# شبب (ش-ب-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ب - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والباء
ش ب، ب ش يستعملان
شب:
الشَّبُّ: حجارة منها الزاج وأشباهه، وأجودها ما جلب من اليمن، وهو شب أبيض، له بصيص شديد. وشبه: اسم رجل، وكذلك شبيب، ويجوز استعمال شبة في موضع شابة. والشبيبة: والشباب و الشبان: جماعة الشاب.. شب يشب شباباً، ويشب الفرس شبوبا إذا رفع يديه معاً.. والشبوب والشبب: الفتي من ثيران الوحش قال ذو الرمة:
أذاك أم نمش بالوشم أكرعة		مسفع الخد غادٍ ناشط شبب
والنار تشبها شبا، أي: توقدها، وكذلك الحرب.
بش: البش: اللطف في المسألة، والإقبال على أخيك، تقول: بششت بشا وبشاشة.

ورجل هش بش. والبشيش، الوجه يقال رجل مضيء البشش أي: مضيء الوجه.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الباء**
**ش ب**، **ب ش** kullanılırlar
**شب**:
**الشَّبُّ**: ondan **الزاج** ve benzerleri olan taşlar; onun en iyisi Yemen’den getirilenidir; o, beyaz **شب**’dir; onun şiddetli bir parıltısı vardır. Ve **شبه**: bir adam adıdır; yine **شبيب** de (böyledir); ve **شبة**’nin, **شابة** yerinde kullanılması caiz olur. Ve **الشبيبة**: ve **الشباب** ve **الشبان**: **الشاب**’ın topluluğu.. **شب** **يشب** **شباباً**; ve at **يشب** **شبوبا** (olur) eğer iki elini birlikte kaldırırsa.. ve **الشبوب** ve **الشبب**: vahşi sığırların boğalarından genç olan; ذو الرمة dedi ki:
أذاك أم نمش بالوشم أكرعة		مسفع الخد غادٍ ناشط **شبب**
Ve ateş, onu **تشبها** **شبا**; yani: onu tutuşturursun; ve yine savaş (da böyledir).
**بش**: **البش**: istekte yumuşaklık, ve kardeşine yönelme; dersin ki: **بششت** **بشا** ve **بشاشة**.

Ve bir adam: **هش بش**. Ve **البشيش**: yüz; denilir: **رجل مضيء البشش** yani: yüzü aydınlık.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَباب: جمع شابٍّ، وكذلك الشُبَّان. والشَباب أيضاً: الحداثة، وكذلك الشبيبة، وهو خِلافُ الشَيْبِ. تقول: شَبَّ الغلام يَشِبُّ شَباباً وشبيبة. وأَشَبَّهُ اللهُ، وأَشَبَّ اللهُ قَرْنَهُ بمعنىً، والقَرْنُ زيادة في الكلام. وامرأةٌ شَبَّةٌ وشابَّةٌ بمعنىً. وأَشَبَّ الرجل بَنينَ، إذا شَبَّ أولاده. واُشِبَّ لي كذا، إذا أُتيحَ لي، وشُبَّ أيضاً: على ما لم يُسَمَّ فاعلُه فيهما. وقولهم أَعْيَيْتَني مِنْ شُبَّ إلى دُبَّ أي من لَدُنْ شَبَبْتُ إلى أن دَبَبْتُ على العصا. والتشبيبُ: النَسيبُ، يقال: هو يُشَبِّبُ بفلانةَ، أي يَنْسُبُ بها. والشِبابُ بالكسر: نشاط الفرس ورفْعُ يديه جميعاً. تقول: شبَّ الفرسُ يَشِبُّ ويَشُبُّ شِباباً وشَبيباً، إذا قَمَصَ ولعِبَ، وأَشْبَبْتُهُ أنا، إذا هَيَّجْتَه، وكذلك إذا حَرَنَ، يقال: بَرِئْتُ إليك من شِبابِهِ وشَبيبِهِ، وعِضاضِهِ وعَضيضِهِ. الأصمعي: الشَبَبُ: المُسِنُّ من ثيران الوحش الذي انتهى أسنانُه؛ وكذلك الشَبوبُ. تقول منه: أَشَبَّ الثَوْرُ فهو مُشِبٌّ، وربما قالوا: إنّه لَمِشَبٌّ بكسر الميم. والشَبَبُ: الثور الذي انتهى شباباً. أبو عمرو: مَرَرْتُ برجال شَبَبةٍ، أي شبّانٍ. وشَبَبْتُ النار والحَرْبَ أَشُبُّها شَبّاً وشُبوباً، ?إذا أَوْقَدْتَها. والشبوبُ بالفتح: ما توقَدُ به النارُ. ويقال: هذا شَبَوبٌ لكذا، أي يَزيدُ فيه ويُقَوِّيهِ. وتقول: شَعَرُها يَشُبُّ لونَها، أي يَظْهِرُهُ يُحَسِّنُهُ. ويقال للجميل: إنه لمشبوبٌ. قال ذو الرمّة:
إذا الأَرْوَعُ المَشْبوبُ أضْحى كأنّهعلى الرَحْلِ مِمَّا مَنَّهُ السَيْرُ أَحْمَقُ

##### Türkçe

**الشَباب**: **شابٍّ**’ın cem‘idir; ve yine **الشُبَّان**. Ve **الشَباب** ayrıca: gençliktir; ve yine **الشبيبة**; ve o, **الشَيْبِ**’in zıddıdır. Dersin ki: oğlan **شَبَّ** eder, **يَشِبُّ**; **شَباباً** ve **شبيبة** (olarak). Ve Allah onu **أَشَبَّهُ** etti; ve Allah onun **قَرْنَهُ**’unu **أَشَبَّ** etti, bir mânâ ile; ve **القَرْنُ** sözde bir ziyadedir. Ve bir kadın **شَبَّةٌ** ve **شابَّةٌ**, bir mânâ ile. Ve adam **أَشَبَّ** etti oğullar (sahibi oldu), çocukları **شَبَّ** edince. Ve bana şu **اُشِبَّ** edildi, bana mümkün kılınınca; ve **شُبَّ** da (denir): ikisinde de fâili adlandırılmamış olana göre. Ve onların sözü: “Seni **شُبَّ**’dan **دُبَّ**’a kadar beni âciz bıraktın”; yani “**شَبَبْتُ**’umdan, asaya dayanarak **دَبَبْتُ** edinceye kadar.” Ve **التشبيبُ**: **النَسيبُ**’dir; denir: o, falanca kadınla **يُشَبِّبُ** eder; yani onunla **يَنْسُبُ** eder. Ve **الشِبابُ** (kesre ile): atın canlılığı ve iki elini birlikte kaldırmasıdır. Dersin ki: at **شبَّ** eder, **يَشِبُّ** ve **يَشُبُّ**; **شِباباً** ve **شَبيباً** (olarak), sıçrayıp oynayınca; ve ben onu **أَشْبَبْتُهُ**, onu kışkırttığımda; ve yine, inat edip durduğunda; denir: “Onun **شِبابِهِ**’inden ve **شَبيبِهِ**’inden, ve **عِضاضِهِ**’ından ve **عَضيضِهِ**’inden sana karşı beri oldum.” **الأصمعي**: **الشَبَبُ**: yaban öküzlerinin yaşlısı; dişleri sona ermiş olan; ve yine **الشَبوبُ**. Ondan dersin: öküz **أَشَبَّ** etti; o hâlde o **مُشِبٌّ**’dir; ve belki dediler ki: “Şüphesiz o, mîm’in kesresiyle **لَمِشَبٌّ**’dir.” Ve **الشَبَبُ**: gençliği sona ermiş olan öküzdür. **أبو عمرو**: “**شَبَبةٍ** adamların yanından geçtim”; yani **شبّانٍ**. Ve ateşi ve savaşı **شَبَبْتُ**; onu **أَشُبُّها**; **شَبّاً** ve **شُبوباً** (olarak), onu yaktığında. Ve **الشبوبُ** (fetha ile): ateşin onunla yakıldığı şeydir. Ve denir: “Bu, şu şey için bir **شَبَوبٌ**’dur”; yani onda artırır ve onu kuvvetlendirir. Ve dersin ki: “Onun saçı, onun rengini **يَشُبُّ**”; yani onu ortaya çıkarır, onu güzelleştirir. Ve güzele denir: “Şüphesiz o, **لمشبوبٌ**’dur.” **ذو الرمّة** dedi ki:
إذا الأَرْوَعُ **المَشْبوبُ** أضْحى كأنّهعلى الرَحْلِ مِمَّا مَنَّهُ السَيْرُ أَحْمَقُ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ب ب
شببت النار‏:‏ رفعتها‏.‏
وشبّ الصبي شباباً وقوم شبّان وشباب وشببة وسقى الله تعالى عصر الشبيبة وعصور الشبائب وتقول‏:‏ كان عصر شبابي أحلى من العسل الشبابي منسوب إلـى بنـي شبابـة مـن أهـل الطائـف‏.‏
وأشبـه اللـه تعالـى‏.‏
وشـب الفرس شباباً وشبيباً‏.‏
وتقول‏:‏ المرء في شبابه كالمهر في شبابه‏.‏
ومن المجاز والكناية‏:‏ شبت الحرب بينهم‏.‏
وسمعت من يحي النار وهو يقول‏:‏ تشبّبي تشبّب النميمـة تسعى بها زهراً إلى تميمه وهو كقولهم‏:‏ أوقد بالنميمة ناراً‏.‏
قال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ ليس كالعهد إذ علمـت ولكـن أوقد الناس بالنميمة ناراً وشبّ الخمار وجهها وهو شبوب لوجهها‏.‏
والجوهر يشب بعضه بعضاً‏.‏
و ‏"‏ لبس رسول الله صلـى الله تعالى عليه وسلم مدرعة سوداء فقالت عائشة رضي الله تعالى عنها‏:‏ ما أحسنها عليك يشب سوادها بياضك وبياضك سوادها ‏"‏ أي يرفعه ويزيده‏.‏
ورجل مشبوب‏:‏ حسن الوجه‏.‏
قال العجاج‏:‏ ومـن قريـش كـل مشبـوب أغـر وطلعت المشبوبتان أي الزهرتان وهما الزهرة والمشتري لحسنهما وإشراقهما‏.‏
وقال الشاخ‏:‏ وشب له كذا وأشب‏:‏ رفع وأتيح‏.‏
قال‏:‏ يصف امرأة مذءوبة‏:‏ أشب لها القلوب من بطن قرقري وقد يجلب الشيء البعيد الجوالب ولقيته في شباب النهار وقدم في شباب الشهر‏.‏
وقال مليح الهذليّ يصف ظعائن‏:‏ مكثن على حاجاتهن وقد مضى شباب الضحى والعيس ما تتبرح وقصيدة حسنة الشباب وهو التشبيب‏.‏
قال كثير‏:‏ إذا شبّبت فـي غيـر ابـن ليلـى عروض قصيدة بغض الشبـاب وكان جرير أرق الناس شباباً‏.‏
وكان أبـو الحسـن الأخفـش يقـول‏:‏ الشبـاب قطيعـة لجريـر دون الشعراء وشبب قصيدته بفلانة‏.‏
قال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ فبتلك أهذي ما حييت صبابة وبهـا الحيـاة أشبب الأشعارا وأشـب اللـه تعالـى قرنـك‏.‏
وأشـب فلـان بنيـن إذا شـب بنوه‏.‏
وهو مشبوب الأظافر‏:‏ محدّدها كأنها تلتهب لحدتها‏.‏
قال‏:‏ صعب البديهة مشبوب أظافره مواثب أهرت الشدقين حساس

