# شبب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شبب

الشباب: الفتاء والحداثة كالشبيبة. وقد شب الغلام يشب شبابا، وشبوبا، وشبيبا، وأشبه الله، وأشب الله قرنه بمعنى، والأخير مجاز، والقرن زيادة في الكلام. وقال محمد بن حبيب: زمن الغلومية سبع عشرة سنة منذ يولد إلى أن يستكملها، ثم زمن الشبابية منها إلى أن يستكمل إحدى وخمسين سنة، ثم هو شيخ إلى أن يموت. وقيل: الشاب: البالغ إلى أن يكمل ثلاثين. وقيل: ابن ست عشرة إلى اثنتين وثلاثين، ثم هو كهل. انتهى. الشباب جمع شاب، قالوا: ولا نظير له كالشبان بالضم كفارس وفرسان. وقال سيبويه: أجري مجرى الاسم نحو حاجر وحجران. والشباب: اسم للجمع. قال:
  ولقد غدوت بسابح مرح                      ومعي شباب كلهم أخيل وزعم الخليل أنه سمع أعرابيا فصيحا يقول: إذا بلغ الرجل ستين فإياه وإيا الشواب. ومن جموعه شببة ككتبة. تقول: مررت برجال شببة أي شبان. وفي حديث بدر: لما برز عتبة وشيبة والوليد برز إليهم شببة من الأنصار أي شبان واحدهم شاب.. وفي حديث ابن عمر: كنت أنا وابن الزبير في شببة معنا. الشباب والشبيبة: أول الشيء. يقال: فعل ذلك في شبيبته. وسقى الله عصر الشبيبة وعصور الشبائب. ومن المجاز: لقيت فلانا في شباب النهار، وقدم في شباب الشهر، أي في أوله. وجئتك في شباب النهار وبشباب نهار، عن اللحياني. أي أوله. الشباب بالكسر: ما شب به أي أوقد، كالشبوب بالفتح. قال الجوهري: الشبوب بالفتح: ما يوقد به النار و شب النار والحرب: أوقدها يشبها وشبوبا. وشببتها. وشبة النار: اشتعالها. ومن المجاز والكناية شبت الحرب بينهم. وتقول -عند إحياء النار-:
  تشببي تشبب النميمه
  جاءت بها تمرا إلى تميمه وهو كقولهم: أوقد بالنميمة نارا. وقال أبو حنيفة: حكي عن أبي عمرو بن العلاء أنه قال: شبت النار وشبت هي نفسها شبا وشبوبا، لازم ومتعد. والمصدر الأول للمتعدي والثانب للازم. قال: ولا يقال شابة بل مشبوبة. شب الفرس يشب بالكسر ويشب بالضم شبابا وشبيبا وشبوبا بالضم: رفع يديه جميعا كأنها تنزو نزوانا، ولعب وقمص، وكذلك إذا حرن. تقول: برئت إليك من شبابه وشبيبه وعضاضه وعضيضه قال ذو الرمة:
  بذي لجب تعارضه بـروق                      شبوب البلق تشتعل اشتعالا بذي لجب يعني الرعد، أي كما تشب الخيل فيستبين بياض بطنها. من المجاز: شب الخمار والشعر لونها أي زادا في حسنها و بصيصها وأظهرا جمالها. ويقال: شب لون المرأة خمار أسود لبسته أي زاد في بياضها ولونها فحسنها لأن الضد يزيد في ضده ويبدي ما خفي منه، ولذلك قالوا:
  وبضدها تتميز الأشياء وقال رجل جاهلي من طيئ:
  معلنكس شب لها لونـهـا                      كما يشب البدر لون الظلام

