# شأن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A3%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شأن

الشَّأْنُ: الخَطْبُ والأَمْرُ والحال، وجمعه شُؤونٌ وشِئانٌ؛ عن ابن جني عن أَبي علي الفارسي. وفي التنزيل العزيز: كلَّ يوم هو في شأْن؛ قال المفسرون: من شأْنه أَن يُعِزَّ ذليلاً
ويُذِلَّ عزيزاً، ويُغْنيَ فقيراً ويُفْقر غنيّاً، ولا يَشْغَلُه شَأْنٌ عن شأْنٍ، سبحانه وتعالى. وفي حديث المُلاعنة: لكان لي ولها شأْنٌ أَي لولا ما حكم الله به من آيات الملاعَنة وأَنه أَسقط عنها الحَدَّ لأَقَمْتُه عليها حيث جاءَت بالولد شبيهاً بالذي رُمِيَتْ به. وفي حديث الحَكَم ابن حَزْن: والشَّأْنُ إذ ذاك دُونٌ أَي الحالُ ضعيفة لم ترتفع ولم يَحصل الغِنى؛ وأَما قول جَوْذابةَ بن عبد الرحمن بن عبد الله بن الجَرَّاح لأَبيه:
وشَرُّنا أَظْلَمُنا في الشُّونِ،
أَرَيْتَ إذ أَسْلَمْتني وشُوني
فإِنما أَراد: في الشُّؤون، وإذ أَسلمتني وشُؤوني، فحذف، ومثله كثير، وقد يجوز أَن يريد جمعه على فُعْلٍ كجَوْنٍ وجُونٍ، إلا أَنه خفف أَو أَبدل للوزن والقافية، وليس هذا عندهم بإِيطاء لاختلاف وجهي التعريف، أَلا ترى أَن الأَول معرفة بالأَلف واللام والثاني معرفة بالإِضافة؟ ولأَشْأَنَنَّ خَبَره أَي لأَخْبُرَنَّهُ. وما شَأَنَ شَأْنَه أَي ما أَراد. وما شَأَنَ شَأْنَه؛ عن ابن الأَعرابي، أَي ما شَعَر به، واشْأَنْ شَأْنَك؛ عنه أَيضاً، أَي عليك به. وحكى اللحياني: أَتاني ذلك وما شَأَنْتُ شَأْنَه أَي ما عَلِمتُ به. قال: ويقال أَقبل فلانٌ وما يَشْأَنُ شَأْنَ فلان شَأْناً إذا عَمِلَ فيما يحب أَو فيما يكره. وقال: إِنه لَمِشْآنُ شأْنٍ أَن يُفْسِدَك أَي أَن يعمل في فسادك. ويقال: لأَشْأَنَنَّ شَأْنَهم أَي لأُفْسِدَنَّ أَمرَهم، وقيل: معناه لأَخْبُرَنَّ أَمرَهم. التهذيب: أَتاني فلان وما شَأَنْتُ شَأْنَه، وما مَأَنْتُ مَأْنَه، ولا انْتَبَلْتُ نَبْلَه أَي لم أَكترِثْ به ولا عَبَأْتُ به. ويقال: اشْأَنْ شَأْنَك أَي اعْمَلْ ما تُحْسِنه. وشَأَنْتُ شَأْنَه: قَصَدْتُ قَصْدَه. والشَّأْنُ: مَجْرى الدَّمْع إلى العين، والجمع أَشْؤُن وشُؤون. والشؤون: نَمانِمُ في الجَبْهة شِبْهُ لِحام النُّحاس يكون بين القبائل، وقيل: هي مواصِل قبَائِل الرأْس إلى العين، وقيل: هي السَّلاسِلُ التي تَجْمَع بين القبائل. الليث: الشُّؤُونُ عُروق الدُّموع من الرأْس إلى العين، قال: والشُّؤُونُ نمانِمُ في الجُمْجُمة بين القبائل. وقال