##### Türkçe

ش ب ب
**شببت النار**: onu yükselttim.
Ve **شبّ الصبي** **شباباً**; ve bir kavim **شبّان** ve **شباب** ve **شببة**. Ve Allah Teâlâ **عصر الشبيبة**’yi ve **عصور الشبائب**’i sulasın. Ve dersin ki: “**كان عصر شبابي** baldan daha tatlı idi.” **الشبابي**: Tâif ehlinden **بني شبابة**’ye nispet edilmiştir.
Ve Allah Teâlâ **أشبـه**.
Ve at **شبّ** **شباباً** ve **شبيباً**.
Ve dersin ki: “Kişi **شبابه**’inde, tayın **شبابه**’inde olduğu gibidir.”
Ve mecaz ve kinayedendir: “Aralarında savaş **شبت**.”
Ve ben, ateşi tutuşturan birini işittim; o şöyle diyordu: “**تشبّبي تشبّب النميمة**; onu, çiçekler olarak Temîm’e doğru koşturursun.” Ve bu, onların şu sözleri gibidir: “Koğuculukla bir ateş yaktı.”
Ömer b. Ebî Rebîa dedi: “O ahid gibi değildir, bildin; fakat insanlar koğuculukla bir ateş yaktılar ve (o ateş) **شبّ**.” Ve örtü onun yüzünü **شبّ**; ve o, onun yüzü için **شبوب**’dur.
Ve cevher, bazısı bazısını **يشب**.
Ve: “Resûlullah sallallahu teâlâ aleyhi ve sellem siyah bir **مدرعة** giydi; bunun üzerine Âişe radıyallahu teâlâ anhâ dedi ki: ‘Senin üzerinde ne güzeldir; onun siyahlığı senin beyazlığını **يشب** ve senin beyazlığın onun siyahlığını (işte böyle) (yapar).’” Yani onu yükseltir ve artırır.
Ve **رجل مشبوب**: yüzü güzel (olan).
A‘câc dedi: “Ve Kureyş’ten her **مشبوب** **أغر**.” Ve iki **المشبوبتان** doğdu; yani iki **الزهرتان**; ve onlar, güzellikleri ve parıltıları sebebiyle **الزهرة** ve **المشتري**’dir.
Ve Şâh dedi: “Ve ona şöyle şöyle **شب** ve **أشب**: yükseltti ve mümkün kıldı.”
Dedi: (Bir) **مذءوبة** kadını vasfeder: “Ona, bir **قرقري** karnından kalpler **أشب**.” Ve uzak, dolaşan şeyi **الجوالب** getirebilir. Ve onu, gündüzün **شباب**’ında gördüm; ve ayın **شباب**’ında geldi.
Ve Melîh el-Hüzelî, göçen kadınları vasfederek dedi: “İhtiyaçları üzerinde kaldılar; hâlbuki kuşluğun **شباب**’ı geçmişti; ve develer yerinden ayrılmıyor.” Ve **قصيدة حسنة الشباب**; ve o, **التشبيب**’dir.
Kesîr dedi: “Eğer **شبّبت** (de) Leylâ’nın oğlundan başkasında bir kasidenin veznini (işlersen), **الشباب**’ın buğzu (olur).” Ve Cerîr, insanların **شباباً** bakımından en ince (olanı) idi.
Ve Ebû’l-Hasen el-Ahfeş derdi ki: “**الشباب**: Cerîr için, şairlerin dışında bir **قطيعة**’dır.” Ve onun kasidesini falanca kadınla **شبب**.
Ömer b. Ebî Rebîa dedi: “İşte onunla, yaşadığım müddetçe bir **صبابة** sayıklarım; ve onunla hayat (vardır); şiirleri **أشبب**.” Ve Allah Teâlâ senin akranını **أشـب**.
Ve falanca, oğulları büyüdüğünde, oğullar bakımından **أشـب**.
Ve o, **مشبوب الأظافر**’dir: onların sivri (olanı); sanki keskinliklerinden dolayı alevlenirler.
Dedi: “Zor kavrayışlı, **مشبوب أظافره**, sıçrayıcı; iki çeneyi yırtmış; hassas.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّباب: الفَتاء والحداثةُ. شبَّ يشِبُّ شباباً وشبيبةً. وفي حديث شريح: تجوزُ شهادةُ الصِّبيان على الكبار يُسْتشَبُّون أَي يُسْتشْهَدُ من شبَّ منهم وكَبر إِذا بَلَغ، كأَنه يقول: إِذا تحمَّلوها في الصِّبا، وأَدَّوْها في الكِبر، جاز. والاسم الشَّبيبةُ، وهو خِلافُ الشَّيبِ. و الشباب: جمع شابٍّ، وكذلك الشُّبان. الأَصمعي: شَبَّ الغلامُ يَشِبُّ شَباباً وشُبوباً وشَبِـيباً، وأَشَبَّه اللّهُ وأَشَبَّ اللَّهُ قَرْنَه، بمعنى؛ والقَرْنُ زيادة في الكلام؛ ورجل شابٌّ، والجمع شُبَّانٌ؛ سيبويه: أُجري مجرى الاسم، نحو حاجِرٍ وحُجْرانٍ؛ والشَّبابُ اسم للجمع؛ قال:
ولقد غَدَوْتُ بسابِحٍ مَرِحٍ، *  ومَعِـي شَبابٌ، كُـلُّهُمْ أَخْيَل وامرأَة شابَّةٌ مِن نِسوةٍ شَوابَّ. زعم الخليل أَنه سمع أَعرابياً فَصيحاً يقول: إِذا بَلَغَ الرَّجل سِتِّينَ، فإِيَّاه وإِيَّا الشَّوابِّ. وحكى ابن الأَعرابي: رَجُل شَبٌّ، وامرأَةٌ شَبَّةٌ، يعني من الشَّبابِ. وقال أَبو زيد: يجوز نِسوةٌ شَبائِبُ، في معنى شَوابَّ؛ وأَنشد: عَجائِزاً يَطْلُبْنَ شيئاً ذاهبا،
يَخْضِبْنَ، بالحنَّاءِ، شَيْباً شائِـبا،
يَقُلْنَ كُنَّا، مَرَّةً، شَبائِـبا
قال الأَزهري: شَبائِبُ جمع شبَّةٍ، لا جمع شابَّةٍ، مثل ضَرَّةٍ وضَرائِرَ. وأَشَبَّ الرَّجُل بَنِـينَ إِذا شَبَّ ولَده. ويقال: أَشَبَّتْ فُلانةُ أَولاداً إِذا شَبَّ لها أَولادٌ. ومرَرْت برجال شَبَبةٍ أَي شُبَّانٍ. وفي حديث بَدْرٍ: لما بَرَز عُتْبةُ وشَيْبةُ والولِـيدُ بَرَزَ إِليهم شَبَبةٌ من الأَنصار؛ أَي شُبَّانٌ، واحدهم شابٌّ، وقد صَحَّفه بعضهم سِتّة، وليس بشيءٍ. ومنه حديث ابن عمر، رضي اللّه عنهما: كنتُ أَنا وابنُ الزُّبَيْر في شَبَبةٍ معَنا. وقِدْحٌ شابٌّ: شديدٌ، كما قالوا في ضدّه: قِدْحٌ هَرِمٌ. وفي المثل: أَعْيَيْتَنِـي مِن شُبَّ إِلى دُبَّ، ومن شُبٍّ إِلى دُبٍّ؛ أَي من لَدُنْ شَبَبْتُ إِلى أَن دَبَبْتُ على العَصا؛ يُجعَل ذلك بمنزلة الاسم، بإِدخال مِن عليه، وإِن كان في الأَصل فِعْلاً. يقال ذلك للرجل والمرأَة، كما قيل: نَهَى النبي، صلى اللّه عليه وسلم، عن قِـيلَ وقالَ، وما زالَ على خُلُقٍ واحدٍ \<ص:481>
من شُبٍّ إِلى دُبٍّ؛ قال:
قالت لَـها أُخْتٌ لَـها نَصَحَتْ: *  رُدِّي فُؤَادَ الهائمِ الصَّبِّ قالت: ولِمْ؟ قالت: أَذَاكَ وقَدْ *  عُلِّقْتُكُمْ شُبّاً إِلى دُبِّ ويقال: فَعَلَ ذلك في شَبِـيبَتِه، ولَقِـيتُ فُلاناً في شَبابِ النهار أَي في أَوَّله؛ وجِئْتُك في شَبابِ النهارِ، وبِشَبابِ نَهارٍ، عن اللحياني، أَي أَوّله. والشَّبَبُ والشَّبُوبُ والـمِشَبُّ: كُلُّهُ الشَّابُّ من الثِّيرانِ والغَنَمِ؛ قال الشاعر: بِمَورِكَتَيْنِ من صَلَوَيْ مِشَبٍّ، *  مِنَ الثِّيران، عَقْدُهما جَمِـيلُ الجوهري: الشَّبَبُ الـمُسِنُّ من ثِـيرانِ الوحشِ، الذي انتهى أَسنانه؛ وقال أَبو عبيدة: الشَّبَبُ الثَّوْرُ الذي انتهى شَباباً؛ وقيل: هو الذي انتهى تمامُه وذَكاؤُه، منها؛ وكذلك الشَّبُوبُ، والأُنثى شَبُوبٌ، بغير هاءٍ؛ تقول منه: أَشَبَّ الثَّوْرُ، فهو مُشِبٌّ، وربما قالوا: إِنه لَـمِشَبٌّ، بكسر الميم. التهذيب: ويقال للثَّوْرِ إِذا كان مُسِنّاً: شَبَبٌ، وشَبُوبٌ، ومُشِبٌّ؛ وناقة مُشِـبَّةٌ، وقد أَشَبَّت؛ وقال أُسامة الهذلي: أَقامُوا صُدُورَ مُشِـبَّاتِها *  بَواذِخَ، يَقْتَسِرُونَ الصِّعابا أَي أَقاموا هذه الإِبل على القَصْدِ. أَبو عمرو: القَرْهَبُ الـمُسِنُّ من الثِّيرانِ، والشَّبوبُ: الشابُّ. قال أَبو حاتم وابن شميل: إِذا أَحالَ وفُصِلَ، فهو دَبَبٌ، والأُنثَى دَبَـبَةٌ، والجمع دِبابٌ؛ ثم شَبَبٌ، والأُنثى شَبَبةٌ.
وتَشْبِـيبُ الشِّعْر: تَرْقِـيقُ أَوَّله بذكر النساءِ، وهو من تَشْبـيب النار، وتأْرِيثِها. وشَبَّبَ بالمرأَة: قال فيها الغَزَل والنَّسِـيبَ؛ وهو يُشَبِّبُ بها أَي يَنْسُبُ بها. والتَّشْبِـيبُ: النَّسِـيبُ بالنساءِ. وفي حديث عبدالرحمن بن أَبي بكر، رضي اللّه عنهما: أَنه كان يُشَبِّبُ بلَيْلَى بنتِ الجُودِيّ في شِعْرِه. تَشْبِـيبُ الشِّعْر: تَرْقِـيقُه بذكر النساءِ. وشَبَّ النارَ والـحَرْبَ: أَوقَدَها، يَشُبُّها شَبّاً، وشُبُوباً، وأَشَبَّهَا، وشَبَّتْ هي تَشِبُّ شَبّاً وشُبُوباً. وشَبَّةُ النارِ: اشْتِعالُها. والشِّبابُ والشَّبُوبُ: ما شُبَّ به. الجوهري: الشَّبوبُ، بالفتح: ما يُوقَدُ به النارُ. قال أَبو حنيفة: حكي عن أَبي عمرو بن العلاءِ، أَنه قال: شُبَّتِ النارُ وشَبَّتْ هي نفسُها؛ قال ولا يقال: شابَّـةٌ، ولكن مَشْبُوبةٌ. وتقول: هذا شَبُوبٌ لكذا أَي يَزيدُ فيه ويُقَوّيهِ. وفي حديث أُمّ مَعْبَدٍ: فلما سمع حَسَّانُ شِعْر الهاتِفِ، شَبَّبَ يُجاوِبُه أَي ابتدأَ في جَوابِه، من تَشْبِـيبِ الكُتُبِ، وهو الابتداءُ بها، والأَخْذُ فيها، وليس من تَشْبِـيبٍ بالنساءِ في الشعر، ويروى نَشِبَ بالنون أَي أَخذ في الشِّعْر، وعَلِقَ فيه. ورجل مَشْبوبٌ: جميلٌ، حسنُ الوَجْهِ، كأَنه أُوقِد؛ قال ذو الرمة: إِذا الأَرْوَعُ الـمَشْبوبُ أَضحَى كأَنه، *  على الرَّحْلِ مِـمَّا مَنَّه السيرُ، أَحْمَقُ وقال العجاج: من قرَيْشٍ كلِّ مَشْبوبٍ أَغرّ. ورجلٌ مَشْبُوبٌ إِذا كان ذَكِـيَّ الفؤَادِ، شَهْماً؛ \<ص:482>
 وأَورد بيت ذي الرمة. تقول: شَعَرُها يَشُبّ لوْنَها أَي يُظْهِرُه ويُحَسِّنُه، ويُظْهِرُ حُسْنَه وبَصِـيصَه.والـمَشْبوبَتانِ: الشِّعْرَيانِ، لاتِّقادِهِما؛ أَنشد ثعلب: وعَنْسٍ كأَلْواحِ الإِرانِ نَسَـأْتُها، *  إِذا قيلَ للـمَشْبُوبَتَيْنِ، هُما هُما وشَبَّ لَوْنَ المرأَةِ خِمارٌ أَسْوَدُ لَبِسَتْه أَي زاد في بياضِها ولونها، فحَسَّنَها، لأَنَّ الضدّ يزيد في ضدّه، ويُبْدي ما خَفِـيَ منه، ولذلك قالوا: وبِضِدِّها تَتَبَيَّنُ الأَشْياءُ
 قال رجل جاهلي من طيـئٍ:
مُعْلَنْكِسٌ، شَبَّ لَـها لَوْنَها، *  كما يَشُبُّ البَدْرَ لَوْنُ الظَّلام يقول: كما يَظْهَرُ لَوْنُ البدرِ في الليلةِ المظلمةِ.
وهذا شَبُوبٌ لهذا أَي يزيد فيه، ويُحَسِّنُه.
وفي الحديث عن مُطَرِّف: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، ائْتَزَرَ ببُرْدَةٍ سَوْداءَ، فجعلَ سَوادُها يَشُبُّ بياضَه، وجعل بياضُه يَشُبُّ سَوادَها؛ قال شمر: يَشُبُّ أَي يَزْهاه ويُحَسِّنُه ويوقده. وفي رواية: أَنه لبس مِدْرَعةً سوداءَ، فقالت عائشة: ما أَحْسَنَها عليك! يَشُبُّ سوادُها بياضَك، وبياضُك سوادَها أَي تُحَسِّنُه ويُحَسِّنُها. ورجل مَشْبُوبٌ إِذا كان أَبْيضَ الوَجْهِ أَسْوَدَ الشَّعَرِ، وأَصْلُه من شَبَّ النارَ إِذا أَوْقَدَها، فتَلأْلأَتْ ضِـياءً ونُوراً. وفي حديث أُم سلمة، رضي اللّه عنها، حين تُوُفِّـيَ أَبو سلمة، قالت: جعَلْتُ على وجهي صَبِراً، فقال النبي، صلى اللّه عليه وسلم: إِنه يَشُبُّ الوجهَ، فلا تَفْعَلِـيه؛ أَي يُلَوِّنُه ويُحَسِّنُه. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، في الجواهر التي جاءته من فَتْحِ نَهاوَنْدَ: يَشُبُّ بعضُها بعضاً. وفي كتابِه لوائِلِ بن حُجْرٍ: إِلى الأَقيالِ العَباهِلةِ، والأَرْواعِ الـمَشابِـيبِ أَي السادةِ الرُّؤُوسِ، الزُّهْرِ الأَلْوانِ، الـحِسانِ الـمَناظِرِ، واحدُهم مشبوبٌ، كأَنما أُوقِدَتْ أَلوانُهم بالنار؛ ويروى: الأَشِـبَّاءُ، جمع شَبِـيبٍ، فَعِـيل بمعنى مفعول.
والشِّبابُ، بالكسر: نَشاطُ الفرَس، ورَفْعُ يَدَيْه جميعاً. وشَبَّ الفرسُ، يَشِبُّ ويَشُبُّ شِـباباً، وشَبِـيباً وشُبُوباً: رَفَعَ يَديه جميعاً، كأَنه يَنْزُو نَزَواناً، ولَعِبَ وقَمَّصَ. وأَشْـبَيْتُه إِذا هَيَّجْتَه؛ وكذلك إِذا حَرَنَ تقول: بَرِئْتُ إِليك من شِـبابِه وشَبِـيبه، وعِضاضِه وعَضِـيضِه! وقال ثعلب: الشَّبِـيبُ الذي تجوزُ رِجْلاه يَدَيْهِ، وهو عَيْبٌ، والصحيحُ الشَّـئِيتُ، وهو مذكور في مَوْضِعِه. وفي حديث سُراقةَ: اسْتَشِبُّوا على أَسْوُقِكُم في البَوْلِ، يقول: اسْتَوفِزُوا عليها، ولا تَسْتَقِرُّوا على الأَرضِ بجَميعِ أَقْدامِكُم، وتَدْنُو منها، هو من شَبَّ الفَرسُ إِذا رَفَع يديه جَمِـيعاً من الأَرض.وأُشِبَّ لي الرَّجُلُ إِشْباباً إِذا رَفَعْتَ طَرْفَكَ، فرأَيتَه من غير أَن تَرْجُوَه، أَو تَحْتَسِبَه؛ قال الهذلي: حتَّى أُشِبَّ لَـها رامٍ بِمُحْدَلةٍ، *  نَبْعٍ وبِـيضٍ، نَواحيهنَّ كالسَّجَمِ السَّجَمُ: ضَرْبٌ من الورق شَبَّه النِّعالَ بها.
\<ص:483>
والسَّجَمُ: الماءُ أَيضاً. وأُشِبَّ لي كذا أَي أُتِـيحَ لي، وشُبَّ أَيضاً على ما لم يُسَمَّ فاعِلُه فيهما. والشَّبُّ: ارْتِفاعُ كلِّ شيءٍ. أَبو عمرو: شَبْشَبَ الرَّجل إِذا تَمَّمَ، وشُبَّ إِذا رُفِـعَ، وشَبَّ إِذا أَلْـهَبَ. ابن الأَعرابي: من أَسْماءِ العَقْرب الشَّوْشَبُ. ويقال للقملة: الشَّوْشَبةُ. وشَبَّذَا زَيْدٌ أَي حَبَّذا، حكاه ثعلب. والشَّبُّ: حِجارةٌ يُتَّخذ منها الزَّاجُ وما أَشبَهَه، وأَجْوَدُه ما جُلِبَ من اليَمَن، وهو شَبٌّ أَبيضُ، له بَصِـيصٌ شَديدٌ؛ قال: أَلا لَيْتَ عَمِّي، يَوْمَ فَرَّقَ بَيْنَنا، *  سَقَى السُّمَّ مَمْزُوجاً بِشَبٍّ يَمَانِي(1) (1 قوله «سقى السم» ضبط في نسخة عتيقة من المحكم بصيغة المبني للفاعل كما ترى.) ويروى: بِشَبٍّ يَمانِـي؛ وقيل: الشَّبُّ دواءٌ مَعْرُوفٌ؛ وقيل: الشَّبُّ شيءٌ يُشْبِهُ الزَّاجَ. وفي حديث أَسماء، رضي اللّه عنها: أَنها دَعَتْ بِمِرْكَنٍ، وشَبٍّ يَمانٍ؛ الشَّبُّ: حَجَر مَعْرُوفٌ يُشْبِهُ الزّاجَ، يُدْبَغُ به الجُلُود. وعَسَلٌ شَبابِـيٌّ: يُنْسَبُ إِلى بني شَبابةَ، قوم بالطَّائفِ من بَني مالك بن كِنانةَ، ينزلون اليمن. وشَبَّةُ وشَبِـيبٌ: اسما رجلين. وبنُو شَبابةَ: قَوْم مِن فَهْم بن مالك، سَمَّاهم أَبو حنيفة في كتاب النبات؛ وفي الصحاح: بَنُو شَبابةَ قَوْمٌ بالطّائفِ، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**الشَّباب**: **الفَتاء** ve **الحداثةُ**. **شبَّ** **يشِبُّ** **شباباً** ve **شبيبةً**.

