# شبح (ش-ب-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ب - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والشين والباء معهما
ح ش ب، ش ح ب، ح ب ش، ش ب ح مستعملات
حشب:
الحَوْشَبُ: عظمٌ في باطِن الحافِر بينَ العَصَب والوَظيف. والحَوْشَبُ: العظيم البطن، قال الأعلم الهذلي:
وتجُرُّ مُـجـرِيةٌ لـهـا		لَحمي إلى أجرٍ حَواشِبْ
وقال العَجّاج في الوَظيف:
في رُسُغٍ لا يَتَشَكَّى الحَوْشَبا
الحَوْشَب: من أسماء الرجال.
شحب:
شَحَبَ يَشحَبُ شُحوباً: أي تَغَيَّر من سَفَرٍ أو هُزال أو عَمَل، قال:
فإنّ كِرامَ الناس بادٍ شُحُوبُها
حبش:
الحَبَشُ: جنْس من السُودان، وهم الحُبْشان والحَبْش، وفي لغة يقولون: الحَبَشِة على بناء سَفَرة، وهذا خطأ في القياس لأنّك لا تقول حابش كما تقول: فاسق وفَسَقة، ولكنّه سارَ في اللَّغات وهو في اضطِرار الشعر جائز. والأُحُبوش كالحَبَش، قال:
كأنَّ صِيران المَهَا الأخلاطِ		بالرَّمْل أُحبُوشٌ من الأنباطِ
وأما الأحابيش فكانوا أحياءَ من القارَة انضَمُّوا إلى بني ليث في الحَرْب التي وقَعَت بينهم وبينَ قُرَيش قبلَ الإسلام فيها إبليس لقريش: إني جارٌ لكم من بني كبْت فواقِعوا محمداً، أتاهم في صورة سُراقة بن مالك بن جَعْثم، وذلك حيث يقول الشاعر:
لَيْثٌ ودِيِلٌ وكعبٌ والتـي ظَـأَرَتْ		جُمْعَ الأحابيشِ لمّا احمَرَّتِ الحَدَقُ
سُمُّوا بذلك لتَجَمُّعِهم فلمّا صارَ لهم ذلك الاسمُ صارَ التَحبيش في الكلام كالتجمع، قال رؤبة:
أولاك حَبَّشتُ لهم تَـحـبـيشـي		فَرضي وما جَمَّعْت من خُروشي
والحُبْشّيُة: ضَرْبٌ من النَّمْل سُودٌ عِظامٌ، لمّا جَعَلوا ذلك اسماً غيَّروا اللفظ ليكونَ فَرقاً بين النسبةِ والاسمِ. النِسبةُ: حبَشيَّة، والاسم: حبُشْيّة. وعلى هذا أيضاً الحُبْشيّة: ناقةٌ شديدة السَواد.
شبح:
الشَبَحُ: ما بَدا لكَ شَخصُه من الخلق، يقال: شَبَحَ لنا أي مَثَلَ، وجمعهُ: أشباح، قال:
رَمَقْتُ بعيَنْي كل شَبْحٍ وحائِلِ
وقال:
كأنَّما الرَحْلُ منهما فوقَ ذي جُدَدٍ		ذبِّ الريادِ إلى الأشباح نَظّـارِ
أي كثير الرِياد وهو الاقبال والادِبار في الرَعْيِ. ويقال في التصريف أسماءُ الأشباح وهو ما أدرَكَتْهُ الرُؤيةُ والحِسُّ، وأسماء الأعمال: ما لا تدركه الرؤيةُ ولا الحِس. والشَبْحُ: مَدُّك الشَيءَ بينَ أوتاد ليَجِفَّ. والمضُروبُ يُشّبُح إذا مُدَّ للجَلْد. ورجُلٌ مَشبُوح الذِراعَيْن: أي طويلُهما، قال أبو ذؤيب:
فذلك مَشبُوحُ الذراعَـيْن خَـلْـجَـمٌ		خَشُوفٌ إذا ما الحَرْبُ طالَ مِرارُها

##### Türkçe

باب **الحاء** ve**الشين** ve**الباء** onlarla birlikte
**ح ش ب**، **ش ح ب**، **ح ب ش**، **ش ب ح** kullanımdadırlar.

**حشب**:
**الحَوْشَبُ**: sinirin ve **الوَظيف**’in arasında, toynağın iç tarafında bir kemiktir. Ve **الحَوْشَبُ**: karınlı iri (kimse); **الأعلم الهذلي** dedi ki:
Ve ona ait bir **مُـجـرِيةٌ** sürükler		etimi **حَواشِبْ**’e kadar bir ücrete.
Ve **العَجّاج** **الوَظيف** hakkında dedi ki:
Bir bilekte ki **الحَوْشَبا**’dan şikâyet etmez.
**الحَوْشَب**: erkek adlarındandır.

**شحب**:
**شَحَبَ يَشحَبُ شُحوباً**: yani bir yolculuktan yahut zayıflıktan yahut işten dolayı değişti; dedi ki:
Şüphesiz insanların keremlilerinin, onun **شُحُوبُها**’sı (solgunluğu) görünürdür.

**حبش**:
**الحَبَشُ**: Sudanlılardan bir cinstir; onlar **الحُبْشان** ve **الحَبْش**’tir. Ve bir dilde derler ki: **الحَبَشِة** (kalıbı **سَفَرة** üzere); bu kıyasta hatadır; çünkü sen, **فاسق** ve **فَسَقة** dediğin gibi **حابش** demezsin; fakat dillerde yürümüştür ve şiirin zorunluluğunda câizdir. Ve **الأُحُبوش** **الحَبَش** gibidir; dedi ki:
Sanki karışık **المَهَا**’nın sürüleri		kumda Nabatlılardan bir **أُحبُوشٌ**.
أما **الأحابيش** ise, **القارَة**’den birtakım kabilelerdi; İslâm’dan önce, kendileriyle **قُرَيش** arasında vuku bulan savaşta **بني ليث**’e katıldılar; onda İblis Kureyş’e: “Ben **بني كبْت**’ten size komşuyum; öyleyse Muhammed’le çarpışın” dedi; onlara **سُراقة بن مالك بن جَعْثم** suretinde geldi; bu, şairin söylediği yerdir:
**لَيْثٌ** ve **دِيِلٌ** ve **كعبٌ** ve emziren (kabile)		**الأحابيشِ**’in topluluğu, gözbebekleri kızarınca.
Onlar, toplanmalarından dolayı bununla adlandırıldılar; sonra o ad onlar için yerleşince, sözde **التَحبيش** toplanma gibi oldu; **رؤبة** dedi ki:
Onlar için **تَـحـبـيشـي**’mi **حَبَّشتُ** (topladım)		razı oldu; ve **خُروشي**’mden topladığımı (bir araya getirdiğimi) değil.
Ve **الحُبْشّيُة**: siyah, iri bir karınca türüdür; bunu bir ad kıldıklarında, nisbet ile ad arasında fark olsun diye lafzı değiştirdiler. Nisbet: **حبَشيَّة**; ad: **حبُشْيّة**. Bunun üzere ayrıca **الحُبْشيّة**: çok siyah bir dişi devedir.

**شبح**:
**الشَبَحُ**: mahlûkattan sana şahsı görünen şeydir; denir ki: **شَبَحَ لنا** yani göründü; çoğulu: **أشباح**; dedi ki:
Gözümle her **شَبْحٍ**’ı ve engeli gözetledim.
Ve dedi ki:
Sanki iki (deve)den semer, çizgili birinin üstünde		**الريادِ**’ın (gidip gelmenin) **الأشباح**’a doğru çok bakanı.
Yani **الرِياد**’ı çoktur; o, otlamada yönelme ve geri dönmedir. Ve tasrifte denir: **أسماءُ الأشباح**: görüşün ve duyunun idrak ettiği şeydir; ve **أسماءُ الأعمال**: görüşün de duyunun da idrak etmediği şeydir. Ve **الشَبْحُ**: bir şeyi kurusun diye kazıklar arasında germendir. Ve dövülen (kimse), derisi için gerildiğinde **يُشّبُح** olur. Ve **رَجُلٌ مَشبُوح الذِراعَيْن**: yani ikisi uzundur; **أبو ذؤيب** dedi ki:
İşte o, iki kolu **مَشبُوحُ** olan bir **خَـلْـجَـمٌ**’dır		**خَشُوفٌ**; savaş, tekrarları uzadığında.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَبَحُ: الشَخْصُ، وقد يُسَكّنُ. أبو عمرو: الشَبْحانُ: الطويل. ورجل مَشْبوحُ الذِراعين، أي عريضهما، وكذلك شَبْحُ الذراعيْن بالتسكين. تقول منه شَبُحَ الرجلُ بالضم. والحِرْباءُ يَشْبَحُ على العودِ، أي يَمْتَدُّ وتَشْبيحُ الشيءِ: جَعْله عَريضاً.