  يقول: كما يظهر لون البدر في الليلة المظلمة. من المجاز: أشب الرجل بنين إذا شب ولده. ويقال: أشبت فلانة أولادا إذا شب لها أولاد. من المجاز: الشبوب بالفتح المحسن للشيء. يقال: هذا شبوب لهذا أي يزيد فيه ويحسنه. وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم ائتزر ببردة سوداء، فجعل سوادها يشب بياضه، وجعل بياضه يشب سوادها. قال شمر: يشب أي يزهاه ويحسنه ويوقده. وفي رواية أنه لبس مدرعة سوداء، فقالت عائشة: ما أحسنها عليك، يشب سوادها بياضك، وبياضك سوادها. أي تحسنه ويحسنها. وفي حديث أم سلمة إنه يشب الوجه أي يلونه ويحسنه، أي الصبر. وفي حديث عمر -رضي الله عنه- في الجواهر التي جاءته من فتح نهاوند: يشب بعضها بعضا. الشبوب: الفرس تجوز رجلاه يديه، وهو عيب. وقال ثعلب: هو الشبيب. الشبوب: ما توقد به النار وقد تقدم هذا، فهو تكرار. والشاب من الثيران والغنم كالمشب. قال الشاعر:
  بموركتين من صلوى مشب                      من الثيران عقدهما جميل أو الشاب: المسن، كالشبب المسن من ثيران الوحش الذي انتهى أسنانه. وقال أبو عبيدة: الشبب: الثور الذي انتهى تمامه وذكاؤه منها، وكذلك الشبوب، والأنثى شبوب أيضا والمشب بالكسر ربما قالوا به. وقال أبو عمرو: القرهب: المسن من الثيران، والشبوب: الشاب. قال أبو حاتم وابن شميل: إذا أحال وفصل فهو دبب، والأنثى دببة، ثم شبب والأنثى شببة. والشب: الإيقاد كالشبوب بالضم شب النار والحرب. وقد تقدم. الشب: ارتفاع كل شيء. يقال: شب، إذا رفع، وشب، إذا ألهب، حكاه أبو عمرو. الشب: حجارة يتخذ منها الزاج وما أشبهه. وأجوده ما جلب من اليمن؛ وهو شب أبيض له شديد. قال:
  ألا ليت عمي يوم فرق بينناسقى السم ممزوجا بشب يماني ويروى بشب يماني. وقيل الشب: دواء م. ويوجد في بعض النسخ داء معروف وهو خطأ. وفي حديث أسماء أنها دعت بمركن وشب يمان. الشب: حجر معروف يشبه الزاج يدبغ به الجلود. شب : ع باليمن وهو شق في أعلى جبل جهينة بها، قاله الصاغاني. ومحمد بن هلال بن بلال ثقة عن أبي قمامة جبلة بن محمد أورده عبد الغني. وأحمد بن القاسم عن الحارث بن أبي سامة وعنه المعافى بن زكريا الجريري. والحسن بن محمد بن أبي ذر البصري عن مسبح ابن حاتم الشبيون: محدثون. حكى ابن الأعرابي: رجل شب و:امرأة شبة أي شابة. من المجاز: أشب لي الرجل إشبابا، إذا رفعت طرفك فرأيته من غير أن ترجوه أو تحتسبه. قاله أبو زيد. وقال الميداني: أصله من شب الغلام إذا ترعرع. قال الهذلي:
  حتى أشب لها رام بمحـدلة                      نبع وبيض نواحيهن كالسجم

  ومن المجاز أيضا: أشب لي كذا أتيح لي كشب بالضم أي على ما لم يسم فاعله فيهما أي في المعنين. في المثل: أعييتني من شب إلى دب بضمهما وينونان، أي من أن شببت إلى أن دببت على العصا. يجعل ذلك بمنزلة الاسم بإدخال من عليه وإن كان في الأصل فعلا. يقال ذلك للرجل والمرأة كما قيل: نهى النبي صلى الله عليه وسلم عن قيل وقال. ومازال على خلق واحد من شب إلى دب. قال:
  قالت لها أخت لها نصحت                      ردي فؤاد الهائم الصـب
  قالت ولم قالت أذاك وقـد                      علقتكم شـبـا إلـى دب وقد تقدم ما يتعلق به في د ب ب. من المجاز: التشبيب وهو في الأصل ذكر أيام الشباب واللهو والغزل ويكون في ابتداء القصائد، سمي ابتداؤها مطلقا وإن يكن فيه ذكر الشباب. وفي لسان العرب: تشبيب الشعر: ترقيق أوله بذكر النساء. وهو من تشبيب النار وتأريثها. وشبب بالمرأة: قال فيها الغزل والنسيب. ويتشبب بها: ينسب بها. والتشبيب: النسيب بالنساء أي بذكرهن. وفي حديث عبد الرحمن بن أبي بكر أنه كان يشبب بليلى بنت الجودي في شعره. وفي الأساس في باب المجاز: قصيدة حسنة الشباب أي التشبيب. وكان جرير أرق الناس شبابا. قال الأخفش: الشباب: قطيعة لجرير دون الشعراء. وشبب قصيدته بفلانة، انتهى. وفي حديث أم معبد: فلما سمع حسان شعر الهاتف شبب يجاوبه أي ابتدأ في جوابه، من تشبيب الكتب، تشبيب بالنساء في الشعر. والشباب بالكسر: النشاط أي نشاط الفرس ورفع اليدين منه جميعا. وأشببته أنا أي الفرس إذا هيجته. أشب الثور: أسن، فهو مشب بالضم، ومثله في التهذيب. ربما قالوا: إنه مشب بكسر الميم، وهذا هو الصواب.. وضبط في بعض النسخ بضم ففتح. وناقة مشبة، وقد أشبت. وقال أسامة الهذلي:
  أقاموا صدور مشباتهـا                      بواذخ يقتسرون الصعابا أي أقاموا هذه الإبل على القصد. والمشب بالضم: الأسد الكبير. ونسوة شواب. وقال أبو زيد: نسوة شبائب في معنى شواب. وأنشد:
  عجائزا يطلبن شيئا ذاهبا
  يخضبن بالحناء شيبا شائبا
  يقلن كنا مرة شـبـائبـا

