# شبث (ش-ب-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ب - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والثاء والباء معهما
ش ب ث مستعمل فقط شبث: الشَّبثُ: دويبة تكون في الأرض، وتكون عند النُّدوة، والجميع: الشِّبثان. ويقال: هو العنكبوت الضخم، ولا يصح. قال حّماس: الشَّبثُ: دابة كثيرةُ القوائم، صفراء شبيهةٌ بالعقرب، لا تُخرِّب الأرض، وربما لَدغَ لدغةً شديدة.
والتَّشبُّثُ: اللُّزوم، وشدَّةُ الأخذ. وتشبث به، أي: تقبض به

##### Türkçe

باب **الشين** و**الثاء** و**الباء** معهما
**ش ب ث** müstamel yalnızca **شبث**: **الشَّبثُ**: yerde bulunan küçük bir canlı; ve **النُّدوة** yanında bulunur; çoğulu: **الشِّبثان**. Ve denilir ki: o iri örümcektir; doğru değildir. **حّماس** dedi: **الشَّبثُ**: ayakları çok olan bir hayvan; sarı, akrebe benzer; yeri tahrip etmez; bazen şiddetli bir sokma ile sokar.

Ve **التَّشبُّثُ**: yapışıp kalma; ve tutmanın şiddeti. Ve onunla **تشبث** etti; yani: onunla kavradı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَشَبُّثُ بالشيء: التعلّق به. ورجل شَبِثٌ، إذا كان طبعُه ذلك. والشَبَثُ بالتحريك: دُوَيْبَّةٌ كثيرةُ الأرجل من أحناش الأرض. ولا تقل شبْثُ. والجمع شِبْثانٌ. قال الشاعر:
تَرى أَثْرَهُ في صَفْحَتَيْهِ كأَنَّهمَدارِجُ شِبْثانِ لَهُنَّ هَمـيمُ

##### Türkçe

**التَشَبُّثُ** bir şey ile: ona tutunmak. Ve bir adam **شَبِثٌ**, tabiatı bu olduğu zaman. Ve **الشَبَثُ** (harekeli olarak): yer yılanlarından, çok ayaklı küçük bir canlı. Ve **شبْثُ** deme. Çoğulu **شِبْثانٌ**’dır. Şair dedi ki:
İzini iki yanağında görürsün; sanki onlar, kendilerine bir koşuşu olan **شِبْثانِ**’ın iz basamaklarıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ث ب
شبث ، ثبش : ( مستعملان ) .
ثبش : ثُباش من أَسماء العرب مَعْروف ، وكأنه مَقْلوب شُبَاث .
شبث : وقال أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الشبَثُ : دُوَيْبَةٌ كثيرة الأرجل عظيمة الرأس ، وجَمعه شِبْثانٌ ، وأنشد غيره :
مَشارِبُ شِبْثانٍ لَهُنَّ هَمِيمُ
عَمْرو ، عن أبيه : الشبَثُ : الْعَنْكَبُوتُ ، وكذلك قال ابن الأعرابي .
وقال الليث : هي ذُوَيْبَّةٌ تكون في الأرض ، تُخَرِّب الأرض وتكون عند النُّدُوَّةِ ، والجميع الشِّبْثانُ .
قال : والتّشَبُّثُ : اللُّزومُ وشدّة الأَخْذِ ، ورجُلٌ شُبَثَةٌ ضُبَثَةٌ ، وإذا كان ملازماً لِقِرْنِه لا يُفَارِقه .
قلت : وأمّا البَقْلَةُ التي يقال لها الشِّبِثُ فمُعرْبة ، ورَأَيْتُ البَحْرانِيِّين يُسمونها سِبِثٌ بالسِّينِ ، والتَّاء ، قلبوا الشين سِيناً والذّالَ تاء ، وهي بالفارسية يقال لها شوِذ بالذال المعجمة .

##### Türkçe

ش ث ب
**شبث** , **ثبش** : (ikisi de kullanımdadır).

**ثبش** : **ثُباش** Arapların isimlerindendir, bilinir; sanki **شُبَاث**’ın ters çevrilmişidir.

**شبث** : Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den şöyle dedi: **الشبَثُ**: çok ayaklı, büyük başlı bir küçük canlıdır; çoğulu **شِبْثانٌ**’dır. Başkası da şu beyti okudu:
مَشارِبُ **شِبْثانٍ** لَهُنَّ هَمِيمُ

ʿAmr, babasından: **الشبَثُ**: örümcektir; İbnü’l-Aʿrâbî de böyle dedi.

el-Leys dedi: O, yerde bulunan bir küçük canlıdır; yeri tahrip eder ve **النُّدُوَّةِ** yanında bulunur; hepsi **الشِّبْثانُ**’dır.

Dedi: **التّشَبُّثُ**: yapışma ve tutuşun şiddetidir; ve bir adam **شُبَثَةٌ ضُبَثَةٌ**’dir; ve eğer boynuzdaşına yapışık olup ondan ayrılmıyorsa.

