# شأن (ش-أ-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A3%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Suların dağ eteklerinde açtıkları yarık, hurma dikmek için açılan kanaldır

- Harfler: ش - أ - ن
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شءن

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَأْنٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A3%D9%92%D9%86%D9%8D.md) | فَعْلٍ | Bağlantı | 2 | 2 | [10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/ayet/10:61.md) |
| [شَأْنٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A3%D9%92%D9%86%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Bağlantı | 1 | 1 | [80:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/ayet/80:37.md) |
| [شَأْنِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A3%D9%92%D9%86%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فَعْلِهِمْ | Onların bağlantısı | 1 | 1 | [24:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/ayet/24:62.md) |

## Mücavir kökler — 31 mücavir (49 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Meraya salınmış sahibinden uzak develer
2. [فيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Akın
3. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Küçük
4. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
5. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
6. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zerre toz demektir
7. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
8. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Yemm” durgun akan su demektir
9. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
10. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
11. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tilvi toklu demektir
12. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
13. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
14. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
15. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kulak demektir
16. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sehl” ova demektir
17. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
18. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Petekteki baldır
19. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yaşlı adamdır
20. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beraber
21. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
22. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
23. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kevn, tepe demektir
24. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
25. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
26. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
27. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
28. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
29. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
30. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
31. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شأن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md), [خطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A8.md), [حال](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A7%D9%84.md) |
| Zıt Kök | فراغ |
| Çekirdek Özet 1 | Kafatasındaki dikiş hatları, gözyaşının aktığı mecralar ve hedeflenen bir maksadın peşine düşme |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığı bütünüyle kuşatan mühim hâl, ilahi tecelli ve insanı bütünüyle meşgul eden büyük mesele |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi tasarrufun dinamik sürekliliği ve insanın varoluşsal yönelimini belirleyen asli uğraş |
| Kritik Hata Riski | Kavramı sıradan, mekanik ve küçük bir dünyevi işe indirgeyerek ilahi tecelli ve varoluşsal meşguliyet boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شأ | Belirme, bir yöne sevk olma ve açığa çıkma hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [شأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%85.md) kökünde de belirli bir cihete yönelme ve belirlenim anlamı görülür. | ن | Eklenen nun harfi süreklilik, içsel derinlik ve akışkanlık katarak kökü kafatasındaki dikiş kanalları gibi sabit bir mecraya, sürekli bir maksada ve insanı bütünüyle bağlayan mühim bir hâle dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Ayrışma, yarılma ve kanalların birbirinden ayırt edilerek belirginleşmesi. |
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yönelinen maksadın, iradi veya tekvini ilk hamlenin kararlılıkla başlatılması. |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Mecra boyunca süregiden akış, durumun kalıcılığı ve canlı bir meşguliyet üretmesi. |
| شأن | Bir mecra bularak belirli bir hedefe doğru kesintisiz akma ve yönelme | Bir gayeyi kastetmek, varlığın süreklilik arz eden temel vaziyeti ve insanı kuşatan büyük meşguliyet. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kafatası kemiklerinin birleştiği dikiş yerleri, bu aralıklardaki yarıklar ve gözyaşının aktığı damarlar / kanallar; ayrıca suyun akması veya fidan dikilmesi için toprakta açılan kanal. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Fâris'in naklettiği beyitte kök, arayış ve kastetme anlamında kullanılmıştır: يا طالبَ الجُودِ إنَّ الجُود مكرُمةٌ / لا البخلُ منك ولا من شأنك الجُودَا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde durumun zayıflığını anlatan والشَّأْنُ إذ ذاك دُونٌ ifadesinde ve لعان hadisinde meselenin büyüklüğünü belirten لكان لي ولها شأْنٌ ibaresinde yer almıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde شأن kökü, içsel durum, niyet ve bir mecraya sevk olma ekseninde şekillenmiştir. İbranicede yer alan ש-א-ן kökü dinginlik, belirli bir hâl üzere yerleşme ve sükûnet bulma anlamı taşırken; Arapçada bu kök, kafatasındaki dikiş hatları ve gözyaşı damarları gibi somut anatomik bağlamdan soyutlanarak zihni ve varlığı dolduran mühim meşguliyet, kast ve amaç edinme yönünde özelleşmiştir. Süryanice ve Akadca gibi diğer kollarda aynı morfolojik dizilimin doğrudan eşdeğer kullanımı sınırlı olup, Arapçadaki anlam örgüsü fiziksel yarık/kanal tabanından büyük bir ontolojik hâl ve meşguliyet kavramına doğru özgün bir iç semantik sıçrama göstermektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شأن kökünden türeyen mecra, hâl ve talep | Fiziksel olarak gözyaşı kanalı ve kafatası dikişlerinden soyutlanarak insanın peşine düştüğü mühim gaye ve kuşatıcı durum manasına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ש-א-ן | Kararlı duruş, sükûn ve bir hâl üzere bulunma anlamıyla fonetik ve semantik paralellik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş kök tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شأن | Anlamlı | Bir maksadı kastetmek, hâl, mühim iş | Kafatası dikişleri, gözyaşı mecraları ve insanı kuşatan büyük meşguliyet. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [شنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%A3.md) | Anlamlı | Buğzetmek, nefret etmek, tiksinmek | Bir şeyden yüz çevirip onu sevimsiz ve itici bulma hâli. | Kur'an'da geçer; zıt duygusal yönelim taşır. |
| [أشن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D9%86.md) | Anlamlı | Bozulmak, temizleyici bitki | Kokusu değişmiş su veya el yıkamakta kullanılan uşnân bitkisi. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [أنش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B4.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. |
| [نشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A3.md) | Anlamlı | Doğmak, yükselmek, varlığa çıkmak | Canlının büyümesi, bulutun yükselmesi veya bir işin ilk kez başlatılması. | Kur'an'da geçer; oluş ve ortaya çıkış bildirir. |
| [نأش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4.md) | Anlamlı | Ağırdan almak, uzanmak, aramak | Bir şeye doğru uzanma veya hareketi erteleme anlamı taşır. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شأن | Merkez | Hâl, maksat, mühim meşguliyet | Bütünü kuşatan, ağırlığı olan ve varlığı meşgul eden durum. | Kişinin veya varlığın temel konumunu ve kastını belirleyen ana meşguliyet. |
| [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Buyruk, iş, tasarruf | شأن içkin durum ve yöneliş iken, [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) iradi sevk ve yetki temelli yönlendirmedir. | Doğrudan bir iradenin dışa dönük yönlendirici kararı ve tasarrufu. |
| [خطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A8.md) | Komşu | Önemli mesele, büyük hadise | شأن süreklilik gösteren hâl iken, [خطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A8.md) ansızın ortaya çıkan sarsıcı meseledir. | İnsanın dikkatini zorla çeken fevkalade ve ağır hadise. |
| [حال](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A7%D9%84.md) | Komşu | Değişken vaziyet, durum | شأن ağırlığı ve maksadı olan hâl iken, [حال](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A7%D9%84.md) sürekli dönüşebilen anlık vaziyettir. | Varlığın zamana ve şartlara göre aldığı anlık biçim ve başkalaşım. |
| فراغ | Zıt | Boşluk, meşguliyetsizlik | شأن zihni ve varlığı bütünüyle dolduran iş iken, فراغ meşguliyetten soyutlanmadır. | Herhangi bir amaca veya işe bağlanmamış boşluk ve çekilme hâli. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شأن | Mühim iş, hâl, yöneliş | Varlığın durumunu belirleyen, hedeflenen ve zihni dolduran asli meşguliyet. | Kesin |
| Latince | res, negotium, status | Mesele, meşguliyet, konum | Negotium meşguliyet yönünü, status durum yönünü verir; ancak ilahi tecelli boyutunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | affair, concern, state | Mesele, alaka, durum | Concern zihni bağlayan ilgi yönünü, affair meşguliyeti karşılar; kökün somut kanal bağını taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Angelegenheit, Zustand | Mesele, durum | Angelegenheit insanı bağlayan işi verir; kozmik boyuttaki sürekli tecelliyi kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | affaire, dessein, état | Mesele, gaye, hâl | Affaire meşguliyeti, dessein niyet ve amaç yönünü karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Wehr Arabic-English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فِيمَا يَشْتَغِلُ بِهِ / فِى شَأْنٍ | İnsanın içinde bulunduğu durum ve meşguliyet | İnsanın herhangi bir iş veya hâl üzere bulunurken ilahi murakabe altında oluşu (Yûnus [10:61](https://lisan.digital/tr/ayet/10:61.md)). |
| كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِى شَأْنٍ | İlahi tecelli, sürekli yaratma ve kozmik tasarruf | Allah'ın her an kâinatta diriltme, rızıklandırma ve varlığı yönetme fiilleri (er-Rahmân [55:29](https://lisan.digital/tr/ayet/55:29.md)). |
| لِكُلِّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ شَأْنٌ يُغْنِيهِ | İnsanı bütünüyle saran dehşetli dert ve meşguliyet | Kıyamet günü kişinin başkasıyla ilgilenmesine imkân bırakmayan varoluşsal kaygı (Abese [80:37](https://lisan.digital/tr/ayet/80:37.md)). |
| أَمْرٍ جَامِعٍ / لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ | Toplumu ilgilendiren mühim, ortak ve kritik mesele | Müminlerin toplumsal ve kamusal ortak bir mesele için toplanması ve izin ahlakı (en-Nûr [24:62](https://lisan.digital/tr/ayet/24:62.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve yaratmanın sürekliliği | Allah'ın her an bir şânda oluşunun ezeli sıfatlar ve zaman üstü irade ile ilişkisi | Yaratılışın durmaksızın yenilenmesi ve hiçbir işin O'nu diğerinden alıkoymaması. |
| Fıkıh | Ortak kamusal işler ve izin hukuku | Toplumu ilgilendiren hayati meselelerde cemaat disiplini ve meşru mazeret sınırları | Bireysel işlerin kamusal sorumluluğun önüne keyfi olarak geçirilemeyeceği ilkesi. |
| Tefsir | Lafzın mefhumu ve umumilik derecesi | Ayette geçen gün ve şân lafızlarının kozmolojik ve ahlaki sınırlarının tayini | Günün anlara, şânın ise diriltme, öldürme, yüceltme ve alçaltmaya hamledilmesi. |
| Hadis | Yargılama ve büyük hukuki hadiseler | Ağır hüküm gerektiren davalarda durumun vehametinin tespiti | Sıradan bir hadisenin ötesinde, hukuki netice doğuracak büyük dava. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve varoluş bilinci | Nihai Gaye ve İlahi Tecelliye Muhataplık | Kişinin hayatını en üst meşguliyet ekseninde tanzim etmesi | İnsanın hakiki şânı, Allah'ın her an tecelli eden tasarrufuna bilinçli yönelişidir. | Kesin |
| İlmi | Araştırma ve bilgi üretimi | Asli Araştırma Meselesi | Zihni dağıtan ikincil unsurlardan sıyrılarak ana probleme odaklanma | İlimde ihtisas, tali konuları dışarıda bırakıp mühim bir meseleyi mecra edinmektir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal düzen ve karar alma | Bütüncül Kamu Maslahatı | Toplumsal krizlerde dağınıklığı önleyip ortak iradede birleşme | Toplumu bağlayan büyük meselelerde keyfi ayrılıkları engelleyen ortak disiplin. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak tahsisi ve üretim | Ana Meşguliyet Alanı ve İhtisas | Emek ve sermayenin stratejik, katma değeri yüksek alanlara kanalize edilmesi | Zaman ve enerjinin rastgele değil, toplumun hayati ihtiyaçlarına hasredilmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kuantum durum vektörü ve dinamik akış kanalı | Bir sistemin her an belirli bir durum içinde bulunması, durumunun dinamik operatörlerle yenilenmesi ve enerjinin belirli kanallardan akışı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Nihai alaka (ultimate concern) ve odaklanmış toplumsal rol | Bireyin ve kurumun enerjisini tüketen, kimliğini inşa eden ve tali meşguliyetleri bastıran baskın varoluşsal yönelim. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir gündelik koşuşturmaca, bürokratik bir meşgale veya basit bir iş seviyesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Varlığı her an inşa eden ilahi tecelliyi, kıyametteki ontolojik dehşeti ve kamusal hayatı bağlayan en mühim ortak meseleyi kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetleri beşeri bir uğraş gibi tasavvur ederek deizme ya da antropomorfizme kaymak; insanın dünyadaki asli yönelimini tesadüfi meşgalelerden ibaret saymak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın durağan olmadığını, her an ilahi bir tasarrufla yeniden kurulduğunu ve insanın da tesadüfen değil, belirli bir gaye ve mecra üzere yaşadığını kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmoloji ve uluhiyet ayetlerinde (er-Rahmân [55:29](https://lisan.digital/tr/ayet/55:29.md)), ilahi murakabe bağlamında (Yûnus [10:61](https://lisan.digital/tr/ayet/10:61.md)), toplumsal sorumluluk ve sebat hükümlerinde (en-Nûr [24:62](https://lisan.digital/tr/ayet/24:62.md)) ve kıyamet sahnelerinde (Abese [80:37](https://lisan.digital/tr/ayet/80:37.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evrenin yaratılıp kendi haline bırakıldığı yanılgısını yıkar; kamusal meselelerde ferdi disiplinsizliği ve geçici meşgalelerin insanı asıl gayesinden koparmasını engeller. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kafatasındaki dikiş hatları, gözyaşının aktığı kanallar ve suyun açtığı mecra.
- Soyut anlam: Bir amaca kilitlenmek, varlığı ve zihni bütünüyle dolduran büyük hâl, tecelli ve meşguliyet.
- Sistematik karşılık: Durağan bir vaziyet yerine, bir mecra boyunca sürekli yenilenen dinamik yönelim ve enerji akışı.
- LaTeX modeli: $$S_t = \Phi(S_{t-1}, G)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_t$ belirli bir $t$ anındaki hâl, meşguliyet veya ilahi tecelliyi (şân); $S_{t-1}$ bir önceki durumun zeminini; $G$ yönelinen nihai gayeyi veya mecra doğrultusunu; $\Phi$ ise durumu bir önceki andan alıp hedeflenen doğrultuda kesintisizce yenileyen dinamik oluş operatörünü temsil eder. Model, kökün hem kanaldan akış somutluğunu hem de her an yenilenen durum sürekliliğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A3%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Yunus 10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/ayet/10:61.md) — شَأْنٍ

وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَلَا أَصْغَرَ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ne işte bulunsan, Kur’an’dan ne okusan ve siz ne iş yaparsanız; yaptıklarınıza daldığınızda mutlaka Biz üzerinizde şahidiz. Yerde ve gökte hiç bir zerre Rabbından gizli değildir. Bundan daha küçüğü de, daha büyüğü de şüphesiz apaçık kitabdadır.

### [Nur 24:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/ayet/24:62.md) — شَأْنِهِمْ

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Mü’minler; ancak Allah’a ve Rasulüne iman edenler ve peygamberle birlikte bir işe karar vermek için toplandıklarında, ondan izin isteyip alıncaya kadar ayrılıp gitmeyenlerdir. Gerçekten senden izin isteyenler; işte onlar, Allah’a ve Rasulüne iman edenlerdir. Bir takım işleri için senden izin isterlerse içlerinden dilediğine izin ver ve Allah’tan onların bağışlanmalarını dile. Şüphesiz ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Rahman 55:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/ayet/55:29.md) — شَأْنٍ

يَسْأَلُهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ

Meal (IK): Göklerde ve yerde kim varsa hepsi O’ndan ister. O; her gün bir şe’n üzeredir.