  وقال الأزهري: شبائب جمع شبة لا جمع شابة مثل ضرة وضرائر. عن أبي عمرو: شيشب الرجل إذا تمم. عن ابن الأعرابي: الشوشب من أسماء العقرب وسيأتي. الشوشب: القمل والأنثى شوشبة. وشبذا زيد أي حبذا، حكاه ثعلب. وشبان كرمان سيأتي ذكره في ش ب ن بناء على أن نونه أصلية وهو لقب جعفر بن حسن بن فرقد، هكذا في النسخ، والصواب جعفر بن جسر بن فرقد البصري، سمع أباه. وفاته أبو جعفر أحمد بن الحسين البغدادي المؤذن، يعرف بشبان، شيخ لمخلد الباقرجي، هكذا ضبطه الحافظ. الشبان بالفتح لقب عبد العزيز بن محمد بن جعفر بن المؤمن، ويعرف بابن شبان العطار، روى عن النجاد. وشبة، وشباب ككتان وشبيب كأمير: أسماء رجال. وشبابة بن المعتمر: شيخ كوفي عن قتادة. شبابة بن سوار، م معروف من رجال الصحيحين. وشبابة: بطن من بني فهم بن مالك نزلوا السراة أو الطائف سماهم أبو حنيفة في كتاب النبات. وفي الصحاح: بنو شبابة: قوم بالطائف. قلت: ومنهم هانئ بن المتوكل مولى ابن شبابة وغيره. ومن سجعات الأساس: كان عصر شبابي أحلى من العسل الشبابي. نسبة إلى بني شبابة من أهل الطائف. وشباب كسحاب: لقب خليفة بن الخياط الحافظ العصفري حدث عن الحسين العطار المصيصيذ وغيره. وابن شباب: جماعة، منهم الحارث بن شباب جد ذي الإصبع حرثان بن محرث العدواني الشاعر. وشبوبة: اسم جماعة. ومحمد بن عمر بن شبوبة الشبوبينسبة إلى الجد، وهو روي الجامع الصحيح عن الإمام محمد بن مطر الفربري، وعنه سعيد بن أبي سعيد الصوفي وغيره. وفاته عبد الخالق بن أبي القاسم بن محمد بن شبوبة الشبوبي من شيوخ ابن السمعاني. ومعلى بن سعيد الشبيبي: محدث، وهو راوي حكاية الهميان. وشبيب كزبير بن الحكم بن ميناء، فرد. قلت: وهو خطأ، والصواب شبيث آخره ثاء مثلثة، وقد ذكره على الصواب في الثاء المثلثة كما سيأتي. وليت شعري إذا كان بالموحدة كما وهم كيف يكون فردا فاعرف ذلك. وشب بلا لام : ع، باليمن وقد تقدم، فهو تكرار مع ما قبله. ومما يستدرك عليه: ما جاء في حديث شريح: تجوز شهادة الصبيان على الكبار يستشبون أي يستشهد من شب وكبر منهم إذا بلغ. كأنه يقول: إذا تحملوها في الصبا وأدوها في الكبر جاز. ومن المجاز: رجل مشبوب: جميل حسن الوجه كأنه أوقد. قال ذو الرمة:
  إذا الأروع المشبوب أضحى كأنهعلى الرحل مما منه السير أحمق وقال العجاج:
  ومن قريش كل مشبوب أغر ورجل مشبوب: إذا كان ذكي الفؤاد شهما. ومن المجاز: طلعت المشبوبتان: الزهرتان؛ وهما الزهرة والمشتري لحسنهما وإشراقهما، أنشد ثعلب:
  وعنس كألواح الإران نسأتها                      إذا قيل للمشبوبتين هما هما