##### Türkçe

**الشَبَحُ**: şahıs; ve (bâzen) sükûnlu okunur. Ebû Amr: **الشَبْحانُ**: uzun (boylu). Ve **مَشْبوحُ الذِراعين** adam; yani ikisi geniş (olan); ve bunun gibi, sükûn ile **شَبْحُ الذراعيْن**. Ondan şöyle dersin: adam damme ile **شَبُحَ**. Ve kertenkele **يَشْبَحُ** dal üzerinde; yani uzar. Ve **تَشْبيحُ الشيءِ**: onu geniş kılmak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ش ب
حشب ، حبش ، شحب ، شبح : مستعملة .
حشب : قال الليث : الحوْشَب : عَظْمٌ في باطن الحافر بين العَصَبِ والوَظِيفِ ، قال : والحَوْشَبُ : العَظِيم البطن مثله ، وأنشد بَيْتَ الأَعْلَم الهُذَلي :
وتَجُرُّ مُجْرِيةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حواشِبْ
أَجْرٍ جمع جِرْوٍ على أَفْعُل . وقال أبو عمرو : الحَوْشبُ : حَشْوُ الحافرِ ، والجُبَّةُ الذي فيه الحَوْشَبُ ، قال والدَّخِيس : بين اللَّحْمِ والعَصَب ، وأنشد :
في رُسُغٍ لا يَتَشَكّى الحوْشَبا
وقال أبو عُبَيدة : الحوْشَب : مَوْصِل الوَظيف في الرُّسْغ ، وقال : الحوْشبانِ : عَظْما الرُّسغَيْن . ومما يذكر من شعر أَسَد بن ناعِصَة :
وخَرْقٍ تَبَهْنَسُ ظِلْمانُه
يُجَاوِبُ حوْشَبَه القَعْنَبُ
قيل : القَعْنَبُ : الثعلب الذَّكَر ، والحوْشَب : الأرنَب الذَّكَر ، وقيل : الحَوْشَبُ : العِجْل : وهو وَلَد البقر .
وقال الآخر :
كأنَّها لما أزْلأَمّ الضُّحى
أُدْمانَةٌ يَتْبَعُها حوْشَبُ
وقال بعضهم : الحَوْشَبُ : الضامرُ والحوْشبُ : العظيم البطن ، فجعله من الأَضْداد ، وأنشد :
في البُدْن عِفْضَاجٌ إذا بدَّنْتَه
وإِذا تُضَمِّره فحَشْرٌ حوْشَبُ
فالحشْر : الدقيق ، والحوْشَب : الضَّامر .
وقال المؤرّج : احتَشب القومُ احتِشاباً إذا اجتمعوا .
وقال أبو السَّمَيْدع الأعْرابي : الحَشيب من الثياب والخَشِيب والجَشِيب : الغليظ .
وقال المُؤرّج : الْحَوْشَبُ والْحَوْشَبَة : الجماعة من النّاس .
شبح : قال الليث : الشَّبحُ : ما بدا لك شخصُه
من النَّاس وغيرهم من الْخَلق ، يقال : شَبَح لنا أي مَثَل ، وأنشد :
رَمَقْتُ بِعَيْنِي كلَّ شَبْح وحائِل
والجميع الأشباح . ويقال في التصريف : أسماء الأشباح : وهو ما أدركته الرُّؤْية والْحِسُّ .
قال : والشَّبْح : مَدُّكَ شيئاً بين أَوتاد . والمضروب يُشبَحُ إذا مُدَّ للجَلْد .
وفي صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان مشبوح الذِّراعين أي عريض الذِّراعين ، وقال الليث أي طويلَها .
وفي بعض الروايات : أنه كان شَبْحَ الذِّراعين .
ويقال : شبحتُ العود شَبْحاً إذا نَحَتَّهُ حتى تُعَرِّضَه .
ويقال : هلك أشباحُ ماله أي هلك ما يُعرف من إبله وغنمه وسائر مواشيه ، وقال الشاعر :
ولا تذهب الأحسابُ من عُقْرِ دارنا
ولكن أشباحاً من المال تَذْهَب
ويقال : شَبَح الداعي إذا مد يده للدعاء وقال جرير :
وعليكِ من صلوات ربِّك كلَّما
شبَح الْحَجيجُ الملْبِدونَ وغاروا
شحب : الليث : شحَب يَشْحَب لونُ الرجل شُحوباً إذا تغير من هُزال أو عمل أو سفر . أبو زيد : شحَب لَونه يشْحُب ويشحَب ، ويقال : شَحَب وشَحُب ، وقال لَبِيد :
رأَتني قد شَحَبْت وسَلَّ جسمي
طِلاَبُ النَّازِحات من الهموم
حبش : قال الليث : الحَبَش : جنس من السودان ، وهم الحَبيشُ والحُبْشان ، ويقال الحَبَشَة على بناء سَفَرَة ، قال : وهذا خطأ في القياس ، لأنك لا تقول للواحد حابش مثل فَاسِق وفَسَقَه ولكن لما تُكُلِّمَ به سار في اللغات وهو في اضطرار الشعر جائز .
قال : والأُحْبُوش : جماعة كالحَبَش ، وقال العجّاج :
كأَنَّ صِيران المَها الأخْلاطِ
بالرَّمْل أُحْبُوشٌ من الأنباطِ
قال : وأما الأحابيش فكانوا أحياء من القارَة انضمُّوا إلى بني لَيْثٍ في الحرب التي وقعت بينهم وبين قريش قبل الإسلام ، فقال إبليس لقريش : إني جار لكم من بني ليث فواقعوا محمَّدا ، وفيه يقول القائل :
لَيْثٌ ودِيلٌ وكَعْبٌ والتي ظَأَرت
جُمْعَ الأحابيش لمَّا احمَرّت الْحَدَقُ
قال : فلما سميت تلك الأحياء بالأحابيش من قبل تَجمُّعها صار التحبيش في الكلام كالتَّجميع ، وقال رُؤْبةُ :
أولاكِ حَبَّشْتُ لهم تحبيشي
وقال غيره : حَبَّشتُ لعيالي وهَبَّشت أي كسبت وجمعت ، وهي الحُباشة والهُباشة وأنشد :
لولا حُباشاتٌ من التَّحبيش
وتحبَّش القوم وتهبشوا إذا تجمعوا .
قال الأصمعي : وقال اللِّحياني : إن المجلس ليجمع حُباشات وهُباشات أي ناساً ليسوا من قبيلة واحدة .
الليث : الْحُبشِيَّة : ضرب من النمل سُود عِظام ، لمَّا جُعل ذلك اسماً لها غيَّروا اللفظ ليكون فرقاً بين النسبة والاسم ، فالاسم حُبْشِيَّة ، والنسبة حَبَشِيّة .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : من أسماء العُقاب الحُباشِيَّة ، والنُّساريَّة تُشبَّه بالنِّسر .

##### Türkçe

ح ش ب
**حشب** ، **حبش** ، **شحب** ، **شبح** : kullanımdadır.

**حشب** : Leys dedi: **الحوْشَب**: sinir ile **الوَظِيف** arasında, toynağın iç tarafında bir kemiktir. Dedi: **الحَوْشَبُ**: bunun gibi, karın kısmı büyük olan (şey)dir. Ve **الأَعْلَم الهُذَلي**’nin beytini okudu:
وتَجُرُّ مُجْرِيةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حواشِبْ
**أَجْرٍ**: **أَفْعُل** vezni üzere **جِرْوٍ**’nun çoğuludur. Ebû Amr dedi: **الحَوْشبُ**: toynağın dolgusudur; ve **الجُبَّةُ**: içinde **الحَوْشَبُ** bulunan (kısım)dır. Dedi: ve **الدَّخِيس**: et ile sinir arasındadır. Ve okudu:
في رُسُغٍ لا يَتَشَكّى الحوْشَبا
Ebû Ubeyde dedi: **الحوْشَب**: **الرُّسْغ**’da **الوَظيف**’in birleşme yeridir. Dedi: **الحوْشبانِ**: iki **الرُّسغ**’un iki kemiğidir. Ve **أَسَد بن ناعِصَة**’nin şiirinden zikredilenlerdendir:
وخَرْقٍ تَبَهْنَسُ ظِلْمانُه
يُجَاوِبُ حوْشَبَه القَعْنَبُ
Denildi: **القَعْنَبُ**: erkek tilkidir; ve **الحوْشَب**: erkek tavşandır. Ve denildi: **الحَوْشَبُ**: buzağıdır; o, sığırın yavrusudur.

Diğeri dedi:
كأنَّها لما أزْلأَمّ الضُّحى
أُدْمانَةٌ يَتْبَعُها حوْشَبُ
Bazıları dedi: **الحَوْشَبُ**: zayıf (olan)dır; ve **الحوْشبُ**: karın kısmı büyük (olan)dır; böylece onu zıt anlamlılardan kıldı. Ve okudu:
في البُدْن عِفْضَاجٌ إذا بدَّنْتَه
وإِذا تُضَمِّره فحَشْرٌ حوْشَبُ
Buna göre **الحشْر**: ince (olan)dır; ve **الحوْشَب**: zayıf (olan)dır.

Müerric dedi: **احتَشب القومُ احتِشاباً**: toplandıkları zaman (böyledir).

Ebû’s-Semeydâ‘ el-A‘râbî dedi: elbiselerden **الحَشيب** ve **الخَشِيب** ve **الجَشِيب**: kalın (olan)dır.

Müerric dedi: **الْحَوْشَبُ** ve **الْحَوْشَبَة**: insanlardan bir topluluktur.

**شبح** : Leys dedi: **الشَّبحُ**: insanlardan ve onlardan başkasından, yaratılmışlardan, sana şahsı görünen şeydir. Denir ki: **شَبَح لنا** yani göründü. Ve okudu:
رَمَقْتُ بِعَيْنِي كلَّ شَبْح وحائِل
Çoğulu **الأشباح**’tır. Ve tasrifte denir: **أسماء الأشباح**: o, görme ve duyunun idrak ettiği şeydir.

Dedi: ve **الشَّبْح**: kazıklar arasında bir şeyi uzatmandır. Ve dövülen (kimse) **يُشبَحُ**: deriye (vurmak) için uzatıldığı zaman.

Ve Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatında: onun **مشبوح الذِّراعين** olduğu (vardır); yani iki kolu geniş (idi). Leys dedi: yani onların uzun (olanı).

Bazı rivayetlerde: onun **شَبْحَ الذِّراعين** olduğu (vardır).

Ve denir: **شبحتُ العود شَبْحاً**: onu yonttuğun zaman, ta ki onu genişletene kadar.