**وفي حديث شريح**: büyükler aleyhine çocukların şahitliği caiz olur; **يُسْتشَبُّون** yani, onlardan ergenliğe ulaştığında büyüyen ve gençleşen kimse hakkında şahitlik istenir; sanki diyor ki: onu çocuklukta yüklendilerse ve onu büyüklükte eda ettilerse, caiz olur. İsim **الشَّبيبةُ**’dir; o, **الشَّيبِ**’in zıddıdır. Ve **الشباب**: **شابٍّ**’ın çoğuludur; aynı şekilde **الشُّبان**.

**الأَصمعي**: **شَبَّ الغلامُ** **يَشِبُّ** **شَباباً** ve **شُبوباً** ve **شَبِـيباً**; ve **أَشَبَّه اللّهُ** ve **أَشَبَّ اللَّهُ قَرْنَه**; anlamca; ve **القَرْنُ** sözde bir ziyadedir; ve **رجل شابٌّ**; çoğulu **شُبَّانٌ**; **سيبويه**: isim yürütümü üzere yürütüldü, **حاجِرٍ** ve **حُجْرانٍ** gibi; ve **الشَّبابُ** cem‘ için bir isimdir; dedi ki:
ولقد غَدَوْتُ بسابِحٍ مَرِحٍ، *  ومَعِـي شَبابٌ، كُـلُّهُمْ أَخْيَل

Ve **امرأَة شابَّةٌ**: **نِسوةٍ شَوابَّ**’dan. **الخليل** iddia etti ki fasih bir bedevîyi işitmiştir, şöyle der: adam altmışa ulaştığında, artık ondan ve **الشَّوابِّ**’den sakın.