  وفي كتابه صلى الله عليه وسلم لوائل بن حجر: إلى الأقيال العباهلة والأرواع المشابيب أي السادة الرءوس الزهر الألوان، الحسان المناظر، واحدهم مشبوب، كأنما أوقدت ألوانهم بالنار: وفي حديث سراقه: استشبوا على أسوقكم في البول. يقول: استوفزوا عليها، ولا تسفوا من الأرض، وتدنوا منها. هو من شب الفرس إذا رفع يديه جميعا من الأرض. وفي الأساس، من المجاز: وهو مشبب الأظافر: محددها كأنها تلتهب لحدتها. وعبد الله بن الشباب، ككتان: صحابي. وكغراب أبو شباب خديج ابن سلامة عقبي، وابنه شباب ولد ليلة العقبة، وأمه أم شباب لها صحبة أيضا. وعمر بن شبة بن عبيدة النميري: محدث أخباري مشهور. وشبابة أيضا: بطن منء قيس.

### Türkçe

**الشباب**: delikanlılık ve yenilik; **الشبيبة** gibi. Ve oğlan **شب** eder; **شبابا** olarak, **شبوبا** olarak, **شبيبا** olarak; ve **أشبه الله**; ve **أشب الله قرنه** “mânâsıyla”; ve sonuncusu mecazdır; ve **القرن** sözde bir ziyadedir. Muhammed b. Habîb dedi: oğlanlık zamanı, doğduğu andan onu tamamlayıncaya kadar on yedi senedir; sonra gençlik zamanı, ondan elli bir seneyi tamamlayıncaya kadardır; sonra ölünceye kadar o, ihtiyardır. Ve denildi: **الشاب**: otuzunu tamamlayıncaya kadar ergen olan. Ve denildi: on altıdan otuz ikiye kadar; sonra o, **كهل**dir. Bitti. **الشباب**, **شاب**’ın cem‘idir; dediler ki: ona benzeri yoktur; **الشبان** (ضم ile) gibi; **فارس** ve **فرسان** gibi. Sîbeveyh dedi: **حاجر** ve **حجران** gibi, ismin yürütüldüğü yere yürütüldü. Ve **الشباب**: cem‘ için bir isimdir. Dedi ki:
  “Ve andolsun, çevik bir binekle sabahladım;
  ve benimle birlikte, hepsi **أخيل** olan **شباب** (vardı).”

Halîl, fasih bir bedevîyi işittiğini iddia etti; şöyle diyordu: Adam altmışa ulaşınca, ona ve **الشواب**’a (dikkat et). Onun cem‘lerinden biri **شببة**’dir; **كتبة** gibi. Dersin ki: **رجال شببة**’ye uğradım; yani **شبان**. Bedir hadîsinde: Utbe ve Şeybe ve Velîd ortaya çıkınca, Ensâr’dan **شببة** onlara karşı çıktı; yani **شبان**; onların bir teki **شاب**dır. İbn Ömer hadîsinde: “Ben ve İbnü’z-Zübeyr, bizimle beraber bir **شببة** içinde idik.” **الشباب** ve **الشبيبة**: şeyin evvelidir. Denilir: bunu **شبيبته**’sinde yaptı. Allah **عصر الشبيبة**’yi ve **عصور الشبائب**’i sulasın. Mecazdan: filânı günün **شباب**’ında gördüm; ve ayın **شباب**’ında geldi; yani evvelinde. Ve Lihyânî’den: “Sana günün **شباب**’ında ve **بشباب نهار** ile geldim”; yani evveli.