Ve denir: **هلك أشباحُ ماله**: develerinden, koyunlarından ve diğer hayvanlarından bilinen şey helâk oldu. Şair dedi:
ولا تذهب الأحسابُ من عُقْرِ دارنا
ولكن أشباحاً من المال تَذْهَب
Ve denir: **شَبَح الداعي**: dua için elini uzattığı zaman. Cerîr dedi:
وعليكِ من صلوات ربِّك كلَّما
شبَح الْحَجيجُ الملْبِدونَ وغاروا

**شحب** : Leys: **شحَب يَشْحَب**: adamın rengi, zayıflıktan yahut işten yahut yolculuktan değiştiği zaman, **شُحوباً** (olarak). Ebû Zeyd: **شحَب لَونه**: **يشْحُب** ve **يشحَب**. Ve denir: **شَحَب** ve **شَحُب**. Lebîd dedi:
رأَتني قد شَحَبْت وسَلَّ جسمي
طِلاَبُ النَّازِحات من الهموم

**حبش** : Leys dedi: **الحَبَش**: siyahlardan bir cinstir; onlar **الحَبيشُ** ve **الحُبْشان**’dır. Ve **الحَبَشَة** denir, **سَفَرَة** binası üzere. Dedi: bu kıyasta hatadır; çünkü tekil için **حابش** demezsin, **فَاسِق** ve **فَسَقَه** gibi; fakat onunla konuşulduğu için dillerde yürüdü; ve şiirin zorunluluğunda câizdir.

Dedi: ve **الأُحْبُوش**: **الحَبَش** gibi bir topluluktur. A‘câc dedi:
كأَنَّ صِيران المَها الأخْلاطِ
بالرَّمْل أُحْبُوشٌ من الأنباطِ
Dedi: **الأحابيش**’e gelince: onlar, İslâm’dan önce, kendileri ile Kureyş arasında vuku bulan savaşta, Benî Leys’e katılan **القارَة**’dan kabilelerdi. İblîs Kureyş’e dedi: Ben Benî Leys’ten sizin için bir komşuyum; öyleyse Muhammed’le çarpışın. Bunun hakkında söyleyenin sözü:
لَيْثٌ ودِيلٌ وكَعْبٌ والتي ظَأَرت
جُمْعَ الأحابيش لمَّا احمَرّت الْحَدَقُ
Dedi: o kabileler, toplanmalarından dolayı **الأحابيش** diye adlandırılınca, sözde **التحبيش** toplama gibi oldu. Rü’be dedi:
أولاكِ حَبَّشْتُ لهم تحبيشي
Başkası dedi: **حَبَّشتُ**: ailem için; ve **هَبَّشت**: yani kazandım ve topladım. O, **الحُباشة** ve **الهُباشة**’dır. Ve okudu:
لولا حُباشاتٌ من التَّحبيش
Ve **تحبَّش القوم** ve **تهبشوا**: toplandıkları zaman.

Asma‘î dedi: ve Lihyânî dedi: Meclis, **حُباشات** ve **هُباشات** toplar; yani tek bir kabileden olmayan insanlar.

Leys: **الْحُبشِيَّة**: büyük siyah karıncalardan bir türdür. O, ona bir isim kılınınca, nisbet ile isim arasında fark olsun diye lafzı değiştirdiler; isim **حُبْشِيَّة**’dir, nisbet **حَبَشِيّة**’dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: kartalın isimlerinden **الحُباشِيَّة**’dir; ve **النُّساريَّة** (de); **بالنِّسر**’e benzetilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والباء وما يثلثهما)
(شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال:
* مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) *
أي دبيب.
(شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه امتداداً وعِرَضاً. والمشبوح: الرجلُ العُظَام. قال أبوذُؤَيبٍ الهذليّ:
* وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ([2]) *
وشبَحْتُ الشيءَ: مددتُه. و[من] ذلك شَبْحُه ذراعَيه في الدُّعاء وغيرِهِ. ويقال للحرباء إِذا امتدَّ على العود: قد شَبَحَ.
(شبر) الشين والباء والراء أصلان: أحدهما بعض الأعضاء، والآخر  الفَضْل والعطاء.
فالأول: الشِّبر: شِبر الإنسان، وهو مذكر، يقال: شَبَرْتُ الثّوبَ شَبراً. والشِّبر: الذي يُشبَر به. ويقال للرّجُل القصير المتقارِب الخلْق: هو قصير الشَّبر. والمَشَابِر: أنهارٌ تنخفض فيتأدَّى إليها الماء. وكأنَّها إِنما سمِّيت مشابِرَ لأنَّ عَرْضَها قليل.والأصل الثاني الشّبَرُ: الخير والفضل والعطاء. قال عديّ:
* لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ([3]) *
ويقال : أَشْبَرتُه بكذا، أي خَصَصْتُهُ. ورُويَ عن بعضهم أنَّه قال: الشَّبَر: شيء يعطيه النّصارى بعضُهم بعضاً على معنى القُربان([4]). وليس هذا بشيء. وقياس الشَّبَر ما ذكرناه.
ومن الباب قولُهم: أعطاها شَبْرَها، وذلك في حقِّ النِّكاح إِذا أعطاها حقَّها. وجاء في الحديث أنَّه نهى عن شَبْر الجَمَل، وذلك كِراؤه والذي يُؤخَذ على ضرابه، وذلك كعَسْب الفحل. ويقال من الباب شُبِّرَ، إِذا عُظِّم.
(شبص) الشين والباء والصاد ليس بشيء. وحكى ابنُ دريدٍ([5]): الشَّبَص الخُشونة. وليس هو بشيءٍ. قال: ويقال: تَشَبَّصَ الشجر: دخل بعضُهُ في بعضٍ([6]).
(شبع) الشين والباء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على امتلاءٍ في أكل وغيره. من ذلك شَبِعَ الرجل شِبَعاً وشِبْعاً، ورجلٌ شبعانُ. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك أشبعت الثّوبَ صِبْغاً. ويقال امرأة شَبْعَى الخَلخال، أي ممتلئة، وذلك مِنْ كَثْرَة لحمِ ساقها. ومن ذلك قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ"، يريد المتكَثِّر بما ليس عنده، وهذا مَثَلٌ، كأنَّه أرادَ: يُظهر شِبَعاً وهو جائع، وذلك كما تقول العرب: "تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع". ومن الباب قولُهم: [ثوبٌ([7])] شَبِيع الغَزْلِ، أي كثيرُهُ.
ومما يجري مَجرى التّشبيه من هذا الباب: قولهم: شبِعت من هذا الأمر ورَوِيت، وذلك [إِذا] كرهتَه.
(شبق) الشين والباء والقاف كلمةٌ واحدة: الشَّبَق، وهو شهوة النِّكاح.
(شبك) الشين والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخلُ الشيء. يقال شبَّكَ أصابعَهُ تشبيكاً. ويقال: بين القوم شُبْكَةُ نَسَبٍ، أي مُداخَلة. ومن ذلك الشَّبَكة.
(شبل) الشين والباء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عطفٍ ووُدٍّ. يقال لكل عاطفٍ على شيء وادّ له: مُشْبِل. ومنه اشتقاق الشِّبْل، وهو ولد الأَسَد. لعطف أَبَوَيْه عليه. ويقال لبؤةٌ مُشْبِلٌ، إِذا كان معها أولادُها. وأشبلتِ المرأةُ، إِذا صَبَرتْ على أولادها فلم تتزوَّجْ. وقال الكميت:
* المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ([8]) *
وحكي عن الكسائيّ: شَبَلْت في بني فلانٍ، إِذا نَشَأتَ فيهم. وقد شَبَل الغلامُ أحْسَنَ الشُّبول، إِذا أدْرَكَ. وهذا على السَّعة والمجاز، لأنَّه يُشبَل عليه أي يُعطَف.
(شبم) الشين والباء والميم كلمتان متباينتان جدّاً. إحداهما الشَّبَم: البَرْد، والشّبِم : البارد. والأخرى الشِّبَام: خشبة تُعَرَّضُ في *فم الجدْي لئَلا يرضع، ثمّ يشبَّه بذلك فيقال الشِّبامان: خيطانِ في البرقع، تشدُّهما المرأةُ في قفاها.
(شبه) الشين والباء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تشابُه الشّيء وتشاكُلِهِ لوناً وَوَصْفاً. يقال شِبْه وشَبَه وشَبيه. والشّبَهُ([9]) من الجواهر: الذي يشبه الذّهَب. والمُشَبِّهَات([10]) من الأمور: المشكلات. واشتبه الأمرانِ، إذا أَشْكَلاَ.
ومما شذ عن ذلك الشّبَهَانُ([11]).
(شبو) الشين والباء والحرف المعتل أصلان، أحدهما يدل على حَدٍّ وحِدّة، والآخر يدل على نَمَاءٍ([12]) وفضلٍ وكرامة.
فالشّبَاةُ حَدُّ كلِّ شيء شَبَاتُهُ، والجمع الشّبَا والشَّبَوَات. والشَّبْوَةُ([13]): اسم للعقرب، وإِنّما سمِّيت بذلك لِشَبَاةِ إِبْرَتها. قال:
* قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ([14]) *
وذكر اللِّحياني أنَّ الجاريةَ الفحّاشة يقال لها شَبْوة. وإِنّما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها بالعقرب.
والأصل الآخر الإشباء: الإكرام: يقال أتى فلانٌ فلاناً فأَشْبَاهُ، أي أكرمَه. ويقال أَشَبَيْتُ الرَّجُلَ، إِذا رفعتَه للمجد والشّرف. قال ذو الإصبع:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])والمُشْبِي: الذي يُولَد لـه ولدٌ ذكيٌّ، وقد أَشْبَى. وأَشْبَت الشَّجرةُ: طالت. ويقال أَشبَى فلاناً ولدُهُ، إِذا أَشْبهوه. وأنشدوا:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])والله أعلم.
--------------ـ
([1]) لساعدة بن جؤية في اللسان (شبث) وديوانه 230، وسيأتي في (هم). وصدره:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) صدر بيت لأبي ذؤيب في ديوانه 30. وعجزه: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) قبله في اللسان (شبر): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([5]) الجمهرة (1: 291).
([6]) زاد بعده في الجمهرة: "لغة يمانية"، وكذا في اللسان.
([7]) التكملة من المجمل واللسان.
([8]) جزء من بيت له في اللسان (لبب، شبل). وسيأتي في (لب). وهو بتمامه:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
 ([9]) ويقال أيضاً الشبه بالكسر. وتحقيقه أنه ضرب من النحاس يلقى عليه مادة أخرى فيصفر ويشبه الذهب.
([10]) وكذا في المجمل مع هذا الضبط. وفي اللسان "المشتبهات". وفي القاموس: "وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة". فهن ثلاث لغات.
([11]) الشبهان: ضرب من العضاه أو من الرياحين.
([12]) في الأصل: "ماء"، تحريف.
([13]) في اللسان: "والنحويون يقولون: شبوة العقرب، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام".
([14]) بعده في اللسان (شبا):
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) سبق الكلام على هذا البيت في مادة (سر) ص 70.
([16]) في الأصل: "فقد ظلم"، وليس يقولها العرب.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, bâ ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)
(**شبث**) **الشين** ve **الباء** ve **الثاء**; bir kök(asıl)dır; şeyin şeye tutunmasına delâlet eder. Bundan, onların “**تشبّثْت**” sözüdür; yani: tutundum. Bundan **الشَّبَثُ** da vardır; o, yerin küçük yılanlarından bir küçük canlıdır; sanki geçtiği şeye tutunmuş gibidir. Çoğulu **شِبْثَانٌ**’dır. Dedi ki:
* **مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ**([1]) *
yani: debîb (sürünme).