Dedim: **الشِّبِثُ** denilen sebzeye gelince, o Arapçalaştırılmıştır; ve ben Bahreynlilerin onu **سِبِثٌ** diye, **السِّينِ** ve **التَّاء** ile adlandırdıklarını gördüm; **الشين**’i **سِيناً**a ve **الذّالَ**’ı **تاء**ya çevirdiler. Farsçada ona **شوِذ** denir; **الذال** المعجمة ile.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والباء وما يثلثهما)
(شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال:
* مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) *
أي دبيب.
(شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه امتداداً وعِرَضاً. والمشبوح: الرجلُ العُظَام. قال أبوذُؤَيبٍ الهذليّ:
* وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ([2]) *
وشبَحْتُ الشيءَ: مددتُه. و[من] ذلك شَبْحُه ذراعَيه في الدُّعاء وغيرِهِ. ويقال للحرباء إِذا امتدَّ على العود: قد شَبَحَ.
(شبر) الشين والباء والراء أصلان: أحدهما بعض الأعضاء، والآخر  الفَضْل والعطاء.
فالأول: الشِّبر: شِبر الإنسان، وهو مذكر، يقال: شَبَرْتُ الثّوبَ شَبراً. والشِّبر: الذي يُشبَر به. ويقال للرّجُل القصير المتقارِب الخلْق: هو قصير الشَّبر. والمَشَابِر: أنهارٌ تنخفض فيتأدَّى إليها الماء. وكأنَّها إِنما سمِّيت مشابِرَ لأنَّ عَرْضَها قليل.والأصل الثاني الشّبَرُ: الخير والفضل والعطاء. قال عديّ:
* لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ([3]) *
ويقال : أَشْبَرتُه بكذا، أي خَصَصْتُهُ. ورُويَ عن بعضهم أنَّه قال: الشَّبَر: شيء يعطيه النّصارى بعضُهم بعضاً على معنى القُربان([4]). وليس هذا بشيء. وقياس الشَّبَر ما ذكرناه.
ومن الباب قولُهم: أعطاها شَبْرَها، وذلك في حقِّ النِّكاح إِذا أعطاها حقَّها. وجاء في الحديث أنَّه نهى عن شَبْر الجَمَل، وذلك كِراؤه والذي يُؤخَذ على ضرابه، وذلك كعَسْب الفحل. ويقال من الباب شُبِّرَ، إِذا عُظِّم.
(شبص) الشين والباء والصاد ليس بشيء. وحكى ابنُ دريدٍ([5]): الشَّبَص الخُشونة. وليس هو بشيءٍ. قال: ويقال: تَشَبَّصَ الشجر: دخل بعضُهُ في بعضٍ([6]).
(شبع) الشين والباء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على امتلاءٍ في أكل وغيره. من ذلك شَبِعَ الرجل شِبَعاً وشِبْعاً، ورجلٌ شبعانُ. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك أشبعت الثّوبَ صِبْغاً. ويقال امرأة شَبْعَى الخَلخال، أي ممتلئة، وذلك مِنْ كَثْرَة لحمِ ساقها. ومن ذلك قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ"، يريد المتكَثِّر بما ليس عنده، وهذا مَثَلٌ، كأنَّه أرادَ: يُظهر شِبَعاً وهو جائع، وذلك كما تقول العرب: "تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع". ومن الباب قولُهم: [ثوبٌ([7])] شَبِيع الغَزْلِ، أي كثيرُهُ.
ومما يجري مَجرى التّشبيه من هذا الباب: قولهم: شبِعت من هذا الأمر ورَوِيت، وذلك [إِذا] كرهتَه.
(شبق) الشين والباء والقاف كلمةٌ واحدة: الشَّبَق، وهو شهوة النِّكاح.
(شبك) الشين والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخلُ الشيء. يقال شبَّكَ أصابعَهُ تشبيكاً. ويقال: بين القوم شُبْكَةُ نَسَبٍ، أي مُداخَلة. ومن ذلك الشَّبَكة.
(شبل) الشين والباء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عطفٍ ووُدٍّ. يقال لكل عاطفٍ على شيء وادّ له: مُشْبِل. ومنه اشتقاق الشِّبْل، وهو ولد الأَسَد. لعطف أَبَوَيْه عليه. ويقال لبؤةٌ مُشْبِلٌ، إِذا كان معها أولادُها. وأشبلتِ المرأةُ، إِذا صَبَرتْ على أولادها فلم تتزوَّجْ. وقال الكميت:
* المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ([8]) *
وحكي عن الكسائيّ: شَبَلْت في بني فلانٍ، إِذا نَشَأتَ فيهم. وقد شَبَل الغلامُ أحْسَنَ الشُّبول، إِذا أدْرَكَ. وهذا على السَّعة والمجاز، لأنَّه يُشبَل عليه أي يُعطَف.
(شبم) الشين والباء والميم كلمتان متباينتان جدّاً. إحداهما الشَّبَم: البَرْد، والشّبِم : البارد. والأخرى الشِّبَام: خشبة تُعَرَّضُ في *فم الجدْي لئَلا يرضع، ثمّ يشبَّه بذلك فيقال الشِّبامان: خيطانِ في البرقع، تشدُّهما المرأةُ في قفاها.
(شبه) الشين والباء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تشابُه الشّيء وتشاكُلِهِ لوناً وَوَصْفاً. يقال شِبْه وشَبَه وشَبيه. والشّبَهُ([9]) من الجواهر: الذي يشبه الذّهَب. والمُشَبِّهَات([10]) من الأمور: المشكلات. واشتبه الأمرانِ، إذا أَشْكَلاَ.
ومما شذ عن ذلك الشّبَهَانُ([11]).
(شبو) الشين والباء والحرف المعتل أصلان، أحدهما يدل على حَدٍّ وحِدّة، والآخر يدل على نَمَاءٍ([12]) وفضلٍ وكرامة.
فالشّبَاةُ حَدُّ كلِّ شيء شَبَاتُهُ، والجمع الشّبَا والشَّبَوَات. والشَّبْوَةُ([13]): اسم للعقرب، وإِنّما سمِّيت بذلك لِشَبَاةِ إِبْرَتها. قال:
* قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ([14]) *
وذكر اللِّحياني أنَّ الجاريةَ الفحّاشة يقال لها شَبْوة. وإِنّما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها بالعقرب.
والأصل الآخر الإشباء: الإكرام: يقال أتى فلانٌ فلاناً فأَشْبَاهُ، أي أكرمَه. ويقال أَشَبَيْتُ الرَّجُلَ، إِذا رفعتَه للمجد والشّرف. قال ذو الإصبع:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])والمُشْبِي: الذي يُولَد لـه ولدٌ ذكيٌّ، وقد أَشْبَى. وأَشْبَت الشَّجرةُ: طالت. ويقال أَشبَى فلاناً ولدُهُ، إِذا أَشْبهوه. وأنشدوا:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])والله أعلم.
--------------ـ
([1]) لساعدة بن جؤية في اللسان (شبث) وديوانه 230، وسيأتي في (هم). وصدره:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) صدر بيت لأبي ذؤيب في ديوانه 30. وعجزه: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) قبله في اللسان (شبر): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([5]) الجمهرة (1: 291).
([6]) زاد بعده في الجمهرة: "لغة يمانية"، وكذا في اللسان.
([7]) التكملة من المجمل واللسان.
([8]) جزء من بيت له في اللسان (لبب، شبل). وسيأتي في (لب). وهو بتمامه:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
 ([9]) ويقال أيضاً الشبه بالكسر. وتحقيقه أنه ضرب من النحاس يلقى عليه مادة أخرى فيصفر ويشبه الذهب.
([10]) وكذا في المجمل مع هذا الضبط. وفي اللسان "المشتبهات". وفي القاموس: "وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة". فهن ثلاث لغات.
([11]) الشبهان: ضرب من العضاه أو من الرياحين.
([12]) في الأصل: "ماء"، تحريف.
([13]) في اللسان: "والنحويون يقولون: شبوة العقرب، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام".
([14]) بعده في اللسان (شبا):
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) سبق الكلام على هذا البيت في مادة (سر) ص 70.
([16]) في الأصل: "فقد ظلم"، وليس يقولها العرب.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الباء** ve ikisini üçleyen şey)

(**شبث**) **الشين** ve **الباء** ve **الثاء**; bir kökendir; şeyin şeye tutunmasına delâlet eder. Bundan, onların “**تشبّثْت**” sözüdür; yani: tutundum. Bundan **الشَّبَثُ** da vardır; o, yerin küçük yılanlarından bir küçük hayvancıktır; sanki geçtiği şeye tutunmuş gibidir. Çoğulu **شِبْثَانٌ**’dır. Dedi ki:
* **مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ**([1]) *
yani: sürünme.