**الشباب** (kesra ile): kendisiyle **شب** olunan şey; yani yakılan; **الشبوب** (fetha ile) gibi. Cevherî dedi: **الشبوب** (fetha ile): ateşin kendisiyle yakıldığı şeydir. Ve ateşi ve savaşı **شب** etti: onu **يشبها** ve **شبوبا** ile yaktı. Ve onu **شببتها**. Ve ateşin **شبة**’si: onun tutuşmasıdır. Mecaz ve kinayeden: aralarında savaş **شبت**. Ve (ateşi diriltirken) dersin ki:
  “**تشببي**; **تشبب النميمه**
  onu hurma olarak Temîm’e getirdi.”
Bu, onların “dedikoduyla bir ateş yaktı” sözleri gibidir.

Ebû Hanîfe dedi: Ebû Amr b. el-Alâ’dan nakledildi; dedi ki: Ateş **شبت**; ve o, kendi kendisi **شبا** ve **شبوبا** ile **شبت**; lâzım ve müteaddî. Ve birinci masdar müteaddî içindir; ikincisi lâzım içindir. Dedi: **شابة** denilmez; bilakis **مشبوبة**.

At **شب** eder; kesra ile **يشب** eder; ve damme ile **يشب** eder; **شبابا** ve **شبيبا** ve **شبوبا** (damme ile): iki elini birlikte kaldırır; sanki bir sıçrayışla sıçrıyormuş gibi; ve oynadı ve zıpladı; ve aynı şekilde, huysuzlanıp durduğunda. Dersin ki: “Onun **شبابه**’sinden ve **شبيبه**’sinden ve **عضاضه**’ından ve **عضيضه**’inden sana beri oldum.” Zü’r-Rumme dedi ki:
  “Gürültülü bir (şey) ile; ona şimşekler karşılık verir;
  **شبوب** alacaların (parıltıları) tutuşur, tutuşma ile.”
**بذي لجب** ile gök gürültüsünü kasteder; yani: atlar **تشب** ettiği gibi, karınlarının beyazlığı belirginleşir.

Mecazdan: **الخمار** ve saç, onun rengini **شب** etti; yani güzelliklerinde ve parıltılarında arttılar ve güzelliklerini ortaya çıkardılar. Ve denilir: Kadının rengi, giydiği siyah bir **خمار** ile **شب** etti; yani onun beyazlığında ve renginde arttı; böylece onu güzelleştirdi; çünkü zıt, zıddında artırır ve ondan gizli olanı açığa çıkarır; bunun için dediler ki:
  “Ve zıddıyla şeyler temayüz eder.”
Tayyi’den bir câhiliye adamı dedi ki:
  “Onun rengi onun için belirginleşti;
  karanlığın rengini dolunayın belirginleştirmesi gibi.”

Der ki: karanlık gecede dolunayın rengi nasıl görünürse.

Mecazdan: Adam **أشب** etti; oğulları (vardı) — çocuğu **شب** ettiğinde. Ve denilir: Falan kadın **أشبت**; çocukları onun için **شب** ettiğinde. Mecazdan: **الشبوب** (fetha ile) şey için iyileştirici olandır. Denilir: Bu, bunun için **شبوب**dur; yani onda artırır ve onu güzelleştirir. Hadîste: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) siyah bir **بردة** ile izârlandı; onun siyahlığı onun beyazlığını **يشب** eder oldu; ve onun beyazlığı onun siyahlığını **يشب** eder oldu. Şemmer dedi: **يشب** yani onu parlatır, güzelleştirir ve onu alevlendirir. Bir rivayette: siyah bir **مدرعة** giydi; Âişe dedi ki: “Sana ne güzel; onun siyahlığını senin beyazlığın **يشب** eder; ve senin beyazlığın onun siyahlığını.” Yani onu güzelleştirir ve onu güzelleştirir. Ümmü Seleme hadîsinde: “O, yüzü **يشب** eder”; yani onu renklendirir ve güzelleştirir; yani sabır. Ömer (radıyallahu anh) hadîsinde, Nihâvend fethinden kendisine gelen cevherler hakkında: “Bir kısmı bir kısmını **يشب** eder.”

**الشبوب**: at; iki ayağı, iki elini geçer; ve bu bir ayıptır. Sa‘leb dedi: o, **الشبيب**’dir. **الشبوب**: ateşin kendisiyle yakıldığı şey; ve bu geçti; o hâlde tekrardır.