(**شبح**) **الشين** ve **الباء** ve **الحاء**; sahih bir asıldır; şeyin enine bir uzamasına delâlet eder. Bundan **الشَّبَح** vardır; o, **الشَّخْص**tır; onda bir uzama ve en bulunduğu için bununla adlandırıldı. Ve **المشبوح**: iri kemikli adamdır. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:
* **وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ**([2]) *
Ve “**شبَحْتُ** şeyi”: onu uzattım. Ve [bundan] onun dua ve başkasında iki kolunu uzatması olan **شَبْحُه ذراعَيه** vardır. Ve bukalemuna, dal üzerinde uzadığı zaman: “**قد شَبَحَ**” denir.

(**شبر**) **الشين** ve **الباء** ve **الراء** iki asıldır: birisi organların bir kısmı, diğeri fazlalık ve bağıştır.
Birincisi: **الشِّبر**: insanın **شِبر**’idir; o müzekkerdir; “**شَبَرْتُ** elbiseyi bir **شَبراً**” denir. Ve **الشِّبر**: onunla ölçülen şeydir. Ve kısa, yaratılışı birbirine yakın adama: “o, **قصير الشَّبر**’dir” denir. Ve **المَشَابِر**: alçalan, böylece suyun kendisine ulaştığı nehirlerdir. Sanki onlar ancak **مشابِر** diye adlandırıldı; çünkü onların eni azdır. İkinci asıl: **الشّبَرُ**: hayır, fazilet ve bağıştır. Adî dedi ki:
* **لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ**([3]) *
Ve denir: “**أَشْبَرتُه** bununla”; yani: onu tahsis ettim. Ve bazılarından rivayet olundu ki o dedi: **الشَّبَر**: Hristiyanların, kurban([4]) manası üzere, bazısının bazısına verdiği bir şeydir. Ve bu bir şey değildir. Ve **الشَّبَر**’in kıyası, bizim zikrettiğimizdir.
Ve bâbdan onların sözü: “ona **شَبْرَها** verdi”; bu, nikâh hakkında, ona hakkını verdiği zaman(dır). Ve hadiste geldi ki o, **شَبْر الجَمَل**’den nehyetti; bu, onun kirasıdır ve onun çiftleşmesi üzerine alınan şeydir; bu da aygırın **عَسْب**’i gibidir. Ve bâbdan “**شُبِّرَ**” denir; büyütüldüğü zaman.

(**شبص**) **الشين** ve **الباء** ve **الصاد** bir şey değildir. İbn Düreyd([5]) nakletti: **الشَّبَص** pürüzlülüktür. Ve o bir şey değildir. Dedi ki: ve denir: “**تَشَبَّصَ** ağaç”; onun bazısı bazısının içine girdi([6]).

(**شبع**) **الشين** ve **الباء** ve **العين**; sahih bir asıldır; yemekte ve başkasında bir doluluğa delâlet eder. Bundan: adam **شَبِعَ**; **شِبَعاً** ve **شِبْعاً**; ve **شبعانُ** bir adam. Sonra bundan “elbiseyi boya ile **أشبعتُ**” türetildi. Ve “**شَبْعَى الخَلخال** bir kadın” denir; yani: dolgun; bu, onun baldır etinin çokluğundandır. Ve bundan onun -sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem- sözü: “**المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ**”; elinde olmayanla çokluk taslayanı kasteder; ve bu bir meseldir; sanki murad etti: tok görünür, hâlbuki açtır; bu da Arapların “**تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع**” demesi gibidir. Ve bâbdan onların sözü: [**ثوبٌ**([7])] **شَبِيع الغَزْلِ**; yani: onun çoğu.
Ve bu bâbdan teşbihe benzer şekilde cereyan eden şeylerden: onların sözü: “bu işten **شبِعت** ve **رَوِيت**”; bu, onu kerih gördüğün zaman(dır).

(**شبق**) **الشين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir: **الشَّبَق**; o, nikâh şehvetidir.

(**شبك**) **الشين** ve **الباء** ve **الكاف**; sahih bir asıldır; şeyin iç içe girmesine delâlet eder. “Parmaklarını **شبَّكَ**; **تشبيكاً**” denir. Ve “kavim arasında **شُبْكَةُ نَسَبٍ** vardır” denir; yani: iç içelik. Bundan **الشَّبَكة** vardır.

(**شبل**) **الشين** ve **الباء** ve **اللام**; sahih bir asıldır; şefkat ve sevgiye delâlet eder. Bir şeye şefkat eden ve onu seven her kimseye: **مُشْبِل** denir. Ondan **الشِّبْل**’in iştikakı vardır; o, aslan yavrusudur; anne-babasının ona şefkatinden dolayı. Ve “**لبؤةٌ مُشْبِلٌ**” denir; onunla yavruları olduğu zaman. Kümeyt dedi ki:
* **المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ**([8]) *
Ve Kisâî’den nakledildi: “**شَبَلْت** Benî Fülân içinde”; onların içinde yetiştiğin zaman. Ve “oğlan **شَبَل**; en güzel **الشُّبول**” denir; idrâk ettiği zaman. Ve bu, genişlik ve mecaz üzerinedir; çünkü ona şefkat edilir; yani ona şefkat gösterilir.

(**شبم**) **الشين** ve **الباء** ve **الميم**; pek çok birbirinden ayrı iki kelimedir. Birisi **الشَّبَم**: soğuk; ve **الشّبِم**: soğuk olan. Diğeri **الشِّبَام**: oğlağın emmemesi için *ağzına enlemesine konulan bir tahta; sonra bununla benzetme yapılır da “**الشِّبامان**” denir: burka‘da iki ip; kadın onları ensesinde bağlar.

(**شبه**) **الشين** ve **الباء** ve **الهاء**; tek bir asıldır; şeyin renk ve vasıfça benzeşmesine ve şekilce birbirine uymasına delâlet eder. **شِبْه** ve **شَبَه** ve **شَبيه** denir. Ve cevherlerden **الشّبَهُ**([9]): altına benzeyen şeydir. Ve işlerden **المُشَبِّهَات**([10]): müşkiller(karmaşıklar)dır. Ve iki iş **اشتبه** etti; müşkil oldukları zaman.
Ve bundan şâz olan: **الشّبَهَانُ**([11]).