(**شبح**) **الشين** ve **الباء** ve **الحاء**; sahih bir kökendir; şeyin enine doğru uzamasına delâlet eder. Bundan **الشَّبَح** vardır; o, **الشَّخْص**’tır; onda uzama ve en bulunması sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve **المشبوح**: iri kemikli adamdır. Ebû ذُؤَيب el-Hüzelî dedi ki:
* **وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ**([2]) *
Ve “**شبَحْتُ** şeyi”: onu uzattım. Ve bundan, duada ve başkasında onun iki kolunu uzatması olan **شَبْحُه ذراعَيه** vardır. Ve bukalemuna, dala uzandığı zaman: “**قد شَبَحَ**” denir.

(**شبر**) **الشين** ve **الباء** ve **الراء** iki köktür: birisi uzuvların bir kısmı, diğeri fazlalık ve bağış.

Birincisi: **الشِّبر**: insanın **شِبر**’i; o müzekkerdir; “**شَبَرْتُ** elbiseyi bir **شَبراً**” denir. Ve **الشِّبر**: onunla ölçülen şeydir. Ve yaratılışı kısa, birbirine yakın olan kısa adama: “o, **قصير الشَّبر**’dir” denir. Ve **المَشَابِر**: alçalan, böylece suyun kendisine ulaştığı nehirlerdir. Sanki onlar ancak **مشابِر** diye adlandırılmıştır; çünkü enleri azdır. Ve ikinci kök **الشّبَرُ**: hayır, fazilet ve bağıştır. Adiyy dedi ki:
* **لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ**([3]) *
Ve “**أَشْبَرتُه** bununla” denir; yani: onu tahsis ettim. Bazılarından rivayet olundu ki o dedi: **الشَّبَر**: Hristiyanların, kurban([4]) mânâsı üzere, birbirlerine verdikleri bir şeydir. Bu bir şey değildir. **الشَّبَر**’in kıyası, zikrettiğimizdir.

Ve babdan onların “ona **شَبْرَها**’sını verdi” sözüdür; bu, nikâh hakkında, ona hakkını verdiği zaman olur. Ve hadiste geldi ki o, **شَبْر الجَمَل**’den nehyetti; bu, onun kirasıdır ve onun aşırtması üzerine alınandır; bu, **عَسْب الفحل** gibidir. Ve babdan “**شُبِّرَ**” denir; büyütüldüğü zaman.

(**شبص**) **الشين** ve **الباء** ve **الصاد** bir şey değildir. İbn Düreyd([5]) nakletti: **الشَّبَص** pürüzlülüktür. O bir şey değildir. Dedi ki: “**تَشَبَّصَ** ağaç”: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi([6]).

(**شبع**) **الشين** ve **الباء** ve **العين**; sahih bir kökendir; yemede ve başkasında bir doluluğa delâlet eder. Bundan: adam **شَبِعَ**; **شِبَعاً** ve **شِبْعاً**; ve **شبعانُ** bir adam. Sonra bundan “elbiseyi boya ile **أشبعتُ**” türetildi. Ve “**شَبْعَى الخَلخال** bir kadın” denir; yani: dolgun; bu, baldırının etinin çokluğundandır. Ve bundan, صلى الله عليه وآله وسلم’in sözü: “**المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ**”; elinde olmayanla çokluk taslayanı kasteder; bu bir meseldir; sanki muradı: tok görünür, hâlbuki açtır; bu, Arapların “**تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع**” demesi gibidir. Ve babdan onların “[**ثوبٌ**([7])] **شَبِيع الغَزْلِ**” sözüdür; yani: onun çoğu.

Ve bu babdan teşbihe benzer şekilde cereyan eden şeylerden: onların “bu işten **شبِعت** ve **رَوِيت**” sözüdür; bu, [eğer] ondan hoşlanmadığın zaman olur.

(**شبق**) **الشين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir: **الشَّبَق**; o, nikâh şehvetidir.

(**شبك**) **الشين** ve **الباء** ve **الكاف**; sahih bir kökendir; şeyin iç içe girmesine delâlet eder. “Parmaklarını **شبَّكَ**; **تشبيكاً**” denir. Ve “kavim arasında **شُبْكَةُ نَسَبٍ** vardır” denir; yani: iç içelik. Ve bundan **الشَّبَكة** vardır.

(**شبل**) **الشين** ve **الباء** ve **اللام**; sahih bir kökendir; bir şefkat ve sevgiye delâlet eder. Bir şeye şefkat eden ve onu seven her bir kimseye: **مُشْبِل** denir. Ve ondan **الشِّبْل**’in iştikakı vardır; o, aslan yavrusudur; anne-babasının ona şefkatinden dolayı. Ve “**لبؤةٌ مُشْبِلٌ**” denir; yanında yavruları olduğu zaman. Ve kadın **أشبلتِ**; çocukları üzerine sabrettiği, böylece evlenmediği zaman. Kümeyt dedi ki:
* **المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ**([8]) *
Ve Kisâî’den nakledildi: “**شَبَلْت** falan oğulları içinde”; onların içinde yetiştiğin zaman. Ve oğlan **شَبَل**; en güzel **الشُّبول**’e; idrak ettiği zaman. Bu, genişlik ve mecaz üzeredir; çünkü ona şefkat edilir; yani ona şefkat gösterilir.

(**شبم**) **الشين** ve **الباء** ve **الميم** çokça birbirinden ayrı iki kelimedir. Birisi **الشَّبَم**: soğuk; ve **الشّبِم**: soğuk olan. Diğeri **الشِّبَام**: oğlağın *ağzına, emmesin diye enlemesine konulan bir tahta; sonra bununla benzetilir de **الشِّبامان** denir: burka‘da iki ip; kadın onları ensesinde bağlar.

(**شبه**) **الشين** ve **الباء** ve **الهاء**; tek bir köktür; şeyin renk ve vasıfça benzeşmesine ve şekilce birbirine uymasına delâlet eder. **شِبْه** ve **شَبَه** ve **شَبيه** denir. Ve cevherlerden **الشّبَهُ**([9]): altına benzeyen şeydir. Ve işlerden **المُشَبِّهَات**([10]): müşküllerdir. Ve iki iş **اشتبه**; müşkil oldukları zaman.