**ابن الأَعرابي** rivayet etti: **رَجُل شَبٌّ** ve **امرأَةٌ شَبَّةٌ**; yani **الشَّبابِ**’dan.

**أَبو زيد** dedi: **نِسوةٌ شَبائِبُ** caiz olur, **شَوابَّ** manasında; ve okudu:
عَجائِزاً يَطْلُبْنَ شيئاً ذاهبا،
يَخْضِبْنَ، بالحنَّاءِ، شَيْباً شائِـبا،
يَقُلْنَ كُنَّا، مَرَّةً، شَبائِـبا

**الأَزهري** dedi: **شَبائِبُ**, **شبَّةٍ**’nin çoğuludur; **شابَّةٍ**’nin çoğulu değildir; **ضَرَّةٍ** ve **ضَرائِرَ** gibi. Ve adam **أَشَبَّ** olur, oğullar (evlatlar) bakımından; yani çocuğu **شَبَّ** olduğunda. Ve denir: falanca kadın **أَشَبَّتْ** evlatlar; yani onun için evlatlar **شَبَّ** olduğunda. Ve **رجال شَبَبةٍ**’ye uğradım; yani **شُبَّانٍ**. Ve **حديث بَدْرٍ**’de: **عُتْبةُ** ve **شَيْبةُ** ve **الولِـيدُ** ortaya çıkınca, onlara ensardan bir **شَبَبةٌ** çıktı; yani **شُبَّانٌ**; onların teki **شابٌّ**’dır. Bazıları onu **سِتّة** diye tashif etti; bir şey değildir. Ondandır: İbn Ömer hadisi, Allah ikisinden razı olsun: “Ben ve İbn Zübeyr, yanımızda bir **شَبَبةٍ** içinde idik.” Ve **قِدْحٌ شابٌّ**: şiddetli; zıddında dedikleri gibi: **قِدْحٌ هَرِمٌ**. Ve meselde: **أَعْيَيْتَنِـي مِن شُبَّ إِلى دُبَّ، ومن شُبٍّ إِلى دُبٍّ**; yani **شَبَبْتُ** olduğum zamandan, asaya dayanarak **دَبَبْتُ** oluncaya kadar; bu, üzerine **مِن** sokmakla isim menzilesine konur; aslında fiil olsa da. Bu, erkek ve kadın için söylenir; denildiği gibi: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **قِـيلَ وقالَ**’dan nehyetti; ve tek bir huy üzere devam etti:
من شُبٍّ إِلى دُبٍّ؛ dedi ki:
قالت لَـها أُخْتٌ لَـها نَصَحَتْ: *  رُدِّي فُؤَادَ الهائمِ الصَّبِّ
قالت: ولِمْ؟ قالت: أَذَاكَ وقَدْ *  عُلِّقْتُكُمْ شُبّاً إِلى دُبِّ

Ve denir: bunu onun **شَبِـيبَتِه**’inde yaptı. Ve falancaya günün **شَبابِ النهار**’ında rastladım; yani onun evvelinde. Ve sana günün **شَبابِ النهارِ**’ında geldim; ve **بِشَبابِ نَهارٍ**, **اللحياني**’den; yani onun evveli.

Ve **الشَّبَبُ** ve **الشَّبُوبُ** ve **الـمِشَبُّ**: hepsi, sığır ve koyundan genç olan boğadır; şair dedi ki:
بِمَورِكَتَيْنِ من صَلَوَيْ مِشَبٍّ، *  مِنَ الثِّيران، عَقْدُهما جَمِـيلُ

**الجوهري**: **الشَّبَبُ**; vahşi boğalardan yaşlı olan, dişleri nihayete ermiş olan. **أَبو عبيدة** dedi: **الشَّبَبُ**; gençlik olarak nihayete ermiş boğadır. Ve denildi: o, tamamı ve zekâsı nihayete ermiş olandır; ondan. Aynı şekilde **الشَّبُوبُ**; dişisi **شَبُوبٌ**’dur, **هاء**sız. Ondan dersin: boğa **أَشَبَّ**; o halde o **مُشِبٌّ**’dir. Bazen derler: o mutlaka **لَـمِشَبٌّ**’dur; mîm’in kesresiyle.

**التهذيب**: boğa yaşlı olduğunda ona **شَبَبٌ** ve **شَبُوبٌ** ve **مُشِبٌّ** denir; ve **ناقة مُشِـبَّةٌ**; ve **أَشَبَّت** olmuştur. **أُسامة الهذلي** dedi:
أَقامُوا صُدُورَ مُشِـبَّاتِها *  بَواذِخَ، يَقْتَسِرُونَ الصِّعابا
yani bu develeri kasd üzere diktiler.

**أَبو عمرو**: **القَرْهَبُ**; boğalardan yaşlı olan; ve **الشَّبوبُ**: genç olan. **أَبو حاتم** ve **ابن شميل** dedi: eğer **أَحالَ** oldu ve ayrıldıysa, o **دَبَبٌ**’dir; dişisi **دَبَـبَةٌ**; çoğulu **دِبابٌ**; sonra **شَبَبٌ**; dişisi **شَبَبةٌ**.

Ve **تَشْبِـيبُ الشِّعْر**: kadınları anmakla onun evvelini inceltmektir; o, ateşi **تَشْبـيب** etmekten ve onu tutuşturmaktan (**تأْرِيثِها**)dır. Ve kadın hakkında **شَبَّبَ**: onda **الغَزَل** ve **النَّسِـيبَ** söyledi; ve o, onunla **يُشَبِّبُ**; yani onunla **يَنْسُبُ** eder. Ve **التَّشْبِـيبُ**: kadınlarla **النَّسِـيبُ**tir. **حديث عبدالرحمن بن أَبي بكر**’de, Allah ikisinden razı olsun: onun, şiirinde **لَيْلَى بنتِ الجُودِيّ** ile **يُشَبِّبُ** olduğu. **تَشْبِـيبُ الشِّعْر**: kadınları anmakla onu inceltmektir.

Ve ateşi ve savaşı **شَبَّ**: onu yaktı; onu **يَشُبُّها** **شَبّاً** ve **شُبُوباً**; ve onu **أَشَبَّهَا**; ve o da **شَبَّتْ**; **تَشِبُّ** **شَبّاً** ve **شُبُوباً**. Ve **شَبَّةُ النارِ**: onun tutuşmasıdır. Ve **الشِّبابُ** ve **الشَّبُوبُ**: onunla yakılan şeydir. **الجوهري**: **الشَّبوبُ** (fetha ile): ateşin yakıldığı şey. **أَبو حنيفة** dedi: **أَبي عمرو بن العلاءِ**’dan nakledildi: “Ateş **شُبَّتِ** ve o kendisi **شَبَّتْ**”; dedi ve “**شابَّـةٌ** denmez; fakat **مَشْبُوبةٌ** denir.”

Ve dersin: bu, şunun için **شَبُوبٌ**dur; yani onda artırır ve onu kuvvetlendirir. **حديث أُمّ مَعْبَدٍ**’de: Hassân, çağırıcının şiirini işitince, ona cevap vererek **شَبَّبَ**; yani onun cevabında başladı; kitapların **تَشْبِـيب**’inden; o, onlarla başlamak ve onlara girişmektir; şiirde kadınlarla **تَشْبِـيب**’den değildir. Ve **نَشِبَ** (nûn ile) diye rivayet edilir; yani şiire girişti ve onda asılı kaldı.

Ve **رجل مَشْبوبٌ**: güzel, yüzü güzel; sanki yakılmış gibi. **ذو الرمة** dedi:
إِذا الأَرْوَعُ الـمَشْبوبُ أَضحَى كأَنه، *  على الرَّحْلِ مِـمَّا مَنَّه السيرُ، أَحْمَقُ
Ve **العجاج** dedi: “Kureyş’ten her **مَشْبوبٍ** **أَغرّ**.” Ve kişi **مَشْبُوبٌ** olur; kalbi zeki, atılgan olduğunda; ve Zû’r-Rumme’nin beytini getirdi. Dersin: onun saçı onun rengini **يَشُبّ** eder; yani onu ortaya çıkarır ve güzelleştirir; ve onun güzelliğini ve parıltısını ortaya çıkarır.

Ve **الـمَشْبوبَتانِ**: iki **الشِّعْرَيانِ**’dır; ikisinin tutuşması sebebiyle. **ثعلب** okudu:
وعَنْسٍ كأَلْواحِ الإِرانِ نَسَـأْتُها، *  إِذا قيلَ للـمَشْبُوبَتَيْنِ، هُما هُما

Ve kadının rengini, giydiği siyah bir örtü **شَبَّ** etti; yani onun beyazlığında ve renginde artırdı, onu güzelleştirdi; çünkü zıt, zıddında artırır ve ondan gizli olanı açığa çıkarır; bunun için dediler:
وبِضِدِّها تَتَبَيَّنُ الأَشْياءُ
Tayyi’den bir cahiliye adamı dedi:
مُعْلَنْكِسٌ، شَبَّ لَـها لَوْنَها، *  كما يَشُبُّ البَدْرَ لَوْنُ الظَّلام
yani: karanlık gecede dolunayın rengi göründüğü gibi.

Ve bu, bunun için **شَبُوبٌ**dur; yani onda artırır ve onu güzelleştirir.

**مُطَرِّف**’ten hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, siyah bir **بُرْدَةٍ** kuşandı; onun siyahlığı onun beyazlığını **يَشُبُّ** eder oldu; ve onun beyazlığı onun siyahlığını **يَشُبُّ** eder oldu. **شمر** dedi: **يَشُبُّ**; yani onu parlatır, güzelleştirir ve onu tutuşturur. Bir rivayette: siyah bir **مِدْرَعةً** giydi; Âişe dedi: “Senin üzerinde ne güzel!” Onun siyahlığı senin beyazlığını **يَشُبُّ** eder, senin beyazlığın onun siyahlığını; yani onu güzelleştirir ve onu güzelleştirir.

Ve kişi **مَشْبُوبٌ** olur; yüzü beyaz, saçı siyah olduğunda. Aslı, ateşi **شَبَّ** etmekten; onu yaktığında, ışık ve nur olarak parıldadı.

**حديث أُم سلمة**’de, Allah ondan razı olsun, Ebû Seleme vefat ettiğinde dedi: “Yüzüme **صَبِراً** koydum.” Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “O, yüzü **يَشُبُّ** eder; onu yapma”; yani onu renklendirir ve güzelleştirir. Ve Ömer hadisi, Allah ondan razı olsun, Nehâvend fethinden kendisine gelen mücevherler hakkında: “Bazısı bazısını **يَشُبُّ** eder.”

Ve **وائِلِ بن حُجْرٍ**’e yazdığı kitabında: **الأَقيالِ العَباهِلةِ**’ye ve **الأَرْواعِ الـمَشابِـيبِ**’e; yani efendiler, reisler; renkleri parlak, manzaraları güzel; onların teki **مشبوبٌ**dur; sanki renkleri ateşle yakılmıştır. Ve şöyle rivayet edilir: **الأَشِـبَّاءُ**; **شَبِـيبٍ**’in çoğulu; **فَعِـيل** vezninde, **مفعول** manasında.

Ve **الشِّبابُ** (kesra ile): atın canlılığı ve iki elini birlikte kaldırmasıdır.

