# شأو (ش-أ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A3%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - أ - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللّفيف من الشين

ش ي أ، أ ش أ، ش أ و، ش و ي
شيء:
الشيءُ واحدُ الأشياء، والعرب لا تضرب أشياء، وينبغي أن يكون مصروفاً، لأنه على حد فيءٍ وأفياء.. واختلف فيه جهل النَّحو، إنما كان أصلُ بناء شيء: شيِّىء بوزن فيعل، ولكنهم اجتمعوا قاطبةً على التَّخفيف، كما اجتمعوا على تخفيف ميِّت. وكما خففوا السيئة، كما قال:
والله يعفو عن السَّيئات والزَّللِ
فلما كان الشيء مخففاً وهو اسم الآدميين وغيرهم من الخلق، جُمع على فعلاء، فخفِّف جماعته، كما خفف وحداته، ولم يقولوا: أشياء ولكن أشياء، والمدّةُ الآخرةُ زيادة، كما زيدت في أفعلاء، فذهب الصَّرف لدخول المدةُ في آخرها، وهو مثل مدّة حمراء وأسعداء وعجاساء، وكلُّ اسمٍ آخرهُ مدةٌ وائدةٌ فمرجعه إلى التأنيث، فإنه لا ينصرفُ في معرفةٍ ولا نكدةٍ، وهذه المدة خُولٍف بها علامةُ التأنيث وكذلك الياء يخالف العلامة في الحُبلى لا نعِدالِها في جِهَتها.
وقال قومٌ في أشياء: إن العرب لما اختلفت في جمع الشيء، فقال بعضهم: أشياء وقال بعضهم: أشاوات، وقال بعضهم: أشاوى، ولما لم يجيء على طريقة فيء وأفياء ونحوه، وجاء مختلفاً عُلم أنه قد قلِب عن حدِّه، وترك صرفُه لذلك ألا ترى أنهم لما قالوا أشاوى استبان أنه كان في الشيء واوٌ والياء مدغمة فيها، فخُفِّفت كما خفّفوا ياء الميّتة والميّت.
وقال الخليل: أشياء: اسمٌ للجميع، كأن أصله: فعلاء شيئاء، فاستقثقلت الهمزتان، فقلبت الهمزة الأولى، إلى أول الكلمة، فجعلت: لفعاء كما قلبوا أنوق فقالوا: أينق. وكما قلبوا: قُوُوس فقالوا: قِسِيّ.
والمشئة: مصدر شاء يشاء.
أشأ:
والأشاءُ: صغار النَّخل، والواحدة: أشاءة. على فعالة
شأو:
والشَّأو: الغاية شأوتُ القوم، أي: سبقتهم، أشأى شأواً. وشأو الناقةٍ: زمامها، وشأوها: بعرُها قال الشماخ:
ذا طرحا شأواً بأرضٍ هوى له		مُفرَّضُ أطرافِ الذِّراعين أفلجُ
وأخرجتُ من البئر شأواً من التراب، أي: زبيلاً، وقيل: الشَّأو: الحفر أيضاً. يقال: شأوتُ البئر، وأخرجتُ كذا وكذا مشاةً، والمشآةُ: زبيلٌ أو شيء يخرجُ به ترابُ البِئرِ.
شوي:
والشيُّ: مصدر شويت، والشِّواءُ: الاسم.. وأشويتهم: أطعمتهم شِواءً، وكذلك شويتهم تشويةً.. واشتوينا لحماً في حال الخُصوص، وانشوى اللَّحمُ.
والشِّوى: اليدان والرِّجلانِ، تقول: رماهُ فأشواه، أي: أصاب اليدين والرِّجلين، وكذلك كل رمية لم زغ عن الرَّمية.
والإشواء: يُوضعُ موضعَ الإبقاء، حتى قيل: تعشَّى فأشوى من عِشائه، أي: أبقى بعضاً.
والشَّوى: البُقيا. قال:
فإذا من القول التي لا شوى لهـا		إذا زل عن ظهر اللّسان انفِلاتُها
والشَّوى: الشيء الحقير الهينِّ.
وقوله تعالى: نزاعةٌ للشَّوى، هي النّار التي تنتزع الأيدي، والأرجلُ: وتبقى الأنفس في الأغلال، لا حيةً، ولا ميِّتةً..
والشَّويُّ: جماعة شاة. وفي لغةٍ شيِّه، قال الضّرير: شياهُ فلانٍ ولا أعرف شيِّه فلانٍ.
والشاء يمدُّ إذا حذفت الهاء، ويصيرُ اسماً للجماعة، والواحدة: شاة، وهي في الأصل: شاهة وبيان ذلك: أن تصغيرها: شويهة، والعدد: شياه، فإذا تركوا الهاء مدُّوا الألف: شاء ممدود، ورجل شاويّ: كثير الشاء، قال:
ولستُ بشاويٍّ علـيه دَمـامةٌ		إذا ما غدا يغدو بقوسٍ وأسهمٍ
وشي:
الشَّيةُ: بياضٌ في لون السَّوادِ أو سوادُ في لون البياض. وثور موشى القوائم: فيه سُعفةٌ وبياضٌ.
والحائك واشٍ يشي وشياً، أي: نسجاً وتأليفاً.
والنمامُ يشي الكذب، أي: يُؤلفه، وقد وشى فلانٌ بفلانٌ بفلانٍ وشايةً، أي: نمَّ به.
الوشواش: الخفيفُ من النَّعام، وناقةٌ وشواشةٌ وشوشاةٌ، أي: خفيفة، قال حُميد:
من العيش شوشاةٌ مزاقٌ ترى بها		ندوباً من الأنساعِ فذَّا وتـوأمـا
والوشوشةُ: كلامٌ في اختلاط، وكذلك التّشويش.
أش:
والأش والأشاش: الهشاشُ، وهو الإقبال على الشيء، بنشاط، قال:
كيف يُؤاتيه ولا يؤشُّهُ
شأشأ:
يقال: شأشأتُ بالحِمار، إذا دعوته إلى الماء والعلف، أو ليقوم حتى يلحق به، أو زجرتهُ ليمضي قلت: شأشأ وتشؤتشؤ، قال أبو الدُّقيش: الصحيح أنَّ: شأشأت بالحمار، في الزَّجرِ خاصّة.