Sığır ve koyundan **الشاب**, **المشب** gibidir. Şair dedi ki:
  “Selvâ’dan iki **موركتين** ile; **مشب**
  sığırlardan; ikisini Cemîl bağladı.”
Veya **الشاب**: yaşlı; **الشبب** gibi; dişleri bitmiş olan yaban sığırlarının yaşlısı. Ebû Ubeyde dedi: **الشبب**: olgunluğu ve ondan zekâsı tamamlanmış boğadır; ve aynı şekilde **الشبوب**; ve dişisi de **شبوب**dur; ve **المشب** (kesra ile) bazen onunla da söylediler. Ebû Amr dedi: **القرهب**: boğalardan yaşlı olan; ve **الشبوب**: genç olan. Ebû Hâtim ve İbn Şümeyl dedi: Değişip ayrışınca o, **دبب** olur; dişisi **دببة**; sonra **شبب**; dişisi **شببة**.

**الشب**: yakma; **الشبوب** (damme ile) gibi; ateşi ve savaşı **شب** etti. Ve bu geçti. **الشب**: her şeyin yükselmesidir. Denilir: **شب**; yükselttiğinde; ve **شب**; alevlendirdiğinde; Ebû Amr bunu nakletti. **الشب**: ondan **الزاج** ve benzeri yapılan taşlardır. Onun en iyisi Yemen’den getirilenidir; ve o, sertliği şiddetli olan beyaz bir **شب**’dir. Dedi ki:
  “Keşke amcam, bizi ayırdığı gün,
  Yemenî **شب** ile karıştırılmış zehri içseydi.”
Ve “**بشب يماني**” diye de rivayet edilir. Ve denildi: **الشب**: bir ilâçtır: **م**. Ve bazı nüshalarda “bilinen bir dert” bulunur; ve o hatadır. Esmâ hadîsinde: O, bir leğen ve Yemenî **شب** istedi.

**الشب**: **الزاج**’a benzeyen, bilinen bir taştır; onunla deriler tabaklanır. **شب**: Yemen’de bir yer adıdır; Cüheyne dağı üstünde bir yarıktır; Sâgânî söyledi. Ve Muhammed b. Hilâl b. Bilâl, Ebû Kumâme Ceble b. Muhammed’den sika; Abdülganî onu zikretti. Ve Ahmed b. el-Kâsım, Hâris b. Ebî Sâme’den; ondan da Muâfâ b. Zekeriyyâ el-Cerîrî. Ve Hasan b. Muhammed b. Ebî Zerr el-Basrî, Müsabbih b. Hâtim eş-Şebî’den: muhaddislerdir.

İbnü’l-A‘râbî nakletti: **رجل شب** ve **امرأة شبة**; yani genç. Mecazdan: Adam bana **أشب** etti; **إشبابا** ile; bakışını kaldırdığında ve onu, ummadığın ve hesap etmediğin hâlde gördüğünde. Ebû Zeyd söyledi. Meydânî dedi: Aslı, oğlan **شب** ettiğinde; yani serpilip büyüdüğünde. Hüzeylî dedi ki:
  “Ta ki ona, bir eğimde bir atıcı **أشب** etti;
  kaynak; ve yanları, zift gibi beyaz.”

Ve yine mecazdan: Bana şu **أشب** etti; yani bana hazır kılındı; **شب** (damme ile) gibi; yani her ikisinde de (iki mânâda da) faili adı anılmayan üzere. Meselde: “Beni, **شب**’den **دب**’e (ikisi de damme ile ve tenvinlenir) yordun”; yani: **شببت** ettiğimden, asaya **دببت** edinceye kadar. Aslında fiil olduğu hâlde, başına **من** sokmakla onu isim menzilesine kılar. Erkek ve kadın için söylenir; nitekim: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) **قيل وقال**’dan nehyetti. Ve **شب**’den **دب**’e kadar tek bir huy üzere devam etti. Dedi ki:
  “Ona, nasihat eden bir kız kardeşi dedi:
  âşık, tutkunun kalbini geri çevir.
  Dedi: ‘Ve niçin dedi?’; bu hâlde ki
  sizi **شبا**’dan **دب**’e kadar bağladım.”
Ve onunla ilgili olan, **د ب ب**’de geçti.