Ve at **شَبَّ** eder; **يَشِبُّ** ve **يَشُبُّ** **شِـباباً**; ve **شَبِـيباً** ve **شُبُوباً**: iki elini birlikte kaldırdı; sanki sıçrayarak sıçrıyor; oynadı ve şahlandı.

Ve onu **أَشْـبَيْتُ**: onu coşturduğumda; aynı şekilde, inat edip durduğunda dersin: “Onun **شِـبابِه**’inden ve **شَبِـيبه**’inden; ve **عِضاضِه**’ından ve **عَضِـيضِه**’inden sana beri oldum!” **ثعلب** dedi: **الشَّبِـيبُ**; iki ayağının iki elini geçmesidir; o bir ayıptır. Doğrusu **الشَّـئِيتُ**’tir; o, yerinde zikredilmiştir.

Ve **حديث سُراقةَ**’da: “**اسْتَشِبُّوا** idrar ederken pazarlarınız üzerinde”; yani onların üzerinde dikilin, yere bütün ayaklarınızla yerleşmeyin ve ona yaklaşmayın; bu, atın **شَبَّ** etmesindendir; iki elini yerden birlikte kaldırdığında.

Ve adam bana **أُشِبَّ** oldu, **إِشْباباً**; yani bakışını kaldırdığında, onu ummadığın ve hesap etmediğin halde gördüğünde. **الهذلي** dedi:
حتَّى أُشِبَّ لَـها رامٍ بِمُحْدَلةٍ، *  نَبْعٍ وبِـيضٍ، نَواحيهنَّ كالسَّجَمِ
**السَّجَمُ**: yapraktan bir türdür; nalı ona benzetti. Ve **السَّجَمُ**: su da. Ve bana şu **أُشِبَّ** oldu; yani bana nasip edildi. Ve **شُبَّ** da (faili anılmadan) her ikisinde de söylenir.

Ve **الشَّبُّ**: her şeyin yükselmesidir.

**أَبو عمرو**: adam **شَبْشَبَ** ettiğinde, tamamladı; ve **شُبَّ**: yükseltildiğinde; ve **شَبَّ**: alevlendirdiğinde. **ابن الأَعرابي**: akrebin isimlerindendir **الشَّوْشَبُ**. Ve bite: **الشَّوْشَبةُ** denir. Ve “**شَبَّذَا** Zeyd” yani “**حَبَّذا**”; **ثعلب** rivayet etti.

Ve **الشَّبُّ**: ondan **الزَّاجُ** ve benzeri yapılan taşlardır; onun en iyisi Yemen’den getirilenidir; o, şiddetli parıltısı olan beyaz bir **شَبٌّ**dur; dedi ki:
أَلا لَيْتَ عَمِّي، يَوْمَ فَرَّقَ بَيْنَنا، *  سَقَى السُّمَّ مَمْزُوجاً بِشَبٍّ يَمَانِي(1)
(1 “**سقى السم**” sözü, **المحكم**’in eski bir nüshasında gördüğün üzere faili zikredilmiş bina ile ضبط edilmiştir.)

Ve “**بِشَبٍّ يَمانِـي**” diye rivayet edilir. Ve denildi: **الشَّبُّ** bilinen bir ilaçtır. Ve denildi: **الشَّبُّ**, **الزَّاجَ**a benzeyen bir şeydir. Ve **حديث أَسماء**’da, Allah ondan razı olsun: onun bir **مِرْكَنٍ** ve Yemenî bir **شَبٍّ** istediği: **الشَّبُّ**; **الزّاجَ**a benzeyen bilinen bir taştır; onunla deriler tabaklanır.

Ve **عَسَلٌ شَبابِـيٌّ**: Tâif’te **بَني مالك بن كِنانةَ**’dan bir kavim olan **بني شَبابةَ**’ye nisbet edilir; Yemen’e inerler.

Ve **شَبَّةُ** ve **شَبِـيبٌ**: iki erkeğin adıdır. Ve **بَنُو شَبابةَ**: **فَهْم بن مالك**’ten bir kavimdir; **أَبو حنيفة** onları **كتاب النبات**’ta isimlendirdi. Ve **الصحاح**’ta: **بَنُو شَبابةَ** Tâif’te bir kavimdir; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ب ب * * الشَّبابُ * جمع * شابٍّ * وكذا * الشُّبَّانُ * و الشَّبَابُ * أيضا الحداثة وكذا * الشَّبيبةُ * وهو خلاف الشيب تقول * شَبَّ * الغلام يشب بالكسر * شَبَاباً * و * شِيبةً * وامرأة * شابّةٌ * و * شَبَّةٌ * بمعنى و * الشِّبابُ * بالكسر نشاط الفرس ورفع يديه جميعا تقول * شَبَّ * الفرس يَشِب بالكسر * شَبِيباً * ويَشُب بالضم * شِباباً * بالكسر أي قمص ولعب و * شَبَّ * النار والحرب أوقدها وبابه رد و * شُبوباً * أيضا بضم الشين و * الشَّبُوبُ * بالفتح ما تُوقد به النار

##### Türkçe

* ش ب ب * * **الشَّبابُ** * çoğulu * **شابٍّ** *; ve yine * **الشُّبَّانُ** *; ve * **الشَّبَابُ** * ayrıca gençliktir; ve yine * **الشَّبيبةُ** *; ve o, ak saçın zıddıdır. Dersin ki: * **شَبَّ** * oğlan, kesre ile **يشب**; * **شَبَاباً** * ve * **شِيبةً** * (olarak). Ve (bir) kadın: * **شابّةٌ** * ve * **شَبَّةٌ** * (aynı) mânâda. Ve * **الشِّبابُ** * kesre ile, atın canlılığı ve iki elini birlikte kaldırmasıdır. Dersin ki: * **شَبَّ** * at, kesre ile **يَشِب**; * **شَبِيباً** *; ve zamme ile **يَشُب**; * **شِباباً** * kesre ile; yani sıçradı ve oynadı. Ve * **شَبَّ** * ateşi ve savaşı: onu tutuşturdu; ve onun bâbı **رد**’dir. Ve * **شُبوباً** * da, şîn’in zammeli olmasıyla. Ve * **الشَّبُوبُ** * fetha ile, ateşin onunla tutuşturulduğu şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشباب: الفتاء والحداثة كالشبيبة. وقد شب الغلام يشب شبابا، وشبوبا، وشبيبا، وأشبه الله، وأشب الله قرنه بمعنى، والأخير مجاز، والقرن زيادة في الكلام. وقال محمد بن حبيب: زمن الغلومية سبع عشرة سنة منذ يولد إلى أن يستكملها، ثم زمن الشبابية منها إلى أن يستكمل إحدى وخمسين سنة، ثم هو شيخ إلى أن يموت. وقيل: الشاب: البالغ إلى أن يكمل ثلاثين. وقيل: ابن ست عشرة إلى اثنتين وثلاثين، ثم هو كهل. انتهى. الشباب جمع شاب، قالوا: ولا نظير له كالشبان بالضم كفارس وفرسان. وقال سيبويه: أجري مجرى الاسم نحو حاجر وحجران. والشباب: اسم للجمع. قال:
  ولقد غدوت بسابح مرح                      ومعي شباب كلهم أخيل وزعم الخليل أنه سمع أعرابيا فصيحا يقول: إذا بلغ الرجل ستين فإياه وإيا الشواب. ومن جموعه شببة ككتبة. تقول: مررت برجال شببة أي شبان. وفي حديث بدر: لما برز عتبة وشيبة والوليد برز إليهم شببة من الأنصار أي شبان واحدهم شاب.. وفي حديث ابن عمر: كنت أنا وابن الزبير في شببة معنا. الشباب والشبيبة: أول الشيء. يقال: فعل ذلك في شبيبته. وسقى الله عصر الشبيبة وعصور الشبائب. ومن المجاز: لقيت فلانا في شباب النهار، وقدم في شباب الشهر، أي في أوله. وجئتك في شباب النهار وبشباب نهار، عن اللحياني. أي أوله. الشباب بالكسر: ما شب به أي أوقد، كالشبوب بالفتح. قال الجوهري: الشبوب بالفتح: ما يوقد به النار و شب النار والحرب: أوقدها يشبها وشبوبا. وشببتها. وشبة النار: اشتعالها. ومن المجاز والكناية شبت الحرب بينهم. وتقول -عند إحياء النار-:
  تشببي تشبب النميمه
  جاءت بها تمرا إلى تميمه وهو كقولهم: أوقد بالنميمة نارا. وقال أبو حنيفة: حكي عن أبي عمرو بن العلاء أنه قال: شبت النار وشبت هي نفسها شبا وشبوبا، لازم ومتعد. والمصدر الأول للمتعدي والثانب للازم. قال: ولا يقال شابة بل مشبوبة. شب الفرس يشب بالكسر ويشب بالضم شبابا وشبيبا وشبوبا بالضم: رفع يديه جميعا كأنها تنزو نزوانا، ولعب وقمص، وكذلك إذا حرن. تقول: برئت إليك من شبابه وشبيبه وعضاضه وعضيضه قال ذو الرمة:
  بذي لجب تعارضه بـروق                      شبوب البلق تشتعل اشتعالا بذي لجب يعني الرعد، أي كما تشب الخيل فيستبين بياض بطنها. من المجاز: شب الخمار والشعر لونها أي زادا في حسنها و بصيصها وأظهرا جمالها. ويقال: شب لون المرأة خمار أسود لبسته أي زاد في بياضها ولونها فحسنها لأن الضد يزيد في ضده ويبدي ما خفي منه، ولذلك قالوا:
  وبضدها تتميز الأشياء وقال رجل جاهلي من طيئ:
  معلنكس شب لها لونـهـا                      كما يشب البدر لون الظلام