### [Abese 80:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/ayet/80:37.md) — شَأْنٌ

لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ

Meal (IK): O gün; herkesin kendisine yeter bir işi vardır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Suların dağ eteklerinde açtıkları yarık, hurma dikmek için açılan kanaldır. Sonraları iş, meşguliyet anlamına gelmiştir.  “Şahne” çardakları, çadırları ve evleri korumakla görevli kimse; sonra bekçi, koruyucu, gözetleyici; önemli iş, meşgul eden iş anlamları kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والنون و و ا ي ء معهما
ن ش و، ن و ش، ش ي ن، ش ن أ، ش أ ن، ن ش أ، ن أ ش، أ ش ن مستعملات
نش:
النّشوة: السُّكرُ، وانتشى فلان فهو نشوان، وقد يقال: نشي ينشى، في معنى: انتشى، فهو نشوانُ وامرأة نشوى مثل: عطشى. والجميع نشاوى. والنَّشا، مقصور نسيم الريح الطيبة، قال:
وتنشى نشا المِسكِ في قـارةٍ		وريحُ الخُزامى على الأجوع
واستنشيت نشوةً، أي: نسمتها، واستروحتها.
نوش:
النَّوش: التناول. ناشتِ الظّبيةُ الأراك تنوشه، وتنناشُه، أي: تناولته.
ونشتُ الرَّجل نوشاً: أنلته خيراً أو شراً.وقوله: "انتشتني من دَجَرِ الظلام" أي: أخرجتني، ودجرَ الرجلُ، إذا أخطأ.
شين:
الشِّين: حرفٌ... والشَّينُ: نقيضُ الزَّين، وقد شانهُ يشينه شيناً.
شنأ:
أرد شنوءة، فعولة، ممدودة، أصحُّ الأزدِ فرعاً وأصلاً، قال:
فمـا أنـتـم بـالأزد أزدِ شـنـودءة		ولا من بني كعب بن عمرو بن عامِرِ
وشنيء يشنأ شنأةً وشناناً، أي: أبغض. ورجلٌ شناءةٌ وشنائيةٌ، بوزن فعاله وفعاليةٍ: أي: مُبغضٌ، سيءُ الخُلقِ.
شأن:
الشَّأن: الخطبُ، والجميع: الشؤون.
والشُّؤون: نمانمُ في الجُمجمة بين القبائل، أي: خطوط بين القبائل الأربع.
نشأ:
النَّشأُ: أحداث الناس الصِّغار.. يقال للواحد: هو نشأ سوءٍ، وهؤلاء نشأ سوءٍ، قال:
ولولا أن يقال: صبـا نُـصـيبٌ		لقلت: بنفسي النَّشأُ سوءٍ، وهؤلاء
والناشئ: الشاب، يقال: فتىً ناشئٌ، ولم أسمع هذا النعت في الجارية، والفعل: نشأ ينشأ نشأً ونشأةً ونَشاءةً.
والناشئة: أول اللَّيل.. وأنشأت حديثاً: ابتدأت.. وأنشأ الله السحاب فنشأ ينشأ، أي: ارتفع.
ونشيئةُ الحوض، بوزن فعيلة: أعضاده، إذا كان الخوض على وجه الأرض رفعت له نصائبُ الحجارة.
أشن:
الأشنةُ من العطر: شيء أبيض كأنه مقشور من عرق.
والأشنانُ: معروف، الذي يُغسل به الأيدي.

##### Türkçe

باب **الشين** و**النون** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ن ش و**، **ن و ش**، **ش ي ن**، **ش ن أ**، **ش أ ن**، **ن ش أ**، **ن أ ش**، **أ ش ن** müstamellerdir.

**نش**:
**النّشوة**: sarhoşluktur; falan **انتشى** etti, o hâlde o **نشوان**dır. Ve bazen “**نشي ينشى**” denir, “**انتشى**” mânâsında; o hâlde o **نشوان**dır. Ve bir kadın **نشوى**dır, “**عطشى**” gibi. Ve hepsi **نشاوى**dır. Ve **النَّشا** (maksûr): hoş rüzgârın esintisidir. Dedi ki:
وتنشى نشا المِسكِ في قـارةٍ		وريحُ الخُزامى على الأجوع
Ve “**استنشيت نشوةً**”, yani: onu kokladım ve onunla ferahladım.

**نوش**:
**النَّوش**: alma/elde etmedir. Ceylan **الأراك**’ı **ناشت**; onu **تنوشه** ve **تنناشُه** (yapar), yani: onu aldı.
Ve ben adama **نوشاً** ilettim: ona hayır veya şer ulaştırdım. Ve onun sözü: “**انتشتني من دَجَرِ الظلام**” yani: beni çıkardı. Ve adam **دجر** ettiğinde: hata ettiğinde (denir).

**شين**:
**الشِّين**: bir harftir... ve **الشَّين**: **الزَّين**’in zıddıdır. Ve onu **شانهُ يشينه شيناً** (yani: onu ayıpladı).

**شنأ**:
**أرد شنوءة**: **فعولة** vezninde, memdûd; dal ve kökçe **الأزد**’in en sahihidir. Dedi ki:
فمـا أنـتـم بـالأزد أزدِ شـنـودءة		ولا من بني كعب بن عمرو بن عامِرِ
Ve **شنيء يشنأ شنأةً وشناناً**: yani: buğzetti. Ve bir adam **شناءة** ve **شنائية**dır; **فعاله** ve **فعالية** vezninde: yani: buğzeden, kötü huylu.

**شأن**:
**الشَّأن**: iş/olaydır; çoğulu: **الشؤون**.
Ve **الشُّؤون**: kafatasında kabileler arasında bulunan çizgilerdir; yani: dört kabile arasındaki çizgiler.

**نشأ**:
**النَّشأُ**: insanların küçük yaştaki gençleridir.. Bir tekine “o, **نشأ سوءٍ**dur” denir; ve bunlar “**نشأ سوءٍ**”dur. Dedi ki:
ولولا أن يقال: صبـا نُـصـيبٌ		لقلت: بنفسي النَّشأُ سوءٍ، وهؤلاء
Ve **الناشئ**: gençtir; “**فتىً ناشئٌ**” denir. Bu sıfatı cariyede işitmedim. Fiil: **نشأ ينشأ نشأً ونشأةً ونَشاءةً**.
Ve **الناشئة**: gecenin evvelidir.. Ve “**أنشأت حديثاً**”: başladım.. Ve Allah bulutu **أنشأ** etti; o da **نشأ ينشأ** (yani: yükseldi).
Ve **ونشيئةُ الحوض** ( **فعيلة** vezninde): onun yan dayanaklarıdır; eğer havuzun kazılması yer yüzü üzerinde ise, onun için taşların dikmeleri yükseltilir.

**أشن**:
**الأشنةُ** (kokudan): beyaz bir şeydir; sanki bir damardan soyulmuş gibidir.
Ve **الأشنانُ**: mâlûmdur; ellerin onunla yıkandığı şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَأْنُ: الأمر والحال. يقال: لأَشْأَنَنَّ شَأْنَهُمْ، أي لأفسِدَنَّ أمرهم. والشَأْنُ: واحد الشُؤُونِ، وهي مَواصل قبائل الرأس وملتقاها، ومنها تجيء الدموع. قال ابن السكيت: الشَأْنانِ: عِرْقانِ ينحدران من الرأس إلى الحاجبين ثم إلى العينين. ويقال اشْأَنْ شَأْنَكَ، أي اعمَلْ ما تحسنه. وشَأَنْتُ شَأْنَهُ: قصدت قصده. وما شَأَنْتُ شَأْنَهُ، أي لم أكترِثْ له.

##### Türkçe

**الشَأْنُ**: iş ve hâl. Denilir ki: “لأَشْأَنَنَّ **شَأْنَهُمْ**”، yani: onların işini mutlaka bozacağım. Ve **الشَأْنُ**: **الشُؤُونِ**’un biridir; o da baş kabilelerinin birleşme yerleri ve buluşma yerleridir; gözyaşları oradan gelir. İbnü’s-Sikkît dedi: **الشَأْنانِ**: baştan kaşlara, sonra iki göze doğru inen iki damardır. Ve denilir: “اشْأَنْ **شَأْنَكَ**”، yani: iyi yaptığın şeyi yap. Ve “**شَأَنْتُ شَأْنَهُ**”: onun kastını kastettim. Ve “ما **شَأَنْتُ شَأْنَهُ**”، yani: ona aldırış etmedim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهمزة وما يثلثهما)
(شأت) الشين والهمزة والتاء. إنَّ الشئِيت من الأفراس: العَثُور.
* كميتٌ لا أحَقُّ ولا شئِيتُ([1]) *
(شأز) الشين والهمزة والزاء أُصَيْلٌ يدل على قلق وتَعَادٍ([2]) في مكان. من ذلك المكان الشّأْز، وهو الخشِن المتعادِي. قال رؤبة:
* شأزٍ بمَنْ عَوَّه جدْبِ المنطَلَق([3]) *
ويقال أشْأَزهُ([4]) الشيءُ، إِذا أقْلَقَه.
(شأس) الشين والهمزة والسين، هو كالباب الذي قَبلَه، وليس يبعُد أن يكونَ من باب الإِبدال. فشأْسٌ: اسم رجل، والشَّأْس: المكان الغليظ.
(شأف) الشين والهمزة والفاء كلمةٌ تدل على البِغْضة. من ذلك الشّآفَة([5]) وهي البِغْضَة؛ يقال شأفْتُهُ شَأَفاً. قال: ومن الباب الشَّأْفة، وهي قَرْحة تخرج بالأسنان فتُكوَى وتذهب، يقولون: استأصَلَ الله شأفَته، يقال شُئِفَت رجلُه، فمعناه أَذْهَبَه الله كما أذهب ذاك. وإِنّما سمِّيت شأفةً لِمَا ذكرناه من الكراهة والبغضة.
(شأن) الشين والهمزة والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ابتغاءٍ وطلب. من ذلك قولُ العرب: شَأنْتُ شأنَهُ، أي قصدت قصده. وأنشدوا:
يا طالبَ الجُودِ  إنَّ الجُود مكرُمةٌ *** لا البخلُ منك ولا من شأنك الجُودَا([6])قالوا: معناه ولا من طلبك الجودَ.
ومن ذلك قولُهم: ما هذا من شأني، أي ما هذا مِنْ مَطْلَبِي والذي أبتغيه([7]). وأمّا الشؤون فَمَا بينَ قبائل الرأس، الواحد شأن. وإِنَّما سمِّيتْ بذلك لأنَّها مَجارِي الدَّمع، كأنَّ الدَّمعَ يطلبُها ويجعلُها لنفسه مَسِيلاً.
(شأو) الشين والهمزة والواو كلمتان متباعدتان جدّاً.
فالأول السَّبْق، يقال شأوته أي سَبَقْتُه.
والكلمة الأخرى الشَّأْوُ: ما يخرجُ من البئر إذا نُظِّفَت. ويقال للزَّبيل الذي يُخرَج به ذلك المِشْآة([8]).
(شأي) الشين والهمزة والياء كلمةٌ من باب الإِبدال، على اختلافٍ فيها. قال قوم: شأيت مثل شأوت في السَّبْق؛ يقال منه شأى واشتأى. [قاله المفضّل]([9]) وأنشد:
فأيِّهْ بكِنْدِيرٍ حِمار ابنِ واقِع *** رآكَ بِكِيرٍ فاشْتأَى من عُتَائِدِ([10])وقال قوم: اشتأى: أشرفَ. والذي قاله المفضَّل أصوب وأقيَس.
(شأم) الشين والهمزة والميم أصلٌ واحد يدلُّ على الجانب اليَسار. من ذلك المشأمة، وهي خلاف الميمنة. والشَأم: أرضٌ عن مَشْأَمة القِبلة. يقال الشَّأمُ والشَّآم. ويقال رجل شآمٍ وامرأةٌ شآمِيَة. قال:
أُمِّي شآمِيَةً إِذْ لا عَرَاقَ لنا *** قوماً نودُّهُمُ إِذْ قومُنا شُوسُ([11])ورجل مشؤوم من الشُّؤم.
--------------ــــ
([1]) لرجل من الأنصار، أو عدي بن خرشة الخطمي. وقد سبق في (حق).
([2]) التعادي: التفاوت وعدم الاستواء. في الأصل: "ويقاد"، تحريف.
([3]) ديوان رؤبة 104. وأنشده في اللسان (شأز) بلفظ "شاز" بترك الهمز.
([4]) في الأصل: "الشأز"، تحريف وفي المجمل: "أشأزني".
([5]) شاهده قوله:
وما لشآفة في غير شيء *** إِذا ولى صديقك من طبيت
([6]) كتب تحت البيت في حاشية المجمل: "مفعول به، أعني الجودا".
([7]) ف ي الأصل: "والذي أبتغيه الجودا". وكلمة "الجود" مقحمة.
([8]) في الأصل: "الشاة"، صوابه من المجمل واللسان.
([9]) التكملة من المجمل. والكلام بعد يتطلبها.
([10]) كير: جبل في أرض غطفان. وعتائد: ماء بالحجاز.
([11]) البيت للمتلمس في ديوانه 5 مخطوطة الشنقيطي. أمي، أي اقصدي تلك الجهة الشآمية، يخاطب بذلك ناقته. وقد يكون فهم ابن فارس أن المتلمس عنى أن أمه شآمية، ولكني أجل قدره عن ذلك.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الهمزة** ve ikisini üçleyen şey)

(**شأت**) **الشين** ve **الهمزة** ve **التاء**. Şüphesiz **الشئِيت** atlardan: tökezleyen.
* Kümeyt; ne **أحَقُّ** ne de **شئِيتُ**([1]) *

(**شأز**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الزاء**; bir asıl, bir yerde huzursuzluk ve (birbirine) aykırılık([2]) üzerine delâlet eder. Bundan: mekân **الشّأْز**; o, pürüzlü, aykırı olandır. Rü’be dedi:
* **شأزٍ** ile, men‘awehu; kurak, çıkışın([3]) *
Ve denir: **أشْأَزهُ**([4]) şey, onu huzursuz ettiğinde.

(**شأس**) **الشين** ve **الهمزة** ve **السين**; o, kendisinden önceki باب gibidir; ve باب الإِبدال’den olması uzak değildir. Artık **شأْسٌ**: bir adamın adı; ve **الشَّأْس**: kalın (kaba) yer.

(**شأف**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الفاء**; buğz üzerine delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الشّآفَة**([5]); o buğzdur; denir: **شأفْتُهُ** **شَأَفاً**. Dedi: Ve باب’dan **الشَّأْفة** vardır; o, dişlerde çıkan bir yaradır; dağlanır ve gider; derler: Allah onun **شأفَته**’sini kökünden kessin; denir: **شُئِفَت** adamın ayağı; artık onun mânası: Allah onu, şunu giderdiği gibi giderdi. Ancak ona **شأفة** adı verildi; zikrettiğimiz kerih görme ve buğz sebebiyle.

(**شأن**) **الشين** ve **الهمزة** ve **النون**; bir tek asıl, bir isteme ve talep etmeye delâlet eder. Bundan Arapların sözü: **شَأنْتُ شأنَهُ**; yani onun kastını kastettim. Ve inşâd ettiler:
يا طالبَ **الجُودِ**  إنَّ **الجُود** مكرُمةٌ *** لا **البخلُ** منك ولا من شأنك **الجُودَا**([6]) Dediler: mânası, ve senin **الجودَ**’u talebinden değildir.
Ve bundan onların sözü: bu benim **شأني**’mden değildir; yani bu, benim talebimden ve aradığım şeyden değildir([7]). Amma **الشؤون** ise: baş kabileleri arasındaki şeydir; teki **شأن**. Ancak ona bununla ad verildi; çünkü o, gözyaşının akış yerleridir; sanki gözyaşı onu talep eder ve onu kendisi için bir akacak yer kılar.

(**شأو**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الواو**; pek uzak iki kelimedir.
Birincisi: geçme; denir: **شأوته**; yani onu geçtim.
Diğer kelime: **الشَّأْوُ**; kuyu temizlendiğinde ondan çıkan şeydir. Ve onunla o şeyin çıkarıldığı sepete **المِشْآة**([8]) denir.