Mecazdan: **التشبيب**; ve o, aslında gençlik günlerini, eğlenceyi ve gazeli anmaktır; ve kasidelerin başında olur; başlangıçları mutlak olarak adlandırıldı; gençliğin zikri olmasa bile. **لسان العرب**’da: **تشبيب الشعر**: başını kadınları anmakla inceltmektir. Ve o, ateşi **تشبيب** etmekten ve onu tutuşturmaktan (gelir). Ve kadın hakkında **شبب** etti: onda gazel ve nesîb söyledi. Ve onunla **يتشبب** eder: onunla nesep iddia eder. Ve **التشبيب**: kadınlarla nesîb; yani onları anmakla. Abdurrahman b. Ebî Bekr hadîsinde: O, şiirinde Cûdî’nin kızı Leylâ ile **يشبب** ederdi. **الأساس**’ta mecaz babında: “Güzel **الشباب**’lı bir kaside”; yani **التشبيب**. Ve Cerîr, insanların **شبابا** bakımından en ince olanı idi. Ahfeş dedi: **الشباب**: Cerîr’e, şairler dışında bir ihsandır. Ve kasidesini falanca kadınla **شبب** etti; bitti. Ümmü Ma‘bed hadîsinde: Hassân, telefonun şiirini işitince **شبب** etti; ona cevap veriyordu; yani cevabında başladı; kitapların **تشبيب**’inden; şiirde kadınlarla **تشبيب** etmek.

**الشباب** (kesra ile): faaliyet; yani atın faaliyeti ve iki elini birlikte kaldırması. Ve ben onu **أشببته**; yani atı, onu kışkırttığımda. Boğa **أشب** etti: yaşlandı; o hâlde o, **مشب** (damme ile)dir; ve **التهذيب**’de de böyledir. Bazen dediler ki: o, **مشب** (mîm kesra ile)dir; ve doğru olan budur. Bazı nüshalarda damme sonra fetha ile ضبط edildi. Ve **ناقة مشبة**; ve **أشبت**. Üsâme el-Hüzeylî dedi ki:
  “Onlar, **مشباتها**’nın göğüslerini diktiler;
  yüce (şeyler) ile; zorlukları zorla aşarlar.”
Yani bu develeri kasda (ölçüye) üzere diktiler.

Ve **المشب** (damme ile): büyük aslandır. Ve **نسوة شواب**. Ebû Zeyd dedi: **نسوة شبائب**, **شواب** mânâsındadır. Ve şu beyti okudu:
  “İhtiyar kadınlar, gitmiş bir şeyi isterler;
  kınayla, karışmış bir ak saçlılığı boyarlar;
  derler: bir zamanlar biz **شبائب** idik.”