  يقول: كما يظهر لون البدر في الليلة المظلمة. من المجاز: أشب الرجل بنين إذا شب ولده. ويقال: أشبت فلانة أولادا إذا شب لها أولاد. من المجاز: الشبوب بالفتح المحسن للشيء. يقال: هذا شبوب لهذا أي يزيد فيه ويحسنه. وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم ائتزر ببردة سوداء، فجعل سوادها يشب بياضه، وجعل بياضه يشب سوادها. قال شمر: يشب أي يزهاه ويحسنه ويوقده. وفي رواية أنه لبس مدرعة سوداء، فقالت عائشة: ما أحسنها عليك، يشب سوادها بياضك، وبياضك سوادها. أي تحسنه ويحسنها. وفي حديث أم سلمة إنه يشب الوجه أي يلونه ويحسنه، أي الصبر. وفي حديث عمر -رضي الله عنه- في الجواهر التي جاءته من فتح نهاوند: يشب بعضها بعضا. الشبوب: الفرس تجوز رجلاه يديه، وهو عيب. وقال ثعلب: هو الشبيب. الشبوب: ما توقد به النار وقد تقدم هذا، فهو تكرار. والشاب من الثيران والغنم كالمشب. قال الشاعر:
  بموركتين من صلوى مشب                      من الثيران عقدهما جميل أو الشاب: المسن، كالشبب المسن من ثيران الوحش الذي انتهى أسنانه. وقال أبو عبيدة: الشبب: الثور الذي انتهى تمامه وذكاؤه منها، وكذلك الشبوب، والأنثى شبوب أيضا والمشب بالكسر ربما قالوا به. وقال أبو عمرو: القرهب: المسن من الثيران، والشبوب: الشاب. قال أبو حاتم وابن شميل: إذا أحال وفصل فهو دبب، والأنثى دببة، ثم شبب والأنثى شببة. والشب: الإيقاد كالشبوب بالضم شب النار والحرب. وقد تقدم. الشب: ارتفاع كل شيء. يقال: شب، إذا رفع، وشب، إذا ألهب، حكاه أبو عمرو. الشب: حجارة يتخذ منها الزاج وما أشبهه. وأجوده ما جلب من اليمن؛ وهو شب أبيض له شديد. قال:
  ألا ليت عمي يوم فرق بينناسقى السم ممزوجا بشب يماني ويروى بشب يماني. وقيل الشب: دواء م. ويوجد في بعض النسخ داء معروف وهو خطأ. وفي حديث أسماء أنها دعت بمركن وشب يمان. الشب: حجر معروف يشبه الزاج يدبغ به الجلود. شب : ع باليمن وهو شق في أعلى جبل جهينة بها، قاله الصاغاني. ومحمد بن هلال بن بلال ثقة عن أبي قمامة جبلة بن محمد أورده عبد الغني. وأحمد بن القاسم عن الحارث بن أبي سامة وعنه المعافى بن زكريا الجريري. والحسن بن محمد بن أبي ذر البصري عن مسبح ابن حاتم الشبيون: محدثون. حكى ابن الأعرابي: رجل شب و:امرأة شبة أي شابة. من المجاز: أشب لي الرجل إشبابا، إذا رفعت طرفك فرأيته من غير أن ترجوه أو تحتسبه. قاله أبو زيد. وقال الميداني: أصله من شب الغلام إذا ترعرع. قال الهذلي:
  حتى أشب لها رام بمحـدلة                      نبع وبيض نواحيهن كالسجم

  ومن المجاز أيضا: أشب لي كذا أتيح لي كشب بالضم أي على ما لم يسم فاعله فيهما أي في المعنين. في المثل: أعييتني من شب إلى دب بضمهما وينونان، أي من أن شببت إلى أن دببت على العصا. يجعل ذلك بمنزلة الاسم بإدخال من عليه وإن كان في الأصل فعلا. يقال ذلك للرجل والمرأة كما قيل: نهى النبي صلى الله عليه وسلم عن قيل وقال. ومازال على خلق واحد من شب إلى دب. قال:
  قالت لها أخت لها نصحت                      ردي فؤاد الهائم الصـب
  قالت ولم قالت أذاك وقـد                      علقتكم شـبـا إلـى دب وقد تقدم ما يتعلق به في د ب ب. من المجاز: التشبيب وهو في الأصل ذكر أيام الشباب واللهو والغزل ويكون في ابتداء القصائد، سمي ابتداؤها مطلقا وإن يكن فيه ذكر الشباب. وفي لسان العرب: تشبيب الشعر: ترقيق أوله بذكر النساء. وهو من تشبيب النار وتأريثها. وشبب بالمرأة: قال فيها الغزل والنسيب. ويتشبب بها: ينسب بها. والتشبيب: النسيب بالنساء أي بذكرهن. وفي حديث عبد الرحمن بن أبي بكر أنه كان يشبب بليلى بنت الجودي في شعره. وفي الأساس في باب المجاز: قصيدة حسنة الشباب أي التشبيب. وكان جرير أرق الناس شبابا. قال الأخفش: الشباب: قطيعة لجرير دون الشعراء. وشبب قصيدته بفلانة، انتهى. وفي حديث أم معبد: فلما سمع حسان شعر الهاتف شبب يجاوبه أي ابتدأ في جوابه، من تشبيب الكتب، تشبيب بالنساء في الشعر. والشباب بالكسر: النشاط أي نشاط الفرس ورفع اليدين منه جميعا. وأشببته أنا أي الفرس إذا هيجته. أشب الثور: أسن، فهو مشب بالضم، ومثله في التهذيب. ربما قالوا: إنه مشب بكسر الميم، وهذا هو الصواب.. وضبط في بعض النسخ بضم ففتح. وناقة مشبة، وقد أشبت. وقال أسامة الهذلي:
  أقاموا صدور مشباتهـا                      بواذخ يقتسرون الصعابا أي أقاموا هذه الإبل على القصد. والمشب بالضم: الأسد الكبير. ونسوة شواب. وقال أبو زيد: نسوة شبائب في معنى شواب. وأنشد:
  عجائزا يطلبن شيئا ذاهبا
  يخضبن بالحناء شيبا شائبا
  يقلن كنا مرة شـبـائبـا

  وقال الأزهري: شبائب جمع شبة لا جمع شابة مثل ضرة وضرائر. عن أبي عمرو: شيشب الرجل إذا تمم. عن ابن الأعرابي: الشوشب من أسماء العقرب وسيأتي. الشوشب: القمل والأنثى شوشبة. وشبذا زيد أي حبذا، حكاه ثعلب. وشبان كرمان سيأتي ذكره في ش ب ن بناء على أن نونه أصلية وهو لقب جعفر بن حسن بن فرقد، هكذا في النسخ، والصواب جعفر بن جسر بن فرقد البصري، سمع أباه. وفاته أبو جعفر أحمد بن الحسين البغدادي المؤذن، يعرف بشبان، شيخ لمخلد الباقرجي، هكذا ضبطه الحافظ. الشبان بالفتح لقب عبد العزيز بن محمد بن جعفر بن المؤمن، ويعرف بابن شبان العطار، روى عن النجاد. وشبة، وشباب ككتان وشبيب كأمير: أسماء رجال. وشبابة بن المعتمر: شيخ كوفي عن قتادة. شبابة بن سوار، م معروف من رجال الصحيحين. وشبابة: بطن من بني فهم بن مالك نزلوا السراة أو الطائف سماهم أبو حنيفة في كتاب النبات. وفي الصحاح: بنو شبابة: قوم بالطائف. قلت: ومنهم هانئ بن المتوكل مولى ابن شبابة وغيره. ومن سجعات الأساس: كان عصر شبابي أحلى من العسل الشبابي. نسبة إلى بني شبابة من أهل الطائف. وشباب كسحاب: لقب خليفة بن الخياط الحافظ العصفري حدث عن الحسين العطار المصيصيذ وغيره. وابن شباب: جماعة، منهم الحارث بن شباب جد ذي الإصبع حرثان بن محرث العدواني الشاعر. وشبوبة: اسم جماعة. ومحمد بن عمر بن شبوبة الشبوبينسبة إلى الجد، وهو روي الجامع الصحيح عن الإمام محمد بن مطر الفربري، وعنه سعيد بن أبي سعيد الصوفي وغيره. وفاته عبد الخالق بن أبي القاسم بن محمد بن شبوبة الشبوبي من شيوخ ابن السمعاني. ومعلى بن سعيد الشبيبي: محدث، وهو راوي حكاية الهميان. وشبيب كزبير بن الحكم بن ميناء، فرد. قلت: وهو خطأ، والصواب شبيث آخره ثاء مثلثة، وقد ذكره على الصواب في الثاء المثلثة كما سيأتي. وليت شعري إذا كان بالموحدة كما وهم كيف يكون فردا فاعرف ذلك. وشب بلا لام : ع، باليمن وقد تقدم، فهو تكرار مع ما قبله. ومما يستدرك عليه: ما جاء في حديث شريح: تجوز شهادة الصبيان على الكبار يستشبون أي يستشهد من شب وكبر منهم إذا بلغ. كأنه يقول: إذا تحملوها في الصبا وأدوها في الكبر جاز. ومن المجاز: رجل مشبوب: جميل حسن الوجه كأنه أوقد. قال ذو الرمة:
  إذا الأروع المشبوب أضحى كأنهعلى الرحل مما منه السير أحمق وقال العجاج:
  ومن قريش كل مشبوب أغر ورجل مشبوب: إذا كان ذكي الفؤاد شهما. ومن المجاز: طلعت المشبوبتان: الزهرتان؛ وهما الزهرة والمشتري لحسنهما وإشراقهما، أنشد ثعلب:
  وعنس كألواح الإران نسأتها                      إذا قيل للمشبوبتين هما هما

  وفي كتابه صلى الله عليه وسلم لوائل بن حجر: إلى الأقيال العباهلة والأرواع المشابيب أي السادة الرءوس الزهر الألوان، الحسان المناظر، واحدهم مشبوب، كأنما أوقدت ألوانهم بالنار: وفي حديث سراقه: استشبوا على أسوقكم في البول. يقول: استوفزوا عليها، ولا تسفوا من الأرض، وتدنوا منها. هو من شب الفرس إذا رفع يديه جميعا من الأرض. وفي الأساس، من المجاز: وهو مشبب الأظافر: محددها كأنها تلتهب لحدتها. وعبد الله بن الشباب، ككتان: صحابي. وكغراب أبو شباب خديج ابن سلامة عقبي، وابنه شباب ولد ليلة العقبة، وأمه أم شباب لها صحبة أيضا. وعمر بن شبة بن عبيدة النميري: محدث أخباري مشهور. وشبابة أيضا: بطن منء قيس.

##### Türkçe

**الشباب**: delikanlılık ve yenilik; **الشبيبة** gibi. Ve oğlan **شب** eder; **شبابا** olarak, **شبوبا** olarak, **شبيبا** olarak; ve **أشبه الله**; ve **أشب الله قرنه** “mânâsıyla”; ve sonuncusu mecazdır; ve **القرن** sözde bir ziyadedir. Muhammed b. Habîb dedi: oğlanlık zamanı, doğduğu andan onu tamamlayıncaya kadar on yedi senedir; sonra gençlik zamanı, ondan elli bir seneyi tamamlayıncaya kadardır; sonra ölünceye kadar o, ihtiyardır. Ve denildi: **الشاب**: otuzunu tamamlayıncaya kadar ergen olan. Ve denildi: on altıdan otuz ikiye kadar; sonra o, **كهل**dir. Bitti. **الشباب**, **شاب**’ın cem‘idir; dediler ki: ona benzeri yoktur; **الشبان** (ضم ile) gibi; **فارس** ve **فرسان** gibi. Sîbeveyh dedi: **حاجر** ve **حجران** gibi, ismin yürütüldüğü yere yürütüldü. Ve **الشباب**: cem‘ için bir isimdir. Dedi ki:
  “Ve andolsun, çevik bir binekle sabahladım;
  ve benimle birlikte, hepsi **أخيل** olan **شباب** (vardı).”

Halîl, fasih bir bedevîyi işittiğini iddia etti; şöyle diyordu: Adam altmışa ulaşınca, ona ve **الشواب**’a (dikkat et). Onun cem‘lerinden biri **شببة**’dir; **كتبة** gibi. Dersin ki: **رجال شببة**’ye uğradım; yani **شبان**. Bedir hadîsinde: Utbe ve Şeybe ve Velîd ortaya çıkınca, Ensâr’dan **شببة** onlara karşı çıktı; yani **شبان**; onların bir teki **شاب**dır. İbn Ömer hadîsinde: “Ben ve İbnü’z-Zübeyr, bizimle beraber bir **شببة** içinde idik.” **الشباب** ve **الشبيبة**: şeyin evvelidir. Denilir: bunu **شبيبته**’sinde yaptı. Allah **عصر الشبيبة**’yi ve **عصور الشبائب**’i sulasın. Mecazdan: filânı günün **شباب**’ında gördüm; ve ayın **شباب**’ında geldi; yani evvelinde. Ve Lihyânî’den: “Sana günün **شباب**’ında ve **بشباب نهار** ile geldim”; yani evveli.