(**شأي**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الياء**; ihtilâfla birlikte, باب الإِبدال’den bir kelimedir. Bir kavim dedi: **شأيت**; geçmede **شأوت** gibidir; ondan **شأى** ve **اشتأى** denir. [Bunu **المفضّل** söyledi]([9]) Ve inşâd etti:
فأيِّهْ بكِنْدِيرٍ حِمار ابنِ واقِع *** رآكَ بِكِيرٍ فاشْتأَى من عُتَائِدِ([10]) Ve bir kavim dedi: **اشتأى**: yükseldi. **المفضّل**’in söylediği daha doğru ve daha kıyasîdir.

(**شأم**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الميم**; bir tek asıl, sol tarafa delâlet eder. Bundan **المشأمة**; o, **الميمنة**’nin zıddıdır. Ve **الشَأم**: kıblenin sol tarafında olan bir yerdir. Denir: **الشَّأمُ** ve **الشَّآم**. Ve denir: **شآمٍ** bir adam ve **شآمِيَة** bir kadın. Dedi:
أُمِّي شآمِيَةً إِذْ لا عَرَاقَ لنا *** قوماً نودُّهُمُ إِذْ قومُنا شُوسُ([11]) Ve **الشُّؤم**’den **مشؤوم** bir adam.

--------------ــــ
([1]) Ensardan bir adam içindir; yahut Adiyy b. Harşe el-Hatmî. (حق)’ta daha önce geçti.
([2]) **التعادي**: farklılık ve eşit olmama. Asılda: “ويقاد”, tahrif.
([3]) Rü’be divanı 104. Lisân’da (**شأز**) “شاز” lafzıyla, hemzeyi terk ederek inşâd etti.
([4]) Asılda: “الشأز”, tahrif; ve el-Mücmel’de: “أشأزني”.
([5]) Şahidi onun sözü:
وما لشآفة في غير شيء *** إِذا ولى صديقك من طبيت
([6]) Beytin altında el-Mücmel hâşiyesinde yazıldı: “mef‘ûl bih; yani **الجودا**”.
([7]) Asılda: “والذي أبتغيه الجودا”. “**الجود**” kelimesi sokulmuştur.
([8]) Asılda: “الشاة”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([9]) Tekmile el-Mücmel’dendir. Ve sonraki söz onu gerektirir.
([10]) **كير**: Ğatafân toprağında bir dağ. **عتائد**: Hicaz’da bir su.
([11]) Beyit, divanında (Şenkîtî yazması) 5’te el-Mutalammis’indir. **أمي**; yani o Şâmî yöne yönel; bununla devesine hitap eder. İbn Fâris’in, el-Mutalammis’in annesinin Şâmî olduğunu kastettiğini anladığı olabilir; fakat ben onun kadrini bundan tenzih ederim.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشأن: الحال والأمر الذي يتفق ويصلح، ولا يقال إلا فيما يعظم من الأحوال والأمور. قال الله تعالى: ﴿كل يوم هو في شأن﴾ [الرحمن/29]، وشأن الرأس جمعه: شؤون، وهو الوصلة بين متقابلاته التي بها قوام الإنسان.

##### Türkçe

- **الشأن**: hâl ve uygun düşen ve yerinde olan iş; ancak hâllerin ve işlerin büyüğü hakkında söylenir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿كل يوم هو في شأن﴾ [الرحمن/29], ve başın **شأن**’ı; onun çoğulu: **شؤون**; o, insanın ayakta duruşu kendisiyle olan, onun karşılıklı olanları arasındaki bağlantıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش أ ن
ما شأنك وهذا شأن من الشأن وكلفني شؤونك‏.‏
وفاضت شؤونه وهي عروق الدمع‏.‏

##### Türkçe

ش أ ن
Senin işin nedir? ve bu, **شأن**’dan olan bir **شأن**’dır; ve bana senin **شؤونك**’unu yükledi.
Ve onun **شؤونه**’u taştı; ve o, gözyaşının damarlarıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّأْنُ: الخَطْبُ والأَمْرُ والحال، وجمعه شُؤونٌ وشِئانٌ؛ عن ابن جني عن أَبي علي الفارسي. وفي التنزيل العزيز: كلَّ يوم هو في شأْن؛ قال المفسرون: من شأْنه أَن يُعِزَّ ذليلاً
ويُذِلَّ عزيزاً، ويُغْنيَ فقيراً ويُفْقر غنيّاً، ولا يَشْغَلُه شَأْنٌ عن شأْنٍ، سبحانه وتعالى. وفي حديث المُلاعنة: لكان لي ولها شأْنٌ أَي لولا ما حكم الله به من آيات الملاعَنة وأَنه أَسقط عنها الحَدَّ لأَقَمْتُه عليها حيث جاءَت بالولد شبيهاً بالذي رُمِيَتْ به. وفي حديث الحَكَم ابن حَزْن: والشَّأْنُ إذ ذاك دُونٌ أَي الحالُ ضعيفة لم ترتفع ولم يَحصل الغِنى؛ وأَما قول جَوْذابةَ بن عبد الرحمن بن عبد الله بن الجَرَّاح لأَبيه:
وشَرُّنا أَظْلَمُنا في الشُّونِ،
أَرَيْتَ إذ أَسْلَمْتني وشُوني
فإِنما أَراد: في الشُّؤون، وإذ أَسلمتني وشُؤوني، فحذف، ومثله كثير، وقد يجوز أَن يريد جمعه على فُعْلٍ كجَوْنٍ وجُونٍ، إلا أَنه خفف أَو أَبدل للوزن والقافية، وليس هذا عندهم بإِيطاء لاختلاف وجهي التعريف، أَلا ترى أَن الأَول معرفة بالأَلف واللام والثاني معرفة بالإِضافة؟ ولأَشْأَنَنَّ خَبَره أَي لأَخْبُرَنَّهُ. وما شَأَنَ شَأْنَه أَي ما أَراد. وما شَأَنَ شَأْنَه؛ عن ابن الأَعرابي، أَي ما شَعَر به، واشْأَنْ شَأْنَك؛ عنه أَيضاً، أَي عليك به. وحكى اللحياني: أَتاني ذلك وما شَأَنْتُ شَأْنَه أَي ما عَلِمتُ به. قال: ويقال أَقبل فلانٌ وما يَشْأَنُ شَأْنَ فلان شَأْناً إذا عَمِلَ فيما يحب أَو فيما يكره. وقال: إِنه لَمِشْآنُ شأْنٍ أَن يُفْسِدَك أَي أَن يعمل في فسادك. ويقال: لأَشْأَنَنَّ شَأْنَهم أَي لأُفْسِدَنَّ أَمرَهم، وقيل: معناه لأَخْبُرَنَّ أَمرَهم. التهذيب: أَتاني فلان وما شَأَنْتُ شَأْنَه، وما مَأَنْتُ مَأْنَه، ولا انْتَبَلْتُ نَبْلَه أَي لم أَكترِثْ به ولا عَبَأْتُ به. ويقال: اشْأَنْ شَأْنَك أَي اعْمَلْ ما تُحْسِنه. وشَأَنْتُ شَأْنَه: قَصَدْتُ قَصْدَه. والشَّأْنُ: مَجْرى الدَّمْع إلى العين، والجمع أَشْؤُن وشُؤون. والشؤون: نَمانِمُ في الجَبْهة شِبْهُ لِحام النُّحاس يكون بين القبائل، وقيل: هي مواصِل قبَائِل الرأْس إلى العين، وقيل: هي السَّلاسِلُ التي تَجْمَع بين القبائل. الليث: الشُّؤُونُ عُروق الدُّموع من الرأْس إلى العين، قال: والشُّؤُونُ نمانِمُ في الجُمْجُمة بين القبائل. وقال أَحمد بن يحيى: الشُّؤُون عُروق فوق القبائل، فكلما أَسَنَّ الرجلُ قَوِيَتْ واشتدَّت. وقال الأَصمعي: الشُّؤون مَواصِل القبائل بين كل قبيلتين شَأْنٌ، والدموع تخرج من الشُّؤُون، وهي أَربع بعضها إلى بعض. ابن الأَعرابي: للنساءِ ثلاثُ قبَائل. أَبو عمرو وغيره: الشَّأْنانِ عِرْقان يَنحدِران من الرأْسِ إلى الحاجبين ثم إلى العينين؛ قال عبيد بن الأَبرص:
عَيْناك دَمْعُها سَرُوبُ، كأَنَّ شَأْنَيْهِما شَعِيبُ.
قال: وحجة الأَصمعي قوله:
لا تُحْزِنيني بالفِراقِ، فإِنَّني
لا تسْتَهِلُّ من الفِراقِ شُؤوني.
الجوهري: والشأْنُ واحدُ الشُّؤُون، وهي مواصلُ قبائل الرأْس ومُلتَقاها، ومنها تجيء الدموع. ويقال: اسْتَهَلَّتْ شُؤُونه، والاسْتِهْلالُ قَطْرٌ له صوْت؛ قال أَوسُ بن حجر: لا تحزنيني بالفراق (البيت). قال أَبو حاتم: الشُّؤُون الشُّعَب التي تجمع بين قبائل الرأْس وهي أَربعة أَشْؤُنٍ؛ قال ابن بري: وأَما قول الراعي:
وطُنْبُور أَجَشّ وريح ضِغْثٍ،
من الرَّيْحانِ، يَتَّبِعُ الشُّؤُونا.
فمعناه أَنه تطير الرائحة حتى تبلغ إلى شُؤُون رأْسه. وفي حديث الغسل: حتى تَبْلُغ به شُؤُونَ رأْسِها؛ هي عِظامُه وطرائقه ومَواصِلُ قَبائله، وهي أَربعة بعضها فوق بعض، وقيل: الشُّؤُون عُروق في الجبل يَنْبُت فيها النَّبْع، واحدها شَأْنٌ. ويقال: رأَيت نخيلاً نابتة في شَأْنٍ من شُؤُون الجبل، وقيل: إنها عُروق من التراب في شُقوق الجبال يُغْرَس فيها النخل. وقال ابن سيده: الشُّؤُون خُطوط في الجبل، وقيل: صُدوع؛ قال قيسُ بن ذَريح:
وأَهْجُرُكُم هَجْرَ البَغِيض، وحُبُّكم
على كَبِدي منه شُؤُونٌ صَوادِعُ
شبه شُقوق كبده بالشُّقوق التي تكون في الجبال. وفي حديث أَيوب المعَلِّم: لما انهَزَمْنا رَكِبْتُ شَأْناً من قَصَب فإِذا الحَسَنُ على شاطئ دِجْلَة فأَدْنَيْتُ الشَّأْنَ فحملتُه معي؛ قيل: الشَّأْن عرق في الجبل فيه تراب يُنْبِتُ، والجمع شُؤونٌ؛ قال ابن الأَثير: قال أَبو موسى ولا أَرى هذا تفسيراً له؛ وقول ساعدة بن جُؤَيَّة:
كأَنَّ شُؤُونَه لَبَّاتُ بُدْنٍ،
خِلافَ الوَبْلِ، أَو سُبَدٌ غَسيلُ.
شبه تَحَدُّرَ الماء عن هذا الجبل بتَحَدُّرِه عن هذا الطائر أَو تَحَدُّرِ الدم عن لَبّات البُدْن. وشُؤُون الخمر: ما دبَّ منها في عُروق الجسد؛ قال البَعيث:
بأَطْيَبَ من فيها، ولا طَعْمَ قَرْقَفٍ
عُقارٍ تَمَشَّى في العِظامِ شُؤونُها
(* قوله «تمشى في العظام» كذا بالأصل والتهذيب بالميم، وفي التكملة: تفشى بالفاء).

##### Türkçe

**الشَّأْنُ**: iş, olay, emir ve hâl; çoğulu **شُؤونٌ** ve **شِئانٌ**’dır; İbn Cinnî’den, Ebû Alî el-Fârisî’den. Aziz tenzîlde: “Her gün O, bir **شأْن**dadır”; müfessirler dedi ki: O’nun **شأْن**ındandır ki bir zelili aziz kılsın ve bir azizi zelil kılsın, bir fakiri zengin kılsın ve bir zengini fakir kılsın; bir **شَأْن** O’nu bir **شأْن**dan alıkoymaz; O, sübhân ve teâlâdır. **المُلاعنة** hadîsinde: “Benimle onun arasında bir **شأْن** olurdu” yani **الملاعَنة** âyetlerinden Allah’ın hükmettiği ve ondan haddi düşürdüğü olmasaydı, kendisine nisbet edilen kimseye benzer çocukla geldiği için, onun üzerine onu ikame ederdim. **الحَكَم ابن حَزْن** hadîsinde: “Ve **الشَّأْنُ** o vakit **دُونٌ** idi” yani hâl zayıftı; yükselmemişti ve zenginlik hâsıl olmamıştı. Cevzâbe b. Abdurrahmân b. Abdillâh b. el-Cerrâh’ın babasına sözü:

وشَرُّنا أَظْلَمُنا في الشُّونِ،
أَرَيْتَ إذ أَسْلَمْتني وشُوني

Şöyle demek istedi: **الشُّؤون** içinde; ve “beni ve **شُؤوني**mi teslim ettiğin vakit”; hazfetti; bunun benzeri çoktur. Ve onun çoğulunu **فُعْلٍ** üzere, **جَوْنٍ** ve **جُونٍ** gibi, murad etmesi câiz olur; ancak vezin ve kafiye için hafifletti yahut ibdâl etti. Bu, onlarda, tarifin iki vechinin farklılığı sebebiyle **إِيطاء** değildir; görmez misin ki birincisi **الأَلف واللام** ile marife, ikincisi izâfet ile marifedir?

“Ve mutlaka onun haberini **لأَشْأَنَنَّ**” yani mutlaka ona haber vereceğim. “Onun **شَأْن**ı ne **شَأَنَ**?” yani ne istedi. “Onun **شَأْن**ı ne **شَأَنَ**?”; İbnü’l-A‘râbî’den: yani onu fark etmedi. “Ve **اشْأَنْ شَأْنَك**”; ondan da: yani ona karşı senin üzerine (ol) / ona sarıl. el-Lihyânî nakletti: “O bana geldi ve ben onun **شَأْن**ını **شَأَنْتُ** değilim” yani onu bilmedim. Dedi ki: “Ve denir: falan geldi ve falanın **شَأْن**ını **يَشْأَنُ** değil; bir **شَأْن** olarak” — sevdiği yahut kerih gördüğü şeyde amel ettiği zaman. Ve dedi ki: “Şüphesiz o, bir **شأْن**ı **لَمِشْآنُ شأْنٍ**dır: seni ifsâd etmesi” yani senin fesadında amel etmesi. Ve denir: “Mutlaka onların **شَأْن**ını **لأَشْأَنَنَّ**” yani mutlaka onların işini bozacağım; ve denildi: mânâsı, mutlaka onların işini haber vereceğim. **التهذيب**: “Falan bana geldi ve ben onun **شَأْن**ını **شَأَنْتُ** değilim; ve onun **مَأْن**ini **مَأَنْتُ** değilim; ve onun **نَبْل**ini **انْتَبَلْتُ** değilim” yani ona aldırmadım ve ona önem vermedim. Ve denir: “**اشْأَنْ شَأْنَك**” yani iyi yaptığın şeyi yap. “Onun **شَأْن**ını **شَأَنْتُ**”: onun kastını kastettim. Ve **الشَّأْنُ**: gözyaşının göze akış yolu; çoğulu **أَشْؤُن** ve **شُؤون**dur. Ve **الشؤون**: alın bölgesinde, kabileler arasında bulunan bakır lehimi benzeri beneklerdir; ve denildi: başın kabilelerinin göze olan birleşme yerleridir; ve denildi: kabileler arasında toplayan zincirlerdir. el-Leys: **الشُّؤُونُ** baştan göze gözyaşı damarlarıdır; dedi ki: ve **الشُّؤُونُ** kafatasında kabileler arasında beneklerdir. Ahmed b. Yahyâ dedi ki: **الشُّؤُون** kabilelerin üstünde damarlar olup, adam yaşlandıkça kuvvetlenir ve şiddetlenir. el-Asma‘î dedi ki: **الشُّؤون** kabilelerin birleşme yerleridir; her iki kabile arasında bir **شَأْن** vardır; ve gözyaşları **الشُّؤُون**dan çıkar; ve onlar, birbirine (yakın) dört tanedir. İbnü’l-A‘râbî: kadınlar için üç kabile vardır. Ebû Amr ve başkası: **الشَّأْنانِ** baştan kaşlara, sonra iki göze inen iki damardır; Ubeyd b. el-Ebras dedi ki:

عَيْناك دَمْعُها سَرُوبُ، كأَنَّ شَأْنَيْهِما شَعِيبُ.