(**شبو**) **الشين** ve **الباء** ve illetli harf; iki asıldır: birisi sınır ve keskinliğe delâlet eder; diğeri büyüme([12]) ve fazlalık ve kerâmete delâlet eder.
Öyleyse **الشّبَاةُ**: her şeyin keskinliği, onun **شَبَاتُهُ**’dur; çoğulu **الشّبَا** ve **الشَّبَوَات**’tır. Ve **الشَّبْوَةُ**([13]): akrebin adıdır; ancak iğnesinin keskinliğinden dolayı bununla adlandırıldı. Dedi ki:
* **قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ**([14]) *
Ve Lihyânî zikretti ki: fuhşeden cariyeye **شَبْوة** denir. Ancak ona akrebe benzetilerek bununla adlandırıldı.
Diğer asıl: **الإشباء**: ikramdır: “falanca falancaya geldi de onu **فأَشْبَاهُ**”; yani: ona ikram etti, denir. Ve “adamı **أَشَبَيْتُ**”; onu yücelik ve şeref için yükselttiğim zaman, denir. Zû’l-İsba‘ dedi ki:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])و**المُشْبِي**: kendisine zeki bir çocuk doğurulan kimsedir; ve **أَشْبَى**. Ve “ağaç **أَشْبَت**”: uzadı. Ve “falancayı onun çocuğu **أَشبَى**”; onu ona benzettikleri zaman, denir. Ve inşad ettiler:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـ
([1]) Lisân’da (**شبث**)’te ve divanında 230’da Sâ‘ide b. Cüveyye’nindir; ve (**هم**)’de gelecektir. Ve صدرُه:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) Ebû Züeyb’in divanında 30’da bir beytin صدرُü. Ve عجزُü: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) Lisân’da (**شبر**)’de ondan önce: * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) Bu manayı Kâmûs’ta zikretti; Lisân’da zikretmedi.
([5]) el-Cemhere (1: 291).
([6]) el-Cemhere’de ondan sonra artırdı: “لغة يمانية”; Lisân’da da böyledir.
([7]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([8]) Lisân’da (**لبب**، **شبل**)’de ona ait bir beytin bir parçasıdır. Ve (**لب**)’de gelecektir. Ve tamamı:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
([9]) Ayrıca kesre ile **الشبه** de denir. Tahkiki: o, üzerine başka bir madde atılan bir bakır türüdür; sararır ve altına benzer.
([10]) Ve Mücmel’de de bu ضبط ile böyledir. Lisân’da “**المشتبهات**”. Kâmûs’ta: “**وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة**”. Öyleyse onlar üç lugattır.
([11]) **الشبهان**: **العضاه**’dan veya reyhanlardan bir türdür.
([12]) Asılda: “ماء”; tahrif.
([13]) Lisân’da: “Ve nahivciler derler: **شبوة العقرب**; marife, sarf olunmaz; ve ona elif-lâm girmez”.
([14]) Lisân’da (**شبا**)’da ondan sonra:
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) Bu beyt üzerine söz, (**سر**) maddesinde s. 70’te geçti.
([16]) Asılda: “فقد ظلم”; ve Araplar onu söylemezler.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ب ح
لاح لي شبح‏:‏ شخص وهم أشباح بلا أرواح و ‏"‏ أدق من شبح باطل ‏"‏ وهو الهباء وقيل‏:‏ الأسماء ضربان أسماء الأشباح وهي التي أدركتها الرؤية والحس وأسماء الأعمال وهي التي لا تدركهـا الرؤية ولا الحس وهو كقولهم‏:‏ أسماء الأعيان وأسماء المعاني‏.‏
وشبح الإهاب‏:‏ مدّه بين الأوتاد وشبحه وشبّحه بين العقابين‏.‏
ورجل مشبوخ الذراعين وشبح الداعي‏:‏ مد يديه في الدعاء ورفعهما‏.‏
قال جرير‏:‏ فعليك من صلوات ربك كلّمـا شبح الحجيج مبلدين وغـاروا هبطوا غور تهامة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الحرباء يشبح على العود أي يمد يديد كالداعي‏.‏

##### Türkçe

ش ب ح
Bana **شبح** göründü: ruhları olmayan hayaletler; ve “**أدق من شبح باطل**” (denilir); o, tozdur; ve denildi ki: isimler iki kısımdır: **أسماء الأشباح**; o, görme ve duyunun idrak ettiği şeylerdir; ve **أسماء الأعمال**; o, görme ve duyunun idrak etmediği şeylerdir; bu, onların “**أسماء الأعيان** ve **أسماء المعاني**” demeleri gibidir.

Ve **شبح الإهاب**: onu kazıklar arasında germesidir; ve **شبحه** ve **شبّحه** onu iki **عقاب** arasında (germesidir).

Ve kolları iki yana gerilmiş adam: **رجل مشبوخ الذراعين**; ve **شبح الداعي**: duada iki elini uzatması ve ikisini kaldırmasıdır.

Cerîr dedi: “Üzerine Rabbinin salavatlarından (olsun), her ne zaman **شبح** hacılar, ağırlaşmışlar olarak ve (vadilere) inmişler; Tihâme’nin çukuruna indiler.”

Mecazdan: **الحرباء** dal üzerinde **يشبح**; yani, dua eden gibi iki elini uzatır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّبَحُ: ما بدا لك شخصُه من الناس وغيرهم من الخلق.
يقال: شَبَحَ لنا أَي مَثَلَ؛ وأَنشد:
رَمَقْتُ بعيني كلَّ شَبْحٍ وحائلٍ
الشَّبْحُ والشَّبَحُ: الشخص، والجمع أَشباح وشُبوح. وقال في التصريف: أَسماءُ الأَشباحِ
(* قوله «اسماء الأَشباح إلخ» عبارة الأساس: الأسماء
ضربان: أسماء الأشباح، وهي التي أَدركتها الرؤية والحس، وأسماء الأعمال، وهي التي لا تدركها الرؤية ولا الحس، وهو كقولهم أسماء الأعيان وأسماء المعاني.) وهو ما أَدركته الرؤية والحِسُّ.
والشَّبْحانُ: الطويلُ.
ورجل شَبْحُ الذراعين، بالتسكين، ومَشْبُوحُهما أَي عريضهما. وفي صفة النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان مَشْبُوحَ الذراعين أَي طويلَهما، وقيل: عريضهما؛ وفي رواية: كان شَبْح الذراعين؛ قال ذو الرمة: إِلى كل مَشْبُوحِ الذِّراعَيْنِ، تُتَّقَى
به الحربُ، شَعْشاعٍ وأَبيضَ فَدْغَمِ
تقول منه: شَبُحَ الرجل، بالضم.
وشَبَّحَ الشيءَ: عَرَّضَه، وتشْبِيحُه: تعريضه. وشَبَحْتُ العُود شَبْحاً إِذا نَحَتَّه حتى تُعَرِّضَه.
ويقال: هلك أَشْباحُ ماله إِذا هلك ما يُعْرَف من إِبله وغنمه وسائر مواشيه؛ وقال الشاعر:
ولا تَذْهَبُ الأَحْسابُ من عُقْرِ دارِنا،
ولكنَّ أَشباحاً من المالِ تَذْهَبُ
والمَشْبُوح: البعيد ما بين المنكبين.
والشَّبْحُ: مَدُّك الشيءَ بين أَوتاد، أَو الرجلَ بين شيئين، والمضروبُ يُشْبَحُ إِذا مُدَّ للجَلْدِ.
وشَبَحَه يَشْبَحُه: مَدَّه ليجلده. وشَبَحه: مَدَّه كالمصلوب؛ وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: مَرَّ ببلال وقد شُبِحَ في الرَّمْضاءِ أَي مُدَّ في الشمس على الرمضاء ليُعَذَّبَ؛ وفي حديث الدجال: خذوه فاشْبَحُوه؛ وفي رواية: فشُجُّوه. وشَبَحَ يديه يَشْبَحُهما: مدَّهما؛ يقال: شَبَحَ الداعي إِذا مَدَّ يده للدعاء؛ وقال جرير:
وعليك من صَلَواتِ رَبِّكَ، كلما
شَبَحَ الحَجِيجُ المُبْلِدُون، وغاروا
(* قوله «الحديث المبلدون إلخ» الذي في الأساس الحديث مبلدين إلخ. قال: وغاروا هبطوا غور تهامة.)
وتَشَبَّح الحِرْباءُ على العُود: امْتَدَّ؛ والحِرباءُ تَشَبَّحَ على العود.
وفي الحديث: فَنَزَعَ سَقْفَ بيتي شَبْحَةً شَبْحَةً أَي عوداً عوداً. وكساء مُشَبَّح: قويّ شديد.
وشبح لك الشيءُ: بدا. وشَبَح رأْسَه شَبْحاً: شَقَّه، وقيل: هو شَقُّك أَيَّ شيء كان.

##### Türkçe

**الشَّبَحُ**: insanlardan ve onlardan başkalarından mahlûkattan, sana şahsı görünen şey.

Denilir: **شَبَحَ لنا** yani göründü; ve inşad etti:
رَمَقْتُ بعيني كلَّ **شَبْحٍ** وحائلٍ

**الشَّبْحُ** ve **الشَّبَحُ**: şahıs; çoğulu **أَشباح** ve **شُبوح**. Ve tasrifte dedi:
**أَسماءُ الأَشباحِ**
(* Onun “**اسماء الأَشباح إلخ**” sözü, esasın ibaresi: isimler iki kısımdır: **أسماء الأشباح**; ve onlar, görme ve duyunun idrak ettiği şeylerdir; ve **أسماء الأعمال**; ve onlar, görme de duyu da onları idrak etmez; ve bu, onların “aynların isimleri ve mânâların isimleri” demeleri gibidir.) Ve o, görme ve duyunun idrak ettiği şeydir.

Ve **الشَّبْحانُ**: uzun olan.

Ve bir adam **شَبْحُ الذراعين**, sükûn ile; ve **مَشْبُوحُهما** yani ikisinin genişi. Ve Peygamberin, صلى الله عليه وسلم, vasfında: onun **مَشْبُوحَ الذراعين** olduğu, yani ikisinin uzun olduğu; ve denildi: ikisinin geniş olduğu; ve bir rivayette: **شَبْح الذراعين** idi; Zû’r-Rumme dedi:
إِلى كل **مَشْبُوحِ الذِّراعَيْنِ**، تُتَّقَى
به الحربُ، شَعْشاعٍ وأَبيضَ فَدْغَمِ

Ondan şöyle dersin: **شَبُحَ** adam, damme ile.

Ve **شَبَّحَ** şeyi: onu genişletti; ve onun **تشْبِيحُه**: onu genişletmesidir. Ve **شَبَحْتُ** **العُود**’u **شَبْحاً**: onu yonttuğumda, ta ki onu genişletene kadar.

Ve denilir: helâk oldu **أَشْباحُ** malı; yani develerinden, koyunundan ve sair hayvanlarından bilinen şey helâk olduğunda; ve şair dedi:
ولا تَذْهَبُ الأَحْسابُ من عُقْرِ دارِنا،
ولكنَّ **أَشباحاً** من المالِ تَذْهَبُ

Ve **المَشْبُوح**: iki omuz arası uzak olan.

Ve **الشَّبْحُ**: senin bir şeyi kazıklar arasında germendir; yahut adamı iki şey arasında; ve dövülen, deriye (kırbaçlamaya) uzatıldığında **يُشْبَحُ**.

