# شبح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شبح

باب الحاء والشين والباء معهما
ح ش ب، ش ح ب، ح ب ش، ش ب ح مستعملات
حشب:
الحَوْشَبُ: عظمٌ في باطِن الحافِر بينَ العَصَب والوَظيف. والحَوْشَبُ: العظيم البطن، قال الأعلم الهذلي:
وتجُرُّ مُـجـرِيةٌ لـهـا		لَحمي إلى أجرٍ حَواشِبْ
وقال العَجّاج في الوَظيف:
في رُسُغٍ لا يَتَشَكَّى الحَوْشَبا
الحَوْشَب: من أسماء الرجال.
شحب:
شَحَبَ يَشحَبُ شُحوباً: أي تَغَيَّر من سَفَرٍ أو هُزال أو عَمَل، قال:
فإنّ كِرامَ الناس بادٍ شُحُوبُها
حبش:
الحَبَشُ: جنْس من السُودان، وهم الحُبْشان والحَبْش، وفي لغة يقولون: الحَبَشِة على بناء سَفَرة، وهذا خطأ في القياس لأنّك لا تقول حابش كما تقول: فاسق وفَسَقة، ولكنّه سارَ في اللَّغات وهو في اضطِرار الشعر جائز. والأُحُبوش كالحَبَش، قال:
كأنَّ صِيران المَهَا الأخلاطِ		بالرَّمْل أُحبُوشٌ من الأنباطِ
وأما الأحابيش فكانوا أحياءَ من القارَة انضَمُّوا إلى بني ليث في الحَرْب التي وقَعَت بينهم وبينَ قُرَيش قبلَ الإسلام فيها إبليس لقريش: إني جارٌ لكم من بني كبْت فواقِعوا محمداً، أتاهم في صورة سُراقة بن مالك بن جَعْثم، وذلك حيث يقول الشاعر:
لَيْثٌ ودِيِلٌ وكعبٌ والتـي ظَـأَرَتْ		جُمْعَ الأحابيشِ لمّا احمَرَّتِ الحَدَقُ
سُمُّوا بذلك لتَجَمُّعِهم فلمّا صارَ لهم ذلك الاسمُ صارَ التَحبيش في الكلام كالتجمع، قال رؤبة:
أولاك حَبَّشتُ لهم تَـحـبـيشـي		فَرضي وما جَمَّعْت من خُروشي
والحُبْشّيُة: ضَرْبٌ من النَّمْل سُودٌ عِظامٌ، لمّا جَعَلوا ذلك اسماً غيَّروا اللفظ ليكونَ فَرقاً بين النسبةِ والاسمِ. النِسبةُ: حبَشيَّة، والاسم: حبُشْيّة. وعلى هذا أيضاً الحُبْشيّة: ناقةٌ شديدة السَواد.
شبح:
الشَبَحُ: ما بَدا لكَ شَخصُه من الخلق، يقال: شَبَحَ لنا أي مَثَلَ، وجمعهُ: أشباح، قال:
رَمَقْتُ بعيَنْي كل شَبْحٍ وحائِلِ
وقال:
كأنَّما الرَحْلُ منهما فوقَ ذي جُدَدٍ		ذبِّ الريادِ إلى الأشباح نَظّـارِ
أي كثير الرِياد وهو الاقبال والادِبار في الرَعْيِ. ويقال في التصريف أسماءُ الأشباح وهو ما أدرَكَتْهُ الرُؤيةُ والحِسُّ، وأسماء الأعمال: ما لا تدركه الرؤيةُ ولا الحِس. والشَبْحُ: مَدُّك الشَيءَ بينَ أوتاد ليَجِفَّ. والمضُروبُ يُشّبُح إذا مُدَّ للجَلْد. ورجُلٌ مَشبُوح الذِراعَيْن: أي طويلُهما، قال أبو ذؤيب:
فذلك مَشبُوحُ الذراعَـيْن خَـلْـجَـمٌ		خَشُوفٌ إذا ما الحَرْبُ طالَ مِرارُها

### Türkçe

باب **الحاء** ve**الشين** ve**الباء** onlarla birlikte
**ح ش ب**، **ش ح ب**، **ح ب ش**، **ش ب ح** kullanımdadırlar.