Dedi ki: el-Asma‘î’nin hücceti onun sözüdür:

لا تُحْزِنيني بالفِراقِ، فإِنَّني
لا تسْتَهِلُّ من الفِراقِ شُؤوني.

el-Cevherî: ve **الشأْنُ**, **الشُّؤُون**un tekilidir; o, başın kabilelerinin birleşme yerleri ve buluşma noktalarıdır; gözyaşları ondan gelir. Ve denir: “**اسْتَهَلَّتْ شُؤُونه**”; ve **الاسْتِهْلالُ** sesli bir damlamadır; Evs b. Hacer dedi ki: “لا تحزنيني بالفراق” (beyit). Ebû Hâtim dedi ki: **الشُّؤُون** başın kabileleri arasında toplayan şubelerdir; onlar dört **أَشْؤُنٍ**dür. İbn Berrî dedi ki: râ‘înin sözüne gelince:

وطُنْبُور أَجَشّ وريح ضِغْثٍ،
من الرَّيْحانِ، يَتَّبِعُ الشُّؤُونا.

Mânâsı: kokunun uçup başının **شُؤُون**una varıncaya dek ulaşmasıdır. Gusül hadîsinde: “Ta ki onunla başının **شُؤُون**una ulaşsın”; onlar onun kemikleri, yolları ve kabilelerinin birleşme yerleridir; onlar, birbirinin üstünde dört tanedir. Ve denildi: **الشُّؤُون** dağda, içinde **النَّبْع** biten damarlar/yarıklardır; tekili **شَأْن**dır. Ve denir: dağın **شُؤُون**undan bir **شَأْن** içinde bitmiş hurmalık gördüm. Ve denildi: onlar, dağların çatlaklarında, içine hurma dikilen toprak damarlarıdır. İbn Sîde dedi ki: **الشُّؤُون** dağda çizgilerdir; ve denildi: yarıklardır; Kays b. Zurayh dedi ki:

وأَهْجُرُكُم هَجْرَ البَغِيض، وحُبُّكم
على كَبِدي منه شُؤُونٌ صَوادِعُ

Ciğerinin yarıklarını, dağlarda bulunan yarıklara benzetti. Eyyûb el-Muallim hadîsinde: “Yenildiğimizde kamıştan bir **شَأْن**a bindim; bir de baktım ki Hasan Dicle kıyısında; **الشَّأْن**ı yaklaştırdım da onu yanıma aldım”; denildi: **الشَّأْن** dağda, içinde bitiren toprak bulunan bir damardır; çoğulu **شُؤونٌ**dur. İbnü’l-Esîr dedi ki: Ebû Mûsâ dedi ki: ben bunu onun için bir tefsir görmüyorum. Sâ‘ide b. Cüeyye’nin sözü:

كأَنَّ شُؤُونَه لَبَّاتُ بُدْنٍ،
خِلافَ الوَبْلِ، أَو سُبَدٌ غَسيلُ.

Bu dağdan suyun aşağı akışını, o kuştan aşağı akışına yahut **البُدْن**in gerdanlarından kanın aşağı akışına benzetti. Ve **شُؤُون الخمر**: ondan bedenin damarlarında sızıp yürüyen şeydir; el-Ba‘îs dedi ki:

بأَطْيَبَ من فيها، ولا طَعْمَ قَرْقَفٍ
عُقارٍ تَمَشَّى في العِظامِ شُؤونُها

(* “تمشى في العظام” sözü: asılda ve **التهذيب**’de mîm ile böyledir; ve **التكملة**’de: fâ ile “تفشى”).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش أ ن * * الشَّأْنُ * الأمر والحال والشأن أيضا واحد * الشُّؤُونِ * وهي مواصل قبائل الرأس وملتقاها ومنها تجيء الدموع

##### Türkçe

* ش أ ن * * **الشَّأْنُ** * iş ve hâl; ve **الشأن** da ayrıca birdir. * **الشُّؤُونِ** * baş kabilelerinin bağlantı yerleri ve onların buluşma yeridir; ve onlardan gözyaşları gelir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!الشَّأْنُ : الخَطْبُ والأَمْرُ ) والحَالُ الذي يشينُ ويصلحُ . ولا يُقالُ إلاَّ فيمَا يَعْظمُ مِن الأَحْوالِ والأُمُورِ ؛ قالَهُ الرَّاغبُ ؛ ( ج *!شُؤُونٌ *!وشِئينٌ ) ، هكذا في النُّسخِ ، والصَّوابُ : *!شِئانٌ ، كما هو نَصُّ ابن جنيّ عن أَبي عليَ الفارِسِيِّ ، كذا في المُحْكَمِ .
وقوْلُه تعالَى : ﴿كلَّ يوْمٍ هو في *!شَأْنٍ﴾ : قالَ المُفَسِّرونَ : من *!شأْنِه أَن يُعِزَّ ذَلِيلاً ويُذِلَّ عَزِيزاً ويُغْنِي فَقِيراً ويُفْقرَ غَنِيّاً ، ولا يَشْغَلُه شَأْنٌ عن *!شْأْنٍ سُبْحانه وتعالَى .
وفي حدِيثِ الحَكَم بنِ حَزْن : ( *!والشَّأْنُ إذْ ذَاكَ دُونٌ ) ، أَي الحَالُ ضَعِيفَةٌ لم تَرْتفِعْ ولم يَحْصل الغِنَى .
وأَمَّا قوْلُ جَوْذابةَ بنِ عبْدِ الرَّحْمن :
وشَرُّنا أَظْلَمْنا في الشُّونِ فإنَّما أَرادَ في *!الشُّؤُون .
( و ) *!الشَّأْنُ ( مَجْرَى الدَّم إلى العَيْنِ ، ج *!أَشْؤُنٌ *!وشُؤُونٌ ) .
وقالَ اللَّيْثُ : *!الشُّؤُونَ : عُرُوقُ الدّموعِ مِن الرَّأْسِ إلى العَيْن .
وقالَ الأَصْمعيُّ : الدّموعُ تخْرجُ مِن *!الشّؤُونِ وهي أَرْبَع بعضُها إلى بعضٍ .
وقالَ أَبو

عَمْرٍ و : *!الشَّأْنانِ عِرْقان يَنْحدِرَان مِن الرَّأْسِ إلى الحَاجِبَيْن ثم إلى العَيْنَيْن ؛ قالَ عُبَيْد :
عَيْناكَ دَمْعُهما سَرُوبُ كأَنَّ *!شَأْنَيْهِما شَعِيب ُوحجَّةُ الأَصْمعيّ قوْلُه :
لا تُحْزنِيني بالفِراقِ فإِنَّنيلا تسْتَهِلُّ مِن الفِراقِ *!شُؤُوني ( و ) *!الشَّأْنُ : ( عِرْقٌ في الجَبَلِ يَنْبُتُ فيه النَّبْعُ ) ، جَمْعهُ *!شُؤُونٌ . يقالُ : رأَيْتُ نَخِيلاً نابِتَةً في *!شَأْنٍ مِن *!شُؤُونٌ الجَبَلِ .
( و ) *!الشَّأْنُ : ( مَوْصِلُ قَبائِلِ الرَّأْسِ ) إلى العَيْنِ ، والجَمْعُ *!شُؤُونٌ .
وقيلَ : *!الشُّؤُونُ : السَّلاسِلُ التي تَجْمَعُ بينَ القَبائِلِ .
وقالَ الليْثُ : الشُّؤُونُ : نَمَانِمُ في الجمْجمَةِ شِبْهُ لِجامِ النُّحاس تكونُ مِن القبائِلِ .
وقالَ ثَعْلَب : هي عُرُوقٌ فوْقَ القَبائِلِ ، فكلَّما أَسَنَّ الرَّجُلُ قَوِيَتْ واشْتَدَّتْ .
وقالَ الأَصْمعيُّ : *!الشُّؤُونُ مَواصِلُ القبَائِلِ بينَ كلِّ قَبِيلَتَيْن *!شَأْنٌ .
وفي الصِّحاحِ : واحِدُ *!الشُّؤُونُ وهي مَواصِلُ قَبائِلِ الرَّأْسِ ومُلْتَقَاها ، ومنها تجيءُ الدُّموعُ .
ويُقالُ : اسْتَهَلَّتْ شُؤُونه والاسْتِهْلالُ قَطْرٌ صَوْتٌ .
وقالَ أَبو حاتِمٍ : الشُّؤُونُ : الشُّعَبُ التي تجْمَعُ بينَ قَبائِلِ الرَّأْسِ ، وهي أَرْبَعةُ أَشْؤُنٍ .
وفي حدِيثِ الغسْلِ : شُؤُون حتى تَبْلُغ به *!شُؤُون رأْسِها ، هي عِظامُه وطَرائِقُه ومَواصِلُ قَبائِلِه ، وهي أَرْبَعةٌ بعضُها فوْقَ بعضٍ .

( و ) *!الشَّأْنُ : ( عِرْقٌ مِن التُّرابِ في ) شقوقِ ( الجَبَلِ يَنْبُتُ فيه النَّخْلُ ) .
وقالَ ابنُ سِيدَه : الشُّؤُونُ : خُطوطٌ في الجَبَلِ : وقيلَ : صُدُوعٌ : قالَ ساعِدَةُ الهُذَليُّ :
كأَنَّ *!شُؤُونَه لَبَّاتُ بُدْنٍ خِلافَ الوَبْلِ أَو سُبَدٌ غَسيلُشَبَّه تَحَدُّرَ الماءِ عن هذا الجَبَلِ بتَحَدُّرِه عن هذا الطائِرِ ، أَو تَحَدُّرَ الدَّمِ عن لَبَّات الَبَدَنِ ؛ ( ج شُؤُونٌ ( .
( و ) . يُقالُ : ( ما *!شَأْنَ *!شَأْنَهُ ، كَمَنَعَ ) : أَي ( ما شَعَرَ به ) ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
وقالَ اللّحْيانيُّ : أَتاني ذلِكَ وما *!شَأَنْتُ *!شَأْنَه ، أَي ما عَلِمْتُ به .
( أَو ) ما *!شَأَنَ شَأْنَه وما مَأَنَ مَأْنَه : إذا ( لم يَكْتَرِثْ له ) ولم يَعْبَأْ به ، عن اللّحْيانيّ .
( *!وشَأَنَ شَأْنَهُ : قَصَدَ قَصْدَهُ ) ؛ ومنه سُمِّي الخَطْبُ *!شَأْناً لأنَّه مِن شَأنِه أَنْ يقْصدَ ؛ ( *!كاشْتَأَنَهُ .
( و ) *!شَأَنَ *!شَأْنَه : ( عَمِلَ ما يُحْسِنُهُ ) .
وفي التَّهْذِيبِ : *!اشْأَنْ *!شَأْنكَ : اعْمَلْ ما تُحْسِنْ .
( و ) يُقالُ : ( *!لأَشْأَنَنَّ خَبَرَهُم ) : أَي ( لأَخْبُرَنَّهُمْ .
( و ) قيلَ : ( لأَشْأَنَنَّ *!شَأْنَهُمْ ) : أَي ( لأْفْسِدَنَّهُمْ ) ، أَي أَمْرَهُم .
( و ) يُقالُ : ( شَأَنَ ) فلانٌ ( بعدَكَ ) : أَي ( صارَ له شَأْنٌ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
يُقالُ : أَقْبلَ فلانٌ وما*!يَشْأَنُ شَأْنَ فلانٍ *!شَأْناً إذا عَمِلَ فيمَا يحبُّ أَو يكْرَهُ ؛ عن اللّحْيانيِّ .
ويُقالُ : إنَّه *!لَمِشْآنُ شَأْنٍ أَن يُفْسِدَك : أَي أَنْ يَعْمَلَ في فَسادِك .

واشْأَنْ شَأْنَك : عليك به ؛ عن اللّحْيانيِّ .
وما شَأَنَ *!شَأْنَه : أَي ما أَرَادَ .
*!وشُؤُونُ الخَمْرِ : ما دَبَّ منها في عُرُوقِ الجَسَدِ ؛ قالَ البَعِيث :
بأَطْيَبَ من فيها ولا طَعْمَ قَرْقَفٍ عُقارٍ تَمَشَّى في العِظامِ شُؤُونُها

##### Türkçe

( **الشَّأْنُ** : **الخَطْبُ** ve **الأَمْرُ** ) ve ayıp eden ve düzelten hâl. Ve ancak hâllerden ve işlerden büyüyen şey hakkında söylenir; bunu **الرَّاغبُ** söylemiştir; (ç. **شُؤُونٌ** ve **وشِئينٌ**), nüshalarda böyledir; doğrusu: **شِئانٌ**’dır; **ابن جنيّ**’nin **أَبي عليَ الفارِسِيِّ**’den naklen nassı olduğu üzere; **المُحْكَمِ**’de de böyledir.
Ve O’nun (yüce) sözü: ﴿her gün O, bir **شَأْنٍ**dedir﴾ : müfessirler dedi ki: O’nun **شأْنِ**inden, zelili aziz kılması ve azizi zelil kılması ve fakiri zengin kılması ve zengini fakir kılmasıdır; ve O’nu (Sübhanehu ve Teâlâ) bir **شَأْنٌ**, bir **شْأْنٍ**dan alıkoymaz.
Ve **الحَكَم بنِ حَزْن** hadîsinde: ( **والشَّأْنُ إذْ ذَاكَ دُونٌ** ) yani hâl zayıftır; yükselmemiştir ve zenginlik hâsıl olmamıştır.
Ve **جَوْذابةَ بنِ عبْدِ الرَّحْمن**’ın sözüne gelince:
وشَرُّنا أَظْلَمْنا في الشُّونِ فإنَّما أَرادَ في **الشُّؤُون** .
( ve ) **الشَّأْنُ** (göz’e kanın akış yolu; ç. **أَشْؤُنٌ** **وشُؤُونٌ**).
Ve **اللَّيْثُ** dedi: **الشُّؤُونَ**: baştan göze gözyaşı damarlarıdır.
Ve **الأَصْمعيُّ** dedi: gözyaşları **الشّؤُونِ**’den çıkar; ve onlar dörttür, bazısı bazısına (bitişiktir).
Ve **أَبو عَمْرٍ** (dedi): **الشَّأْنانِ** baştan iki kaşa, sonra iki göze inen iki damardır; **عُبَيْد** dedi:
عَيْناكَ دَمْعُهما سَرُوبُ كأَنَّ **شَأْنَيْهِما** شَعِيب
Ve **الأَصْمعيّ**’nin hücceti onun sözü (şudur):
لا تُحْزنِيني بالفِراقِ فإِنَّنيلا تسْتَهِلُّ مِن الفِراقِ **شُؤُوني**
( ve ) **الشَّأْنُ**: (dağda, içinde **النَّبْعُ** biten bir damar), çoğulu **شُؤُونٌ**’dur. Denir ki: dağın **شُؤُونٌ**undan bir **شَأْنٍ** içinde bitmiş hurmalık gördüm.
( ve ) **الشَّأْنُ**: başın **قَبائِلِ**inin göze (olan) bağlantı yeri; çoğulu **شُؤُونٌ**’dur.
Ve denildi: **الشُّؤُونُ**: **القَبائِلِ** arasında toplayan zincirlerdir.
Ve **الليْثُ** dedi: **الشُّؤُونُ**: kafatasında, bakır yulara benzer, **القبائِلِ**den olan nakışlardır.
Ve **ثَعْلَب** dedi: onlar **القَبائِلِ**in üstünde damarlardır; adam yaşlandıkça kuvvetlenir ve şiddetlenir.
Ve **الأَصْمعيُّ** dedi: **الشُّؤُونُ** **القبَائِلِ**in bağlantı yerleridir; her iki **قَبِيلَتَيْن** arasında bir **شَأْنٌ** vardır.
Ve **الصِّحاحِ**’ta: **الشُّؤُونُ**’un teki (vardır); ve o, başın **قَبائِلِ**inin bağlantı yerleri ve buluşma noktasıdır; gözyaşları ondan gelir.
Ve denir ki: **شُؤُونه** **اسْتَهَلَّتْ**; ve **الاسْتِهْلالُ** damlama (ve) sestir.
Ve **أَبو حاتِمٍ** dedi: **الشُّؤُونُ**: başın **قَبائِلِ**i arasında toplayan şubelerdir; ve onlar dört **أَشْؤُنٍ**dür.
Ve yıkanma hadîsinde: **شُؤُون** ta ki onunla, onun başının **شُؤُون**una ulaşıncaya kadar; onlar onun kemikleri, yolları ve **قَبائِلِ**inin bağlantı yerleridir; ve onlar dörttür, bazısı bazısının üstündedir.