Ve bundan şâz olan: **الشّبَهَانُ**([11]).

(**شبو**) **الشين** ve **الباء** ve illetli harf; iki köktür: birisi sınır ve keskinliğe delâlet eder; diğeri büyümeye([12]) ve fazlalığa ve kerem’e delâlet eder.

Öyleyse **الشّبَاةُ**: her şeyin keskinliği, onun **شَبَاتُهُ**’dur; çoğulu **الشّبَا** ve **الشَّبَوَات**’tır. Ve **الشَّبْوَةُ**([13]): akrep için bir isimdir; ancak onun iğnesinin keskinliğinden dolayı bununla adlandırılmıştır. Dedi ki:
* **قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ**([14]) *
Ve Lihyânî zikretti ki: açık saçık cariyeye **شَبْوة** denir. Ancak ona akrebe benzetilerek bununla adlandırılmıştır.

Ve diğer kök **الإشباء**: ikramdır: “falan, falana geldi de onu **فأَشْبَاهُ**” denir; yani: ona ikram etti. Ve “adamı **أَشَبَيْتُ**” denir; onu yücelik ve şerefe yükselttiğin zaman. Zû’l-İsba‘ dedi ki:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])
Ve **المُشْبِي**: kendisine zeki bir çocuk doğurulan kimsedir; ve **أَشْبَى**. Ve ağaç **أَشْبَت**: uzadı. Ve “falanı, onun çocuğu **أَشبَى**” denir; onu ona benzettiği zaman. Ve şu beyitleri inşad ettiler:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])
Ve Allah daha iyi bilir.

--------------ـ
([1]) Sa‘ide b. Cüeyye’nindir; Lisân’da (**شبث**) ve divanında 230; ve (**هم**)’de gelecektir. Ve sadrı:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) Ebû ذُؤَيب’in divanında 30’da bir beytin sadrıdır. Ve aczü: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) Ondan önce Lisân’da (**شبر**): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) Bu mânâyı Kâmûs’ta zikretti; Lisân’da zikretmedi.
([5]) el-Cemhere (1: 291).
([6]) el-Cemhere’de ondan sonra artırdı: “لغة يمانية”; Lisân’da da böyledir.
([7]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([8]) Lisân’da (**لبب**، **شبل**) onun bir beytinden bir parçadır. Ve (**لب**)’de gelecektir. Ve tamamı:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
([9]) Kesre ile **الشبه** de denir. Tahkiki: o, üzerine başka bir madde atılan, böylece sararan ve altına benzeyen bir bakır türüdür.
([10]) Bu ضبط ile el-Mücmel’de de böyledir. Lisân’da “**المشتبهات**”. Kâmûs’ta: “وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة”. Öyleyse üç lugattır.
([11]) **الشبهان**: **العضاه**’dan veya reyhanlardan bir türdür.
([12]) Asılda: “ماء”; tahrif.
([13]) Lisân’da: “Ve nahivciler derler: **شبوة العقرب**; marife, gayr-i munsariftir; ve ona **الألف** ve **اللام** girmez.”
([14]) Lisân’da (**شبا**) ondan sonra:
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) Bu beyit üzerine söz, (**سر**) maddesinde s. 70’te geçti.
([16]) Asılda: “فقد ظلم”; Araplar onu söylemez.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ب ث
تشبّثَ به، وشابثه. وكأن فِرِندَه مدارجُ شِبثانٍ وهو جمع شَبَثٍ.

##### Türkçe

ش ب ث
**تشبّثَ به**: ona tutundu; ve **شابثه**: onunla tutuştu. Sanki onun **فِرِندَه**’i **مدارجُ شِبثانٍ**’dır; ve o, **شَبَثٍ**’in çoğuludur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَبِثَ الشيءَ: عَلِقَه وأَخذه. سئل ابن الأَعرابي عن أَبيات؛ فقال: ما أَدْري مِن أَين شَبِثْتُها؟ أَي عَلِقْتُها وأَخَذْتُها. والتَّشَبُّثُ بالشيء: التَّعَلُّق به. والتَّثَبُّتُ: التَعَلُّق بالشيء، ولزومه، وشِدَّةُ الأَخْذ به.
ورجلٌ شُبَثَةٌ وضُبَثَةٌ إِذا كان ملازماً لقِرْنِه لا يُفارقه. ورجل شَبِثٌ إِذا كان طَبْعُه ذلك. وفي حديث عمر، قال الزبير: ضَرِسٌ، ضَبِسٌ، شَبِثٌ. الشَّبِثُ بالشيءِ: المُتَعَلِّقُ به؛ يقال: شَبِثَ يَشْبَثُ شَبَثاً.
والشَّبَثُ، بالتحريك، دُوَيْبَّة ذات قوائم سِتٍّ طوالٍ، صَفْراءُ الظَّهْر وظُهورِ القوائم، سَوْداءُ الرأْس، زرقاءُ العين؛ وقيل: هو دويبة كثيرة الأَرجل، عظيمة الرأْس، من أَحْناش الأَرض؛ وقيل: الشَّبَثُ دويبة واسعة الفم، مرتفعة المُؤَخَّرِ، تُخَرِّبُ الأَرْضَ، وتكون عند النُّدُوَّة، وتأْكل العقارب، وهي التي تسمى شَحْمَة الأَرض؛ وقيل: هي العنكبوتُ الكثيرةُ الأَرْجُل الكبيرةُ، وعمَّ بعضُهم به العنكبوتَ كلَّها؛ ولا يقال شِبْثٌ، والجمع أَشباث وشِبْثانٌ، مثل خَرَبٍ وخِرْبانٍ؛ قال ساعدة بن حُؤَيَّة يصف سيفاً:
تَرَى أَثْرَه في صَفْحَتَيْه، كأَنه
مَدارِجُ شِبْثانٍ، لَهنَّ هَمِيمُ
والشِّبِثُ، بكسر الشين والباء: نَباتٌ، حكاه أَبو حنيفة. قال أَبو منصور: وأَما البقلة التي يقال لها الشِّبْثُ، فهي مُعَرَّبة، قال: ورأَيت البَحْرانيين يقولون: سِبِتٌ، بالسين والتاء، وأَصلها بالفارسية شِوِذٌ. وشُبَيْثٌ: ماءٌ معروف وَرَدَ ذكره في الحديث؛ ومنه: دارةُ شُبَيْثٍ؛ قال:
نَزَلُوا شُبَيْثاً والأَحَصَّ، وأَصْبَحُوا
نَزَلَتْ مَنازِلَهم بنو ذُبْيانِ
أَبو عمرو: الشَّنْبَثة، بزيادة النون، العَلاقَةُ؛ يقال: شَنْبَثَ الهَوى قَلْبَه أَي عَلِق به.