**حشب**:
**الحَوْشَبُ**: sinirin ve **الوَظيف**’in arasında, toynağın iç tarafında bir kemiktir. Ve **الحَوْشَبُ**: karınlı iri (kimse); **الأعلم الهذلي** dedi ki:
Ve ona ait bir **مُـجـرِيةٌ** sürükler		etimi **حَواشِبْ**’e kadar bir ücrete.
Ve **العَجّاج** **الوَظيف** hakkında dedi ki:
Bir bilekte ki **الحَوْشَبا**’dan şikâyet etmez.
**الحَوْشَب**: erkek adlarındandır.

**شحب**:
**شَحَبَ يَشحَبُ شُحوباً**: yani bir yolculuktan yahut zayıflıktan yahut işten dolayı değişti; dedi ki:
Şüphesiz insanların keremlilerinin, onun **شُحُوبُها**’sı (solgunluğu) görünürdür.

**حبش**:
**الحَبَشُ**: Sudanlılardan bir cinstir; onlar **الحُبْشان** ve **الحَبْش**’tir. Ve bir dilde derler ki: **الحَبَشِة** (kalıbı **سَفَرة** üzere); bu kıyasta hatadır; çünkü sen, **فاسق** ve **فَسَقة** dediğin gibi **حابش** demezsin; fakat dillerde yürümüştür ve şiirin zorunluluğunda câizdir. Ve **الأُحُبوش** **الحَبَش** gibidir; dedi ki:
Sanki karışık **المَهَا**’nın sürüleri		kumda Nabatlılardan bir **أُحبُوشٌ**.
أما **الأحابيش** ise, **القارَة**’den birtakım kabilelerdi; İslâm’dan önce, kendileriyle **قُرَيش** arasında vuku bulan savaşta **بني ليث**’e katıldılar; onda İblis Kureyş’e: “Ben **بني كبْت**’ten size komşuyum; öyleyse Muhammed’le çarpışın” dedi; onlara **سُراقة بن مالك بن جَعْثم** suretinde geldi; bu, şairin söylediği yerdir:
**لَيْثٌ** ve **دِيِلٌ** ve **كعبٌ** ve emziren (kabile)		**الأحابيشِ**’in topluluğu, gözbebekleri kızarınca.
Onlar, toplanmalarından dolayı bununla adlandırıldılar; sonra o ad onlar için yerleşince, sözde **التَحبيش** toplanma gibi oldu; **رؤبة** dedi ki:
Onlar için **تَـحـبـيشـي**’mi **حَبَّشتُ** (topladım)		razı oldu; ve **خُروشي**’mden topladığımı (bir araya getirdiğimi) değil.
Ve **الحُبْشّيُة**: siyah, iri bir karınca türüdür; bunu bir ad kıldıklarında, nisbet ile ad arasında fark olsun diye lafzı değiştirdiler. Nisbet: **حبَشيَّة**; ad: **حبُشْيّة**. Bunun üzere ayrıca **الحُبْشيّة**: çok siyah bir dişi devedir.

**شبح**:
**الشَبَحُ**: mahlûkattan sana şahsı görünen şeydir; denir ki: **شَبَحَ لنا** yani göründü; çoğulu: **أشباح**; dedi ki:
Gözümle her **شَبْحٍ**’ı ve engeli gözetledim.
Ve dedi ki:
Sanki iki (deve)den semer, çizgili birinin üstünde		**الريادِ**’ın (gidip gelmenin) **الأشباح**’a doğru çok bakanı.
Yani **الرِياد**’ı çoktur; o, otlamada yönelme ve geri dönmedir. Ve tasrifte denir: **أسماءُ الأشباح**: görüşün ve duyunun idrak ettiği şeydir; ve **أسماءُ الأعمال**: görüşün de duyunun da idrak etmediği şeydir. Ve **الشَبْحُ**: bir şeyi kurusun diye kazıklar arasında germendir. Ve dövülen (kimse), derisi için gerildiğinde **يُشّبُح** olur. Ve **رَجُلٌ مَشبُوح الذِراعَيْن**: yani ikisi uzundur; **أبو ذؤيب** dedi ki:
İşte o, iki kolu **مَشبُوحُ** olan bir **خَـلْـجَـمٌ**’dır		**خَشُوفٌ**; savaş, tekrarları uzadığında.