( ve ) **الشَّأْنُ**: (dağın) yarıklarında (topraktan bir damar; içinde hurma biter).
Ve **ابنُ سِيدَه** dedi: **الشُّؤُونُ**: dağda çizgilerdir; ve denildi: yarıklardır; **ساعِدَةُ الهُذَليُّ** dedi:
كأَنَّ **شُؤُونَه** لَبَّاتُ بُدْنٍ خِلافَ الوَبْلِ أَو سُبَدٌ غَسيلُ
Bu dağdan suyun aşağı inmesini, bu kuştan aşağı inişine; yahut kanın **لَبَّات** **الَبَدَنِ**’den aşağı inişine benzetti; (ç. **شُؤُونٌ**).
( ve ) denir ki: ( **ما شَأْنَ شَأْنَهُ** , **كَمَنَعَ** ): yani (ona dair ne hissetti); **ابنِ الأعْرابيِّ**’den.
Ve **اللّحْيانيُّ** dedi: o bana geldi ve ben **شَأَنْتُ شَأْنَه** (değildim); yani onu bilmedim.
( yahut ) **ما شَأَنَ شَأْنَه** ve **ما مَأَنَ مَأْنَه**: (ona aldırmadığı) ve ona önem vermediği zaman; **اللّحْيانيّ**’den.
( **وشَأَنَ شَأْنَهُ : قَصَدَ قَصْدَهُ** ); bundan dolayı **الخَطْبُ**a **شَأْناً** adı verildi; çünkü onun **شَأنِ**inden, kastetmesidir; ( **كاشْتَأَنَهُ**.
( ve ) **شَأَنَ شَأْنَه**: (iyi yaptığı şeyi yaptı).
Ve **التَّهْذِيبِ**’de: **اشْأَنْ شَأْنكَ**: iyi yaptığını yap.
( ve ) denir ki: ( **لأَشْأَنَنَّ خَبَرَهُم** ): yani (onlara mutlaka haber vereceğim).
( ve ) denildi: ( **لأَشْأَنَنَّ شَأْنَهُمْ** ): yani (onları mutlaka bozacağım), yani işlerini.
( ve ) denir ki: ( **شَأَنَ** ) falan (senden sonra): yani (onun bir **شَأْنٌ**u oldu).
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
Denir ki: falan geldi ve falanın **شَأْنَ**ını **شَأْناً** **يَشْأَنُ** (değildir); sevdiği yahut hoşlanmadığı şeyde çalıştığı zaman; **اللّحْيانيِّ**’den.
Ve denir ki: o, seni bozmak için bir **شَأْنٍ**in **لَمِشْآنُ**udur: yani senin bozulmanda çalışmasıdır.

Ve **اشْأَنْ شَأْنَك**: ona (sarıl), senin üzerine (olsun); **اللّحْيانيِّ**’den.
Ve **شَأَنَ شَأْنَه** olmadı: yani istemedi.
**وشُؤُونُ الخَمْرِ**: ondan, bedenin damarlarında yürüyen şey; **البَعِيث** dedi:
بأَطْيَبَ من فيها ولا طَعْمَ قَرْقَفٍ عُقارٍ تَمَشَّى في العِظامِ شُؤُونُها

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَأَنْتُ شَأْنَهُ
1 شَأَنْتُ شَأْنَهُ ذ i. q. قَصَدْتُ قَصْدَهُ [meaning I pursued his (another's) way, or course, doing as he did]; (S, L, K: * in the K, شَأَنَ شَأْنَهُ and قَصَدَ قَصْدَهُ;) and in like manner one says, شَأْنَهُ ↓ اشتأن. (K.) ― -b2- And اِشْأَنْ شَأْنَكَ Do thou what thou dost well. (S, L, K. *) And Keep thou to thy affair. (IAar, L.) ― -b3- And مَا شَأَنَ شَأْنَهُ He did not know, or had not knowledge of, him, or his affair or case or state: (Lh, IAar, L, K:) [from a passage in the L, imperfectly written, it seems, accord. to Lh, to be said of one who does what another likes or dislikes, app. without regard to his liking it or disliking it, agreeably with what here follows:] or (K) this means, (S, K,) or means also, (L,) he did not care for, mind, heed, or regard, him. (S, L, K. [In the S and L, the verb in the sense thus expl. is in the first pers.: and in one place in the L it is expl. by أَرَادَ, which often has this meaning.]) One says also, لَأَشْأَننَّ شَأْنَهُمْ, meaning I will assuredly know, or try, prove, or test, (لَأَخْبُرَنَّ,) their affair or case or state: (L:) or this means I will assuredly corrupt, or pervert, or mar, their affair or case or state: (S, L, K: *) and لَأَشْأَنَنَّ خَبَرَهُ, (L,) or خَبَرَهُمْ, (K,) means I will assuredly know, or try, prove, or test, [his, or their, state, or] him, or them. (L, K. [In the CK and in my MS. copy of the K, لَاُخْبِرَنَّهُمْ, is erroneously put for لَأَخْبُرَنَّهُمْ.]) -A2- شَأَنَ بَعْدَكَ means صَارَ لَهُ شَأْنٌ [i. e., app., He became a person to whom importance attached (accord. to the general meaning of لَهُ شَأْنٌ) after thou knewest, or sawest, or mettest, him; بَعْدَكَ being for بَعْدَ عَهْدِكَ بِهِ, agreeably with common usage]. (K.)

اشأن شَأْنَهُمْ
4 اشأن شَأْنَهُمْ ذ is mentioned by Golius as meaning “ Corrupit ac pervertit rem eorum, ” as on the authority of the S, (the right reading in which has been given above,) and on that of the KL, in my copy of which I find nothing of the sort.]

8 اـِشْتَاََ see 1, first sentence.

شَأْنٌ
شَأْنٌ ذ A thing, an affair, or a business; syn. أَمْرٌ; (S, L, K;) and خَطْبٌ [in the same sense, or in that next following]: (L, K:) a great thing or affair: (Har p. 274:) state, condition, case, quality, or manner of being; syn. حَالٌ: (S, L:) [also property, or nature: and importance attaching to a person or thing:] pl. شُؤُونٌ and شِئَانٌ, (L, K,) the latter mentioned by IJ on the authority of AAF, and شُونٌ occurs in poetry for the former of these, or as another pl. originally شُؤْنٌ, of the measure فُعْلٌ. (L.) It is said in the Kur [lv. 29], كُلَّ يَم ٍ هُوَ فِى شَأْن ٍ [Every day He is employing Himself in an affair of some kind]: expl. as meaning that, of his business (مِنْ شَأْنِهِ [which may also be rendered “ of his property ”]) it is to render mighty one who is brought low, and to bring low one who is mighty, and to enrich one who is poor, and to impoverish one who is rich; and no affair occupies him so as to divert him from an affair (لَا يَشْعَلُهُ شَأْنٌ عَنْ شَأْن ٍ). (L.) [And one says, مَا شَأْنُكَ What is thy affair? or what is thy case? And شَأْنَكَ, for اِشْأَنْ شَأْنَكَ i. e. Pursue thy way or course, or thy affair; or do what thou dost well; or keep to thy affair: or the like: and to this is often added, وَمَا تُرِيدُ i. e. and what thou wilt, or wishest, or desirest. And مِنْ شَأْنِهِ أَنْ يَفْعَلَ كَذَا It is of his business, or of his property, or nature, to do, or that he should do, such a thing. And رَجُلٌ سَهْلُ الشَّأْنِ (a phrase occurring in the S and K in art. هش) A man of easy nature. And لَهُ شَأْنٌ, sometimes meaning There is for him, or he has, a great thing or affair to perform or transact: but more commonly, great importance attaches to him, or to it: see 1, last sentence. And a grandee, or a prince, is said to be عَظِيمُ الشَّأْنِ i. e. Of great importance or rank or dignity.] -A2- Also [A suture of the skull; i. e.] the place of junction of the قَبَائِل [or principal bones, namely, the frontal, occipital, and two parietal, bones,] of the head: (K:) sing. of شُؤُونٌ, (Mgh,) which signifies the places of junction, (As, S, Mgh, L,) and of meeting, (S, L,) of the قَبَائِل (As, S, Mgh, L) of the head; (S, L;) between every two of which قبائل is a شَأْن: (As, L:) [it is fancifully said that] from them come the tears: (As, S, L:) the pl. is also expl. as meaning the سَلَاسِل [i. e. sutures as being likened to the سلاسل (or lines) of writing] that unite the قبائل: by Lth, as the نَمَانِم [likewise meaning sutures resembling lines of writing] of the skull; between the قبائل: by AHát, as the شُعَب [meaning serrated edges] that unite the قبائل of the head. (L.) ― -b2- And The channel by which the tears flow, or run, to the eye: pl. [of pauc.] أَشْؤُنٌ and [of mult.] شُؤُونٌ: (L, K:) [perhaps thus called because supposed to come from the sutures of the skull: but they may have been supposed to come thence because tears are called مَآءُ الشُّؤُونِ (as in a verse cited voce رَسَمَ); for this phrase may have been misunderstood as signifying “ the water of the sutures of the skull, ” whereas it seems to be properly rendered “ the water of the channels of the tears: ”] it is said that the شُؤُون connect the قبائل of the head [expl. above] to the eye: Lth says that they are the ducts (عُرُوق) of the tears from [the interior of] the head to the eye: and Th, that they are certain ducts (عروق) above the قبائل, which become strong by degrees as the man advances in age: (L: [but it seems that Th has confounded explanations of شؤون in two different senses:]) accord. to ISk, (S,) or AA and others, (L,) the شَأْنَانِ are two ducts (عِرْقَانِ) descending from [the upper part of] the head to the eyebrows and then to the eyes. (S, L.) ― -b3- [The pl. شُؤُونٌ is also expl. as though meaning Tears themselves, in a phrase mentioned voce ذَئِرٌ (q. v.), on the authority of the K.] ― -b4- And شُؤُونٌ الخَمْرِ means (assumed tropical:) The effluvia of wine that creep (مَا دَبَّ مِنَ الخَمْرِ) in the veins of the body. (L.) ― -b5- شَأْنٌ also signifies A vein of earth in a mountain, (L, K,) i. e. a cleft therein, (L,) in which palm-trees are planted; (L, K;) or in which trees of the kind called نَبْع grow; or that produces plants, or herbage: (L:) pl. شُؤُونٌ: (L, K:) which is said by ISd to mean lines, or streaks, in a mountain: or, as some say, cracks, or clefts: and to these cracks, or clefts, the poet Keys Ibn-Kuráa likens [imaginary] clefts in the liver, occasioned by love. (L.)

اـِنَّهُ لَمِشْأَنُ شَأْن ٍ أَنْ نُفْسِدَكَ
اـِنَّهُ لَمِشْأَنُ شَأْن ٍ أَنْ نُفْسِدَكَ ذ is a saying mentioned by Lh, expl. [only] by the words اى ان نعمل فى فسادك [i. e. أَنْ نَعْمَلَ فِى فَسَادِكَ, app. meaning Verily he is busying himself in the doing of a thing in order that we may labour in causing thee to be in a bad, or corrupt, state]. (L.)

##### Türkçe

**شَأَنْتُ شَأْنَهُ**
1 **شَأَنْتُ شَأْنَهُ** ذ, i. q. **قَصَدْتُ قَصْدَهُ** [yani onun (başkasının) yolunu yahut gidişatını kastettim, onun yaptığı gibi yaparak]; (S, L, K: K’da, **شَأَنَ شَأْنَهُ** ve **قَصَدَ قَصْدَهُ**;) ve bunun benzeri şekilde şöyle denir: **شَأْنَهُ** ↓ **اشتأن**. (K.) ― -b2- Ve **اِشْأَنْ شَأْنَكَ**: Sen iyi yaptığın şeyi yap. (S, L, K. *) Ve: Sen kendi işine bağlı kal. (IAar, L.) ― -b3- Ve **مَا شَأَنَ شَأْنَهُ**: O, onu yahut onun işini veya durumunu yahut hâlini bilmedi, yahut bilgisi olmadı: (Lh, IAar, L, K:) [L’de eksik yazılmış bir pasajdan, Lh’ye göre, bunun, bir başkasının sevdiği yahut sevmediği şeyi, görünüşe göre onun sevmesine yahut sevmemesine aldırmaksızın yapan kimse hakkında söylenmesi gerektiği anlaşılır; aşağıda gelenle uyumlu olarak:] yahut (K) bunun mânası, (S, K,) yahut ayrıca mânası, (L,) ona aldırmadı, onu önemsemedi, ona dikkat etmedi, onu gözetmedi. (S, L, K. [S ve L’de, bu şekilde açıklanan mânadaki fiil birinci şahıstadır: ve L’de bir yerde **أَرَادَ** ile açıklanmıştır; bu da çoğu kez bu mânaya gelir.]) Yine şöyle denir: **لَأَشْأَننَّ شَأْنَهُمْ**, mânası: onların işini yahut durumunu yahut hâlini mutlaka bileceğim, yahut deneyeceğim, sınayacağım, test edeceğim, (**لَأَخْبُرَنَّ**): (L:) yahut bunun mânası: onların işini yahut durumunu yahut hâlini mutlaka bozacağım, yahut saptıracağım, yahut berbat edeceğim: (S, L, K: *) ve **لَأَشْأَنَنَّ خَبَرَهُ**, (L,) yahut **خَبَرَهُمْ**, (K,) mânası: [onun yahut onların hâlini] onu yahut onları mutlaka bileceğim, yahut deneyeceğim, sınayacağım, test edeceğim. (L, K. [CK’da ve K’nın yazma nüshamda, **لَاُخْبِرَنَّهُمْ**, yanlışlıkla **لَأَخْبُرَنَّهُمْ** yerine konmuştur.]) -A2- **شَأَنَ بَعْدَكَ** mânası: **صَارَ لَهُ شَأْنٌ** [yani, görünüşe göre, sen onu tanıdıktan yahut gördükten yahut onunla karşılaştıktan sonra, kendisine önem bağlanan bir kimse oldu (genel **لَهُ شَأْنٌ** mânasına göre); **بَعْدَكَ**, yaygın kullanıma uygun olarak, **بَعْدَ عَهْدِكَ بِهِ** yerinedir]. (K.)

**اشأن شَأْنَهُمْ**
4 **اشأن شَأْنَهُمْ** ذ, Golius tarafından “Corrupit ac pervertit rem eorum” (onların işini bozdu ve saptırdı) mânasında zikredilmiştir; S’nin otoritesine dayanarak (onun doğru okunuşu yukarıda verilmiştir) ve KL’nin otoritesine dayanarak; benim nüshamda bunun benzeri hiçbir şey bulmuyorum.]

8 **اـِشْتَاََ**: bk. 1, ilk cümle.