Ve **شَبَحَه يَشْبَحُه**: onu, onu dövmek için uzattı. Ve **شَبَحه**: onu çarmıha gerilmiş gibi uzattı; Ebû Bekir’in, رضي الله عنه, hadisinde: Bilâl’in yanından geçti, hâlbuki **شُبِحَ** **في الرَّمْضاءِ** idi; yani azap edilsin diye güneşte kızgın taşlık üzerinde uzatıldı; ve Deccâl hadîsinde: onu alın da **فاشْبَحُوه**; ve bir rivayette: **فشُجُّوه**. Ve **شَبَحَ** iki elini **يَشْبَحُهما**: ikisini uzattı; denilir: **شَبَحَ** dua eden, dua için elini uzattığında; Cerîr dedi:
وعليك من صَلَواتِ رَبِّكَ، كلما
شَبَحَ الحَجِيجُ المُبْلِدُون، وغاروا
(* Onun “**الحديث المبلدون إلخ**” sözü: esasta olan “hadîs **مبلدين** إلخ”tır. Dedi: “**وغاروا**” Tihâme çukuruna indiler.)

Ve **تَشَبَّح** kertenkele **على العُود**: uzandı; ve kertenkele, çubuk üzerinde **تَشَبَّحَ**.

Ve hadiste: evimin tavanını **شَبْحَةً شَبْحَةً** söktü; yani çubuk çubuk.

Ve **كساء مُشَبَّح**: kuvvetli, şiddetli.

Ve **شبح** sana şey: göründü. Ve **شَبَح** başını **شَبْحاً**: onu yardı; ve denildi: o, her ne şey olursa olsun senin yarmanındır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ب ح * * الشَّبَحُ * بفتحتين الشخص وقد تُسكَّن باؤه

##### Türkçe

* ش ب ح * * **الشَّبَحُ** * iki fetha ile: şahıs; bâ’sı da sükûnlu kılınabilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشبح، محركا: الشخص، ويسكن، ج أشباح وشبوح  . قال في التصريف: أسماء الأشباح: وهو ما أدركته الرؤية والحس؛ كذا في اللسان. وعبارة الأساس: والأسماء ضربان: أسماء أشباح: وهي المدرك بالحس، وأسماءأعمال: وهي غيرها؛ وهو كقولهم: أسماء الأعيان وأسماء المعاني.  والشبحان: الطويل  من الرجال، عن أبي عمرو؛ ونقله الجوهري.  ورجل شبح الذراعين  ، بالتسكين،  ومشبوحهما  ، أي  عريضهما  أو طويلهما. قال الجلال السيوطي في الدر النثير: رجح الفارسي وابن الجوزي الأول وفي النهاية في صفته صلى الله عليه وسلم أنه كان مشبوح الذراعين، أي طويلهما وقيل: عريضهما. وفي رواية: كان شبح الذراعين.  وقد شبح  الرجل  ككرم  ، قال ذو الرمة:
  إلى كل مشبوح الذراعين، تتقـى                      به الحرب، شعشاع، وأبيض فدغم

  شبح  كمنع: شق  رأسه. وقيل: هو شقك أي شيء كان. شبح  الجلد  ، وفي الأساس: الإهاب:  مده بين أوتاد  . وشبح الرجل بين شيئين. والمضروب يشبح: إذا مد للجلد. وشبحه يشبحه: إذا مده ليجلده. وشبحه: مده كالمصلوب. وفي حديث أبي كبر رضي الله عنه:  مر ببلال وقد شبح في الرمضاء  ، أي مد في الشمس على الرمضاء ليعذب. وفي حديث الدجال:  خذوه فاشبحوه  . وفي رواية: فشبحوه. شبح يديه يشبحهما: مدهما. يقال: شبح  الداعي  ، إذا  مد يده للدعاء  ، وقال جرير:
  وعليك من صلوات ربك كلما                      شبح الحجيج الملبدون وغاروا شبح لك الشيء: بدا. والشبح: ما بدا لك شخصه من الناس وغيرهم من الخلق. يقال: شبضح  فلان لنا: مثل  .  والشبح  بالتسكين  ويحرك: الباب العالي البناء  . يقال: هلك أشباح ماله.  أشباح مالك: ما يعرف من الإبل والغنم وسائر المواشي  . وقال الشاعر:
  ولا تذهب الأحساب من عقر دارنا                      ولكن أشباحا من المال تـذهـب  والمشبح، كمعظم: المقشور  والمنحوت. المشبح:  الكساء القوي  الشديد.  وشبح  الرجل  تشبيحا  ، إذا  كبر فرأى الشبح شبحين  ، أي شخصين شبح  الشيء  تشبيحا إذا  جعله عريضا  . وتشبيحه: تعريضه.  والشبحان، محركة: خشبتا المنقلة  .  والشبائح: عيدان معروضة في القتب  . شباح،  ككتان: واد بأجأ  أحد جبلي طيئ المتقدم ذكره؛ ذكره أبو عبيد وغيره. ومما يستدرك عليه: شبحت العود شبحا، إذا نحته حتى تعرضه. والمشبوح: البعيد ما بين المنكبين. وفي الحديث:  فنزع سقف بيتي شبحة شبحة  ، أي عودا عودا. والمشبح، كمعظم: نوع من السمك. والشبحة، بالكسر، من الخيل، معروف. ومن المجاز: تشبحض الحرباء على العود: امتد، والحرباء تشبح على العود: تمد يديها؛ وهو في الصحاح والأساس. وقد أهمله المصنف، وهو غريب.

##### Türkçe

**الشبح**، harekeli olarak: **الشخص**; ve sükûnlu da gelir; çoğulu **أشباح** ve **شبوح**. Tasrîf’te dedi: **أسماء الأشباح**: o, görme ve duyunun idrak ettiği şeydir; Lisân’da da böyledir. Esâs’ın ibaresi: İsimler iki kısımdır: **أسماء أشباح**: o, duyuyla idrak edilendir; ve **أسماء أعمال**: o da onun dışındakidir; bu, onların “**أسماء الأعيان** ve **أسماء المعاني**” demeleri gibidir.

**والشبحان**: erkeklerden uzun olan; Ebû Amr’dan; Cevherî onu nakletti.

Ve **رجل شبح الذراعين**، sükûn ile, ve **مشبوحهما**; yani ikisinin genişi yahut ikisinin uzunu. Celâl Süyûtî **الدر النثير**’de dedi: Fârisî ve İbnü’l-Cevzî birincisini tercih etti; ve Nihâye’de onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: “O, **مشبوح الذراعين** idi”; yani ikisinin uzunu; ve denildi: ikisinin genişi. Ve bir rivayette: “O, **شبح الذراعين** idi.”

Ve adam **شبح** etti, **كرم** gibi; Zü’r-Rumme dedi:

  إلى كل **مشبوح الذراعين**، تتقـى                      به الحرب، شعشاع، وأبيض فدغم

**شبح**، **منع** gibi: başını yardı. Ve denildi: o, her ne olursa olsun herhangi bir şeyi yarmandır. **شبح الجلد**; ve Esâs’ta: **الإهاب**: onu kazıklar arasında germendir. Ve adamı iki şey arasında **شبح** etti. Ve dövülen **يشبح**: deri için gerilince. Ve onu **يشبحه**: onu derilemek için gerince. Ve onu **شبحه**: çarmıha gerilmiş gibi gerdi. Ebû Kebr (radıyallahu عنه) hadîsinde: “Bilâl’e uğradı; hâlbuki o, **شبح** edilmişti **في الرمضاء**”; yani azap edilsin diye kızgın taşlık üzerinde güneşte gerilmişti. Deccâl hadîsinde: “Onu alın da **فاشبحوه**.” Ve bir rivayette: “**فشبحوه**.” **شبح يديه يشبحهما**: ikisini gerdi. Denilir: **شبح الداعي**; dua için elini uzattığı zaman. Cerîr dedi:

  وعليك من صلوات ربك كلما                      شبح الحجيج الملبدون وغاروا

**شبح** sana şey: göründü. Ve **الشبح**: insanlardan ve yaratılmışlardan başkalarından sana şahsı görünen şey. Denilir: **شبضح فلان لنا**: misal.

Ve **الشبح** sükûn ile ve harekeli de gelir: yüksek yapılı kapı. Denilir: “Helâk oldu, malının **أشباح**’ı.” **أشباح مالك**: develerden, koyunlardan ve sair davarlardan bilinen şeyler. Şair dedi:

  ولا تذهب الأحساب من عقر دارنا                      ولكن أشباحا من المال تـذهـب

**والمشبح**، **معظم** gibi: soyulmuş ve yontulmuş olan.

**المشبح**: kuvvetli, şiddetli örtü.

Ve adam **شبح** etti **تشبيحا**: büyüdüğü ve **الشبح**’ı iki **شبح** gördüğü zaman; yani iki şahıs. Şeyi **شبح** etti **تشبيحا**: onu geniş yaptığı zaman. Ve onun **تشبيحه**’si: onu genişletmesidir.

Ve **الشبحان** harekeli olarak: **خشبتا المنقلة**.

Ve **الشبائح**: semerde enlemesine konulmuş çubuklar.

**شباح**، **كتان** gibi: daha önce zikri geçmiş olan Tayy’ın iki dağından biri olan Ecâ’da bir vadi; Ebû Ubeyd ve başkası onu zikretti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **شبحت العود شبحا**: onu yontup da onu enlemesine yaptığın zaman.

Ve **المشبوح**: iki omuz arası uzak olan.

Ve hadîste: “Evimın tavanını söktü, **شبحة شبحة**”; yani çubuk çubuk.

Ve **المشبح**، **معظم** gibi: balıktan bir tür.

Ve **الشبحة**، kesre ile, atlardan, bilinen (bir tür).