**الشباب** (kesra ile): kendisiyle **شب** olunan şey; yani yakılan; **الشبوب** (fetha ile) gibi. Cevherî dedi: **الشبوب** (fetha ile): ateşin kendisiyle yakıldığı şeydir. Ve ateşi ve savaşı **شب** etti: onu **يشبها** ve **شبوبا** ile yaktı. Ve onu **شببتها**. Ve ateşin **شبة**’si: onun tutuşmasıdır. Mecaz ve kinayeden: aralarında savaş **شبت**. Ve (ateşi diriltirken) dersin ki:
  “**تشببي**; **تشبب النميمه**
  onu hurma olarak Temîm’e getirdi.”
Bu, onların “dedikoduyla bir ateş yaktı” sözleri gibidir.

Ebû Hanîfe dedi: Ebû Amr b. el-Alâ’dan nakledildi; dedi ki: Ateş **شبت**; ve o, kendi kendisi **شبا** ve **شبوبا** ile **شبت**; lâzım ve müteaddî. Ve birinci masdar müteaddî içindir; ikincisi lâzım içindir. Dedi: **شابة** denilmez; bilakis **مشبوبة**.

At **شب** eder; kesra ile **يشب** eder; ve damme ile **يشب** eder; **شبابا** ve **شبيبا** ve **شبوبا** (damme ile): iki elini birlikte kaldırır; sanki bir sıçrayışla sıçrıyormuş gibi; ve oynadı ve zıpladı; ve aynı şekilde, huysuzlanıp durduğunda. Dersin ki: “Onun **شبابه**’sinden ve **شبيبه**’sinden ve **عضاضه**’ından ve **عضيضه**’inden sana beri oldum.” Zü’r-Rumme dedi ki:
  “Gürültülü bir (şey) ile; ona şimşekler karşılık verir;
  **شبوب** alacaların (parıltıları) tutuşur, tutuşma ile.”
**بذي لجب** ile gök gürültüsünü kasteder; yani: atlar **تشب** ettiği gibi, karınlarının beyazlığı belirginleşir.

Mecazdan: **الخمار** ve saç, onun rengini **شب** etti; yani güzelliklerinde ve parıltılarında arttılar ve güzelliklerini ortaya çıkardılar. Ve denilir: Kadının rengi, giydiği siyah bir **خمار** ile **شب** etti; yani onun beyazlığında ve renginde arttı; böylece onu güzelleştirdi; çünkü zıt, zıddında artırır ve ondan gizli olanı açığa çıkarır; bunun için dediler ki:
  “Ve zıddıyla şeyler temayüz eder.”
Tayyi’den bir câhiliye adamı dedi ki:
  “Onun rengi onun için belirginleşti;
  karanlığın rengini dolunayın belirginleştirmesi gibi.”

Der ki: karanlık gecede dolunayın rengi nasıl görünürse.

Mecazdan: Adam **أشب** etti; oğulları (vardı) — çocuğu **شب** ettiğinde. Ve denilir: Falan kadın **أشبت**; çocukları onun için **شب** ettiğinde. Mecazdan: **الشبوب** (fetha ile) şey için iyileştirici olandır. Denilir: Bu, bunun için **شبوب**dur; yani onda artırır ve onu güzelleştirir. Hadîste: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) siyah bir **بردة** ile izârlandı; onun siyahlığı onun beyazlığını **يشب** eder oldu; ve onun beyazlığı onun siyahlığını **يشب** eder oldu. Şemmer dedi: **يشب** yani onu parlatır, güzelleştirir ve onu alevlendirir. Bir rivayette: siyah bir **مدرعة** giydi; Âişe dedi ki: “Sana ne güzel; onun siyahlığını senin beyazlığın **يشب** eder; ve senin beyazlığın onun siyahlığını.” Yani onu güzelleştirir ve onu güzelleştirir. Ümmü Seleme hadîsinde: “O, yüzü **يشب** eder”; yani onu renklendirir ve güzelleştirir; yani sabır. Ömer (radıyallahu anh) hadîsinde, Nihâvend fethinden kendisine gelen cevherler hakkında: “Bir kısmı bir kısmını **يشب** eder.”

**الشبوب**: at; iki ayağı, iki elini geçer; ve bu bir ayıptır. Sa‘leb dedi: o, **الشبيب**’dir. **الشبوب**: ateşin kendisiyle yakıldığı şey; ve bu geçti; o hâlde tekrardır.

Sığır ve koyundan **الشاب**, **المشب** gibidir. Şair dedi ki:
  “Selvâ’dan iki **موركتين** ile; **مشب**
  sığırlardan; ikisini Cemîl bağladı.”
Veya **الشاب**: yaşlı; **الشبب** gibi; dişleri bitmiş olan yaban sığırlarının yaşlısı. Ebû Ubeyde dedi: **الشبب**: olgunluğu ve ondan zekâsı tamamlanmış boğadır; ve aynı şekilde **الشبوب**; ve dişisi de **شبوب**dur; ve **المشب** (kesra ile) bazen onunla da söylediler. Ebû Amr dedi: **القرهب**: boğalardan yaşlı olan; ve **الشبوب**: genç olan. Ebû Hâtim ve İbn Şümeyl dedi: Değişip ayrışınca o, **دبب** olur; dişisi **دببة**; sonra **شبب**; dişisi **شببة**.

**الشب**: yakma; **الشبوب** (damme ile) gibi; ateşi ve savaşı **شب** etti. Ve bu geçti. **الشب**: her şeyin yükselmesidir. Denilir: **شب**; yükselttiğinde; ve **شب**; alevlendirdiğinde; Ebû Amr bunu nakletti. **الشب**: ondan **الزاج** ve benzeri yapılan taşlardır. Onun en iyisi Yemen’den getirilenidir; ve o, sertliği şiddetli olan beyaz bir **شب**’dir. Dedi ki:
  “Keşke amcam, bizi ayırdığı gün,
  Yemenî **شب** ile karıştırılmış zehri içseydi.”
Ve “**بشب يماني**” diye de rivayet edilir. Ve denildi: **الشب**: bir ilâçtır: **م**. Ve bazı nüshalarda “bilinen bir dert” bulunur; ve o hatadır. Esmâ hadîsinde: O, bir leğen ve Yemenî **شب** istedi.

**الشب**: **الزاج**’a benzeyen, bilinen bir taştır; onunla deriler tabaklanır. **شب**: Yemen’de bir yer adıdır; Cüheyne dağı üstünde bir yarıktır; Sâgânî söyledi. Ve Muhammed b. Hilâl b. Bilâl, Ebû Kumâme Ceble b. Muhammed’den sika; Abdülganî onu zikretti. Ve Ahmed b. el-Kâsım, Hâris b. Ebî Sâme’den; ondan da Muâfâ b. Zekeriyyâ el-Cerîrî. Ve Hasan b. Muhammed b. Ebî Zerr el-Basrî, Müsabbih b. Hâtim eş-Şebî’den: muhaddislerdir.

İbnü’l-A‘râbî nakletti: **رجل شب** ve **امرأة شبة**; yani genç. Mecazdan: Adam bana **أشب** etti; **إشبابا** ile; bakışını kaldırdığında ve onu, ummadığın ve hesap etmediğin hâlde gördüğünde. Ebû Zeyd söyledi. Meydânî dedi: Aslı, oğlan **شب** ettiğinde; yani serpilip büyüdüğünde. Hüzeylî dedi ki:
  “Ta ki ona, bir eğimde bir atıcı **أشب** etti;
  kaynak; ve yanları, zift gibi beyaz.”

Ve yine mecazdan: Bana şu **أشب** etti; yani bana hazır kılındı; **شب** (damme ile) gibi; yani her ikisinde de (iki mânâda da) faili adı anılmayan üzere. Meselde: “Beni, **شب**’den **دب**’e (ikisi de damme ile ve tenvinlenir) yordun”; yani: **شببت** ettiğimden, asaya **دببت** edinceye kadar. Aslında fiil olduğu hâlde, başına **من** sokmakla onu isim menzilesine kılar. Erkek ve kadın için söylenir; nitekim: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) **قيل وقال**’dan nehyetti. Ve **شب**’den **دب**’e kadar tek bir huy üzere devam etti. Dedi ki:
  “Ona, nasihat eden bir kız kardeşi dedi:
  âşık, tutkunun kalbini geri çevir.
  Dedi: ‘Ve niçin dedi?’; bu hâlde ki
  sizi **شبا**’dan **دب**’e kadar bağladım.”
Ve onunla ilgili olan, **د ب ب**’de geçti.

Mecazdan: **التشبيب**; ve o, aslında gençlik günlerini, eğlenceyi ve gazeli anmaktır; ve kasidelerin başında olur; başlangıçları mutlak olarak adlandırıldı; gençliğin zikri olmasa bile. **لسان العرب**’da: **تشبيب الشعر**: başını kadınları anmakla inceltmektir. Ve o, ateşi **تشبيب** etmekten ve onu tutuşturmaktan (gelir). Ve kadın hakkında **شبب** etti: onda gazel ve nesîb söyledi. Ve onunla **يتشبب** eder: onunla nesep iddia eder. Ve **التشبيب**: kadınlarla nesîb; yani onları anmakla. Abdurrahman b. Ebî Bekr hadîsinde: O, şiirinde Cûdî’nin kızı Leylâ ile **يشبب** ederdi. **الأساس**’ta mecaz babında: “Güzel **الشباب**’lı bir kaside”; yani **التشبيب**. Ve Cerîr, insanların **شبابا** bakımından en ince olanı idi. Ahfeş dedi: **الشباب**: Cerîr’e, şairler dışında bir ihsandır. Ve kasidesini falanca kadınla **شبب** etti; bitti. Ümmü Ma‘bed hadîsinde: Hassân, telefonun şiirini işitince **شبب** etti; ona cevap veriyordu; yani cevabında başladı; kitapların **تشبيب**’inden; şiirde kadınlarla **تشبيب** etmek.

**الشباب** (kesra ile): faaliyet; yani atın faaliyeti ve iki elini birlikte kaldırması. Ve ben onu **أشببته**; yani atı, onu kışkırttığımda. Boğa **أشب** etti: yaşlandı; o hâlde o, **مشب** (damme ile)dir; ve **التهذيب**’de de böyledir. Bazen dediler ki: o, **مشب** (mîm kesra ile)dir; ve doğru olan budur. Bazı nüshalarda damme sonra fetha ile ضبط edildi. Ve **ناقة مشبة**; ve **أشبت**. Üsâme el-Hüzeylî dedi ki:
  “Onlar, **مشباتها**’nın göğüslerini diktiler;
  yüce (şeyler) ile; zorlukları zorla aşarlar.”
Yani bu develeri kasda (ölçüye) üzere diktiler.

Ve **المشب** (damme ile): büyük aslandır. Ve **نسوة شواب**. Ebû Zeyd dedi: **نسوة شبائب**, **شواب** mânâsındadır. Ve şu beyti okudu:
  “İhtiyar kadınlar, gitmiş bir şeyi isterler;
  kınayla, karışmış bir ak saçlılığı boyarlar;
  derler: bir zamanlar biz **شبائب** idik.”