**شَأْنٌ**
**شَأْنٌ** ذ: Bir şey, bir iş, yahut bir meşgale; eş anlamlısı **أَمْرٌ**; (S, L, K;) ve **خَطْبٌ** [aynı mânada, yahut bir sonraki mânada]: (L, K:) büyük bir şey yahut iş: (Har s. 274:) hâl, şart, durum, keyfiyet, yahut varoluş tarzı; eş anlamlısı **حَالٌ**: (S, L:) [ayrıca bir şeyin tabiatı yahut mahiyeti: ve bir kişiye yahut şeye bağlanan önem:] çoğulu **شُؤُونٌ** ve **شِئَانٌ**, (L, K,) ikincisi IJ tarafından AAF’ın otoritesine dayanarak zikredilmiştir; ve **شُونٌ** şiirde bunların birincisi yerine, yahut başka bir çoğul olarak, aslında **شُؤْنٌ**, vezni **فُعْلٌ** olan, vâki olur. (L.) Kur’ân’da [lv. 29] şöyle denmiştir: **كُلَّ يَم ٍ هُوَ فِى شَأْن ٍ** [Her gün O, bir tür iştedir]: bunun açıklaması, onun işinden (**مِنْ شَأْنِهِ** [bu, “onun mülkünden” diye de tercüme edilebilir]) olanın, alçaltılmış olanı yüceltmek, yüce olanı alçaltmak, fakir olanı zengin etmek, zengin olanı fakir etmek olduğudur; ve hiçbir iş onu bir işten alıkoyacak şekilde meşgul etmez (**لَا يَشْعَلُهُ شَأْنٌ عَنْ شَأْن ٍ**). (L.) [Ve şöyle denir: **مَا شَأْنُكَ**: Senin işin nedir? yahut senin durumun nedir? Ve **شَأْنَكَ**, **اِشْأَنْ شَأْنَكَ** yerine; yani yolunu yahut gidişatını yahut işini sürdür; yahut iyi yaptığın şeyi yap; yahut işine bağlı kal: yahut benzeri: ve buna çoğu kez **وَمَا تُرِيدُ** eklenir; yani ve ne istersen, yahut dilediğin, yahut arzuladığın. Ve **مِنْ شَأْنِهِ أَنْ يَفْعَلَ كَذَا**: Böyle bir şeyi yapmak, yahut yapması, onun işi yahut mülkü yahut tabiatındandır. Ve **رَجُلٌ سَهْلُ الشَّأْنِ** (S ve K’da, **هش** maddesinde geçen bir ibare): tabiatı kolay bir adam. Ve **لَهُ شَأْنٌ**, bazen, onun için, yahut onun, yerine getireceği yahut yürüteceği büyük bir iş vardır mânasına gelir: fakat daha yaygın olarak, ona yahut ona (şeye) büyük bir önem bağlanır mânasındadır: bk. 1, son cümle. Ve bir büyük, yahut bir emir, **عَظِيمُ الشَّأْنِ** diye nitelenir; yani büyük öneme yahut rütbeye yahut itibara sahip.] -A2- Ayrıca [kafatasının bir dikişi; yani] başın **قَبَائِل**’inin [yahut başlıca kemiklerinin, yani alın, artkafa ve iki yan kemiklerinin] birleşme yeri: (K:) **شُؤُونٌ**’un tekilidir, (Mgh,) ki bu, birleşme yerleri mânasına gelir, (As, S, Mgh, L,) ve buluşma yerleri mânasına, (S, L,) başın **قَبَائِل**’inin (As, S, Mgh, L); (S, L;) bunların her ikisi arasında **قبائل** bir **شَأْن**’dır: (As, L:) [hayalî olarak şöyle denmiştir ki] gözyaşları onlardan gelir: (As, S, L:) çoğul ayrıca, **قبائل**’i birleştiren **سَلَاسِل** [yani yazı **سلاسل**’ine (yahut çizgilerine) benzetilen dikişler] mânasında da açıklanmıştır: Lth tarafından, kafatasının **نَمَانِم**’i [yine yazı çizgilerine benzeyen dikişler] olarak; **قبائل** arasında: AHát tarafından, başın **قبائل**’ini birleştiren **شُعَب** [dişli kenarlar mânasında] olarak. (L.) ― -b2- Ve: gözyaşlarının göze aktığı yahut koştuğu kanal: [azlık çoğulu] **أَشْؤُنٌ** ve [çokluk çoğulu] **شُؤُونٌ**: (L, K:) [belki böyle adlandırılmıştır; çünkü kafatasının dikişlerinden geldiği sanılmıştır: fakat oradan geldiği sanılmış olabilir; çünkü gözyaşlarına **مَآءُ الشُّؤُونِ** denir (رَسَمَ maddesinde zikredilen bir beyitte olduğu gibi); zira bu ibare “kafatasının dikişlerinin suyu” mânasında yanlış anlaşılmış olabilir; hâlbuki doğru olarak “gözyaşı kanallarının suyu” diye tercüme edilmesi gerekir gibi görünür:] **شُؤُون**’un, başın **قبائل**’ini [yukarıda açıklanan] göze bağladığı söylenmiştir: Lth, onların başın [içinden] göze giden gözyaşı kanalları (**عُرُوق**) olduğunu söyler: ve Th, onların **قبائل**’in üstünde bulunan, adam yaşça ilerledikçe derece derece güçlenen bazı kanallar (**عروق**) olduğunu söyler: (L: [fakat Th’nin, **شؤون**’un iki farklı mânadaki açıklamalarını birbirine karıştırdığı anlaşılır:]) ISk’ye göre, (S,) yahut AA ve başkalarına göre, (L,) **الشَأْنَانِ**, başın [üst kısmından] kaşlara, sonra gözlere inen iki kanal (**عِرْقَانِ**)dır. (S, L.) ― -b3- [Çoğul **شُؤُونٌ**, K’nın otoritesine dayanarak, **ذَئِرٌ** maddesinde zikredilen bir ibarede, sanki gözyaşlarının kendileri mânasında da açıklanmıştır.] ― -b4- Ve **شُؤُونٌ الخَمْرِ** mânası: (mecaz kabul edilerek:) bedenin damarlarında sürünen şarabın buharları (**مَا دَبَّ مِنَ الخَمْرِ**). (L.) ― -b5- **شَأْنٌ** ayrıca, bir dağda bir toprak damarı mânasına gelir, (L, K,) yani onda bir yarık, (L,) içine hurma ağaçları dikilen; (L, K;) yahut içinde **نَبْع** denilen türden ağaçların bittiği; yahut bitkiler yahut ot üreten: (L:) çoğulu **شُؤُونٌ**: (L, K:) ki ISd tarafından, bir dağdaki çizgiler yahut şeritler mânasında olduğu söylenmiştir: yahut bazılarına göre, çatlaklar yahut yarıklar: ve şair Keys İbn-Kuráa, aşktan kaynaklanan karaciğerdeki [hayalî] yarıkları bu çatlaklara yahut yarıklara benzetir. (L.)

**اـِنَّهُ لَمِشْأَنُ شَأْن ٍ أَنْ نُفْسِدَكَ**
**اـِنَّهُ لَمِشْأَنُ شَأْن ٍ أَنْ نُفْسِدَكَ** ذ, Lh tarafından zikredilen bir sözdür; [yalnızca] şu sözlerle açıklanmıştır: **اى ان نعمل فى فسادك** [yani **أَنْ نَعْمَلَ فِى فَسَادِكَ**, görünüşe göre mânası: Şüphesiz o, senin kötü yahut bozuk bir hâlde olman için bizim çalışmamıza sebep olacak bir şeyi yapmakla meşgul olmaktadır]. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: شءن

شَأَنَ
شَأَنَ A ( n. ac. شَأْن 1 ),
a.  Purposed, intended.

b.  Noticed.

اِشْتَأَنَ
اِشْتَأَنَ VIII ,
a.  see I (a) .

شَأْن
شَأْن 1 , ( pl. شِئَان [ 23 ] ,  شُؤُوْن [ 27 ] ),
a.  Thing; affair, matter.

b.  State, condition; rank, station.

c.  ( pl. أَشْءُن 16 ,  شَؤُوْن 27 ), Lachrymatory duct.

c.  ( pl. شَؤُن 10 ,  شَؤُوْن 27 ), Suture ( of the skull ).

شَاهْبَلُّوْط
شَاهْبَلُّوْط P. ,
a.  Chestnut.

شَاهِيْن
شَاهِيْن P. ,
a.  White falcon.

##### Türkçe

شَأَنَ
**شَأَنَ** A ( n. ac. **شَأْن** 1 ),
a. Amaçladı, kastetti.

b. Fark etti.

اِشْتَأَنَ
**اِشْتَأَنَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

شَأْن
**شَأْن** 1 , ( pl. **شِئَان** [ 23 ] , **شُؤُوْن** [ 27 ] ),
a. Şey; iş, mesele.

b. Hâl, durum; rütbe, makam.

c. ( pl. **أَشْءُن** 16 , **شَؤُوْن** 27 ), Gözyaşı kanalı.

c. ( pl. **شَؤُن** 10 , **شَؤُوْن** 27 ), Dikiş (kafatasının).

شَاهْبَلُّوْط
**شَاهْبَلُّوْط** P. ,
a. Kestane.

شَاهِيْن
**شَاهِيْن** P. ,
a. Beyaz doğan.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: شءن

