# شبث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شبث

التشبث  بالشيء  :التعلق  به، ولزومه وشدة الأخذ به، وقيده الشهاب في شرح الشفاء بأنه التعلق بما فيه ضعف، وفي العناية فسره بالتعلق مع ضعف، قال: ولذا قيل العنكبوت متشبث، والتمسك أقوى منه، قاله شيخنا. وشبث الشيء: علقه وأخذه، سئل ابن الأعربي عن أبيات، فقال: ما أدري من أين شبثتها، أي علقتها وأخذتها.  ورجل شبث، ككتف  إذا كان  طبعه ذلك  ، وفي حديث عمر: قال:  الزبير ضرس ضبس شبث  الشبث بالشيء: المتعلق به، يقال: شبث يشبث شبثا. رجل شبثة ضبثة  كهمزة: ملازم لقرنه  ، بالكسر،  لا يفارقه  .  والشبث بالكسر  أي فالسكون، وهكذا هو مضبوط عندنا، وفي اللسان بكسر الشين والباء، وتقدم في المثناة الفوقية ضبطه كفلز  بقلة  ، وفي اللسان: أنه نبات، حكاه أبو حنيفة، قال أبو منصور: وأما البقلة التي يقال لها: الشبث، فهي معربة، قال: ورأيت البحرانيين يقولون:  سبت  بالسين والتاء، وأصلها بالفارسية شوذ. قلت: وقد تقدم الكلام في محله.  وبالتحريك: العنكبوت  عم به بعضهم، وقيل: هي العنكبوت الكثيرة الأرجل، الكبيرة.  ودويبة  ذات قوائم ست طوال، صفراء الظهر، وظهور القوائم، سوداء الرأس، زرقاء العين، وقيل: هي دويبة  كثيرة الأرجل  عظيمة الرأس، من أحناش الأرض، وقيل: هي دويبة واسعة الفم مرتفعة المؤخر،، تخرب الأرض، وتكون عند الندوة، وتأكل العقارب، وهي التي تسمى شحمة الأرض. و  ج شبثان  ، بالكسر، وأشباث، قال ساعدة بن جؤية يصف سيفا:
  ترى أثره في صفحتيه كأنه                      مدارج شبثان لهن همـيم

  شبث،  بلا لام، أبو سعيد، صحابي  . قلت: هو شبث بن سعد البلوى، شهد فتح مصر، روى عنه أبان. شبث  بن ربعي  بن حصن ابن عثيم بن ربيعة بن زيد بن رياح بن يربوع التميمي  تابعي  كان فارسا ناسكا من العباد، وكان مع علي، رضي الله عنه، ولآل شبث بقية بالكوفة، كذا قاله البلاذرى. وفي كتاب الثقات لابن حبان: شبث بن ربعي، من بني يربوع بن حنظلة، يروى عن علي وعن حذيفة، وعنه محمد بن كعب القرظي، وإذا عرفت ذلك فقول شيخنا: الصواب فيه أنه شبيب، بموحدتين بينهما ياء تحتية، خطأ. شبث  بن منصور  محركة، عن أبي العتاهية.  ومحمد بن عبد الرحمن  الواسطي  الملقب بالشبث  محركة،  محدثون  روى الأخير عن أبي الوقت. شبيث  كزبير: جبيل بحلب  يذكر مع الأحص. قال ياقوت: أما الأحص، فكورة مشهورة، ذات قرى ومزارع، قصبتها خناصرة، وقد خربت الآن، وأما شبيث: فجبل في هذه الكورة أسود في رأسه فضاء، فيه أربع قرى، خربت جميعها، ومن هذا الجبل يقطع أهل حلب حجارة رحيهم، وهي سود خشنة، قال ياقوت: وهذا من ترادف الاسمين بمكانين بالشام، ومكانين بنجد من غير قصد، فهو عجيب، ويجوز أن تكون ربيعة فارقت منازلها، وقدمت الشأم، فأقاموا به وسموا هذه بتلك. شبيث:  ماء  معروف، ورد ذكره في الحديث، وفي المعجم: موضع بنجد يذكر مع الأحص، كانت بهما منازل بني ربيعة، ثم منازل بني بكر ابن وائل. وتغلب، ومنه المثل  تجاوزت بالماء الأحص وبطن شبيث  وقال النابغة الجعدي:
  فقال تجاوزت الأحص وماءه                      وبطن شبيث وهو ذو مترسم شبيث  بن الحكم بن مينا، فرد  ، هكذا نقله الحافظ، وسبق للمصنف في الموحدة أيضا، وهو خطأ.  ودارة شبيث لبنى الأضبط  ببطن الجريب.  وعمر بن هلال بن بطاح الشبيثي، محدث  سمع عبد الحق اليوسفي.  وشبابيث النار: كلاليبها، واحده شبوث  كتنور  وشباث  كرمان. شبيثة  كجهينة: ة  ، نقله الصاغاني. شباث  كغراب: ابن حديج بالحاء المهملة وآخره جيم مصغرا، ابن سلامة البلوى  صحابي، ولد ليلة العقبة  الأولى. قلت: وأبوه أبو شباث: صحابي عقبي، وأمه أم شباث، لها صحبة أيضا.