El-Ezherî dedi: **شبائب**, **شبة**’nin cem‘idir; **شابة**’nin cem‘i değildir; tıpkı **ضرة** ve **ضرائر** gibi. Ebû Amr’dan: Adam **شيشب** eder; yani tamamlar. İbnü’l-A‘râbî’den: **الشوشب**, akrebin adlarındandır; gelecek. **الشوشب**: bit; dişisi **شوشبة**. Ve “**وشبذا** Zeyd” yani “**حبذا**”; bunu Sa‘leb hikâye etti. Ve **وشبان** Kirmân: onun zikri **ش ب ن**’de gelecektir; onun **نون**’unun aslî olduğu esasına binaen; o, Ca‘fer b. Hasan b. Ferḳad’ın lakabıdır; nüshalarda böyle; doğrusu: Basralı Ca‘fer b. Cisr b. Ferḳad; babasından semâ‘ etti. Ve ondan kaçırdı: Bağdatlı müezzin Ebû Ca‘fer Ahmed b. el-Hüseyn; **شبان** diye bilinir; Muḫled el-Bâḳercî’nin şeyhi; hâfız onu böyle ضبط etti. **الشبان** (fetḥa ile): Abdülazîz b. Muhammed b. Ca‘fer b. el-Mü’min’in lakabıdır; **ابن شبان العطار** diye bilinir; en-Neccâd’dan rivayet etti. Ve **وشبة**, ve **وشباب** (keten gibi), ve **وشبيب** (emîr gibi): erkek adlarıdır. **وشبابة بن المعتمر**: Kûfeli bir şeyh; Katâde’den. **شبابة بن سوار**: iki Sahîh’in رجالinden ma‘rûf. Ve **وشبابة**: Benî Fehm b. Mâlik’ten bir batın; es-Serât’a yahut Tâif’e indiler; Ebû Hanîfe onları Kitâbü’n-Nebât’ta isimlendirdi. Ve **الصحاح**’ta: **بنو شبابة**: Tâif’te bir kavim. Dedim: Onlardan **هانئ بن المتوكل**; **ابن شبابة**’nin mevlâsı ve başkası. Ve **الأساس**’ın seci‘lerinden: “Benim **شبابي** çağım, **الشبابي** balından daha tatlı idi.” Tâif ehlinden Benî **شبابة**’ye nisbetle. Ve **وشباب** (sehâb gibi): el-‘Asferî hâfız Halîfe b. el-Ḫayyât’ın lakabıdır; el-Hüseyn el-‘Attâr el-Maṣîṣîḏ ve başkasından hadis etti. Ve **ابن شباب**: bir cemaat; onlardan: şair el-‘Adavânî Ḥarṯân b. Muḥriṯ’in dedesi el-Ḥâriṯ b. **شباب**. Ve **وشبوبة**: bir cemaatin adıdır. Ve **محمد بن عمر بن شبوبة الشبوبي**: dedeye nisbetle; o, el-İmâm Muhammed b. Maṭar el-Ferabrî’den **الجامع الصحيح**’i rivayet eden râvîdir; ondan Sa‘îd b. Ebî Sa‘îd es-Sûfî ve başkası. Ve vefatı: İbnü’s-Sem‘ânî’nin şeyhlerinden **عبد الخالق بن أبي القاسم بن محمد بن شبوبة الشبوبي**. Ve **معلى بن سعيد الشبيبي**: muhaddis; o, **حكاية الهميان**’ın râvîsidir. Ve **وشبيب** (Zübeyr gibi): el-Ḥakem b. Mînâ’nın oğlu; tek. Dedim: Bu hatadır; doğrusu **شبيث**; sonu üç noktalı **ثاء**’dır; onu, geleceği üzere, üç noktalı **الثاء**’da doğru olarak zikretmiştir. Keşke bilsem: eğer tek noktalı ile olduğu gibi vehmedilmişse, nasıl “tek” olur; öyleyse bunu bil. Ve **وشب** lamsız: ‘ayn (harfiyle); Yemen’de; daha önce geçti; o hâlde, öncekilerle beraber bir tekrardır. Ve ona istidrâk olunanlardandır: Şurayḥ hadîsinde gelen: “Çocukların büyükler aleyhine şehâdeti câiz olur; **يستشبون**” yani, bulûğa erdiğinde, onlardan **شب** edip büyüyen kimse şehâdete çağrılır. Sanki diyor ki: Onu çocuklukta yüklenip büyüklükte edâ ederlerse câiz olur. Ve mecazdandır: **رجل مشبوب**: güzel, yüzü güzel; sanki yakılmış. Zû’r-Rumme dedi:
  **إذا الأروع المشبوب أضحى كأنهعلى الرحل مما منه السير أحمق**
Ve el-‘Accâc dedi:
  **ومن قريش كل مشبوب أغر**
Ve **رجل مشبوب**: kalbi zeki, yiğit ise. Ve mecazdandır: **طلعت المشبوبتان**: iki Zühre; onlar, güzellikleri ve parıltıları sebebiyle Zühre ve Müşterî’dir; Sa‘leb inşâd etti:
  **وعنس كألواح الإران نسأتها                      إذا قيل للمشبوبتين هما هما**

Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) Vâil b. Ḥucr’a yazısında: “**إلى الأقيال العباهلة والأرواع المشابيب**” yani: efendiler, başlar; renkleri parlak, manzaraları güzel; onların biri **مشبوب**’dur; sanki renkleri ateşle yakılmıştır. Ve Surâḳa hadîsinde: “**استشبوا على أسوقكم في البول**.” Diyor ki: onun üzerinde dikilin; yere yakınlaşmayın ve ona yaklaşmayın. O, atın **شب** etmesindendir; yani iki elini birden yerden kaldırması. Ve **الأساس**’ta, mecazdan: O, **مشبب الأظافر**’dir: onları sivriltilmiş; sanki keskinliklerinden alevlenirler. Ve **عبد الله بن الشباب** (keten gibi): sahâbî. Ve **أبو شباب** (kuzgun gibi): Ḫadîc b. Selâme ‘Aḳabî; ve oğlu **شباب**, ‘Aḳabe gecesi doğdu; annesi **أم شباب**; onun da sohbeti vardır. Ve **عمر بن شبة بن عبيدة النميري**: meşhur muhaddis, ahbârî. Ve **شبابة** ayrıca: Ḳays’tan bir batın.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَبَّ
شَبَّ I ( n. ac. شَبَاْب 22 ,  شَبِيْبَة 25t ),
a.  Grew up, became a young man.

b.  I ,  U ( n. ac. شِبَاْب 23 ,  شَبِيْب 25 ,  شُبُوْب 27 ), Pranced, reared.

c.  U ( n. ac. شَبّ 1 ), Grew, shot up; became tall.

d.  ( n. ac. شَبّ 1 ,  شُبُوْب 27 ), Lighted, kindled; stirred up ( fire ).

e.  I , (&  pass. شُبَّ ), Was kindled &c.

شَبَّبَ
شَبَّبَ II ,
a.  Wrote love verses.

أَشْبَبَ
أَشْبَبَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  Had grown-up sons.

c.  Was old, full-grown.

d.  Excited.

e.  Aggrandized.

تَشَبَّبَ
تَشَبَّبَ V ,
a.  see II .

شَبّ
شَبّ 1 ,
a.  Sulphuric acid, vitriol.

b.  Alum.

شَبَب
شَبَب 4 ,
a.  Full-grown.

شَاْبِب
شَاْبِب 21 , ( pl. شَبَبَة 4t ,  شَبَاْب 22 ,  شُبَّاْن 35 ),
a.  Young man; youth.

شَاْبِبَة
شَاْبِبَة 21t , ( pl. reg. &  شَوَاْبِبُ 41 ),
a.  Young woman, damsel; girl, maiden.

شَبَاْب
شَبَاْب 22 ,
a.  Youth; adolescence; early prime.

b.  Beginning, commencement.

شِبَاْب
شِبَاْب 23 ,
a.  Firewood, fuel &c.

b.  Foil, enhancement ( of beauty ).

شَبِيْبَة
شَبِيْبَة 25t , ( pl. شَبَاْئِبُ 46 ),
a.  see 21t &  22 .

شَبُوْب
شَبُوْب 26 ,
a.  see 4 &  23 .

شَبُوْبِيَّة
شَبُوْبِيَّة 26yit ,
a.  see 22 .

شَبَّاْبَة
شَبَّاْبَة 28t ,
a.  Flute, reed-pipe.

أَشْبَبَ
N. Ag. أَشْبَبَ IV ,
a.  see 4 .

شِبِتّ
شِبِتّ
a.  Dill; anise ( plants ).

##### Türkçe

**شَبَّ**
**شَبَّ** I (mastar: **شَبَاْب** 22, **شَبِيْبَة** 25t),
a. Büyüdü, genç bir adam oldu.

b. I, U (mastar: **شِبَاْب** 23, **شَبِيْب** 25, **شُبُوْب** 27), Sekti, şahlandı.

c. U (mastar: **شَبّ** 1), Büyüdü, hızla boy attı; uzun boylu oldu.

d. (mastar: **شَبّ** 1, **شُبُوْب** 27), Yaktı, tutuşturdu; (ateşi) alevlendirdi.

e. I, (ve edilgen **شُبَّ**), Tutuşturuldu vb.

**شَبَّبَ**
**شَبَّبَ** II,
a. Aşk şiirleri yazdı.

**أَشْبَبَ**
**أَشْبَبَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

b. Büyümüş oğulları vardı.

c. Yaşlı idi, tam büyümüş idi.

d. Heyecanlandırdı.

e. Büyüttü.

**تَشَبَّبَ**
**تَشَبَّبَ** V,
a. II’ye bak.

**شَبّ**
**شَبّ** 1,
a. Sülfürik asit, vitriyol.

b. Şap.

**شَبَب**
**شَبَب** 4,
a. Tam büyümüş.

**شَاْبِب**
**شَاْبِب** 21, (çoğulu **شَبَبَة** 4t, **شَبَاْب** 22, **شُبَّاْن** 35),
a. Genç adam; delikanlı.

**شَاْبِبَة**
**شَاْبِبَة** 21t, (düzenli çoğulu ve **شَوَاْبِبُ** 41),
a. Genç kadın, genç kız; kız, bakire.

**شَبَاْب**
**شَبَاْب** 22,
a. Gençlik; ergenlik; ilk olgunluk.

b. Başlangıç, başlama.

**شِبَاْب**
**شِبَاْب** 23,
a. Odun, yakacak vb.

b. Folyo, güzelliğin artırılması (güzelliğin).

**شَبِيْبَة**
**شَبِيْبَة** 25t, (çoğulu **شَبَاْئِبُ** 46),
a. 21t ve 22’ye bak.

**شَبُوْب**
**شَبُوْب** 26,
a. 4 ve 23’e bak.

**شَبُوْبِيَّة**
**شَبُوْبِيَّة** 26yit,
a. 22’ye bak.

**شَبَّاْبَة**
**شَبَّاْبَة** 28t,
a. Ney, kamış boru.

**أَشْبَبَ**
Etken isim **أَشْبَبَ** IV,
a. 4’e bak.

**شِبِتّ**
**شِبِتّ**
a. Dereotu; anason (bitkiler).