##### Türkçe

**شَبِثَ** şeyi: ona yapıştı ve onu aldı. İbnü’l-A‘râbî’ye beyitler hakkında soruldu;
o da dedi ki: “Onları nereden **شَبِثْتُها** (yapışıp aldım) bilmiyorum?” Yani: onlara yapıştım ve onları aldım.
Bir şeye **التَّشَبُّثُ**: ona tutunmadır. **التَّثَبُّتُ**: bir şeye tutunma,
ona yapışıp kalma ve ona tutunmanın şiddetidir.
Ve bir adam **شُبَثَةٌ** ve **ضُبَثَةٌ** olur; eğer rakibine yapışık olup ondan ayrılmayan kimse ise. Ve bir adam **شَبِثٌ** olur; eğer tabiatı bu ise. Ömer’in hadisinde, Zübeyr dedi ki: **ضَرِسٌ**، **ضَبِسٌ**،
**شَبِثٌ**. Bir şeyle **الشَّبِثُ**: ona tutunan kimsedir; denir ki: **شَبِثَ يَشْبَثُ شَبَثاً**.
Ve **الشَّبَثُ**, harekeli olarak, altı uzun bacaklı, sırtı ve bacakların üstleri sarı, başı siyah, gözü mavi olan küçük bir canlıdır; ve denildi ki: o, çok ayaklı, başı büyük, yer yılanlarından bir küçük canlıdır; ve denildi ki: **الشَّبَثُ** ağzı geniş, arkası yüksek, yeri tahrip eden, nemlilik yanında bulunan, akrepleri yiyen bir küçük canlıdır; ve o, “**شَحْمَة الأَرض**” diye adlandırılan şeydir; ve denildi ki: o, çok ayaklı büyük örümcektir; bazısı onunla örümceğin hepsini genelleştirdi; **شِبْثٌ** denilmez; çoğulu **أَشباث** ve **شِبْثانٌ**dur; **خَرَبٍ** ve **خِرْبانٍ** gibi; Sâ‘ide b. Hu’eyye bir kılıcı vasfederek dedi:
تَرَى أَثْرَه في صَفْحَتَيْه، كأَنه
مَدارِجُ **شِبْثانٍ**، لَهنَّ هَمِيمُ
Ve **الشِّبِثُ**, şîn ve bâ’nın kesresiyle: bir bitkidir; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ebû Mansûr dedi ki: “Ama **الشِّبْثُ** denilen ot ise, o Arapçalaştırılmıştır.” Dedi ki: “Bahreynlilerin **سِبِتٌ** (sîn ve tâ ile) dediklerini gördüm; aslı Farsçada **شِوِذٌ**dür.”
Ve **شُبَيْثٌ**: bilinen bir sudur; hadiste zikri geçmiştir; ondan: **دارةُ شُبَيْثٍ**; dedi ki:
نَزَلُوا **شُبَيْثاً** والأَحَصَّ، وأَصْبَحُوا
نَزَلَتْ مَنازِلَهم بنو ذُبْيانِ
Ebû ‘Amr: **الشَّنْبَثة** (nûn ziyadesiyle) alâkadır; denir ki: **شَنْبَثَ**
hevâ onun kalbine; yani ona yapıştı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ب ث * * التَّشَبُّثُ * بالشيء التعلق به و * الشَّنْبَثةُ * العلاقة

##### Türkçe

* ش ب ث * * **التَّشَبُّثُ** * bir şeye onunla tutunup asılmaktır ve * **الشَّنْبَثةُ** * alâkadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التشبث  بالشيء  :التعلق  به، ولزومه وشدة الأخذ به، وقيده الشهاب في شرح الشفاء بأنه التعلق بما فيه ضعف، وفي العناية فسره بالتعلق مع ضعف، قال: ولذا قيل العنكبوت متشبث، والتمسك أقوى منه، قاله شيخنا. وشبث الشيء: علقه وأخذه، سئل ابن الأعربي عن أبيات، فقال: ما أدري من أين شبثتها، أي علقتها وأخذتها.  ورجل شبث، ككتف  إذا كان  طبعه ذلك  ، وفي حديث عمر: قال:  الزبير ضرس ضبس شبث  الشبث بالشيء: المتعلق به، يقال: شبث يشبث شبثا. رجل شبثة ضبثة  كهمزة: ملازم لقرنه  ، بالكسر،  لا يفارقه  .  والشبث بالكسر  أي فالسكون، وهكذا هو مضبوط عندنا، وفي اللسان بكسر الشين والباء، وتقدم في المثناة الفوقية ضبطه كفلز  بقلة  ، وفي اللسان: أنه نبات، حكاه أبو حنيفة، قال أبو منصور: وأما البقلة التي يقال لها: الشبث، فهي معربة، قال: ورأيت البحرانيين يقولون:  سبت  بالسين والتاء، وأصلها بالفارسية شوذ. قلت: وقد تقدم الكلام في محله.  وبالتحريك: العنكبوت  عم به بعضهم، وقيل: هي العنكبوت الكثيرة الأرجل، الكبيرة.  ودويبة  ذات قوائم ست طوال، صفراء الظهر، وظهور القوائم، سوداء الرأس، زرقاء العين، وقيل: هي دويبة  كثيرة الأرجل  عظيمة الرأس، من أحناش الأرض، وقيل: هي دويبة واسعة الفم مرتفعة المؤخر،، تخرب الأرض، وتكون عند الندوة، وتأكل العقارب، وهي التي تسمى شحمة الأرض. و  ج شبثان  ، بالكسر، وأشباث، قال ساعدة بن جؤية يصف سيفا:
  ترى أثره في صفحتيه كأنه                      مدارج شبثان لهن همـيم