##### Türkçe

باب اللّفيف من الشين

ش ي أ، أ ش أ، ش أ و، ش و ي

**شيء**:
**الشيءُ** **الأشياء**ın biridir; Araplar **أشياء**yı (tenvinli) çekimlemezler; ve sarf olunmuş olması gerekir; çünkü **فيءٍ** ve **أفياء** sınırındadır.. Bu hususta nahiv cahilleri ihtilaf etti: **شيء** binasının aslı ancak **شيِّىء** idi, **فيعل** vezninde; fakat onlar bütünüyle hafifletme üzerinde birleştiler; **ميِّت**i hafifletmeleri üzerinde birleşmeleri gibi. Ve **السيئة**yi hafiflettikleri gibi; nitekim dedi ki:
والله يعفو عن السَّيئات والزَّللِ
**الشيء** hafifletilmiş iken—ve o, âdemoğullarının ve yaratılmışların başkalarının ismidir—**فعلاء** üzere cem‘ olundu; böylece cem‘ini hafiflettiler, birimlerini hafiflettikleri gibi; ve “**أشياء**” demediler, fakat “**أشياء**” dediler; ve son med (uzatma) ziyadedir; **أفعلاء**da ziyade kılındığı gibi. Böylece sarf, sonuna medin girmesi sebebiyle gitti; ve o, **حمراء** ve **أسعداء** ve **عجاساء** meddi gibidir. Ve her ismin sonunda bir med ve ziyade olursa, dönüşü dişilliğedir; zira o, marifede de nekrede de sarf olunmaz. Ve bu med ile dişillik alâmeti muhalefet olunmuştur; ve كذلك **الياء** da alâmete muhalefet eder **الحُبلى**da, kendi cihetinde i‘tidal olmaması sebebiyle.
Ve bir kavim **أشياء** hakkında dedi ki: Araplar **الشيء**in cem‘inde ihtilaf edince, kimi “**أشياء**” dedi, kimi “**أشاوات**” dedi, kimi “**أشاوى**” dedi; ve **فيء** ve **أفياء** ve benzerinin yolu üzere gelmeyip muhtelif gelince, onun haddinden çevrilmiş olduğu bilindi; bu sebeple sarfı terk olundu. Görmez misin ki onlar “**أشاوى**” dediklerinde, **الشيء**de bir **واو** bulunduğu ve **الياء**ın ona idgam edilmiş olduğu açığa çıktı; böylece hafifletildi; **الميّتة** ve **الميّت**in **ياء**ını hafiflettikleri gibi.
Ve **الخليل** dedi ki: **أشياء**: hepsi için bir isimdir; sanki aslı: **فعلاء** **شيئاء**; iki hemze ağır görüldü de birinci hemze kelimenin evveline çevrildi; böylece **لَفعاء** kılındı; **أنوق**u çevirip “**أينق**” demeleri gibi. Ve **قُوُوس**u çevirip “**قِسِيّ**” demeleri gibi.
Ve **المشئة**: **شاء يشاء**ın masdarıdır.

**أشأ**:
Ve **الأشاءُ**: küçük hurma fidanlarıdır; teki: **أشاءة**. **فعالة** üzere.

**شأو**:
Ve **الشَّأو**: gaye(son sınır)dır. **شأوتُ القوم**: yani onları geçtim; **أشأى شأواً**. Ve **شأو الناقةٍ**: onun yularıdır; ve **شأوها**: onun dışkısıdır. **الشماخ** dedi ki:
ذا طرحا شأواً بأرضٍ هوى له		مُفرَّضُ أطرافِ الذِّراعين أفلجُ
Ve kuyudan topraktan bir **شأواً** çıkardım; yani bir sepet dolusu; ve denildi ki: **الشَّأو**: kazma da(dır). Denir: **شأوتُ البئر**; ve şöyle şöyle **مشاةً** çıkardım; ve **المشآةُ**: bir sepet yahut kuyunun toprağının onunla çıkarıldığı bir şeydir.

**شوي**:
Ve **الشيُّ**: **شويت**in masdarıdır; ve **الشِّواءُ**: isimdir.. Ve **أشويتهم**: onlara **شِواءً** yedirdim; ve كذلك **شويتهم تشويةً**.. Ve biz, husus hâlinde et kızarttık; ve et **انشوى**.
Ve **الشِّوى**: iki el ve iki ayaktır; dersin: ona attı da **أشواه**; yani iki eli ve iki ayağı isabet etti; ve كذلك her atış ki atıştan sapmadı.
Ve **الإشواء**: ibkā (geride bırakma) yerine konur; hatta denildi ki: **تعشَّى فأشوى من عِشائه**; yani bir kısmını bıraktı.
Ve **الشَّوى**: artıktır. Dedi ki:
فإذا من القول التي لا شوى لهـا		إذا زل عن ظهر اللّسان انفِلاتُها
Ve **الشَّوى**: değersiz, kolay(önemsiz) şeydir.
Ve Yüce Allah’ın sözü: **نزاعةٌ للشَّوى**; o, elleri ve ayakları söküp alan ateştir; ve nefisler zincirlerde kalır; ne diri, ne de ölü..
Ve **الشَّويُّ**: koyun topluluğudur. Ve bir dilde **شيِّه**. **الضّرير** dedi ki: **شياهُ** falanın; ve falanın **شيِّه**sini bilmem.
Ve **الشَّاء** hâ uzatılır, **الهاء**yı hazfettiğinde; ve cemaat için bir isim olur; teki: **شاة**; ve o aslında: **شاهة**dir. Bunun beyanı: onun tasğiri: **شويهة**; ve sayı: **شياه**. **الهاء**yı terk ettiklerinde, elifi uzattılar: medli **شاء**. Ve **رجل شاويّ**: çok **الشَّاء** sahibi. Dedi ki:
ولستُ بشاويٍّ علـيه دَمـامةٌ		إذا ما غدا يغدو بقوسٍ وأسهمٍ

**شي**:
**الشَّيةُ**: siyah rengin içinde bir beyazlık yahut beyaz rengin içinde bir siyahlıktır. Ve ayakları benekli bir boğa: onda bir tutam ve beyazlık vardır.
Ve dokumacı **واشٍ**tır; **يشي وشياً**; yani dokuma ve telif.
Ve koğucu, yalanı **يشي** eder; yani onu telif eder; ve falan, falana karşı **وشايةً** ile **وشى** etti; yani onu çekiştirdi.
**الوشواش**: devekuşunun hafif olanıdır; ve **ناقةٌ وشواشةٌ وشوشاةٌ**: yani hafif. **حُميد** dedi ki:
من العيش شوشاةٌ مزاقٌ ترى بها		ندوباً من الأنساعِ فذَّا وتـوأمـا
Ve **الوشوشةُ**: karışıklık içinde bir sözdür; ve كذلك **التّشويش**.

