir pınardır.” | |

| | **والمَشْأَمة** ( **مَرْحَلَة** vezninde): **الشُّؤْم**. Ve | Ebû’l-Heysem dedi: Araplar der ki: “**أِشأَمُ** her | kişinin iki çenesi arasındadır”; dedi ki: **أَشْأَم** | **الشُؤْم** mânâsındadır; yani dili kastediyor. Ve | Züheyr’den inşâd etti: | % ( فَتُنْتَجْ لَكُمْ غِلْمانَ **أَشْأَمُ** كُلُّهُمْ % | كَأْحْمَرِ عادٍ ثُم تُرضِع فَتَفْطِم ) % | | Dedi ki: **غِلْمانَ أَشْأَمَ** yani: | **شُؤْم** oğlanlar. el-Cevherî dedi: o, | masdar mânâsında **أَفْعَل**’dir; çünkü o, | **شُؤْم** oğlanlar murad etti; böylece **الشُّؤْم** ismini **أَشْأَم** yaptı. | | **وشَاءَم الرَّجُلُ**: **الشَّأْم**’a geldi; tıpkı **يَامَن**’ın | **اليَمَن**’e gelmesi gibi. **والشآم** ( **سَحاب** gibi): | **الشام** hakkında bir lugattır. Ve ondan Mecnûn’un sözü: | % ( وَخُبّرتُ لَيْلَى **بالشَّآمِ** مَرِيضَةً % | فَأَقْبَلْتُ مِنْ مِصْرٍ إِلَيْهَا أَعُودُهَا ) % | | Ve bir başkası dedi: | % ( أَتَتْنَا قُرَيْشٌ قَضَّها بِقَضِيضِها % | وَأَهْلُ **الشَّآم** وَالحجِازِ تَقَصَّفُ ) % | | Şeyhimiz dedi: bu, seçkinlerin vehimlerindendir; | Harîrî’nin **دُرَّة الغَوَّاص**’ında ve Süheylî’nin | **الرَّوْض**’unda buna nass ile işaret ettiği üzere. | Dedim ki: Mecnûn’un ve başkasının sözünde geleni | şiirin zaruretlerinden sayıp, bunun | nisbetten beldenin zikriyle iktisar edilmiş olduğu | üzerine hamletmişlerdir. | | İbnü’l-Esîr, **الشّأمةُ**’yi yanakta ben (hâl) mânâsında, | hemzeli olarak zikretti; ve mu‘tell’de gelecektir. | | **الشَّأْم**’a, muhaddislerden bir topluluk nisbet edilmiştir; | onların en meşhurlarından: Ebû Bekr | Muhammed b. el-Muzaffer b. Bekrân **الشَّامِي** | el-Hamevî, kâdılkudât. Dört yüz | seksen sekiz yılında ve başkası(da) vefat etti. | |

| | **والشُّؤَام** ( **غُراب** gibi): nisbet bakımından **شامِيّ**’nin çoğuludur. | | Buhârâ’da **مَسْجَدُ الشَّأم** vardır; ve bazı muhaddisler | ona nisbet edilmiştir. | | **والأَشْآَمان**: Zü’r-Rumme’nin sözünde iki yerdir: | % ( كَأَنَّها بَعْدَ أَيَّامٍ مَضَيْنٍ لَهَا % **بالأَشْأَمَيْن** يَمَانٍ فِيهِ تَسْهِيمُ ) % | | Ve denilir: ikisi **الأَشْيَمَانِ**’dır. |