  شبث،  بلا لام، أبو سعيد، صحابي  . قلت: هو شبث بن سعد البلوى، شهد فتح مصر، روى عنه أبان. شبث  بن ربعي  بن حصن ابن عثيم بن ربيعة بن زيد بن رياح بن يربوع التميمي  تابعي  كان فارسا ناسكا من العباد، وكان مع علي، رضي الله عنه، ولآل شبث بقية بالكوفة، كذا قاله البلاذرى. وفي كتاب الثقات لابن حبان: شبث بن ربعي، من بني يربوع بن حنظلة، يروى عن علي وعن حذيفة، وعنه محمد بن كعب القرظي، وإذا عرفت ذلك فقول شيخنا: الصواب فيه أنه شبيب، بموحدتين بينهما ياء تحتية، خطأ. شبث  بن منصور  محركة، عن أبي العتاهية.  ومحمد بن عبد الرحمن  الواسطي  الملقب بالشبث  محركة،  محدثون  روى الأخير عن أبي الوقت. شبيث  كزبير: جبيل بحلب  يذكر مع الأحص. قال ياقوت: أما الأحص، فكورة مشهورة، ذات قرى ومزارع، قصبتها خناصرة، وقد خربت الآن، وأما شبيث: فجبل في هذه الكورة أسود في رأسه فضاء، فيه أربع قرى، خربت جميعها، ومن هذا الجبل يقطع أهل حلب حجارة رحيهم، وهي سود خشنة، قال ياقوت: وهذا من ترادف الاسمين بمكانين بالشام، ومكانين بنجد من غير قصد، فهو عجيب، ويجوز أن تكون ربيعة فارقت منازلها، وقدمت الشأم، فأقاموا به وسموا هذه بتلك. شبيث:  ماء  معروف، ورد ذكره في الحديث، وفي المعجم: موضع بنجد يذكر مع الأحص، كانت بهما منازل بني ربيعة، ثم منازل بني بكر ابن وائل. وتغلب، ومنه المثل  تجاوزت بالماء الأحص وبطن شبيث  وقال النابغة الجعدي:
  فقال تجاوزت الأحص وماءه                      وبطن شبيث وهو ذو مترسم شبيث  بن الحكم بن مينا، فرد  ، هكذا نقله الحافظ، وسبق للمصنف في الموحدة أيضا، وهو خطأ.  ودارة شبيث لبنى الأضبط  ببطن الجريب.  وعمر بن هلال بن بطاح الشبيثي، محدث  سمع عبد الحق اليوسفي.  وشبابيث النار: كلاليبها، واحده شبوث  كتنور  وشباث  كرمان. شبيثة  كجهينة: ة  ، نقله الصاغاني. شباث  كغراب: ابن حديج بالحاء المهملة وآخره جيم مصغرا، ابن سلامة البلوى  صحابي، ولد ليلة العقبة  الأولى. قلت: وأبوه أبو شباث: صحابي عقبي، وأمه أم شباث، لها صحبة أيضا.

##### Türkçe

**التشبث** şey ile: ona tutunmak, ona yapışmak ve ona sarılmada şiddet; Şihâb onu Şifâ şerhinde, içinde zayıflık bulunan şeye tutunmak diye kayıtladı; **العناية**’de onu zayıflık ile beraber tutunmak diye tefsir etti; dedi ki: bundan dolayı “örümcek **متشبث**tir” denildi; **التمسك** ondan daha kuvvetlidir; bunu şeyhimiz söyledi. Ve **شبث** şey’i: onu astı ve aldı; İbnü’l-A‘râbî’ye beyitler hakkında soruldu, dedi ki: “Onları nereden **شبثتها** ettiğimi bilmiyorum”; yani onları astım ve aldım. Ve adam **شبث**tir, **كتف** gibi; tabiatı bu olduğu zaman. Ve Ömer’in hadîsinde: dedi ki: “Zübeyr, azı diş; sert; **شبث**.”

**الشبث** şey ile: ona tutunan; denir: **شبث** **يشبث** **شبثا**. Adam **شبثة ضبثة** **كهمزة**: boynuzdaşına ملازم; kesre ile; ondan ayrılmaz. Ve **الشبث** kesre ile, yani sonra sükûn; bizde böyle ضبط edilmiştir; **اللسان**’da şîn ve bâ’nın kesresiyle; yukarıda **المثناة الفوقية**’de onun ضبطı **كفلز** olarak, **بقلة** ile geçti; ve **اللسان**’da: onun bir bitki olduğu; Ebû Hanîfe onu hikâye etti; Ebû Mansûr dedi ki: “**الشبث** denilen **البقلة** ise muarrabdır”; dedi ki: “Bahreynlilerin **سبت** (sîn ve tâ ile) dediklerini gördüm; aslı Farsçada شوذ’dur.” Dedim ki: onun hakkında söz kendi yerinde geçti.

Ve hareke ile: **العنكبوت**; bazıları onunla umumî kıldı; ve denildi ki: o, çok ayaklı, büyük **العنكبوت**tur. Ve altı uzun ayaklı, sırtı ve ayakların sırtları sarı, başı siyah, gözü mavi olan bir küçük hayvancık. Ve denildi ki: o, çok ayaklı, büyük başlı bir küçük hayvancık; yerin yılanımsılarındandır. Ve denildi ki: o, ağzı geniş, art tarafı yüksek bir küçük hayvancık; toprağı bozar; çiğ vakti yanında olur; akrepleri yer; ve o, **شحمة الأرض** diye adlandırılandır. Ve çoğulu **شبثان**; kesre ile; ve **أشباث**. Sâ‘ide b. Cüeyye bir kılıcı vasfederek dedi:

  ترى أثره في صفحتيه كأنه                      مدارج شبثان لهن همـيم

**شبث**, lâm’sız: Ebû Sa‘îd; sahâbî. Dedim ki: o, **شبث بن سعد البلوى**’dir; Mısır’ın fethine şahit oldu; ondan Ebân rivayet etti. **شبث بن ربعي بن حصن ابن عثيم بن ربيعة بن زيد بن رياح بن يربوع التميمي**: tâbiî; âbidlerden, nâsik bir süvârî idi; Ali ile beraberdi, Allah ondan razı olsun; ve Âl-i **شبث**’in Kûfe’de bir bakiyesi vardır; Belâzürî böyle dedi. İbn Hibbân’ın **الثقات** kitabında: **شبث بن ربعي**; Benî Yerbû‘ b. Hanzala’dandır; Ali’den ve Huzeyfe’den rivayet eder; ondan Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî (rivayet eder). Bunu bildiğinde, şeyhimizin sözü: “doğrusu onda **شبيب**’dir; aralarında alttan yâ bulunan iki **موحدتين** ile” sözü hatadır.

**شبث بن منصور**; harekeli; Ebû’l-Atâhiye’den. Ve **محمد بن عبد الرحمن الواسطي**; **بالشبث** lakaplı; harekeli; muhaddislerdir; sonuncusu Ebû’l-Vakt’ten rivayet etti.