**أش**:
Ve **الأش** ve **الأشاش**: **الهشاشُ**tır; ve o, şeye canlılıkla yönelmedir. Dedi ki:
كيف يُؤاتيه ولا يؤشُّهُ

**شأشأ**:
Denir: **شأشأتُ بالحِمار**; onu suya ve yeme çağırdığında; yahut kalksın da ona yetişsin diye; yahut onu yürüsün diye azarladığında “**شأشأ**” ve “**تشؤتشؤ**” dedin. **أبو الدُّقيش** dedi ki: sahih olan, **شأشأت بالحمار**ın, azarlamada özellikle olduğudur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والهمزة وما يثلثهما)
(شأت) الشين والهمزة والتاء. إنَّ الشئِيت من الأفراس: العَثُور.
* كميتٌ لا أحَقُّ ولا شئِيتُ([1]) *
(شأز) الشين والهمزة والزاء أُصَيْلٌ يدل على قلق وتَعَادٍ([2]) في مكان. من ذلك المكان الشّأْز، وهو الخشِن المتعادِي. قال رؤبة:
* شأزٍ بمَنْ عَوَّه جدْبِ المنطَلَق([3]) *
ويقال أشْأَزهُ([4]) الشيءُ، إِذا أقْلَقَه.
(شأس) الشين والهمزة والسين، هو كالباب الذي قَبلَه، وليس يبعُد أن يكونَ من باب الإِبدال. فشأْسٌ: اسم رجل، والشَّأْس: المكان الغليظ.
(شأف) الشين والهمزة والفاء كلمةٌ تدل على البِغْضة. من ذلك الشّآفَة([5]) وهي البِغْضَة؛ يقال شأفْتُهُ شَأَفاً. قال: ومن الباب الشَّأْفة، وهي قَرْحة تخرج بالأسنان فتُكوَى وتذهب، يقولون: استأصَلَ الله شأفَته، يقال شُئِفَت رجلُه، فمعناه أَذْهَبَه الله كما أذهب ذاك. وإِنّما سمِّيت شأفةً لِمَا ذكرناه من الكراهة والبغضة.
(شأن) الشين والهمزة والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ابتغاءٍ وطلب. من ذلك قولُ العرب: شَأنْتُ شأنَهُ، أي قصدت قصده. وأنشدوا:
يا طالبَ الجُودِ  إنَّ الجُود مكرُمةٌ *** لا البخلُ منك ولا من شأنك الجُودَا([6])قالوا: معناه ولا من طلبك الجودَ.
ومن ذلك قولُهم: ما هذا من شأني، أي ما هذا مِنْ مَطْلَبِي والذي أبتغيه([7]). وأمّا الشؤون فَمَا بينَ قبائل الرأس، الواحد شأن. وإِنَّما سمِّيتْ بذلك لأنَّها مَجارِي الدَّمع، كأنَّ الدَّمعَ يطلبُها ويجعلُها لنفسه مَسِيلاً.
(شأو) الشين والهمزة والواو كلمتان متباعدتان جدّاً.
فالأول السَّبْق، يقال شأوته أي سَبَقْتُه.
والكلمة الأخرى الشَّأْوُ: ما يخرجُ من البئر إذا نُظِّفَت. ويقال للزَّبيل الذي يُخرَج به ذلك المِشْآة([8]).
(شأي) الشين والهمزة والياء كلمةٌ من باب الإِبدال، على اختلافٍ فيها. قال قوم: شأيت مثل شأوت في السَّبْق؛ يقال منه شأى واشتأى. [قاله المفضّل]([9]) وأنشد:
فأيِّهْ بكِنْدِيرٍ حِمار ابنِ واقِع *** رآكَ بِكِيرٍ فاشْتأَى من عُتَائِدِ([10])وقال قوم: اشتأى: أشرفَ. والذي قاله المفضَّل أصوب وأقيَس.
(شأم) الشين والهمزة والميم أصلٌ واحد يدلُّ على الجانب اليَسار. من ذلك المشأمة، وهي خلاف الميمنة. والشَأم: أرضٌ عن مَشْأَمة القِبلة. يقال الشَّأمُ والشَّآم. ويقال رجل شآمٍ وامرأةٌ شآمِيَة. قال:
أُمِّي شآمِيَةً إِذْ لا عَرَاقَ لنا *** قوماً نودُّهُمُ إِذْ قومُنا شُوسُ([11])ورجل مشؤوم من الشُّؤم.
--------------ــــ
([1]) لرجل من الأنصار، أو عدي بن خرشة الخطمي. وقد سبق في (حق).
([2]) التعادي: التفاوت وعدم الاستواء. في الأصل: "ويقاد"، تحريف.
([3]) ديوان رؤبة 104. وأنشده في اللسان (شأز) بلفظ "شاز" بترك الهمز.
([4]) في الأصل: "الشأز"، تحريف وفي المجمل: "أشأزني".
([5]) شاهده قوله:
وما لشآفة في غير شيء *** إِذا ولى صديقك من طبيت
([6]) كتب تحت البيت في حاشية المجمل: "مفعول به، أعني الجودا".
([7]) ف ي الأصل: "والذي أبتغيه الجودا". وكلمة "الجود" مقحمة.
([8]) في الأصل: "الشاة"، صوابه من المجمل واللسان.
([9]) التكملة من المجمل. والكلام بعد يتطلبها.
([10]) كير: جبل في أرض غطفان. وعتائد: ماء بالحجاز.
([11]) البيت للمتلمس في ديوانه 5 مخطوطة الشنقيطي. أمي، أي اقصدي تلك الجهة الشآمية، يخاطب بذلك ناقته. وقد يكون فهم ابن فارس أن المتلمس عنى أن أمه شآمية، ولكني أجل قدره عن ذلك.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, hemze ve bunların üçüncüsü olanlarla ilgili bâb)
(**شأت**) **الشين** ve **الهمزة** ve **التاء**. Şüphesiz atlardan **الشئِيت**: tökezleyen(dir).
* Kır at; ne **أحَقُّ** ne de **شئِيتُ**([1]) *

(**شأز**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الزاء**; bir asl(î kök)tür, bir yerde huzursuzluk ve düzensizlik([2])e delâlet eder. Bundan: mekân **الشّأْز**; o, sert, düzensiz(olan)dır. Rü’be dedi:
* **شأزٍ** ile; kim(ki) onu kurak, çıkışı(da) (kurak) kıldı([3]) *
Ve denir: **أشْأَزهُ**([4]) şey, onu huzursuz ettiğinde.