### Türkçe

**التشبث** şey ile: ona tutunmak, ona yapışmak ve ona sarılmada şiddet; Şihâb onu Şifâ şerhinde, içinde zayıflık bulunan şeye tutunmak diye kayıtladı; **العناية**’de onu zayıflık ile beraber tutunmak diye tefsir etti; dedi ki: bundan dolayı “örümcek **متشبث**tir” denildi; **التمسك** ondan daha kuvvetlidir; bunu şeyhimiz söyledi. Ve **شبث** şey’i: onu astı ve aldı; İbnü’l-A‘râbî’ye beyitler hakkında soruldu, dedi ki: “Onları nereden **شبثتها** ettiğimi bilmiyorum”; yani onları astım ve aldım. Ve adam **شبث**tir, **كتف** gibi; tabiatı bu olduğu zaman. Ve Ömer’in hadîsinde: dedi ki: “Zübeyr, azı diş; sert; **شبث**.”

**الشبث** şey ile: ona tutunan; denir: **شبث** **يشبث** **شبثا**. Adam **شبثة ضبثة** **كهمزة**: boynuzdaşına ملازم; kesre ile; ondan ayrılmaz. Ve **الشبث** kesre ile, yani sonra sükûn; bizde böyle ضبط edilmiştir; **اللسان**’da şîn ve bâ’nın kesresiyle; yukarıda **المثناة الفوقية**’de onun ضبطı **كفلز** olarak, **بقلة** ile geçti; ve **اللسان**’da: onun bir bitki olduğu; Ebû Hanîfe onu hikâye etti; Ebû Mansûr dedi ki: “**الشبث** denilen **البقلة** ise muarrabdır”; dedi ki: “Bahreynlilerin **سبت** (sîn ve tâ ile) dediklerini gördüm; aslı Farsçada شوذ’dur.” Dedim ki: onun hakkında söz kendi yerinde geçti.

Ve hareke ile: **العنكبوت**; bazıları onunla umumî kıldı; ve denildi ki: o, çok ayaklı, büyük **العنكبوت**tur. Ve altı uzun ayaklı, sırtı ve ayakların sırtları sarı, başı siyah, gözü mavi olan bir küçük hayvancık. Ve denildi ki: o, çok ayaklı, büyük başlı bir küçük hayvancık; yerin yılanımsılarındandır. Ve denildi ki: o, ağzı geniş, art tarafı yüksek bir küçük hayvancık; toprağı bozar; çiğ vakti yanında olur; akrepleri yer; ve o, **شحمة الأرض** diye adlandırılandır. Ve çoğulu **شبثان**; kesre ile; ve **أشباث**. Sâ‘ide b. Cüeyye bir kılıcı vasfederek dedi:

  ترى أثره في صفحتيه كأنه                      مدارج شبثان لهن همـيم

**شبث**, lâm’sız: Ebû Sa‘îd; sahâbî. Dedim ki: o, **شبث بن سعد البلوى**’dir; Mısır’ın fethine şahit oldu; ondan Ebân rivayet etti. **شبث بن ربعي بن حصن ابن عثيم بن ربيعة بن زيد بن رياح بن يربوع التميمي**: tâbiî; âbidlerden, nâsik bir süvârî idi; Ali ile beraberdi, Allah ondan razı olsun; ve Âl-i **شبث**’in Kûfe’de bir bakiyesi vardır; Belâzürî böyle dedi. İbn Hibbân’ın **الثقات** kitabında: **شبث بن ربعي**; Benî Yerbû‘ b. Hanzala’dandır; Ali’den ve Huzeyfe’den rivayet eder; ondan Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî (rivayet eder). Bunu bildiğinde, şeyhimizin sözü: “doğrusu onda **شبيب**’dir; aralarında alttan yâ bulunan iki **موحدتين** ile” sözü hatadır.

**شبث بن منصور**; harekeli; Ebû’l-Atâhiye’den. Ve **محمد بن عبد الرحمن الواسطي**; **بالشبث** lakaplı; harekeli; muhaddislerdir; sonuncusu Ebû’l-Vakt’ten rivayet etti.

**شبيث** **كزبير**: Halep’te bir küçük dağ; **الأحص** ile beraber zikredilir. Yâkût dedi ki: “**الأحص** ise meşhur bir kûradır; köyler ve ekinlikler sahibidir; kasabası Hınâsıra’dır; şimdi harap olmuştur. **شبيث** ise: bu kûrada bir dağdır; tepesinde bir açıklık bulunan siyah (bir dağ); içinde dört köy vardır; hepsi harap olmuştur; ve bu dağdan Halep halkı değirmen taşlarının taşlarını keser; onlar siyah, kaba (taşlar)dır.” Yâkût dedi ki: “Bu, Şam’da iki mekânda ve Necd’de iki mekânda, kasıtsız olarak iki ismin birbirine terâdüfündendir; bu acayiptir. Ve câizdir ki Rabîa menzillerinden ayrılmış, Şam’a gelmiş, orada ikamet etmiş ve bunu ona (ötekine) isimlendirmişlerdir.”

**شبيث**: bilinen bir su; hadîste zikri vârid olmuştur. Ve **المعجم**’de: Necd’de bir mevki; **الأحص** ile beraber zikredilir; ikisinde Benî Rabîa’nın menzilleri vardı; sonra Benî Bekr b. Vâil’in menzilleri; ve Tağlib. Ve ondan mesel: “Su ile **الأحص**’ı ve **بطن شبيث**’i geçtin.” Nâbiga el-Ca‘dî dedi:

  فقال تجاوزت الأحص وماءه                      وبطن شبيث وهو ذو مترسم

**شبيث بن الحكم بن مينا**: **فرد**; hâfız böyle nakletti; ve musannifin **الموحدة**’da da daha önce geçti; o hatadır. Ve **دارة شبيث**; Benî el-Aḍbaṭ’a; Batnü’l-Cerîb’de. Ve **عمر بن هلال بن بطاح الشبيثي**; muhaddis; Abdülhak el-Yûsufî’yi işitti. Ve **شبابيث النار**: onun kancaları; tekili **شبوث** **كتنور** ve **شباث** **كرمان**. **شبيثة** **كجهينة**: ة; Sâğânî onu nakletti.

**شباث** **كغراب**: Hâ’sı mu‘ceme olmayan (mühmel) ve sonu küçültme olarak cîm olan **حديج**’in oğlu; **سلامة البلوى**’nin oğlu; sahâbî; birinci Akabe gecesi doğdu. Dedim ki: ve babası Ebû **شباث**: Akabe’ye katılmış sahâbî; ve annesi Ümmü **شباث**; onun da sahbeliği vardır.