**شبيث** **كزبير**: Halep’te bir küçük dağ; **الأحص** ile beraber zikredilir. Yâkût dedi ki: “**الأحص** ise meşhur bir kûradır; köyler ve ekinlikler sahibidir; kasabası Hınâsıra’dır; şimdi harap olmuştur. **شبيث** ise: bu kûrada bir dağdır; tepesinde bir açıklık bulunan siyah (bir dağ); içinde dört köy vardır; hepsi harap olmuştur; ve bu dağdan Halep halkı değirmen taşlarının taşlarını keser; onlar siyah, kaba (taşlar)dır.” Yâkût dedi ki: “Bu, Şam’da iki mekânda ve Necd’de iki mekânda, kasıtsız olarak iki ismin birbirine terâdüfündendir; bu acayiptir. Ve câizdir ki Rabîa menzillerinden ayrılmış, Şam’a gelmiş, orada ikamet etmiş ve bunu ona (ötekine) isimlendirmişlerdir.”

**شبيث**: bilinen bir su; hadîste zikri vârid olmuştur. Ve **المعجم**’de: Necd’de bir mevki; **الأحص** ile beraber zikredilir; ikisinde Benî Rabîa’nın menzilleri vardı; sonra Benî Bekr b. Vâil’in menzilleri; ve Tağlib. Ve ondan mesel: “Su ile **الأحص**’ı ve **بطن شبيث**’i geçtin.” Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

  فقال تجاوزت الأحص وماءه                      وبطن شبيث وهو ذو مترسم

**شبيث بن الحكم بن مينا**: **فرد**; hâfız böyle nakletti; ve musannifin **الموحدة**’da da daha önce geçti; o hatadır. Ve **دارة شبيث**; Benî el-Aḍbaṭ’a; Batnü’l-Cerîb’de. Ve **عمر بن هلال بن بطاح الشبيثي**; muhaddis; Abdülhak el-Yûsufî’yi işitti. Ve **شبابيث النار**: onun kancaları; tekili **شبوث** **كتنور** ve **شباث** **كرمان**. **شبيثة** **كجهينة**: ة; Sâğânî onu nakletti.

**شباث** **كغراب**: Hâ’sı mu‘ceme olmayan (mühmel) ve sonu küçültme olarak cîm olan **حديج**’in oğlu; **سلامة البلوى**’nin oğlu; sahâbî; birinci Akabe gecesi doğdu. Dedim ki: ve babası Ebû **شباث**: Akabe’ye katılmış sahâbî; ve annesi Ümmü **شباث**; onun da sahbeliği vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 شَبڤثَ see the next paragraph, in two places.

تشّبث بِهِ
5 تشّبث بِهِ ذ He, or it, clung, caught, clave, or adhered, to it, (S, A, L, Msb, K, * TA,) namely, a thing; (S, L, TA;) as also ↓ شَبِثَ بِهِ, aor. شَبَثَ , inf. n. شَبَثٌ: (L, TA:) or, accord. to Esh-Shiháb, in the Expos. of the Shifè, to a thing in which was weakness: or, accord. to the 'Ináyeh, he, or it, clung, &c., to it with weakness; and therefore ↓ مُتَشَبِّثٌ is used as an epithet applied to a spider; and تَمَسُّكَ signifies a stronger action; and تشبّث به is also expl. as meaning he, or it, took fast, or firm, hold upon it: (L, TA:) and he stuck, or fixed, or struck, the claw, or talons, or nails, into it: (MA, PS:) and الشَّىْءَ ↓ شَبِثَ he laid hold upon the thing, and took it: IAar was asked respecting some verses, and he said, مَا أَدْرِى مِنْ أَيْنَ شَبِثْتُهَا I know not whence I laid hold upon them [and took them]. (L, TA.)

Q. Q. 1  accord. to the S and L, شَنْبَثَ: see art. شنبث.

شَبَثٌ
شَبَثٌ ذ The spider: (K:) or a large spider, with many legs. (TA.) ― -b2- Also (K) A certain small creeping thing, (S, A, Msb, K,) having many legs, (S, A, K,) of the أَحْنَاش [or creeping things &c.] of the earth: (S, Msb:) it should not be called شِبْثٌ: (S:) or a certain small creeping thing, having six long legs, yellow in the back, and in the outer sides of the legs, black in the head, and blue in the eye: or a certain small creeping thing, having many legs, large in the head, of the احناش of the earth: or a certain small creeping thing, wide in the mouth, high in the hinder part, that perforates the ground, is found where there is moisture, and eats scorpions; and it is what is called شَحْمَةُ الأَرْضِ: (TA:) pl. شِبْثَانٌ. (S, A, Msb, K.) The [marks termed] أَثْر of the blade of a sword are likened by a poet, (S, TA,) namely, Sá'ideh Ibn-Ju-eiyeh, (TA,) to the tracks of شِبْثَان. (S, TA.)

رَجُلٌ شَبِثٌ
رَجُلٌ شَبِثٌ ذ A man whose nature it is to cling, catch, cleave, or adhere, to a thing. (S, K.) And ضِرْسٌ ضَبِثٌ شَبِثٌ [A tooth, or molar tooth,] that catches, or fastens, to a thing. (TA.)

شُبَثَةٌ
شُبَثَةٌ ذ , (K,) or شُبَثَةٌ ضُبَثَةٌ, (TA,) A man (TA) who cleaves to his قِرْن [i. e. opponent, or adversary], not quitting him. (K, TA.)

شِبِثٌّ
شِبِثٌّ ذ [erroneously written in some copies of the K شِبْثٌ, and in the L شِبِثٌ,] A certain wellknown plant; (AHn, L, Msb;) a certain herb, or leguminous plant; (K;) [i. q. شِبِتٌّ and سِبِتٌّ, q. v.; i. e. anethum graveolens, or dill, of the common garden-species:] Sgh says that شبث is a foreign word of which سِبِتٌّ is an arabicized form; and it is made of the measure فِعِلٌّ because this measure has many examples; whereas the measure فِعِلٌّ, of which اـِبِلٌ is an instance, is extraordinary. (Msb.)

شَبَّاثٌ
شَبَّاثٌ ذ : see what next follows.

شَبُّوثٌ
شَبُّوثٌ ذ and ↓ شَبَّاثٌ [so in the CK and in my MS. copy of the K, but the latter is strangely said in the TA to be with kesr,] sings. of شَبَابِيثُ, which signifies The flesh-hooks (كَلَالِيب) of the fire. (K.)

الشَّنْبَثُ
الشَّنْبَثُ ذ : see art. شنبث.

الشُّنَابِثُ
الشُّنَابِثُ ذ : see art. شنبث.

مِتَشَبِّثٌ
مِتَشَبِّثٌ ذ an epithet applied to a spider: see 5.

##### Türkçe

1 **شَبڤثَ**: sonraki paragrafa bak, iki yerde.