(**شأس**) **الشين** ve **الهمزة** ve **السين**; o, kendisinden önceki bâb gibidir; ve ibdâl bâbından olması uzak değildir. Şu hâlde **شأْسٌ**: bir adam adıdır; ve **الشَّأْس**: kalın/sert yer(dir).

(**شأف**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الفاء**; buğz(a) delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الشّآفَة**([5]); o, buğz(dur); denir: **شأفْتُهُ شَأَفاً**. Dedi: Ve bâbdan **الشَّأْفة** vardır; o, dişlerde çıkan bir yaradır; dağlanır ve gider. Derler: Allah onun **شأفَته**’sini kökünden kessin; denir: **شُئِفَت** adamın ayağı; bunun mânâsı: Allah onu, şunu giderdiği gibi giderdi. Ancak, zikrettiğimiz kerih görme ve buğz sebebiyle **شأفة** diye adlandırıldı.

(**شأن**) **الشين** ve **الهمزة** ve **النون**; tek bir asl(î kök)tür, bir isteme ve talebe delâlet eder. Bundan Arapların sözü: **شَأنْتُ شأنَهُ**; yani onun kastını kastettim. Ve şu beyti okudular:
Ey cömertliği isteyen; şüphesiz cömertlik bir erdemdir *** ne cimrilik senden, ne de senin **شأنك**’ndan cömertlik([6])
Dediler: mânâsı: ve cömertliği talebinden (değildir).

Ve bundan onların sözü: bu benim **شأني**’mden değildir; yani bu, benim talebimden ve istediğimden değildir([7]). Ama **الشؤون**: baş kabileleri arasındadır; teki **شأن**. Ancak, gözyaşının akış yerleri oldukları için bununla adlandırıldı; sanki gözyaşı onları ister ve onları kendisi için bir akacak yer kılar.

(**شأو**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الواو**; birbirinden pek uzak iki kelimedir.
Birincisi: geçme/yarışta öne geçme; denir: **شأوته** yani onu geçtim.
Diğer kelime: **الشَّأْوُ**; kuyu temizlendiğinde ondan çıkan şeydir. Ve bununla çıkarılan sepete **المِشْآة**([8]) denir.

(**شأي**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الياء**; onda ihtilâf olmakla birlikte ibdâl bâbından bir kelimedir. Bir kavim dedi: **شأيت** tıpkı **شأوت** gibi geçmede; bundan **شأى** ve **اشتأى** denir. [Bunu **المفضّل** söyledi]([9]) Ve şu beyti okudu:
Şu hâlde, **كِنْدِير** ile; **ابنِ واقِع**’ın eşeği *** seni **بِكِير** ile gördü de **عُتَائِد**’den **فاشْتأَى**([10])
Ve bir kavim dedi: **اشتأى**: yükseldi/göründü. **المفضَّل**’in söylediği daha doğru ve daha kıyasîdir.

(**شأم**) **الشين** ve **الهمزة** ve **الميم**; tek bir asl(î kök)tür, sol tarafa delâlet eder. Bundan **المشأمة**; o, **الميمنة**’nin zıddıdır. Ve **الشَأم**: kıblenin sol tarafında olan bir yer(ler)dir. Denir: **الشَّأمُ** ve **الشَّآم**. Ve denir: **شآمٍ** bir adam ve **شآمِيَة** bir kadın. Dedi:
Benim annem **شآمِيَةً**; zira bizim için Irak yoktur *** bir kavim(ler)i severiz; zira bizim kavmimiz **شُوسُ**([11])
Ve **الشُّؤم**’dan (olmak üzere) uğursuz bir adam: **مشؤوم**.

--------------ــــ
([1]) Ensardan bir adam içindir; yahut Adî b. Hurşe el-Hatmî. (حق)’ta daha önce geçti.
([2]) **التعادي**: farklılık ve eşit olmama. Asılda: “ويقاد”, tahrif.
([3]) Rü’be divanı 104. Lisân’da (**شأز**) “شاز” lafzıyla, hemzeyi terk ederek rivayet etti.
([4]) Asılda: “الشأز”, tahrif; ve el-Mücmel’de: “أشأزني”.
([5]) Şahidi onun sözü:
Ve **شآفة**’nin, bir şeyden başka (bir yerde) neyi var *** dostun senden yüz çevirdiğinde, **طبيت**’ten (başka)
([6]) Beytin altında el-Mücmel hâşiyesinde yazıldı: “mef’ûl bih, yani **الجودا**”.
([7]) Asılda: “والذي أبتغيه الجودا”. **الجود** kelimesi sokulmuştur.
([8]) Asılda: “الشاة”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([9]) Tekmile el-Mücmel’dendir. Ve sonraki söz onu gerektirir.
([10]) **كير**: Ğatafân toprağında bir dağ. **عتائد**: Hicaz’da bir su.
([11]) Beyit, divanında (Şenkîtî yazması) 5’te el-Mutalammis’indir. “Annem”, yani o Şâmî yöne yönel; bununla devesine hitap eder. İbn Fâris’in, el-Mutalammis’in annesinin Şâmî olduğunu kastettiğini anladığı olabilir; fakat ben onun kadrini bundan tenzih ederim.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش أ و
عدا شأواً وهو بعيد الشأو وشأوته‏:‏ سبقته وتشاءوا‏.‏

##### Türkçe

ش أ و
**عدا شأواً**: (o) bir **شأو** olarak geçti; ve o, **بعيد الشأو**dur. **وشأوته**: onu geçtim; ve **وتشاءوا**: birbirlerini geçtiler.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش أ و * * الشَّأْوُ * الغاية والأمد وعدا * شَأْوًا * أي طلقا و * الشَّأْوُ * أيضا السبق يقال * شَآهُمُ شَأوًا * أي سبقهم