أَحمد بن يحيى: الشُّؤُون عُروق فوق القبائل، فكلما أَسَنَّ الرجلُ قَوِيَتْ واشتدَّت. وقال الأَصمعي: الشُّؤون مَواصِل القبائل بين كل قبيلتين شَأْنٌ، والدموع تخرج من الشُّؤُون، وهي أَربع بعضها إلى بعض. ابن الأَعرابي: للنساءِ ثلاثُ قبَائل. أَبو عمرو وغيره: الشَّأْنانِ عِرْقان يَنحدِران من الرأْسِ إلى الحاجبين ثم إلى العينين؛ قال عبيد بن الأَبرص:
عَيْناك دَمْعُها سَرُوبُ، كأَنَّ شَأْنَيْهِما شَعِيبُ.
قال: وحجة الأَصمعي قوله:
لا تُحْزِنيني بالفِراقِ، فإِنَّني
لا تسْتَهِلُّ من الفِراقِ شُؤوني.
الجوهري: والشأْنُ واحدُ الشُّؤُون، وهي مواصلُ قبائل الرأْس ومُلتَقاها، ومنها تجيء الدموع. ويقال: اسْتَهَلَّتْ شُؤُونه، والاسْتِهْلالُ قَطْرٌ له صوْت؛ قال أَوسُ بن حجر: لا تحزنيني بالفراق (البيت). قال أَبو حاتم: الشُّؤُون الشُّعَب التي تجمع بين قبائل الرأْس وهي أَربعة أَشْؤُنٍ؛ قال ابن بري: وأَما قول الراعي:
وطُنْبُور أَجَشّ وريح ضِغْثٍ،
من الرَّيْحانِ، يَتَّبِعُ الشُّؤُونا.
فمعناه أَنه تطير الرائحة حتى تبلغ إلى شُؤُون رأْسه. وفي حديث الغسل: حتى تَبْلُغ به شُؤُونَ رأْسِها؛ هي عِظامُه وطرائقه ومَواصِلُ قَبائله، وهي أَربعة بعضها فوق بعض، وقيل: الشُّؤُون عُروق في الجبل يَنْبُت فيها النَّبْع، واحدها شَأْنٌ. ويقال: رأَيت نخيلاً نابتة في شَأْنٍ من شُؤُون الجبل، وقيل: إنها عُروق من التراب في شُقوق الجبال يُغْرَس فيها النخل. وقال ابن سيده: الشُّؤُون خُطوط في الجبل، وقيل: صُدوع؛ قال قيسُ بن ذَريح:
وأَهْجُرُكُم هَجْرَ البَغِيض، وحُبُّكم
على كَبِدي منه شُؤُونٌ صَوادِعُ
شبه شُقوق كبده بالشُّقوق التي تكون في الجبال. وفي حديث أَيوب المعَلِّم: لما انهَزَمْنا رَكِبْتُ شَأْناً من قَصَب فإِذا الحَسَنُ على شاطئ دِجْلَة فأَدْنَيْتُ الشَّأْنَ فحملتُه معي؛ قيل: الشَّأْن عرق في الجبل فيه تراب يُنْبِتُ، والجمع شُؤونٌ؛ قال ابن الأَثير: قال أَبو موسى ولا أَرى هذا تفسيراً له؛ وقول ساعدة بن جُؤَيَّة:
كأَنَّ شُؤُونَه لَبَّاتُ بُدْنٍ،
خِلافَ الوَبْلِ، أَو سُبَدٌ غَسيلُ.
شبه تَحَدُّرَ الماء عن هذا الجبل بتَحَدُّرِه عن هذا الطائر أَو تَحَدُّرِ الدم عن لَبّات البُدْن. وشُؤُون الخمر: ما دبَّ منها في عُروق الجسد؛ قال البَعيث:
بأَطْيَبَ من فيها، ولا طَعْمَ قَرْقَفٍ
عُقارٍ تَمَشَّى في العِظامِ شُؤونُها
(* قوله «تمشى في العظام» كذا بالأصل والتهذيب بالميم، وفي التكملة: تفشى بالفاء).