شءن
شَأَنَ - يَشْأَنُ - شَأْن
شأَنَ - يَشْأَنُ + كائن أو أمر أو شيء (السيل أو المجرى) + مكاناً أو جهة: اتخذ له مجرى واتجاهاً رئيسياً نحو المكان أو الجهة
شَأن: على وزن " فـَعْـل": اسم فعل من " شَأَنَ - يَشْأَنُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " شَأَنَ - يَشْأَنُ ": الوجهة أو الاهتمام الرئيسي الذي يركز عليه مجرى الفعل: وهي تطابق دلالة لفظ " الاهتمام " بالعرف الشائع: الأمر أو الفعل أو العمل الذي يوجه المرء عقله وانتباهه إليه دون غيره، ويعطيه الأولوية في التركيز والتفكير والفعل والعمل
يكون في شأن: يكون منهمكاً، مستغرقاً في التفكير والعمل في أمر أو فعل أو عمل يعطيه الأولوية عن غيره
له شأن: يكون لديه موضوع أو قضيه تهمه وتشغل تفكيره ووقته وعمله
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتقال بالتوجه نحو هدف ثابت واتخاذه موجها للحركة"، وهي:
بَتَلَ - يَبْتُلُ (بَتَلَ - يَبْتِلُ)، حَجَّ - يَحُجُّ، يَمِمَ - يَيْمَمُ، وَجُهَ - يَجِهُ، شَأَنَ - يَشأنُ، وَلِيَ - يَلِي
شأن
يكون في شأن
 	﴿وما تكون في شأن وما تتلوا منه من قرآن ولا تعملون من عمل إلا كنا عليكم شهودا إذ تفيضون فيه وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين(61)﴾ يونس
 	﴿يسأله من في السماوات والأرض كل يوم هو في شأن(29)﴾ الرحمن
له شأن
 ﴿إنما المؤمنون الذين آمنوا بالله ورسوله وإذا كانوا معه على أمر جامع لم يذهبوا حتى يستأذنوه إن الذين يستأذنونك أولئك الذين يؤمنون بالله ورسوله فإذا استأذنوك لبعض شأنهم فأذن لمن شئت منهم واستغفر لهم الله إن الله غفور رحيم(62)﴾ النور ﴿لكل امرئ منهم يومئذ شأن يغنيه(37)﴾ عبس
مختار الصحاح
● [شأن] ش أ ن: الشَّأْنُ الأمر والحال والشأن أيضا واحد الشُّؤُونِ وهي مواصل قبائل الرأس وملتقاها ومنها تجيء الدموع
الراغب
شأن
- الشأن: الحال والأمر الذي يتفق ويصلح، ولا يقال إلا فيما يعظم من الأحوال والأمور. قال الله تعالى: }كل يوم هو في شأن{ [الرحمن/29]، وشأن الرأس جمعه: شؤون، وهو الوصلة بين متقابلاته التي بها قوام الإنسان.
ملخص اللسان
1.    الشَّأْنُ: الخَطْبُ والأَمْرُ والحال، وجمعه شُؤونٌ وشِئانٌ؛
2.     وما شَأَنَ شَأْنَه أَي ما أَراد.
3.  الشُّؤُون عُروق في الجبل يَنْبُت فيها النَّبْع، واحدها شَأْنٌ. ويقال: رأَيت نخيلاً نابتة في شَأْنٍ من شُؤُون الجبل، وقيل: إنها عُروق من التراب في شُقوق الجبال يُغْرَس فيها النخل.وقال ابن سيده: الشُّؤُون خُطوط في الجبل، وقيل: صُدوع؛
4.    والشأْنُ واحدُ الشُّؤُون، وهي مواصلُ قبائل الرأْس ومُلتَقاها، ومنها تجيء الدموع.والشَّأْنُ: مَجْرى الدَّمْع إلى العين
5.    وشَأَنْتُ شَأْنَه: قَصَدْتُ قَصْدَه.
لسان العرب
● - شأن: الشَّأْنُ: الخَطْبُ والأَمْرُ والحال، وجمعه شُؤونٌ وشِئانٌ؛ عن       ابن جني عن أَبي علي الفارسي. وفي التنزيل العزيز: كلَّ يوم هو في شأْن؛       قال المفسرون: من شأْنه أَن يُعِزَّ ذليلاً       ويُذِلَّ عزيزاً، ويُغْنيَ فقيراً ويُفْقر غنيّاً، ولا يَشْغَلُه شَأْنٌ       عن شأْنٍ، سبحانه وتعالى. وفي حديث المُلاعنة: لكان لي ولها شأْنٌ أَي       لولا ما حكم الله به من آيات الملاعَنة وأَنه أَسقط عنها الحَدَّ       لأَقَمْتُه عليها حيث جاءَت بالولد شبيهاً بالذي رُمِيَتْ به. وفي حديث الحَكَم       ابن حَزْن: والشَّأْنُ إذ ذاك دُونٌ أَي الحالُ ضعيفة لم ترتفع ولم يَحصل       الغِنى؛ وأَما قول جَوْذابةَ بن عبد الرحمن بن عبد الله بن الجَرَّاح       لأَبيه:       وشَرُّنا أَظْلَمُنا في الشُّونِ،       أَرَيْتَ إذ أَسْلَمْتني وشُوني       فإِنما أَراد: في الشُّؤون، وإذ أَسلمتني وشُؤوني، فحذف، ومثله كثير،       وقد يجوز أَن يريد جمعه على فُعْلٍ كجَوْنٍ وجُونٍ، إلا أَنه خفف أَو أَبدل       للوزن والقافية، وليس هذا عندهم بإِيطاء لاختلاف وجهي التعريف، أَلا ترى       أَن الأَول معرفة بالأَلف واللام والثاني معرفة بالإِضافة؟       ولأَشْأَنَنَّ خَبَره أَي لأَخْبُرَنَّهُ. وما شَأَنَ شَأْنَه أَي ما أَراد. وما       شَأَنَ شَأْنَه؛ عن ابن الأَعرابي، أَي ما شَعَر به، واشْأَنْ شَأْنَك؛ عنه       أَيضاً، أَي عليك به. وحكى اللحياني: أَتاني ذلك وما شَأَنْتُ شَأْنَه أَي       ما عَلِمتُ به. قال: ويقال أَقبل فلانٌ وما يَشْأَنُ شَأْنَ فلان       شَأْناً إذا عَمِلَ فيما يحب أَو فيما يكره. وقال: إِنه لَمِشْآنُ شأْنٍ أَن       يُفْسِدَك أَي أَن يعمل في فسادك. ويقال: لأَشْأَنَنَّ شَأْنَهم أَي       لأُفْسِدَنَّ أَمرَهم، وقيل: معناه لأَخْبُرَنَّ أَمرَهم. التهذيب: أَتاني فلان       وما شَأَنْتُ شَأْنَه، وما مَأَنْتُ مَأْنَه، ولا انْتَبَلْتُ نَبْلَه       أَي لم أَكترِثْ به ولا عَبَأْتُ به. ويقال: اشْأَنْ شَأْنَك أَي اعْمَلْ       ما تُحْسِنه. وشَأَنْتُ شَأْنَه: قَصَدْتُ قَصْدَه. والشَّأْنُ: مَجْرى       الدَّمْع إلى العين، والجمع أَشْؤُن وشُؤون. والشؤون: نَمانِمُ في       الجَبْهة شِبْهُ لِحام النُّحاس يكون بين القبائل، وقيل: هي مواصِل قبَائِل       الرأْس إلى العين، وقيل: هي السَّلاسِلُ التي تَجْمَع بين القبائل. الليث:       الشُّؤُونُ عُروق الدُّموع من الرأْس إلى العين، قال: والشُّؤُونُ نمانِمُ       في الجُمْجُمة بين القبائل. وقال أَحمد بن يحيى: الشُّؤُون عُروق فوق       القبائل، فكلما أَسَنَّ الرجلُ قَوِيَتْ واشتدَّت. وقال الأَصمعي: الشُّؤون       مَواصِل القبائل بين كل قبيلتين شَأْنٌ، والدموع تخرج من الشُّؤُون، وهي       أَربع بعضها إلى بعض. ابن الأَعرابي: للنساءِ ثلاثُ قبَائل. أَبو عمرو       وغيره: الشَّأْنانِ عِرْقان يَنحدِران من الرأْسِ إلى الحاجبين ثم إلى       العينين؛ قال عبيد بن الأَبرص:       عَيْناك دَمْعُها سَرُوبُ، كأَنَّ شَأْنَيْهِما شَعِيبُ.       قال: وحجة الأَصمعي قوله:       لا تُحْزِنيني بالفِراقِ، فإِنَّني       لا تسْتَهِلُّ من الفِراقِ شُؤوني.       الجوهري: والشأْنُ واحدُ الشُّؤُون، وهي مواصلُ قبائل الرأْس       ومُلتَقاها، ومنها تجيء الدموع. ويقال: اسْتَهَلَّتْ شُؤُونه، والاسْتِهْلالُ       قَطْرٌ له صوْت؛ قال أَوسُ بن حجر: لا تحزنيني بالفراق (البيت). قال أَبو       حاتم: الشُّؤُون الشُّعَب التي تجمع بين قبائل الرأْس وهي أَربعة أَشْؤُنٍ؛       قال ابن بري: وأَما قول الراعي:       وطُنْبُور أَجَشّ وريح ضِغْثٍ،       من الرَّيْحانِ، يَتَّبِعُ الشُّؤُونا.       فمعناه أَنه تطير الرائحة حتى تبلغ إلى شُؤُون رأْسه. وفي حديث الغسل:       حتى تَبْلُغ به شُؤُونَ رأْسِها؛ هي عِظامُه وطرائقه ومَواصِلُ قَبائله،       وهي أَربعة بعضها فوق بعض، وقيل: الشُّؤُون عُروق في الجبل يَنْبُت فيها       النَّبْع، واحدها شَأْنٌ. ويقال: رأَيت نخيلاً نابتة في شَأْنٍ من شُؤُون       الجبل، وقيل: إنها عُروق من التراب في شُقوق الجبال يُغْرَس فيها النخل.       وقال ابن سيده: الشُّؤُون خُطوط في الجبل، وقيل: صُدوع؛ قال قيسُ بن       ذَريح:       وأَهْجُرُكُم هَجْرَ البَغِيض، وحُبُّكم       على كَبِدي منه شُؤُونٌ صَوادِعُ       شبه شُقوق كبده بالشُّقوق التي تكون في الجبال. وفي حديث أَيوب       المعَلِّم: لما انهَزَمْنا رَكِبْتُ شَأْناً من قَصَب فإِذا الحَسَنُ على شاطئ       دِجْلَة فأَدْنَيْتُ الشَّأْنَ فحملتُه معي؛ قيل: الشَّأْن عرق في الجبل       فيه تراب يُنْبِتُ، والجمع شُؤونٌ؛ قال ابن الأَثير: قال أَبو موسى ولا       أَرى هذا تفسيراً له؛ وقول ساعدة بن جُؤَيَّة:       كأَنَّ شُؤُونَه لَبَّاتُ بُدْنٍ،       خِلافَ الوَبْلِ، أَو سُبَدٌ غَسيلُ.       شبه تَحَدُّرَ الماء عن هذا الجبل بتَحَدُّرِه عن هذا الطائر أَو       تَحَدُّرِ الدم عن لَبّات البُدْن. وشُؤُون الخمر: ما دبَّ منها في عُروق       الجسد؛ قال البَعيث:       بأَطْيَبَ من فيها، ولا طَعْمَ قَرْقَفٍ       عُقارٍ تَمَشَّى في العِظامِ شُؤونُها       (* قوله «تمشى في العظام» كذا بالأصل والتهذيب بالميم، وفي التكملة:       تفشى بالفاء).
مقاييس اللغة:
(شأن) الشين والهمزة والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ابتغاءٍ وطلب. من ذلك قولُ العرب: شَأنْتُ شأنَهُ، أي قصدت قصده. وأنشدوا:
يا طالبَ الجُودِ  إنَّ الجُود مكرُمةٌ *** لا البخلُ منك ولا من شأنك الجُودَا([6])
قالوا: معناه ولا من طلبك الجودَ.
ومن ذلك قولُهم: ما هذا من شأني، أي ما هذا مِنْ مَطْلَبِي والذي أبتغيه([7]). وأمّا الشؤون فَمَا بينَ قبائل الرأس، الواحد شأن. وإِنَّما سمِّيتْ بذلك لأنَّها مَجارِي الدَّمع، كأنَّ الدَّمعَ يطلبُها ويجعلُها لنفسه مَسِيلاً.
القاموس المحيط:
الشَّأْنُ الخَطْبُ، والأمْرُ ج شُؤُونٌ وشِئِينٌ، ومَجْرَى الدَّمْعِ إلى العينِ ج أشْؤُنٌ وشُؤُونٌ، وعِرْقٌ في الجبلِ يَنْبُتُ فيه النَّبْعُ، ومَوْصِلُ قبائِلِ الرَّأسِ، وعِرْقٌ من التُّرابِ في الجبلِ، يَنْبُتُ فيه النَّخْلُ ج شُؤُونٌ. وما شَأَنَ شَأْنَهُ، كَمَنَعَ ما شَعَرَ به، أو لم يَكْتَرِثْله. وشَأَنَ شَأْنَهُ قَصَدَ قَصْدَهُ،
كاشْتَأَنَهُ، وعَمِلَ ما يُحْسِنُهُ. ولأَشْأَنَنَّ خَبَرَهُمْ: لأَخْبُرَنَّهُمْ. ولأَشْأَنَنَّ شَأْنَهُمْ: لأُفْسِدَنَّهُمْ. وشأَنَ بعدَك: صارَ له شَأْنٌ.
تاج العروس:
( الشأن الخطب والامر ) والحال الذى يشين ويصلح ولا يقال الا فيما يعظم من الاحوال والامور قاله الراغب ( ج شؤن وشئين ) هكذا في النسخ والصواب شئان كما هو نص ابن جنى عن أبى على الفارسى كذا في المحكم وقوله تعالى كل يوم هو في شأن قال المفسرون من شأنه أن يعز ذليلا ويذل عزيزا ويغنى فقيرا ويفقر غنيا ولا يشغله شأن عن شأن سبحانه وتعالى وفى حديث الحكم بن حزن والشأن إذ ذاك دون أي الحال ضعيفة لم ترتفع ولم يحصل الغنى وأما قول جوذابة بن عبد الرحمن * وشرنا أظلمنا في الشون * فانما أراد في الشؤن ( و ) الشأن ( مجرى الدم الى العين ج أشؤن وشؤون ) وقال الليث الشؤن عروق الدموع من الرأس الى العين وقال الاصمعي الدموع تخرج من الشؤن وهى أربع بعضها الى بعض وقال أبو عمرو الشأنان عرقان ينحدران من الرأس الى الحاجبين ثم الى العينين قال عبيد عيناك دمعهما سروب * كأن شأنيهما شعيب وحجة الاصمعي قوله لا تحزنينى بالفراق فانني * لا تستهل من الفراق شؤنى ( و ) الشأن ( عرق في الجبل ينبت فيه النبع ) جمع شؤن يقال رأيت نخيلا نابتة في شأن من شؤن الجبل ( و ) الشأن ( موصل قبائل الرأس ) الى العين والجمع شؤن وقيل الشؤن السلاسل التى تجمع بين القبائل وقال الليث الشؤن نمانم في الجمجمة شبه لجام النحاس تكون من القبائل وقال ثعلب هي عروق فوق القبائل فكلما أسن الرجل قويت واشتدت وقال الاصمعي الشؤن مواصل القبائل بين كل قبيلتين شأن وفى الصحاح واحد الشؤن وهى مواصل قبائل الرأس وملتقاها ومنها تجئ الدموع ويقال
استهلت شؤنه والاستهلال قطر له صوت وقال أبو حاتم الشؤن الشعب التى تجمع بين قبائل الرأس وهى أربعة أشؤن وفى حديث الغسل حتى تبلغ به شؤن رأسها هي عظامه وطرئقه ومواصل قبائله وهوى أربعة بعضها فوق بعض ( و ) الشأن ( عرق من الترب في ) شقوق ( الجبل ينبت فيه النخل ) وقال ابن سيده الشؤن خطوط في الجبل وقيل صدوع قال ساعدة الهذلى كأنه شؤنه لبات بدن * خلاف الوبل أو سبد غسيل شبه تحدر الماء عن هذا الجبل تحدره عن هذا الطائر أو تحدر الدم عن لبات البدن ( ج شؤن و ) يقال ( ما شأن شأنه كمنع ) أي ( ما شعر به ) عن ابن الاعرابي وقال اللحيانى أتأنى ذلك وما شأنت شأنه أي ما علمت به ( أو ) ما شأن شأنه وما مأن مأنه إذا ( لم يكترث له ) وام يعبأ به عن اللحيانى ( وشأن شأنه قصد قصده ) ومنه سمى الخطيب شأنا لانه من شأنه أن يقصد ( كاشتأنه و ) شأن شأنه (
( عمل ما يحسنه ) وفى التهذيب اشأن شأنك اعمل ما تحسن ( و ) يقال ( لاشأنن خبرهم ) أي ( لاخبرنهم و ) قيل ( لاشأنن شأنهم ) أي ( لافسدنهم ) أي أمرهم ( و ) يقال ( شأن ) فلان ( بعدك ) أي صار له شأن * ومما يستدرك عليه يقال أقبل فلان وما يشأن شأن فلان شأنا إذا عمل فيما يحب أو يكره عن اللحيانى ويقال انه لمشان شأن أن يفسدك أي أن يعمل في فسادك واشأن شأنك عليك به عن اللحيانى وما شأن شأنه أي ما أراد وشؤون الخمر ما داب منها في عروق الجسد قال البعيث بأطيب من فيها ولا طعم قرقف * عقار تمشى في العظام شؤنها

##### Türkçe

شءن
**شَأَنَ - يَشْأَنُ - شَأْن**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 05:55 yazar: Administrator
**شَأَنَ - يَشْأَنُ** + varlık veya iş veya şey (sel veya akış) + bir mekânı veya bir yönü: kendisi için bir yatak ve o mekâna veya yöne doğru başlıca bir istikamet edindi

**شَأْن**: “**فـَعْـل**” vezni üzere: **شَأَنَ - يَشْأَنُ**’dan fiil ismi: ve o, **شَأَنَ - يَشْأَنُ** fiiliyle olan şeydir: fiilin akışının üzerine odaklandığı başlıca yöneliş veya başlıca ilgi: ve bu, yaygın örfte “**الاهتمام**” lafzının delâletiyle örtüşür: kişinin aklını ve dikkatini başkası olmaksızın ona yönelttiği ve ona odaklanma, düşünme, fiil ve amel bakımından öncelik verdiği iş veya fiil veya amel

**يكون في شأن**: meşgul olur, bir işte veya fiilde veya amelde düşünme ve çalışmaya dalmış olur; ona başkasına göre öncelik verir

**له شأن**: kendisini ilgilendiren ve düşüncesini, vaktini ve amelini meşgul eden bir konu veya meseleye sahip olur

Ve lafız, “sabit bir hedefe doğru yönelişle intikal etmek ve onu harekete yön verici edinmek” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**بَتَلَ - يَبْتُلُ** (**بَتَلَ - يَبْتِلُ**)، **حَجَّ - يَحُجُّ**، **يَمِمَ - يَيْمَمُ**، **وَجُهَ - يَجِهُ**، **شَأَنَ - يَشأنُ**، **وَلِيَ - يَلِي**

**شأن**
**يكون في شأن**
 	﴿Ve sen herhangi bir **شأن** içinde olmazsın ve ondan herhangi bir Kur’ân okumazsın ve siz herhangi bir iş yapmazsınız ki, siz ona daldığınız vakit biz üzerinize şahitler olmayalım; ve Rabbin’den yerde de gökte de zerre ağırlığınca hiçbir şey uzak kalmaz; bundan daha küçük de daha büyük de olmaz ki apaçık bir kitapta olmasın (61)﴾ Yûnus
 	﴿Göklerde ve yerde olan kim varsa O’ndan ister; her gün O bir **شأن** içindedir (29)﴾ Rahmân

**له شأن**
 ﴿Müminler ancak Allah’a ve Resûlü’ne iman edenlerdir; onunla birlikte toplu bir iş üzerinde oldukları zaman ondan izin isteyinceye kadar gitmezler; senden izin isteyenler, işte onlar Allah’a ve Resûlü’ne iman edenlerdir; bazı **شأن**ları için senden izin istediklerinde, onlardan dilediğine izin ver ve onlar için Allah’tan bağışlanma dile; şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir (62)﴾ Nûr ﴿O gün onlardan her bir kişi için kendisini meşgul edecek bir **شأن** vardır (37)﴾ Abese

Muhtâr es-Sıhâh
● [**شأن**] ش أ ن: **الشَّأْنُ** iş ve hâl; ve **الشأن** ayrıca **الشُّؤُونِ**’un bir tekidir; o, baş kabilelerinin (kafatası kemik parçalarının) bağlantıları ve buluşma yerleridir; ve onlardan gözyaşları gelir

Râgıb
**شأن**
- **الشأن**: hâl ve uygun düşen ve yerinde olan iş; ve ancak hâllerin ve işlerin büyüğü hakkında söylenir. Allah Teâlâ’nın sözü: }**كل يوم هو في شأن**{ [Rahmân/29]. Ve başın **شأن**ı, onun çoğulu: **شؤون**; o, karşılıklı olanları arasındaki bağlantıdır; onunla insanın ayakta durması (kıvamı) olur.

Lisân özeti
1.    **الشَّأْنُ**: büyük iş (hâdise), iş ve hâl; çoğulu **شُؤونٌ** ve **شِئانٌ**;
2.     **وما شَأَنَ شَأْنَه** yani: ne istedi.
3.  **الشُّؤُون**: dağda damarlar; içinde **النَّبْع** biter; onun teki **شَأْنٌ**’dur. Ve denir: dağın **شُؤُون**undan bir **شَأْن** içinde bitmiş hurma ağaçları gördüm; ve denildi ki: onlar dağların yarıklarındaki topraktan damarlar olup hurma onların içine dikilir. İbn Sîde dedi: **الشُّؤُون** dağda çizgilerdir; ve denildi ki: yarıklardır;
4.    Ve **الشأْنُ**, **الشُّؤُون**’un bir tekidir; o, baş kabilelerinin bağlantıları ve buluşma yerleridir; ve onlardan gözyaşları gelir. Ve **الشَّأْنُ**: gözyaşının göze akış yoludur
5.    **وشَأَنْتُ شَأْنَه**: onun kastını kastettim.