##### Türkçe

* ش أ و * * **الشَّأْوُ** * gaye ve müddet; ve (koştu) * **شَأْوًا** * yani salıverilmiş olarak; ve * **الشَّأْوُ** * ayrıca sebk (öne geçme)dir; denir ki: * **شَآهُمُ شَأوًا** * yani onları geçti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الشَّأَوُ : السَّبْقُ ) .
قال أَبو زَيْدٍ : *!شَأَوْتُ القوْمَ *!شَأْواً إذا سَبَقْتُهم ؛ قال امْرؤ القَيْسِ :
وقالَ صِحابي : قَدْ *!شَأَوْتُكَ فاطْلُبِ ( و ) قال الأصمعيُّ : أَصْلُ الشَّأْوِ ( الزَّبِيلُ ) من التُّرابِ يُخْرَجُ من البِئْر .
وفي الصِّحاح : ما أُخْرِجَ مِن تُرابِ البِئْرِ ؛ ( *!كالمِشْآةِ ، كمِسْحاةٍ ) ؛ عن الأصْمعي أَيْضاً .
( و ) *!الشَّأْوُ : ( الغايَةُ والأمَدُ ) .
يقالُ : عَدَا الفَرَسُ *!شَأْواً أَو *!شَأْوَيْن : أَي طَلَقاً أَو طَلَقَيْن .
( و ) الشَّأْوُ : ( زِمامُ النَّاقَةِ ) ؛ وأَنْشَدَ اللَّيْث :
ما إنْ يزالُ لها شَأْوٌ يُقَوِّمُها
مُجَرّبٌ مثلُ طُوطِ العِرْقِ مَجْدولُ ( و ) أَيْضاً : ( بَعْرُها ) ؛ ومنه قوْلُ الشمَّاخ :
إذا طَرَحا *!شَأْواً بأَرْضٍ هَوى لَهُ
مُقَرَّضُ أَطْرافِ الذِّراعَيْنِ أَفْلَجُيَصِفُ عَيْراً وأَتانَه .
قالَ الأصمعيُّ : أَصْلُ الشَّأْوِ زَبِيلٌ من تُرابِ البِئْرِ فشَبَّه ما يُلْقِيه الحِمارُ والأَتانُ مِن رَوْثِهِما به ؛ كما في التَّهْذيب .
وفي المُحْكم : *!شَأْوُ الناقَةِ بَعْرُها ، والسِّيْن أَعْلى .
( و ) الشَّأْوُ : ( نَزْعُ التُّرابِ من البِئْرِ ) وتَنْقِيتها ، وقد *!شَأَوْتُها شَأْواً .
وحَكَى اللَّحْيانيُّ : *!شَأَوْتُ البئْرَ أَخْرَجْت منها *!شَأْواً أَو *!شَأْوَيْن .
( وذلكَ التُّرابُ المَنْزوعُ ) منها *!شَأْوٌ أَيْضاً ، كما تقدَّمَ قرِيباً .
( *!وتَشاءَى ما بَيْنهما ) ، كتَشاعَى : إذا ( تَباعَدَ .
( و ) *!تَشاءَى ( القوْمُ : تَفَرَّقُوا ) ؛ قال ذو الرُّمّة .

أَبوك تَلافَى الدِّين والناسَ بَعْدَما
*!تَشاءَوْا وبَيْتُ الدِّينِ مُنْقَطِعُ الكِسْرِ ( *!وشاءه : سابَقَهُ أَو سَبَقَه ) ، هكذا في سائِرِ نسخِ الكِتابِ زِنَةَ شَاعَه وهو غَيْرُ مُحرَّر .
والذي في الصِّحاح : *!وشَاءاهُ على فاعَلَهُ أَي سابَقَهُ ، *!وشآهُ أَيْضاً مثْل شَاءَه على القَلْبِ أَي سَبَقَه ، قالَ : وقد جَمَعَها الشَّاعِرُ ، وهو الحارِثُ بنُ خالِدٍ المَخْزومي في قوْله :
مَرَّ الحدوجُ وما *!شَأَوْنكَ نَقْرَةً
ولَقَدْ أَراكَ *!تُشاءُ بالأَضْعانِ هذا نَصُّه وهو مَأْخوذٌ مِن كَلامِ أبي عُبيدٍ وفيه خلف ، فإنَّ نَصَّ أَبي عُبيدٍ في الغَرِيبِ المصنَّفِ : *!شَاءَني الأَمْر مثْلُ شَاعَنِي *!وشَآنِي مِثْل شَعَانِي إذا حَزَنَكَ ؛ وعليه بيتُ الحارِثِ بنِ خالِدٍ : مَرَّ الحدوجُ وما *!شَأَوْنَكَ الخ .
وفي التَّهْذيب عن ابنِ الأَعْرابي : *!شَآنِي الأمْرُ ، كشَعانِي ، *!وشاءَنِي ، كشَاعَنِي : حَزَنَني ، وأَنْشَدَ قوْلَ الحارِثِ بنِ خالِدٍ ، ثم قالَ : فجاءَ باللُّغَتَيْن جمِيعاً .
وفي المُحْكَم : *!شَآنِي الشَّيءُ : سَبَقَنِي ، وأَيْضاً حَزَنَني ، مَقْلوبٌ مِن *!شَاءَنِي ، والدَّليلُ على أنَّه مَقْلوبٌ منه أنَّه لا مَصْدرَ له ، أَيْضاً لم يقولوا : *!شَأَى *!شأواً كما قالوا *!شَاءَنِي *!شَوءًا.
وقالَ ابنُ الأعْرابي : هُما لُغَتان لأنَّه لم يَكُ نحوِيّاً فيَضْبِط مثل هذا ؛ فتأمَّل نُصُوصَ هؤلاء الأئِمَّةِ مع سِياقِ المصنِّفِ والجوهري .
( *!واشْتَأَى : اسْتَمَعَ ) ؛ نقلَهُ الجوهري عن أبي عبيدٍ ومنه قول الشمَّاخ :
وحُرَّتَيْنِ هِجانٍ ليس بَيْنَهُما
إذا هُما *!اشْتَأَتا للسَّمْع تَسْهيلُ

( و ) أَيْضاً : ( سَبَقَ ) ؛ نقَلَهُ الجوهريُّ عن المُفَضَّل .
وممَّا يُسْدركُ عليه :
شاءَنِي الشيءُ : حَزَنَنِي وشاقَنِي ، يَشُوءُني ويَشئُني ، مَقلوبُ شآنِي كشَعانِي .
*!والمُتَشائِي : المُخْتلِفُ .
وإنَّه لَبَعِيدُ الشَّأْوِ : أَي الهمَّة ؛ عن اللَّحْياني ، والسِّين لُغَةٌ فيه .