Ve mecazdandır: **تشبحض الحرباء على العود**: uzadı; ve kertenkele **تشبح على العود**: iki elini uzatır; o, Sıhâh ve Esâs’tadır. Musannif onu ihmal etti; ve o, gariptir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَبُحَ
1 شَبُحَ ذ , (S, K,) inf. n. شَبَاحَةٌ, (TK,) said of a man, (S,) He was, or became, broad in the fore arms: (S, K, TA:) or long therein. (TA.) -A2- شَبَحَهُ, (A, O, Mgh, L, Msb, K,) aor. شَبَحَ , (K,) inf. n. شَبْحٌ, (TK,) He extended, stretched, or stretched out, it, or him; (A, O, Mgh, L, Msb, K;) namely, a thing; (IF, L, Msb;) a hide, or skin, (A, L, K,) or some other thing, (L,) between pegs, or stakes; (K;) and a man, (Mgh, L, Msb,) between two things, to be flogged, (L,) [i. e.,] between two stakes inserted and fixed in the ground, (Mgh, Msb,) which are called عُقَابَانِ, (Mgh,) when he was beaten, or crucified, (Mgh, Msb,) or like him who is crucified; and ↓ شبّحهُ is used, accord. to some, in the same manner. (L.) And شَبَحَ يَدَيْهِ He extended, or stretched forth, his arms, or hands: (L:) or شَبَحَ [alone] he extended his arm, or hand, to offer a prayer, or supplication; (K;) or he extended and raised his arms, or hands, in his prayer, or supplication. (A.) And الحِرْبَآءُ يَشْبَحُ عَلَى العُودِ (tropical:) The chameleon extends (S, A, O) itself (S, O) or its fore legs (A) upon the branch. (S, A, O.) ― -b2- Also, inf. n. as above, He cut, hewed, or pared, it, namely, a stick, or piece of wood, so as to make it wide. (O, L. [See also 2.]) ― -b3- And He clave it, or split it, (K, * TA,) namely, another's head, or anything whatever. (TA.) ― -b4- شَبَحَ لَنَا He (a man, K) stood erect [as though drawing himself up] to us. (O, K.) ― -b5- And شَبَحَ لَكَ It (a thing) appeared, or became apparent, to thee. (L.) -A3- شُبِحَ بِأَمْر ٍ He was, or became, attached, or addicted, to an affair; or fond of it. (O.)

شبّحهُ
2 شبّحهُ ذ : see 1. ― -b2- Also, (K,) inf. n. تَشْبِيحٌ, (S,) He made it (a thing) wide. (S, K.) ― -b3- And تَشْبِيحٌ signifies also The act of paring, or peeling, or the like. (O. [See also 1.]) ― -b4- And The act of pulling, or plucking, out, or up. (O.) -A2- And شبّح, (O, K,) inf. n. as above, (K,) He (a man, TA) became aged, and saw a [thing such as is termed] شَبَح appearing as though it were two. (O, K.)

شَبْحٌ
شَبْحٌ ذ : see شَبَحٌ, in two places: -A2- and see also مَشْبُوحٌ.

شَبَحٌ
شَبَحٌ ذ (S, A, O, Msb, K) and ↓ شَبْحٌ (S, O, K) i. q. شَخْصٌ [i. e. The body, or bodily or corporeal form or figure or substance, of a man or some other thing or object, which one sees from a distance]: (S, A, O, Msb, K:) a man, or some other creature, of which the شَخْص [or body, &c.,] appears to one: (L:) and a thing that is perceived by sense (A, O, L) and by sight: (O, L:) pl. أَشْبَاحٌ, (A, O, Msb, K,) which is of the former, (A, Msb,) and [of the latter] شُبُوحٌ. (K.) One says, لَاحَ لِى شَبَحٌ, meaning شَخْصٌ [i. e. A body, or bodily form, appeared, loomed, or gleamed, to me]. (A.) And هُمْ أَشْبَاحٌ بِلَا أَرْوَاح ٍ [They are bodies without souls]. (A.) And أَذَقُّ مِنْ شَبَح ٍ بَاطِل ٍ, (A, O,) and مِنْ خَيْطِ بَاطِل ٍ, a prov., (O,) meaning [More minute, or inconsiderable, than] the atoms that are seen in the rays of the sun entering from a mural aperture in a chamber: (A, * O:) or, as some say, than the thread that comes forth from the mouth of the spider; [meaning gossamer;] called by the children مُخَاطٌ الشَّيْطَانِ. (O.) And الأَسْمَآءُ ضَرْبَانِ أَسْمَآءُ أَشْبَاح ٍ وَأَسْمَآءُ أَعْمَال ٍ, meaning [Nouns are of two sorts,] the names of things perceived by sense, and the names [of actions, or rather of accidents or attributes, i. e.] of other things; like as they say أَسْمَآءُ الأَعْيَانِ and أَسْمَآءُ المَعَانِى. (A.) And هَلَكَ أَشْبَاحُ مَالِهِ The known ones of his camels, and sheep or goats, and other cattle, perished. (O, K. *) -A2- شَبَحٌ also signifies A door or gate, of high structure; (O, K;) and so ↓ شَبْحٌ: (K:) [but the latter may have originated from a mistranscription; for Sgh says,] and so شَبَجٌ. (O.) -A3- See also شَبَحَةٌ.

شَبْحَةٌ
شَبْحَةٌ ذ A rafter, or timber, (عُود,) of the ceiling, or roof, of a house: so in a trad. where it is said, فَنَزَعَ سَقْفَ بَيتِى شَبْحَةً شَبْحَةً [And he pulled off the roof of my house, rafter by rafter, or timber by timber]. (JM, * TA.)

شِبْحَةٌ
شِبْحَةٌ ذ of horses: what is thus called is well known [as being A rope which is extended from a horse's fore leg to his hind leg: so in the present day]. (TA.)

شَبَحَةٌ
شَبَحَةٌ ذ a word occurring in the K and TA voce مُشْطٌ and in the TA voce مِحَرٌّ &c. [app. as meaning A broad piece of wood]. ― -b2- الشَّبَحَتَانِ signifies The two pieces of wood of the مِنْقَلَة, (O, K,) which is the thing upon which bricks are carried from place to place: the pl. is الشَّبَحَاتُ and [the coll. gen. n., of which شَبَحَةٌ is the n. un., is] ↓ الشَّبَحُ. (O.)

شَبْحَان
شَبْحَان ذ [whether with or without tenween is not apparent, as the fem. is not mentioned,] Tall; (AA, S, O, K;) an epithet applied to a man. (TA.)

شَبِيحَةٌ
شَبِيحَةٌ ذ sing. of شَبَائِحُ, (O,) which signifies Pieces of wood, (O, K,) broad, (O,) placed transversly, (O, K,) contrariwise, or on contrary sides, (O,) in the [camel's saddle called] قَتَب (O, K) that is of wood: so expl. by Shujáa. (O.)

مُشَّبَحٌ
مُشَّبَحٌ ذ , applied to a [garment of the kind called] كِسَآء, Strong, or stout: (O, K: *) or, as some say, wide. (O.) ― -b2- And [applied to a stick, or piece of wood,] Pared, (K, TA,) and cut, or hewed [app. so as to be made wide: see 1]. (TA.) -A2- And A species of fish.. (TA.)

مَشْبُوحٌ
مَشْبُوحٌ ذ Wide between the shoulders. (L.) ― -b2- مَشْبُوحُ الذِّرَاعَيْنِ and الذِّرَاعَيْنِ ↓ شَبْحُ A man broad in the fore arms: (S, K:) or long therein: but AAF and Ibn-El-Jowzee prefer the former explanation. (TA.) -A2- مَشْبُوحٌ بِأَمْر ٍ Attached, or addicted, to an affair; or fond of it. (O.)

##### Türkçe

**شَبُحَ**
1 **شَبُحَ** ذ , (S, K,) mastar ismi **شَبَاحَةٌ**, (TK,) bir adam hakkında söylenir, (S,) o, ön kollarında geniş idi veya geniş oldu: (S, K, TA:) yahut orada uzun idi. (TA.) -A2- **شَبَحَهُ**, (A, O, Mgh, L, Msb, K,) muzârîsi **شَبَحَ** , (K,) mastar ismi **شَبْحٌ**, (TK,) onu, yahut onu (kimseyi), uzattı, gerdi, yahut uzatıp gerdi; (A, O, Mgh, L, Msb, K;) yani bir şeyi; (IF, L, Msb;) bir deriyi, yahut postu, (A, L, K,) yahut başka bir şeyi, (L,) kazıklar arasında; (K;) ve bir adamı, (Mgh, L, Msb,) kırbaçlanmak için, (L,) [yani,] yere sokulup sabitlenmiş iki kazık arasında, (Mgh, Msb,) ki bunlara **عُقَابَانِ** denir, (Mgh,) o dövüldüğü, yahut çarmıha gerildiği zaman, (Mgh, Msb,) yahut çarmıha gerilmiş kimse gibi; ve ↓ **شبّحهُ** bazılarına göre aynı tarzda kullanılır. (L.) Ve **شَبَحَ يَدَيْهِ** kollarını, yahut ellerini, uzattı, yahut ileri uzattı: (L:) yahut **شَبَحَ** [yalnız] dua etmek, yahut niyazda bulunmak için kolunu, yahut elini, uzattı; (K;) yahut duasında, yahut niyazında, kollarını, yahut ellerini, uzattı ve kaldırdı. (A.) Ve **الحِرْبَآءُ يَشْبَحُ عَلَى العُودِ** (mecaz:) bukalemun, (S, A, O) kendisini (S, O) yahut ön ayaklarını (A) dalın üzerine uzatır. (S, A, O.) ― -b2- Yine, mastar ismi yukarıdaki gibi, onu, yani bir çubuğu yahut tahta parçasını, geniş yapmak üzere kesti, yonttu, yahut rendeledi. (O, L. [Ayrıca 2’ye de bak.]) ― -b3- Ve onu yardı, yahut böldü, (K, * TA,) yani başkasının başını, yahut her ne olursa olsun herhangi bir şeyi. (TA.) ― -b4- **شَبَحَ لَنَا** o (bir adam, K) bize karşı dimdik durdu [sanki kendini yukarı çekerek]. (O, K.) ― -b5- Ve **شَبَحَ لَكَ** o (bir şey) sana göründü, yahut belirgin oldu. (L.) -A3- **شُبِحَ بِأَمْر ٍ** o, bir işe bağlandı, yahut ona müptela oldu; yahut onu sevdi. (O.)

