# شبث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شبث

شَبِثَ الشيءَ: عَلِقَه وأَخذه. سئل ابن الأَعرابي عن أَبيات؛ فقال: ما أَدْري مِن أَين شَبِثْتُها؟ أَي عَلِقْتُها وأَخَذْتُها. والتَّشَبُّثُ بالشيء: التَّعَلُّق به. والتَّثَبُّتُ: التَعَلُّق بالشيء، ولزومه، وشِدَّةُ الأَخْذ به.
ورجلٌ شُبَثَةٌ وضُبَثَةٌ إِذا كان ملازماً لقِرْنِه لا يُفارقه. ورجل شَبِثٌ إِذا كان طَبْعُه ذلك. وفي حديث عمر، قال الزبير: ضَرِسٌ، ضَبِسٌ، شَبِثٌ. الشَّبِثُ بالشيءِ: المُتَعَلِّقُ به؛ يقال: شَبِثَ يَشْبَثُ شَبَثاً.
والشَّبَثُ، بالتحريك، دُوَيْبَّة ذات قوائم سِتٍّ طوالٍ، صَفْراءُ الظَّهْر وظُهورِ القوائم، سَوْداءُ الرأْس، زرقاءُ العين؛ وقيل: هو دويبة كثيرة الأَرجل، عظيمة الرأْس، من أَحْناش الأَرض؛ وقيل: الشَّبَثُ دويبة واسعة الفم، مرتفعة المُؤَخَّرِ، تُخَرِّبُ الأَرْضَ، وتكون عند النُّدُوَّة، وتأْكل العقارب، وهي التي تسمى شَحْمَة الأَرض؛ وقيل: هي العنكبوتُ الكثيرةُ الأَرْجُل الكبيرةُ، وعمَّ بعضُهم به العنكبوتَ كلَّها؛ ولا يقال شِبْثٌ، والجمع أَشباث وشِبْثانٌ، مثل خَرَبٍ وخِرْبانٍ؛ قال ساعدة بن حُؤَيَّة يصف سيفاً:
تَرَى أَثْرَه في صَفْحَتَيْه، كأَنه
مَدارِجُ شِبْثانٍ، لَهنَّ هَمِيمُ
والشِّبِثُ، بكسر الشين والباء: نَباتٌ، حكاه أَبو حنيفة. قال أَبو منصور: وأَما البقلة التي يقال لها الشِّبْثُ، فهي مُعَرَّبة، قال: ورأَيت البَحْرانيين يقولون: سِبِتٌ، بالسين والتاء، وأَصلها بالفارسية شِوِذٌ. وشُبَيْثٌ: ماءٌ معروف وَرَدَ ذكره في الحديث؛ ومنه: دارةُ شُبَيْثٍ؛ قال:
نَزَلُوا شُبَيْثاً والأَحَصَّ، وأَصْبَحُوا
نَزَلَتْ مَنازِلَهم بنو ذُبْيانِ
أَبو عمرو: الشَّنْبَثة، بزيادة النون، العَلاقَةُ؛ يقال: شَنْبَثَ الهَوى قَلْبَه أَي عَلِق به.

### Türkçe

**شَبِثَ** şeyi: ona yapıştı ve onu aldı. İbnü’l-A‘râbî’ye beyitler hakkında soruldu;
o da dedi ki: “Onları nereden **شَبِثْتُها** (yapışıp aldım) bilmiyorum?” Yani: onlara yapıştım ve onları aldım.
Bir şeye **التَّشَبُّثُ**: ona tutunmadır. **التَّثَبُّتُ**: bir şeye tutunma,
ona yapışıp kalma ve ona tutunmanın şiddetidir.
Ve bir adam **شُبَثَةٌ** ve **ضُبَثَةٌ** olur; eğer rakibine yapışık olup ondan ayrılmayan kimse ise. Ve bir adam **شَبِثٌ** olur; eğer tabiatı bu ise. Ömer’in hadisinde, Zübeyr dedi ki: **ضَرِسٌ**، **ضَبِسٌ**،
**شَبِثٌ**. Bir şeyle **الشَّبِثُ**: ona tutunan kimsedir; denir ki: **شَبِثَ يَشْبَثُ شَبَثاً**.
Ve **الشَّبَثُ**, harekeli olarak, altı uzun bacaklı, sırtı ve bacakların üstleri sarı, başı siyah, gözü mavi olan küçük bir canlıdır; ve denildi ki: o, çok ayaklı, başı büyük, yer yılanlarından bir küçük canlıdır; ve denildi ki: **الشَّبَثُ** ağzı geniş, arkası yüksek, yeri tahrip eden, nemlilik yanında bulunan, akrepleri yiyen bir küçük canlıdır; ve o, “**شَحْمَة الأَرض**” diye adlandırılan şeydir; ve denildi ki: o, çok ayaklı büyük örümcektir; bazısı onunla örümceğin hepsini genelleştirdi; **شِبْثٌ** denilmez; çoğulu **أَشباث** ve **شِبْثانٌ**dur; **خَرَبٍ** ve **خِرْبانٍ** gibi; Sâ‘ide b. Hu’eyye bir kılıcı vasfederek dedi:
تَرَى أَثْرَه في صَفْحَتَيْه، كأَنه
مَدارِجُ **شِبْثانٍ**، لَهنَّ هَمِيمُ
Ve **الشِّبِثُ**, şîn ve bâ’nın kesresiyle: bir bitkidir; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ebû Mansûr dedi ki: “Ama **الشِّبْثُ** denilen ot ise, o Arapçalaştırılmıştır.” Dedi ki: “Bahreynlilerin **سِبِتٌ** (sîn ve tâ ile) dediklerini gördüm; aslı Farsçada **شِوِذٌ**dür.”
Ve **شُبَيْثٌ**: bilinen bir sudur; hadiste zikri geçmiştir; ondan: **دارةُ شُبَيْثٍ**; dedi ki:
نَزَلُوا **شُبَيْثاً** والأَحَصَّ، وأَصْبَحُوا
نَزَلَتْ مَنازِلَهم بنو ذُبْيانِ
Ebû ‘Amr: **الشَّنْبَثة** (nûn ziyadesiyle) alâkadır; denir ki: **شَنْبَثَ**
hevâ onun kalbine; yani ona yapıştı.