##### Türkçe

: ( ve **الشَّأَوُ**: öne geçme ) .
Ebû Zeyd dedi: **شَأَوْتُ** kavmi **شَأْواً**: onları geçtiğim zaman; İmrü’ül-Kays dedi:
Ve arkadaşım dedi: “Gerçekten seni **شَأَوْتُ**; öyleyse ara.” ( ve ) Asmaî dedi: **الشَّأْوِ**’nun aslı, topraktan ( **الزَّبِيلُ** )dir; kuyudan çıkarılır.
Ve Sıhâh’ta: kuyunun toprağından çıkarılan şey; ( **كالمِشْآةِ ، كمِسْحاةٍ** ); yine Asmaî’den.
( ve ) **الشَّأْوُ**: ( gaye ve süre ) .
Denir ki: at **شَأْواً** yahut **شَأْوَيْن** koştu: yani bir salıverme yahut iki salıverme.
( ve ) **الشَّأْوُ**: ( dişi devenin yuları ) ; Leys şu beyti okudu:
ما إنْ يزالُ لها شَأْوٌ يُقَوِّمُها
مُجَرّبٌ مثلُ طُوطِ العِرْقِ مَجْدولُ ( ve ) yine: ( onun dışkısı ) ; bundan Şemmâh’ın sözü:
إذا طَرَحا **شَأْواً** بأَرْضٍ هَوى لَهُ
مُقَرَّضُ أَطْرافِ الذِّراعَيْنِ أَفْلَجُيَصِفُ عَيْراً وأَتانَه .
Asmaî dedi: **الشَّأْوِ**’nun aslı kuyunun toprağından bir **زَبِيلٌ**dür; böylece eşek ile dişi eşeğin ikisinin de gübrelerinden attığı şeyi ona benzetti; Tehzîb’de olduğu gibi.
Ve Muhkem’de: **شَأْوُ** dişi devenin dışkısıdır; ve **السِّيْن** daha üstündür.
( ve ) **الشَّأْوُ**: ( kuyudan toprağı çekip çıkarma ) ve onu temizleme; ve onu **شَأَوْتُها شَأْواً**.
Lahyânî nakletti: **شَأَوْتُ** kuyuyu: ondan **شَأْواً** yahut **شَأْوَيْن** çıkardım.
( ve o çekilip çıkarılan toprak ) ondan **شَأْوٌ**dur da; az önce yakınca geçtiği gibi.
( **وتَشاءَى ما بَيْنهما** ), **تَشاعَى** gibi: ( uzaklaştı ) zaman.
( ve ) **تَشاءَى** ( kavim: dağıldılar ) ; Zü’r-Rumme dedi.

أَبوك تَلافَى الدِّين والناسَ بَعْدَما
**تَشاءَوْا** وبَيْتُ الدِّينِ مُنْقَطِعُ الكِسْرِ ( **وشاءه**: onunla yarıştı yahut onu geçti ) ; kitabın diğer nüshalarında böyle; **شَاعَه** vezninde, ve o muharrar değildir.
Sıhâh’ta olan ise: **وشَاءاهُ** “**فاعَلَهُ**” üzere: yani onunla yarıştı; ve **وشآهُ** da, **شَاءَه** gibi kalb üzere: yani onu geçti; dedi ki: şair onu toplamıştır; o da Hâris b. Hâlid el-Mahzûmî’dir, şu sözünde:
مَرَّ الحدوجُ وما **شَأَوْنكَ** نَقْرَةً
ولَقَدْ أَراكَ **تُشاءُ** بالأَضْعانِ bu onun nassıdır; Ebû Ubeyd’in sözünden alınmıştır ve onda ihtilaf vardır; çünkü Ebû Ubeyd’in “el-Garîb el-musannef”teki nassı: **شَاءَني** iş, **شَاعَنِي** gibi; ve **وشَآنِي** **شَعَانِي** gibi: seni hüzünlendirdiği zaman; ve Hâris b. Hâlid’in beyti bunun üzerinedir: مَرَّ الحدوجُ وما **شَأَوْنَكَ** الخ .
Tehzîb’de İbnü’l-A‘râbî’den: **شَآنِي** iş, **شَعانِي** gibi; ve **وشاءَنِي** **شَاعَنِي** gibi: beni hüzünlendirdi; ve Hâris b. Hâlid’in sözünü okudu; sonra dedi: böylece iki lugatı da birlikte getirdi.
Muhkem’de: **شَآنِي** şey: beni geçti; ve yine beni hüzünlendirdi; **شَاءَنِي**’den maklûbdur; onun ondan maklûb olduğuna delil, onun için masdar olmamasıdır; yine demediler: **شَأَى شأواً**; dedikleri gibi: **شَاءَنِي شَوءًا**.
İbnü’l-A‘râbî dedi: ikisi iki lugattır; çünkü o nahivci değildi ki bunun benzerini ضبط etsin; öyleyse bu imamların nasslarını, musannifin ve Cevherî’nin sevkiyle birlikte düşün.
( **واشْتَأَى**: dinledi ) ; Cevherî onu Ebû Ubeyd’den nakletti; ve ondan Şemmâh’ın sözü:
وحُرَّتَيْنِ هِجانٍ ليس بَيْنَهُما
إذا هُما **اشْتَأَتا** للسَّمْع تَسْهيلُ