El-Ezherî dedi: **شبائب**, **شبة**’nin cem‘idir; **شابة**’nin cem‘i değildir; tıpkı **ضرة** ve **ضرائر** gibi. Ebû Amr’dan: Adam **شيشب** eder; yani tamamlar. İbnü’l-A‘râbî’den: **الشوشب**, akrebin adlarındandır; gelecek. **الشوشب**: bit; dişisi **شوشبة**. Ve “**وشبذا** Zeyd” yani “**حبذا**”; bunu Sa‘leb hikâye etti. Ve **وشبان** Kirmân: onun zikri **ش ب ن**’de gelecektir; onun **نون**’unun aslî olduğu esasına binaen; o, Ca‘fer b. Hasan b. Ferḳad’ın lakabıdır; nüshalarda böyle; doğrusu: Basralı Ca‘fer b. Cisr b. Ferḳad; babasından semâ‘ etti. Ve ondan kaçırdı: Bağdatlı müezzin Ebû Ca‘fer Ahmed b. el-Hüseyn; **شبان** diye bilinir; Muḫled el-Bâḳercî’nin şeyhi; hâfız onu böyle ضبط etti. **الشبان** (fetḥa ile): Abdülazîz b. Muhammed b. Ca‘fer b. el-Mü’min’in lakabıdır; **ابن شبان العطار** diye bilinir; en-Neccâd’dan rivayet etti. Ve **وشبة**, ve **وشباب** (keten gibi), ve **وشبيب** (emîr gibi): erkek adlarıdır. **وشبابة بن المعتمر**: Kûfeli bir şeyh; Katâde’den. **شبابة بن سوار**: iki Sahîh’in رجالinden ma‘rûf. Ve **وشبابة**: Benî Fehm b. Mâlik’ten bir batın; es-Serât’a yahut Tâif’e indiler; Ebû Hanîfe onları Kitâbü’n-Nebât’ta isimlendirdi. Ve **الصحاح**’ta: **بنو شبابة**: Tâif’te bir kavim. Dedim: Onlardan **هانئ بن المتوكل**; **ابن شبابة**’nin mevlâsı ve başkası. Ve **الأساس**’ın seci‘lerinden: “Benim **شبابي** çağım, **الشبابي** balından daha tatlı idi.” Tâif ehlinden Benî **شبابة**’ye nisbetle. Ve **وشباب** (sehâb gibi): el-‘Asferî hâfız Halîfe b. el-Ḫayyât’ın lakabıdır; el-Hüseyn el-‘Attâr el-Maṣîṣîḏ ve başkasından hadis etti. Ve **ابن شباب**: bir cemaat; onlardan: şair el-‘Adavânî Ḥarṯân b. Muḥriṯ’in dedesi el-Ḥâriṯ b. **شباب**. Ve **وشبوبة**: bir cemaatin adıdır. Ve **محمد بن عمر بن شبوبة الشبوبي**: dedeye nisbetle; o, el-İmâm Muhammed b. Maṭar el-Ferabrî’den **الجامع الصحيح**’i rivayet eden râvîdir; ondan Sa‘îd b. Ebî Sa‘îd es-Sûfî ve başkası. Ve vefatı: İbnü’s-Sem‘ânî’nin şeyhlerinden **عبد الخالق بن أبي القاسم بن محمد بن شبوبة الشبوبي**. Ve **معلى بن سعيد الشبيبي**: muhaddis; o, **حكاية الهميان**’ın râvîsidir. Ve **وشبيب** (Zübeyr gibi): el-Ḥakem b. Mînâ’nın oğlu; tek. Dedim: Bu hatadır; doğrusu **شبيث**; sonu üç noktalı **ثاء**’dır; onu, geleceği üzere, üç noktalı **الثاء**’da doğru olarak zikretmiştir. Keşke bilsem: eğer tek noktalı ile olduğu gibi vehmedilmişse, nasıl “tek” olur; öyleyse bunu bil. Ve **وشب** lamsız: ‘ayn (harfiyle); Yemen’de; daha önce geçti; o hâlde, öncekilerle beraber bir tekrardır. Ve ona istidrâk olunanlardandır: Şurayḥ hadîsinde gelen: “Çocukların büyükler aleyhine şehâdeti câiz olur; **يستشبون**” yani, bulûğa erdiğinde, onlardan **شب** edip büyüyen kimse şehâdete çağrılır. Sanki diyor ki: Onu çocuklukta yüklenip büyüklükte edâ ederlerse câiz olur. Ve mecazdandır: **رجل مشبوب**: güzel, yüzü güzel; sanki yakılmış. Zû’r-Rumme dedi:
  **إذا الأروع المشبوب أضحى كأنهعلى الرحل مما منه السير أحمق**
Ve el-‘Accâc dedi:
  **ومن قريش كل مشبوب أغر**
Ve **رجل مشبوب**: kalbi zeki, yiğit ise. Ve mecazdandır: **طلعت المشبوبتان**: iki Zühre; onlar, güzellikleri ve parıltıları sebebiyle Zühre ve Müşterî’dir; Sa‘leb inşâd etti:
  **وعنس كألواح الإران نسأتها                      إذا قيل للمشبوبتين هما هما**

Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) Vâil b. Ḥucr’a yazısında: “**إلى الأقيال العباهلة والأرواع المشابيب**” yani: efendiler, başlar; renkleri parlak, manzaraları güzel; onların biri **مشبوب**’dur; sanki renkleri ateşle yakılmıştır. Ve Surâḳa hadîsinde: “**استشبوا على أسوقكم في البول**.” Diyor ki: onun üzerinde dikilin; yere yakınlaşmayın ve ona yaklaşmayın. O, atın **شب** etmesindendir; yani iki elini birden yerden kaldırması. Ve **الأساس**’ta, mecazdan: O, **مشبب الأظافر**’dir: onları sivriltilmiş; sanki keskinliklerinden alevlenirler. Ve **عبد الله بن الشباب** (keten gibi): sahâbî. Ve **أبو شباب** (kuzgun gibi): Ḫadîc b. Selâme ‘Aḳabî; ve oğlu **شباب**, ‘Aḳabe gecesi doğdu; annesi **أم شباب**; onun da sohbeti vardır. Ve **عمر بن شبة بن عبيدة النميري**: meşhur muhaddis, ahbârî. Ve **شبابة** ayrıca: Ḳays’tan bir batın.