### Türkçe

**الشَّأْنُ**: iş, olay, emir ve hâl; çoğulu **شُؤونٌ** ve **شِئانٌ**’dır; İbn Cinnî’den, Ebû Alî el-Fârisî’den. Aziz tenzîlde: “Her gün O, bir **شأْن**dadır”; müfessirler dedi ki: O’nun **شأْن**ındandır ki bir zelili aziz kılsın ve bir azizi zelil kılsın, bir fakiri zengin kılsın ve bir zengini fakir kılsın; bir **شَأْن** O’nu bir **شأْن**dan alıkoymaz; O, sübhân ve teâlâdır. **المُلاعنة** hadîsinde: “Benimle onun arasında bir **شأْن** olurdu” yani **الملاعَنة** âyetlerinden Allah’ın hükmettiği ve ondan haddi düşürdüğü olmasaydı, kendisine nisbet edilen kimseye benzer çocukla geldiği için, onun üzerine onu ikame ederdim. **الحَكَم ابن حَزْن** hadîsinde: “Ve **الشَّأْنُ** o vakit **دُونٌ** idi” yani hâl zayıftı; yükselmemişti ve zenginlik hâsıl olmamıştı. Cevzâbe b. Abdurrahmân b. Abdillâh b. el-Cerrâh’ın babasına sözü:

وشَرُّنا أَظْلَمُنا في الشُّونِ،
أَرَيْتَ إذ أَسْلَمْتني وشُوني

Şöyle demek istedi: **الشُّؤون** içinde; ve “beni ve **شُؤوني**mi teslim ettiğin vakit”; hazfetti; bunun benzeri çoktur. Ve onun çoğulunu **فُعْلٍ** üzere, **جَوْنٍ** ve **جُونٍ** gibi, murad etmesi câiz olur; ancak vezin ve kafiye için hafifletti yahut ibdâl etti. Bu, onlarda, tarifin iki vechinin farklılığı sebebiyle **إِيطاء** değildir; görmez misin ki birincisi **الأَلف واللام** ile marife, ikincisi izâfet ile marifedir?

“Ve mutlaka onun haberini **لأَشْأَنَنَّ**” yani mutlaka ona haber vereceğim. “Onun **شَأْن**ı ne **شَأَنَ**?” yani ne istedi. “Onun **شَأْن**ı ne **شَأَنَ**?”; İbnü’l-A‘râbî’den: yani onu fark etmedi. “Ve **اشْأَنْ شَأْنَك**”; ondan da: yani ona karşı senin üzerine (ol) / ona sarıl. el-Lihyânî nakletti: “O bana geldi ve ben onun **شَأْن**ını **شَأَنْتُ** değilim” yani onu bilmedim. Dedi ki: “Ve denir: falan geldi ve falanın **شَأْن**ını **يَشْأَنُ** değil; bir **شَأْن** olarak” — sevdiği yahut kerih gördüğü şeyde amel ettiği zaman. Ve dedi ki: “Şüphesiz o, bir **شأْن**ı **لَمِشْآنُ شأْنٍ**dır: seni ifsâd etmesi” yani senin fesadında amel etmesi. Ve denir: “Mutlaka onların **شَأْن**ını **لأَشْأَنَنَّ**” yani mutlaka onların işini bozacağım; ve denildi: mânâsı, mutlaka onların işini haber vereceğim. **التهذيب**: “Falan bana geldi ve ben onun **شَأْن**ını **شَأَنْتُ** değilim; ve onun **مَأْن**ini **مَأَنْتُ** değilim; ve onun **نَبْل**ini **انْتَبَلْتُ** değilim” yani ona aldırmadım ve ona önem vermedim. Ve denir: “**اشْأَنْ شَأْنَك**” yani iyi yaptığın şeyi yap. “Onun **شَأْن**ını **شَأَنْتُ**”: onun kastını kastettim. Ve **الشَّأْنُ**: gözyaşının göze akış yolu; çoğulu **أَشْؤُن** ve **شُؤون**dur. Ve **الشؤون**: alın bölgesinde, kabileler arasında bulunan bakır lehimi benzeri beneklerdir; ve denildi: başın kabilelerinin göze olan birleşme yerleridir; ve denildi: kabileler arasında toplayan zincirlerdir. el-Leys: **الشُّؤُونُ** baştan göze gözyaşı damarlarıdır; dedi ki: ve **الشُّؤُونُ** kafatasında kabileler arasında beneklerdir. Ahmed b. Yahyâ dedi ki: **الشُّؤُون** kabilelerin üstünde damarlar olup, adam yaşlandıkça kuvvetlenir ve şiddetlenir. el-Asma‘î dedi ki: **الشُّؤون** kabilelerin birleşme yerleridir; her iki kabile arasında bir **شَأْن** vardır; ve gözyaşları **الشُّؤُون**dan çıkar; ve onlar, birbirine (yakın) dört tanedir. İbnü’l-A‘râbî: kadınlar için üç kabile vardır. Ebû Amr ve başkası: **الشَّأْنانِ** baştan kaşlara, sonra iki göze inen iki damardır; Ubeyd b. el-Ebras dedi ki:

عَيْناك دَمْعُها سَرُوبُ، كأَنَّ شَأْنَيْهِما شَعِيبُ.

Dedi ki: el-Asma‘î’nin hücceti onun sözüdür:

لا تُحْزِنيني بالفِراقِ، فإِنَّني
لا تسْتَهِلُّ من الفِراقِ شُؤوني.

el-Cevherî: ve **الشأْنُ**, **الشُّؤُون**un tekilidir; o, başın kabilelerinin birleşme yerleri ve buluşma noktalarıdır; gözyaşları ondan gelir. Ve denir: “**اسْتَهَلَّتْ شُؤُونه**”; ve **الاسْتِهْلالُ** sesli bir damlamadır; Evs b. Hacer dedi ki: “لا تحزنيني بالفراق” (beyit). Ebû Hâtim dedi ki: **الشُّؤُون** başın kabileleri arasında toplayan şubelerdir; onlar dört **أَشْؤُنٍ**dür. İbn Berrî dedi ki: râ‘înin sözüne gelince:

وطُنْبُور أَجَشّ وريح ضِغْثٍ،
من الرَّيْحانِ، يَتَّبِعُ الشُّؤُونا.

Mânâsı: kokunun uçup başının **شُؤُون**una varıncaya dek ulaşmasıdır. Gusül hadîsinde: “Ta ki onunla başının **شُؤُون**una ulaşsın”; onlar onun kemikleri, yolları ve kabilelerinin birleşme yerleridir; onlar, birbirinin üstünde dört tanedir. Ve denildi: **الشُّؤُون** dağda, içinde **النَّبْع** biten damarlar/yarıklardır; tekili **شَأْن**dır. Ve denir: dağın **شُؤُون**undan bir **شَأْن** içinde bitmiş hurmalık gördüm. Ve denildi: onlar, dağların çatlaklarında, içine hurma dikilen toprak damarlarıdır. İbn Sîde dedi ki: **الشُّؤُون** dağda çizgilerdir; ve denildi: yarıklardır; Kays b. Zurayh dedi ki:

وأَهْجُرُكُم هَجْرَ البَغِيض، وحُبُّكم
على كَبِدي منه شُؤُونٌ صَوادِعُ

Ciğerinin yarıklarını, dağlarda bulunan yarıklara benzetti. Eyyûb el-Muallim hadîsinde: “Yenildiğimizde kamıştan bir **شَأْن**a bindim; bir de baktım ki Hasan Dicle kıyısında; **الشَّأْن**ı yaklaştırdım da onu yanıma aldım”; denildi: **الشَّأْن** dağda, içinde bitiren toprak bulunan bir damardır; çoğulu **شُؤونٌ**dur. İbnü’l-Esîr dedi ki: Ebû Mûsâ dedi ki: ben bunu onun için bir tefsir görmüyorum. Sâ‘ide b. Cüeyye’nin sözü:

كأَنَّ شُؤُونَه لَبَّاتُ بُدْنٍ،
خِلافَ الوَبْلِ، أَو سُبَدٌ غَسيلُ.

Bu dağdan suyun aşağı akışını, o kuştan aşağı akışına yahut **البُدْن**in gerdanlarından kanın aşağı akışına benzetti. Ve **شُؤُون الخمر**: ondan bedenin damarlarında sızıp yürüyen şeydir; el-Ba‘îs dedi ki:

بأَطْيَبَ من فيها، ولا طَعْمَ قَرْقَفٍ
عُقارٍ تَمَشَّى في العِظامِ شُؤونُها

(* “تمشى في العظام” sözü: asılda ve **التهذيب**’de mîm ile böyledir; ve **التكملة**’de: fâ ile “تفشى”).