( ve ) yine: ( geçti ) ; Cevherî onu Müfaddal’dan nakletti.
Ona istidrâk olunacak şeylerdendir:
**شاءَنِي** şey: beni hüzünlendirdi ve beni meşgul etti; **يَشُوءُني** ve **يَشئُني**; **شآنِي**’nin maklûbudur, **شَعانِي** gibi.
**والمُتَشائِي**: ihtilaf eden.
Ve muhakkak o, **الشَّأْوِ** bakımından uzaktır: yani himmet; Lahyânî’den; ve **السِّين** onda bir lugattır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَأَوْتُ القَوْمَ
1 شَأَوْتُ القَوْمَ ذ , (AZ, S,) aor. شَاَُ , (JM, PS,) or شَاََ , (Ham p. 786,) inf. n. شَأْوٌ, (AZ, S, K,) I preceded, or outwent, the people, or party. (AZ, S, K. *) Accord. to [several of] the copies of the K, شَآءَهُ i. e. like شَاعَهُ in measure, which is incorrect, [in other copies ↓ شَآءَاهُ, agreeably with what is said in the S,] signifies He strove, or contended, with him to precede him, or outgo him: or he preceded him, or outwent him: but in the S it is said, شَآءَاهُ, of the measure فَاعَلَهُ, signifies he strove, or contended, with him to precede him, or outgo him: and شَآءَهُ like شَأَاهُ, [the former belonging to art. شوأ and] formed by transposition, signifies he preceded him, or outwent him; and both of these are used by the poet (El-Hárith Ibn-Khálid El-Makhzoomee, TA) in his saying,
مَرَّ الحُدُوجُ وَمَا شَأَوْنَكَ نَقْرَةً
وَلَقَدْ أَرَاكَ تُشَآءُ بِالأَظْعَانِ
this [passage in the S], however, is taken from what is said by A'Obeyd, in [his work] “ ElGhareeb el-Musannaf, ” which is as follows: شَآءَنِى الأَمْرُ, like شَاعَنِى [in measure], and شَآنِى, like شَعَانِى, mean the affair, or event, grieved me; and thus in the verse of El-Hárith Ibn-Khálid, which he cites; and the same is said in the T on the authority of IAar, who says that the poet has used two dial. vars.: [accordingly the verse may be rendered, The camels with their saddles upon them passed along and they grieved thee not at all; but I see thee that thou art grieved by the women borne in the camel-vehicles:] it is said in the M, شَآءَنِى الشَّىْءُ means the thing preceded me, or outwent me: and also the thing grieved me: formed by transposition from شَآنِى, as is proved by its having no inf. n.: IAar says that they are two dial. vars. because of his not being a grammarian. (TA.) [See also 8.] -A2- And شَأَوْتُ البِئْرَ, (Lh, TA,) or شأوت مِنَ البِئْرِ, (S,) inf. n. شَأْوٌ, (K, TA,) I drew forth the earth from the well: (S, K: *) or I drew forth a basketful of earth (شَأْوًا) or two basketfuls of earth (شَأْوَيْنِ) from the well. (Lh, TA.)

شَآءَاهُ
3 شَآءَاهُ ذ : see 1. يُشَاوِى occurs in a verse of Milhah El-Jarmee, meaning يُسَابِقُ, from شَأْوٌ meaning طَلَقٌ: one says شَأَاهُ, aor. يَشْأَاهُ, meaning سَبَقَهُ: but the verb of the measure regularly formed from الشَّأْوُ is شَآءى; so that يشاوى is formed by transposition and by the change of the ء into ى. (Ham p. 786.)

تَشَآءَى مَا بَيْنَهُمَا
6 تَشَآءَى مَا بَيْنَهُمَا ذ , (S, K, TA, [in the CK, erroneously, تَشاوَى,]) like تَشَاعَى [in measure], (S,) The space between them two became farextending. (S, K.) ― -b2- And تشآءى القَوْمُ The people, or party, became scattered, or dispersed. (S, K.)

اِشْتَأَى
8 اِشْتَأَى ذ He preceded, or outwent: (S, K:) so says El-Mufaddal. (S.) ― -b2- And He gave ear, hearkened, or listened. (S, K.)

شَأْوٌ
شَأْوٌ ذ The utmost extent, term, limit, point, reach, or goal. (S, Msb, K.) ― -b2- And A heat, or single run to a goal or limit: so in the saying, عَدَا شَأْوًا (S) or جَرَى شَأْوًا (Msb) [He (a horse, TA) ran a heat]. ― -b3- And i. q. هِمَّةٌ: thus in the saying, اـِنَّهُ لَبَعِيدُ الشَّأْوِ (assumed tropical:) [Verily he is far-aiming, or far-aspiring, in purpose, desire, or ambition]: (Lh, TA:) and سَأْوٌ is a dial. var. thereof. (TA.) -A2- Also A [basket such as is termed] زَبِيل; and so ↓ مِشْآةٌ: (K:) or ↓ زَبِيل in which the earth of a well is taken forth; of the measure of مِشْعَاةٌ; and the pl. is مَشَآء ٍ: (S:) and شَأْوٌ signifies, (S,) or signifies also, (K,) the earth that is taken forth from a well (S, K) with the like of the مِشْآة, (as in a copy of the S,) or such as fills the مشْآة: (so in another copy of the S [agreeably with what next follows]:) a زَبِيل of the earth of a well. (As, T, TA.) ― -b2- And hence, i. e. as being likened to a زبيل of the earth of a well, (assumed tropical:) The dung that the he-ass and the she-ass casts forth: (As, T, TA:) or the dung of the she-camel; (M, K;) but the more approved word is [سَأْوٌ,] with س. (M, TA.) -A3- Also The nose-rein (زِمَام) of a she-camel. (Lth, K.)

مِشْآةٌ
مِشْآةٌ ذ ; see the next preceding paragraph, in two places.

مُشْتَأ ٍ
مُشْتَأ ٍ ذ [part. n. of 8, q. v.: ― -b2- and] i. q. مُخْتَلِفٌ [app. as meaning Disagreeing, differing, or discordant]. (TA.)