**شبّحهُ**
2 **شبّحهُ** ذ : 1’e bak. ― -b2- Yine, (K,) mastar ismi **تَشْبِيحٌ**, (S,) onu (bir şeyi) geniş yaptı. (S, K.) ― -b3- Ve **تَشْبِيحٌ** ayrıca, rendeleme, yahut soyma, yahut benzeri fiilin adı demektir. (O. [Ayrıca 1’e de bak.]) ― -b4- Ve çekip çıkarma, yahut koparıp çıkarma, yahut söküp çıkarma fiilinin adı. (O.) -A2- Ve **شبّح**, (O, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) o (bir adam, TA) yaşlandı ve [**شَبَح** diye adlandırılan türden] bir şeyi ikiymiş gibi görünür halde görmeye başladı. (O, K.)

**شَبْحٌ**
**شَبْحٌ** ذ : iki yerde **شَبَحٌ**’a bak: -A2- ve ayrıca **مَشْبُوحٌ**’a da bak.

**شَبَحٌ**
**شَبَحٌ** ذ (S, A, O, Msb, K) ve ↓ **شَبْحٌ** (S, O, K) **شَخْصٌ** ile aynı manadadır [yani, uzaktan görülen bir adamın yahut başka bir şeyin/nesnenin bedenî yahut cismânî sureti/şekli/cevheri]: (S, A, O, Msb, K:) bir adam, yahut başka bir yaratık; onun **شَخْص**’ı [yahut bedeni vb.] kişiye görünür: (L:) ve duyuyla (A, O, L) ve görmeyle algılanan bir şey: (O, L:) çoğulu **أَشْبَاحٌ**, (A, O, Msb, K,) ki bu, öncekinindir, (A, Msb,) ve [ötekinin] **شُبُوحٌ**’dur. (K.) Denir ki, **لَاحَ لِى شَبَحٌ**, yani **شَخْصٌ** [yani, bir beden yahut bedenî suret bana göründü, belirdi, parladı]. (A.) Ve **هُمْ أَشْبَاحٌ بِلَا أَرْوَاح ٍ** [Onlar ruhsuz bedenlerdir]. (A.) Ve **أَذَقُّ مِنْ شَبَح ٍ بَاطِل ٍ**, (A, O,) ve **مِنْ خَيْطِ بَاطِل ٍ**, bir darbımeseldir, (O,) manası: [Daha ince, yahut daha önemsiz,] bir odada duvardaki bir delikten giren güneş ışınlarında görülen zerrelerden: (A, * O:) yahut bazılarına göre, örümceğin ağzından çıkan iplikten; [yani örümcek ağı;] çocuklarca **مُخَاطٌ الشَّيْطَانِ** diye adlandırılır. (O.) Ve **الأَسْمَآءُ ضَرْبَانِ أَسْمَآءُ أَشْبَاح ٍ وَأَسْمَآءُ أَعْمَال ٍ**, manası: [İsimler iki kısımdır,] duyuyla algılanan şeylerin adları ve [fiillerin, daha doğrusu arazların yahut sıfatların, yani] başka şeylerin adları; tıpkı **أَسْمَآءُ الأَعْيَانِ** ve **أَسْمَآءُ المَعَانِى** dedikleri gibi. (A.) Ve **هَلَكَ أَشْبَاحُ مَالِهِ** onun develerinin, koyunlarının yahut keçilerinin ve diğer sığırlarının bilinenleri helâk oldu. (O, K. *) -A2- **شَبَحٌ** ayrıca, yüksek yapılı bir kapı yahut geçit demektir; (O, K;) ve aynı şekilde ↓ **شَبْحٌ**: (K:) [fakat ikincisi bir yanlış yazımdan doğmuş olabilir; çünkü Sgh der ki,] ve aynı şekilde **شَبَجٌ**. (O.) -A3- Ayrıca **شَبَحَةٌ**’ya bak.

**شَبْحَةٌ**
**شَبْحَةٌ** ذ bir evin tavanının yahut çatısının merteği, yahut kerestesi, (**عُود,**) demektir: bir rivayette böyledir; orada şöyle denir: **فَنَزَعَ سَقْفَ بَيتِى شَبْحَةً شَبْحَةً** [Böylece evimin çatısını mertek mertek, yahut kereste kereste söktü]. (JM, * TA.)

**شِبْحَةٌ**
**شِبْحَةٌ** ذ atlar hakkında: böyle adlandırılan şey iyi bilinir [günümüzde olduğu üzere, bir atın ön bacağından arka bacağına uzatılan bir ip olarak]. (TA.)

**شَبَحَةٌ**
**شَبَحَةٌ** ذ K ve TA’da **مُشْطٌ** maddesinde ve TA’da **مِحَرٌّ** maddesinde vb. geçen bir kelimedir [görünüşe göre geniş bir tahta parçası manasında]. ― -b2- **الشَّبَحَتَانِ** **مِنْقَلَة**’nin iki tahta parçası demektir, (O, K,) ki o, tuğlaların bir yerden bir yere taşındığı şeydir: çoğulu **الشَّبَحَاتُ**’tır ve [**شَبَحَةٌ**’nin tekil birim ismi olduğu cins topluluk ismi] ↓ **الشَّبَحُ**’tur. (O.)

**شَبْحَان**
**شَبْحَان** ذ [tenvinli mi tenvinsiz mi olduğu açık değildir; çünkü müennesi zikredilmemiştir,] uzun boylu; (AA, S, O, K;) bir adama sıfat olarak kullanılır. (TA.)

**شَبِيحَةٌ**
**شَبِيحَةٌ** ذ **شَبَائِحُ**’un tekilidir, (O,) ki o, tahta parçaları demektir, (O, K,) geniş, (O,) enlemesine yerleştirilmiş, (O, K,) tersine, yahut karşı taraflara, (O,) [tahtadan olan] **قَتَب** denilen [deve semeri] içinde: Şucâ‘ tarafından böyle açıklanmıştır. (O.)

**مُشَّبَحٌ**
**مُشَّبَحٌ** ذ , **كِسَآء** denilen [giysi türüne] nispetle: sağlam, yahut kalın: (O, K: *) yahut bazılarına göre, geniş. (O.) ― -b2- Ve [bir çubuk yahut tahta parçasına nispetle,] rendelenmiş, (K, TA,) ve kesilmiş, yahut yontulmuş [görünüşe göre geniş yapılmak üzere: 1’e bak]. (TA.) -A2- Ve bir balık türü. (TA.)

**مَشْبُوحٌ**
**مَشْبُوحٌ** ذ omuzlar arasında geniş. (L.) ― -b2- **مَشْبُوحُ الذِّرَاعَيْنِ** ve الذِّرَاعَيْنِ ↓ **شَبْحُ** ön kollarda geniş bir adam: (S, K:) yahut orada uzun: fakat AAF ve İbn-El-Cevzî birinci açıklamayı tercih eder. (TA.) -A2- **مَشْبُوحٌ بِأَمْر ٍ** bir işe bağlanmış, yahut ona müptela; yahut onu seven. (O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَبَح
شَبَح A ( n. ac. شَبْح 1 ),
a.  Stretched out his arms ( in prayer ).

b.  Stretched out, extended on stakes ( hide &  c. ).

c.  [ La ], Presented, offered himself to; appeared to.

d.  Split, cleft.

شَبُحَ
شَبُحَ U ( n. ac. شَبَاْحَة 22t ),
a.  Was long-armed.

شَبَّحَ
شَبَّحَ II ,
a.  Widened, extended, stretched.

b.  Was weak-sighted, saw double.

شَبْح
شَبْح 1 ,
a.  Large door, gate.

b.  Wide.

شَبْحَة
شَبْحَة 1t ,
a.  Rafter.

شَبَح
شَبَح 4 , ( pl. شُبُوْح 27 ,  أَشْبَاْح 38 ),
a.  see 1 (a) .

b.  Distant object: form, shape, figure; outline, silhouette; spectre, phantom.

شَبْحَاْنُ
شَبْحَاْنُ 33 ,
a.  Long, tall.

##### Türkçe

شَبَح
**شَبَح** A ( n. ac. **شَبْح** 1 ),
a. (duada) kollarını uzattı.

b. Kazıklara gerilmiş, uzatılmış (deri vb.).

c. [ La ], kendisini sundu, kendisini arz etti; göründü.

d. Yardı, çatlattı.

شَبُحَ
**شَبُحَ** U ( n. ac. **شَبَاْحَة** 22t ),
a. Uzun kollu oldu.

شَبَّحَ
**شَبَّحَ** II ,
a. Genişletti, uzattı, gerdi.

b. Zayıf görüşlü oldu, çift gördü.

شَبْح
**شَبْح** 1 ,
a. Büyük kapı, geçit.

b. Geniş.

شَبْحَة
**شَبْحَة** 1t ,
a. Mertek.

شَبَح
**شَبَح** 4 , ( pl. **شُبُوْح** 27 , **أَشْبَاْح** 38 ),
a. 1 (a)’ya bak.

b. Uzak nesne: biçim, şekil, suret; hat, siluet; hayalet, hortlak.

شَبْحَاْنُ
**شَبْحَاْنُ** 33 ,
a. Uzun, boylu.