**تشّبث بِهِ**
5 **تشّبث بِهِ** ذ O, veya o (şey), ona tutundu, yakaladı, yapıştı, ya da ona yapışıp kaldı; (S, A, L, Msb, K, * TA,) yani bir şeye; (S, L, TA;) bunun gibi ↓ **شَبِثَ بِهِ**, muzârîsi **شَبَثَ**, mastarı **شَبَثٌ**: (L, TA:) yahut Eş-Şihâb’a göre, Şifâ’nın Şerhi’ndeki açıklamada, içinde zayıflık bulunan bir şeye: yahut el-‘İnâye’ye göre, o, veya o (şey), zayıflıkla ona tutundu, vb.; ve bundan dolayı ↓ **مُتَشَبِّثٌ** örümceğe uygulanan bir sıfat olarak kullanılır; ve **تَمَسُّكَ** daha güçlü bir fiili ifade eder; ve **تشبّث به** ayrıca “ona sıkı, yahut sağlam, tutundu” mânâsıyla da açıklanır: (L, TA:) ve pençeyi, yahut tırnakları, yahut (hayvanın) çengellerini ona sapladı: (MA, PS:) ve **الشَّىْءَ** ↓ **شَبِثَ** “şeyi tuttu ve onu aldı”: IAar’a bazı beyitler hakkında soru soruldu da o dedi ki: **مَا أَدْرِى مِنْ أَيْنَ شَبِثْتُهَا** “Onları nereden tutup aldığımı bilmiyorum.” (L, TA.)

Q. Q. 1  S ve L’ye göre, **شَنْبَثَ**: **شنبث** maddesine bak.

**شَبَثٌ**
**شَبَثٌ** ذ Örümcek: (K:) yahut çok bacaklı büyük bir örümcek. (TA.) ― -b2- Ayrıca (K) çok bacaklı (S, A, K) yeryüzünün **أَحْنَاش**’ından [yahut sürüngen şeylerinden vb.] olan (S, Msb) belirli küçük bir sürüngen şey: (S, A, Msb, K:) ona **شِبْثٌ** denmemelidir: (S:) yahut sırtı ve bacakların dış yanları sarı, başı siyah ve gözü mavi olan, altı uzun bacaklı belirli küçük bir sürüngen şey: yahut yeryüzünün **احناش**’ından, başı büyük, çok bacaklı belirli küçük bir sürüngen şey: yahut ağzı geniş, arka kısmı yüksek, toprağı delen, nem bulunan yerde bulunan ve akrepleri yiyen belirli küçük bir sürüngen şey; ve o, **شَحْمَةُ الأَرْضِ** diye adlandırılan şeydir: (TA:) çoğulu **شِبْثَانٌ**. (S, A, Msb, K.) Bir şair, (S, TA,) yani Sâ’ideh İbn-Ju-eiyeh, (TA,) kılıcın ağzının [**أَثْر** diye adlandırılan] izlerini **شِبْثَان**’ın izlerine benzetmiştir. (S, TA.)

**رَجُلٌ شَبِثٌ**
**رَجُلٌ شَبِثٌ** ذ Tabiatı bir şeye tutunmak, yakalamak, yapışmak, yahut yapışıp kalmak olan adam. (S, K.) Ve **ضِرْسٌ ضَبِثٌ شَبِثٌ** [bir diş, yahut azı dişi,] bir şeye takılan, yahut ona tutunan. (TA.)

**شُبَثَةٌ**
**شُبَثَةٌ** ذ, (K,) yahut **شُبَثَةٌ ضُبَثَةٌ**, (TA,) (TA) **قِرْن**’ine [yani rakibine, yahut hasmına] yapışan, onu bırakmayan adam. (K, TA.)

**شِبِثٌّ**
**شِبِثٌّ** ذ [K’nin bazı nüshalarında yanlışlıkla **شِبْثٌ**, L’de ise **شِبِثٌ** diye yazılmıştır,] belirli, iyi bilinen bir bitki; (AHn, L, Msb;) belirli bir ot, yahut baklagil bitkisi; (K;) [**شِبِتٌّ** ve **سِبِتٌّ** ile eş anlamlıdır, bkz.; yani anethum graveolens, yahut yaygın bahçe türünden dereotu:] Sgh der ki: شبث, **سِبِتٌّ**’in Arapçalaştırılmış şekli olduğu yabancı bir kelimedir; ve bu vezin çok örneğe sahip olduğu için **فِعِلٌّ** vezninde yapılmıştır; hâlbuki **اـِبِلٌ**’in bir örnek olduğu **فِعِلٌّ** vezni nadirdir. (Msb.)

**شَبَّاثٌ**
**شَبَّاثٌ** ذ: hemen ardından gelen şeye bak.

**شَبُّوثٌ**
**شَبُّوثٌ** ذ ve ↓ **شَبَّاثٌ** [CK’de ve K’nin benim yazma nüshamda böyle; fakat ikincisinin TA’da esre ile olduğu garip biçimde söylenmiştir,] **شَبَابِيثُ**’un tekilidir; o da ateşin **كَلَالِيب**’i (et kancaları) mânâsına gelir. (K.)

**الشَّنْبَثُ**
**الشَّنْبَثُ** ذ: **شنبث** maddesine bak.

**الشُّنَابِثُ**
**الشُّنَابِثُ** ذ: **شنبث** maddesine bak.

**مِتَشَبِّثٌ**
**مِتَشَبِّثٌ** ذ örümceğe uygulanan bir sıfat: 5’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَبِثَ
شَبِثَ A ( n. ac. شَبَث 4 )
a.  [ Bi ], Clung, adhered, stuck fast to.

تَشَبَّثَ
تَشَبَّثَ V ,
a.  see I .

شَبَث
شَبَث 4 , ( pl. شِبْثَاْن 34 ),
a.  Spider.

b.  Centipede; scolopendra.

شِبَّاث
شِبَّاث ( pl. شَبَاْبِيْثُ 70 ),
a.  Tongs.

##### Türkçe

شَبِثَ
**شَبِثَ** A ( i. ac. **شَبَث** 4 )
a. [ Bi ], yapıştı, tutundu, sıkıca yapışıp kaldı -e/-a.

تَشَبَّثَ
**تَشَبَّثَ** V ,
a. I’e bak.

شَبَث
**شَبَث** 4 , ( çoğ. **شِبْثَاْن** 34 ),
a. Örümcek.

b. Kırkayak; skolopendra.

شِبَّاث
**شِبَّاث** ( çoğ. **شَبَاْبِيْثُ** 70 ),
a. Maşa.