##### Türkçe

**شَأَوْتُ القَوْمَ**
1 **شَأَوْتُ القَوْمَ** ذ , (AZ, S,) muzâri‘ı **شَاَُ** , (JM, PS,) yahut **شَاََ** , (Ham s. 786,) mastar ismi **شَأْوٌ**, (AZ, S, K,) Ben kavmi, yahut topluluğu, önceledim, yahut geçtim. (AZ, S, K. *) K’nin nüshalarının [birkaçına] göre, **شَآءَهُ** yani vezinde **شَاعَهُ** gibi; bu yanlıştır, [diğer nüshalarda ↓ **شَآءَاهُ**, S’de söylenene uygun olarak,] şu mânaya gelir: Onu öncelemek yahut geçmek için onunla çabaladı, yahut çekişti: yahut onu önceledi, yahut geçti: fakat S’de denir ki, **شَآءَاهُ**, vezni **فَاعَلَهُ** olan, şu mânaya gelir: Onu öncelemek yahut geçmek için onunla çabaladı, yahut çekişti: ve **شَآءَهُ** **شَأَاهُ** gibi, [birincisi madde **شوأ**’ya ait olup] takdim-te’hir ile yapılmış olarak, şu mânaya gelir: Onu önceledi, yahut geçti; ve bu ikisinin her ikisi de şair (El-Hárith Ibn-Khálid El-Makhzoomee, TA) tarafından şu sözünde kullanılmıştır,
مَرَّ الحُدُوجُ وَمَا شَأَوْنَكَ نَقْرَةً
وَلَقَدْ أَرَاكَ تُشَآءُ بِالأَظْعَانِ
şu [S’deki pasaj], bununla beraber, A‘Obeyd’in [eserinde] “ElGhareeb el-Musannaf”ta söylediğinden alınmıştır; o da şöyledir: **شَآءَنِى الأَمْرُ**, vezinde **شَاعَنِى** gibi, ve **شَآنِى**, **شَعَانِى** gibi, şu mânaya gelir: iş, yahut olay, beni kederlendirdi; ve El-Hárith Ibn-Khálid’in, onun naklettiği beytinde de böyledir; ve T’de de IAar rivayetiyle aynı şey söylenir; o der ki şair iki lehçe varyantı kullanmıştır: buna göre beyit şöyle tercüme edilebilir: Develer üzerlerinde hevdaclarıyla geçip gittiler ve seni hiç kederlendirmediler; fakat seni, deve hevdaclarında taşınan kadınlar sebebiyle kederlenir görüyorum: M’de denir ki, **شَآءَنِى الشَّىْءُ** şu mânaya gelir: şey beni önceledi, yahut geçti: ve ayrıca: şey beni kederlendirdi: **شَآنِى**’den takdim-te’hir ile yapılmıştır; bunun delili, onun mastar isminin olmamasıdır: IAar der ki, onun nahivci olmaması sebebiyle bunlar iki lehçe varyantıdır. (TA.) [Ayrıca 8’e de bak.] -A2- Ve **شَأَوْتُ البِئْرَ**, (Lh, TA,) yahut **شأوت مِنَ البِئْرِ**, (S,) mastar ismi **شَأْوٌ**, (K, TA,) Ben kuyudan toprağı çıkardım: (S, K: *) yahut kuyudan bir sepet dolusu toprak (**شَأْوًا**) yahut iki sepet dolusu toprak (**شَأْوَيْنِ**) çıkardım. (Lh, TA.)

**شَآءَاهُ**
3 **شَآءَاهُ** ذ : 1’e bak. **يُشَاوِى** Milhah El-Jarmee’nin bir beytinde geçer; mânası **يُسَابِقُ**’tur; **شَأْوٌ**’dan, **طَلَقٌ** mânasında: **شَأَاهُ** denir, muzâri‘ı **يَشْأَاهُ**, mânası **سَبَقَهُ**: fakat **الشَّأْوُ**’dan düzenli olarak yapılan vezindeki fiil **شَآءى**’dır; böylece **يشاوى** takdim-te’hir ile ve **ء**’nin **ى**’ye çevrilmesiyle yapılmıştır. (Ham s. 786.)

**تَشَآءَى مَا بَيْنَهُمَا**
6 **تَشَآءَى مَا بَيْنَهُمَا** ذ , (S, K, TA, [CK’de yanlış olarak, **تَشاوَى**,]) vezinde **تَشَاعَى** gibi, (S,) İkisinin arasındaki mesafe çok genişledi. (S, K.) ― -b2- Ve **تشآءى القَوْمُ** Kavim, yahut topluluk, dağıldı, yahut saçıldı. (S, K.)

**اِشْتَأَى**
8 **اِشْتَأَى** ذ O önceledi, yahut geçti: (S, K:) El-Mufaddal böyle der. (S.) ― -b2- Ve kulak verdi, dinledi, yahut işitti. (S, K.)

**شَأْوٌ**
**شَأْوٌ** ذ En son derece, süre, sınır, nokta, erişim, yahut hedef. (S, Msb, K.) ― -b2- Ve bir koşu, yahut bir hedefe yahut sınıra tek koşu: şu sözde olduğu gibi, **عَدَا شَأْوًا** (S) yahut **جَرَى شَأْوًا** (Msb) [O (bir at, TA) bir koşu koştu]. ― -b3- Ve **هِمَّةٌ** ile eş anlamlıdır: şu sözde olduğu gibi, **اـِنَّهُ لَبَعِيدُ الشَّأْوِ** (mecaz kabul edilerek:) [Şüphesiz o, maksat, arzu, yahut hırs bakımından uzak hedeflidir, yahut uzak emellidir]: (Lh, TA:) ve **سَأْوٌ** bunun bir lehçe varyantıdır. (TA.) -A2- Ayrıca [**زَبِيل** diye adlandırılan türden] bir sepet; ve böylece ↓ **مِشْآةٌ**: (K:) yahut kuyunun toprağının çıkarıldığı ↓ **زَبِيل**; vezni **مِشْعَاةٌ**’dır; çoğulu **مَشَآء ٍ**’dır: (S:) ve **شَأْوٌ** şu mânaya gelir, (S,) yahut ayrıca şu mânaya gelir, (K,) kuyudan çıkarılan toprak (S, K) **مِشْآةٌ** benzeriyle, (S’nin bir nüshasında olduğu gibi,) yahut **مشْآة**’yi dolduran kadar: (S’nin başka bir nüshasında [hemen sonra gelenle uyumlu olarak]:) kuyunun toprağından bir **زَبِيل**. (As, T, TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı, yani kuyunun toprağından bir **زبيل**’e benzetilmesi sebebiyle, (mecaz kabul edilerek:) erkek eşeğin ve dişi eşeğin dışarı attığı gübre: (As, T, TA:) yahut dişi devenin gübresi; (M, K;) fakat daha makbul kelime [**سَأْوٌ**]dur, **س** ile. (M, TA.) -A3- Ayrıca dişi devenin burun yuları (**زِمَام**). (Lth, K.)

**مِشْآةٌ**
**مِشْآةٌ** ذ ; iki yerde, bir önceki paragrafın hemen öncesine bak.

**مُشْتَأ ٍ**
**مُشْتَأ ٍ** ذ [8’in ism-i fâili, ona bak: ― -b2- ve] **مُخْتَلِفٌ** ile eş anlamlıdır [görünüşe göre “ihtilaf eden, farklı olan, yahut uyumsuz” mânasında]. (TA.)