Lisânü’l-ʿArab
● - **شأن**: **الشَّأْنُ**: büyük iş (hâdise), iş ve hâl; çoğulu **شُؤونٌ** ve **شِئانٌ**; İbn Cinnî’den, Ebû Ali el-Fârisî’den. Aziz tenzilde: **كلَّ يوم هو في شأْن**; müfessirler dedi: O’nun **شأْن**ından, zelili aziz kılması ve azizi zelil kılması, fakiri zengin kılması ve zengini fakir kılmasıdır; ve bir **شَأْن** O’nu bir **شَأْن**dan alıkoymaz; O, sübhân ve teâlâdır. **حديث المُلاعنة**’de: “Benim için ve onun için bir **شأْن** olurdu” yani: Allah’ın **آيات الملاعَنة**’dan hükmettiği ve ondan haddi düşürdüğü olmasaydı, kendisine, kendisiyle itham edildiği kimseye benzer çocukla geldiği yerde onu uygular/dikerdim. **حديث الحَكَم ابن حَزْن**’de: “ve **الشَّأْنُ** o vakit **دُونٌ** idi” yani: hâl zayıftı; yükselmemişti ve zenginlik elde edilmemişti. Ve Cevzâbe b. Abdurrahman b. Abdullah b. el-Cerrâh’ın babasına sözü:
       “Ve bizim en şerlimiz, **الشُّونِ** içinde en karanlık olanımızdır,
       Gördün mü, beni teslim ettiğin vakit ve **شُوني**”
       O ancak şunu istedi: **الشُّؤون** içinde; ve “beni teslim ettiğin vakit ve **شُؤوني**”; böylece hazf etti; bunun benzeri çoktur. Ve caiz olur ki, onu **فُعْلٍ** üzere çoğulu kastetsin; **جَوْنٍ** ve **جُونٍ** gibi; ancak o, vezin ve kafiye için hafifletti yahut بدل etti; ve bu, onlarda, tarifin iki yüzünün farklılığı sebebiyle **إِيطاء** değildir; görmüyor musun ki birincisi **الأَلف واللام** ile marife, ikincisi **الإِضافة** ile marifedir? “**ولأَشْأَنَنَّ خَبَره**” yani: elbette onun haberini bildireceğim. “**وما شَأَنَ شَأْنَه**” yani: ne istedi. “**وما شَأَنَ شَأْنَه**”; İbnü’l-Aʿrâbî’den: yani: onu fark etmedi. “**واشْأَنْ شَأْنَك**”; ondan da: yani: ona karşı senin üzerine (ona yönel). Lihyânî nakletti: “Bana o geldi ve ben **وما شَأَنْتُ شَأْنَه**” yani: onu bilmedim. Dedi: ve denir: falan geldi ve falanın **شَأْن**ını **يَشْأَنُ**; **شَأْناً**: sevdiği yahut sevmediği şeyde amel ettiğinde. Ve dedi: “O, seni bozmak için bir **شأْن**ın **لَمِشْآنُ**’udur” yani: senin bozulmanda amel etmesidir. Ve denir: “**لأَشْأَنَنَّ شَأْنَهم**” yani: elbette onların işini bozacağım; ve denildi ki: manası, elbette onların işini haber vereceğim. **التهذيب**: “Bana falan geldi ve ben **وما شَأَنْتُ شَأْنَه** ve **وما مَأَنْتُ مَأْنَه** ve **ولا انْتَبَلْتُ نَبْلَه**” yani: ona aldırmadım ve onu önemsemedim. Ve denir: “**اشْأَنْ شَأْنَك**” yani: iyi yaptığın şeyi yap. “**وشَأَنْتُ شَأْنَه**”: onun kastını kastettim. Ve **الشَّأْنُ**: gözyaşının göze akış yoludur; çoğulu **أَشْؤُن** ve **شُؤون**. Ve **الشؤون**: alın bölgesinde, kabileler arasında bulunan, bakır yulara benzer nakışlar; ve denildi ki: o, baş kabilelerinin göze olan bağlantılarıdır; ve denildi ki: o, kabileler arasında toplayan zincirlerdir. Leys: **الشُّؤُونُ** baştan göze gözyaşının damarlarıdır; dedi: ve **الشُّؤُونُ** kafatasında kabileler arasında nakışlardır. Ahmed b. Yahyâ dedi: **الشُّؤُون** kabilelerin üstünde damarlardır; adam yaşlandıkça kuvvetlenir ve sertleşir. Asmaʿî dedi: **الشُّؤون** kabilelerin bağlantılarıdır; her iki kabile arasında bir **شَأْنٌ** vardır; ve gözyaşları **الشُّؤُون**’dan çıkar; ve onlar dördüdür, birbirine yakındır. İbnü’l-Aʿrâbî: kadınlar için üç **قبَائل** vardır. Ebû Amr ve başkası: **الشَّأْنانِ** baştan kaşlara, sonra iki göze inen iki damardır; Ubeyd b. el-Ebras dedi:
       “İki gözün, gözyaşı akıcıdır,
       Sanki ikisinin **شَأْنَيْهِما**’sı bir vadi koludur.”
       Dedi: Asmaʿî’nin hücceti onun sözü:
       “Beni ayrılıkla üzme; çünkü ben
       Ayrılıktan benim **شُؤوني**’m sesli damlamaz.”
       Cevherî: ve **الشأْنُ**, **الشُّؤُون**’un bir tekidir; o, baş kabilelerinin bağlantıları ve buluşma yerleridir; ve onlardan gözyaşları gelir. Ve denir: “**اسْتَهَلَّتْ شُؤُونه**”; ve **الاسْتِهْلالُ** sesli bir damlamadır; Evs b. Hacer: “Beni ayrılıkla üzme...” (beyit). Ebû Hâtim dedi: **الشُّؤُون** baş kabilelerini birleştiren şubelerdir; ve onlar dört **أَشْؤُنٍ**’dür. İbn Berî dedi: ve râʿî’nin sözüne gelince:
       “Ve boğuk bir **طُنْبُور** ve bir demet rüzgâr,
       Reyhandan; **الشُّؤُونا**’yı takip eder.”
       Manası: kokunun uçup başının **شُؤُون**una varmasıdır. **حديث الغسل**’de: “ta ki onunla başının **شُؤُونَ**una ulaşsın”; o, onun kemikleridir, yollarıdır ve kabilelerinin bağlantılarıdır; ve onlar dördüdür, birbirinin üstündedir. Ve denildi ki: **الشُّؤُون** dağda damarlar olup içinde **النَّبْع** biter; onun teki **شَأْنٌ**’dur. Ve denir: dağın **شُؤُون**undan bir **شَأْن** içinde bitmiş hurma ağaçları gördüm; ve denildi ki: onlar dağların yarıklarındaki topraktan damarlar olup hurma onların içine dikilir. İbn Sîde dedi: **الشُّؤُون** dağda çizgilerdir; ve denildi ki: yarıklardır; Kays b. Zurayh dedi:
       “Sizden, buğzedenin terk edişi gibi terk ederim; ve sizin sevginiz
       Ciğerimde ondan **شُؤُونٌ صَوادِعُ**’dır.”
       Ciğerinin yarıklarını dağlarda olan yarıklara benzetti. **حديث أَيوب المعَلِّم**’de: “yenildiğimizde kamıştan bir **شَأْناً**’ya bindim; bir de baktım Hasan Dicle kıyısında; **الشَّأْنَ**ı yaklaştırdım da onu benimle taşıdım”; denildi ki: **الشَّأْن** dağda bir damardır; içinde toprak vardır, bitirir; çoğulu **شُؤونٌ**; İbnü’l-Esîr dedi: Ebû Mûsâ dedi; ben bunu onun için bir tefsir görmüyorum. Ve Sâʿide b. Cuʾeyye’nin sözü:
       “Sanki onun **شُؤُونَه**’u, kurban develerinin gerdanlarıdır,
       Sağanağın aksine; yahut yıkanmış yünlerdir.”
       Bu dağdan suyun aşağı akışını, o kuştan aşağı akışına yahut kurban develerinin gerdanlarından kanın aşağı akışına benzetti. Ve **شُؤُون الخمر**: ondan bedenin damarlarında yayılan şey; el-Baʿîs dedi:
       “İçindekinden daha hoş kokulu; ve **قَرْقَفٍ** tadı yok,
       Kemiklerde yürüyen bir **عُقارٍ**; onun **شُؤونُها**’sı.”
       (* “**تمشى في العظام**” sözü: asılda ve تهذيب’de mîm ile böyledir; ve tekmilede: fâ ile **تفشى**).

Mekâyîsü’l-luğa:
(**شأن**) **الشين** ve **الهمزة** ve **النون** tek bir asıldır; bir arayışa ve talebe delâlet eder. Bundan, Arapların sözü: “**شَأنْتُ شأنَهُ**” yani: onun kastını kastettim. Ve şu beyti okudular:
“Ey cömertliği talep eden; şüphesiz cömertlik bir keremdir *** ne cimrilik sendendir ne de senin **شأنك**’ndan cömertliktir”([6])
Dediler: manası, cömertliği talep edişinden de değildir.
Ve bundan onların sözü: “Bu benim **شأني**’mden değildir” yani: bu benim talebimden ve aradığım şeyden değildir([7]). **الشؤون** ise baş kabileleri arasındadır; teki **شأن**. Ancak ona bu ad verildi; çünkü o, gözyaşının akış yollarıdır; sanki gözyaşı onu talep eder ve onu kendisi için bir akacak yer kılar.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**الشَّأْنُ**: büyük iş (hâdise) ve iş; çoğulu **شُؤُونٌ** ve **شِئِينٌ**; ve gözyaşının göze akış yolu; çoğulu **أشْؤُنٌ** ve **شُؤُونٌ**; ve dağda bir damar; içinde **النَّبْع** biter; ve baş kabilelerinin bağlantısı; ve dağda topraktan bir damar; içinde hurma biter; çoğulu **شُؤُونٌ**. Ve “**وما شَأَنَ شَأْنَهُ**”, “**كَمَنَعَ**”: onu fark etmedi; yahut ona aldırmadı. Ve “**شَأَنَ شَأْنَهُ**”: onun kastını kastetti,
**كاشْتَأَنَهُ**; ve iyi yaptığı şeyi yaptı. Ve “**ولأَشْأَنَنَّ خَبَرَهُمْ**”: elbette onlara haber vereceğim. Ve “**ولأَشْأَنَنَّ شَأْنَهُمْ**”: elbette onları bozacağım. Ve “**وشأَنَ بعدَك**”: onun için bir **شَأْنٌ** oldu.

Tâcü’l-ʿarûs:
(**الشأن** büyük iş (hâdise) ve iş): ve bozan ve düzelten hâl; ve ancak hâllerin ve işlerin büyüğü hakkında söylenir; Râgıb söyledi. (çoğulu **شؤن** ve **شئين**): nüshalarda böyle; doğrusu **شئان**’dır; İbn Cinnî’nin Ebû Ali el-Fârisî’den nassı böyledir; muhkemde böyle. Ve onun sözü: **كل يوم هو في شأن**; müfessirler dedi: O’nun **شأن**ından, zelili aziz kılması ve azizi zelil kılması, fakiri zengin kılması ve zengini fakir kılmasıdır; ve bir **شأن** O’nu bir **شأن**dan alıkoymaz; O, sübhân ve teâlâdır. Ve **حديث الحكم بن حزن**’de: “ve **الشأن** o vakit **دون** idi” yani: hâl zayıftı; yükselmemişti ve zenginlik elde edilmemişti. Ve Cevzâbe b. Abdurrahman’ın sözü: “ve bizim en şerlimiz **الشون** içinde en karanlık olanımızdır”; o ancak **الشؤن** içinde demek istedi. Ve **الشأن**: gözyaşının göze akış yolu; çoğulu **أشؤن** ve **شؤون**. Leys dedi: **الشؤن** baştan göze gözyaşının damarlarıdır. Asmaʿî dedi: gözyaşları **الشؤن**’dan çıkar; ve onlar dördüdür, birbirine yakındır. Ebû Amr dedi: **الشأنان** baştan kaşlara, sonra iki göze inen iki damardır. Ubeyd dedi: “İki gözün, gözyaşı akıcıdır; sanki ikisinin **شأنيهما**’sı bir vadi koludur.” Asmaʿî’nin hücceti onun sözü: “Beni ayrılıkla üzme; çünkü ben ayrılıktan benim **شؤنى**’m sesli damlamaz.” Ve **الشأن**: dağda bir damar; içinde **النَّبْع** biter; çoğulu **شؤن**; denir: dağın **شؤن**undan bir **شأن** içinde bitmiş hurma ağaçları gördüm. Ve **الشأن**: baş kabilelerinin göze bağlantısı; çoğulu **شؤن**; ve denildi ki: **الشؤن** kabileleri birleştiren zincirlerdir. Leys dedi: **الشؤن** kafatasında, kabilelerden, bakır yulara benzer nakışlardır. Saʿleb dedi: o, kabilelerin üstünde damarlardır; adam yaşlandıkça kuvvetlenir ve sertleşir. Asmaʿî dedi: **الشؤن** kabilelerin bağlantılarıdır; her iki kabile arasında bir **شأن** vardır. Ve **الصحاح**’ta: **الشؤن**’un teki; ve o, baş kabilelerinin bağlantıları ve buluşma yerleridir; ve onlardan gözyaşları gelir. Ve denir: “**استهلت شؤنه**”; ve **الاستهلال** sesli bir damlamadır. Ve Ebû Hâtim dedi: **الشؤن** baş kabilelerini birleştiren şubelerdir; ve onlar dört **أشؤن**’dür. Ve **حديث الغسل**’de: “ta ki onunla başının **شؤن**una ulaşsın”; o, onun kemikleridir, yollarıdır ve kabilelerinin bağlantılarıdır; ve onlar dördüdür, birbirinin üstündedir. Ve **الشأن**: dağın yarıklarında topraktan bir damar; içinde hurma biter. İbn Sîde dedi: **الشؤن** dağda çizgilerdir; ve denildi ki: yarıklardır. Sâʿide el-Hüzelî dedi: “sanki onun **شؤنه**’u kurban develerinin gerdanlarıdır...” suyun bu dağdan aşağı akışını, o kuştan aşağı akışına yahut kurban develerinin gerdanlarından kanın aşağı akışına benzetti. (çoğulu **شؤن**) ve denir: “**ما شأن شأنه كمنع**” yani: onu fark etmedi; İbnü’l-Aʿrâbî’den. Lihyânî dedi: “Bana o geldi ve ben **وما شأنت شأنه**” yani: onu bilmedim. (yahut) “**ما شأن شأنه**” ve “**ما مأن مأنه**” eğer ona aldırmadıysa ve onu önemsemediyse; Lihyânî’den. Ve “**شأن شأنه**”: onun kastını kastetti. Ve bundan, hatibe **شأن** adı verildi; çünkü onun **شأن**ından, kastetmesidir. (**كاشتأنه**) ve “**شأن شأنه**”:
(**عمل ما يحسنه**) ve **التهذيب**’de: “**اشأن شأنك**: iyi yaptığın şeyi yap.” Ve denir: “**لاشأنن خبرهم**” yani: elbette onlara haber vereceğim; ve denildi ki: “**لاشأنن شأنهم**” yani: elbette onları bozacağım; yani: onların işini. Ve denir: “**شأن**” falan “**بعدك**” yani: onun için bir **شأن** oldu. Ve buna eklenenlerden: denir: falan geldi ve falanın **شأن**ını **يشأن**; **شأناً**: sevdiği yahut sevmediği şeyde amel ettiğinde; Lihyânî’den. Ve denir: o, seni bozmak için bir **شأن**ın **لمشان**’ıdır; yani: senin bozulmanda amel etmesidir. Ve “**اشأن شأنك**”: ona karşı senin üzerine; Lihyânî’den. Ve “**ما شأن شأنه**”: ne istedi. Ve **شؤون الخمر**: ondan bedenin damarlarında yayılan şey; el-Baʿîs dedi: “içindekinden daha hoş kokulu... kemiklerde yürüyen bir **عقار**; onun **شؤنها**’sı.”
