# شبرقت (ش-ب-ر-ق-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ب - ر - ق - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شَبْرَقْتُ

## Sözlükler (1)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1%D9%82%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: شَبْرَقْتُ

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف وأوله شين)
فأوَّلُ ذلك: (الشَّرْجَب)، وهو الطّويل. فالراء فيه زائدةٌ، وقد قلنا إنَّ الشُّجوب أعمِدة البُيوت، فالطويل * مشبَّه بذلك العمودِ الطويل.‏
ومنه (الشَّوْقَب) والواو زائدة، وقد مضى ذكره.‏
ومن ذلك قولهم: (شَبْرَقْتُ) اللّحمَ، إِذا قَطّعته، فالقاف منه زائدة، كأنّك قَطّعتَه شِبراً شِبرا. وشَبْرَقْتُ الثّوبَ، إِذا مَزّقتَه.‏
ومن ذلك (الشَّفَلَّحُ): العظيم الشّفتين. وهذا ممّا يزيدون فيه للتقبيح والتّهويل. وإلاَّ فالأصل الشَّفَة، كما يقولون: الطِّرِمَّاح، وإِنّما هو من طرح، وقد ذكرنا مِثْله.‏
ومن ذلك (الشُّمْرُج): الرَّقيق من الثِّياب وغَيره في قول القائل(1):‏
* غَداةَ الشّمالِ الشُّمرُجُ المتنصَّحُ(2) *‏
فهذا مما زِيدت فيه الرّاء. وقد قلنا إِنّهم يقولون: شَمَجَ الثّوبَ، إِذا خاطَ خياطةً متباعدة. فهذا إذا رقَّ فكأنَّ سِلكَه يتباعد بعضُه عن بعض.‏
ومن ذلك (الشَّرَنْبث): الغليظ الكفَّين. والأصل الشَّرَثُ، وهو غِلظ الأصابعِ والكَفّينِ، وزيدت فيه الزِّيادات للتقبيح.‏
ومن ذلك (الشَّماريخ): رؤوس الجِبال، فالراء فيه زائدة، وإِنّما هو من شَمَخ، إِذا عَلا.‏
ومن ذلك (الشَّناعِيف)، الواحد شِنْعَاف، وهي رؤوسٌ تخرُج من الجبل. وهذا منحوتٌ من كلمتين، من شعَف ونعَف. فأمَّا الشَّعَفة فرأسُ الجبل، والنَّعْف: ما ينسدُّ بين الجبلين، وقد ذكر في النون.‏
ومن ذلك (الشُّرْسُوف)، والجمع الشَّراسِيف، وهي مَقَاطُّ الأضلاع حيث يكون الغُضْرُوف الدَّقيق. فالرَّاء في ذلك زائدة، وإِنّما هو شسف، وقد مرَّ.‏
ومن ذلك (الشِّرْذِمة)، وهي القليل من الناس، فالذّال زائدة، وإِنّما هي من شَرَمْتُ الشَّيء، إذا مَزَّقْتَه، فكأنَّها طائفةٌ انمزَقَت وانمارت عن الجماعة الكثيرة. ويقال ثوب (شَرَاذِمُ) أي قِطَعٌ.‏
ومن ذلك (الشَّمَيْذَر)، وهو الخفيف السَّريع. وهذا منحوتٌ من كلمتين من شمذ وشمر، وقد مر تفسيرهما.‏
ومن ذلك (الشِّنذارة): الرَّجل المتعرِّض لأعراض الناس بالوقيعة(3)، والنون فيه زائدة، والأصل التشذر الوَعيد، وقد مضى، ثمَّ أُبْدِلت الذَّالُ ظاءً فقيل (شِنْظِيرة)، وقد (شَنْظر شَنْظَرةً).‏
ومن ذلك (الشُّبْرُمُ) وهو القَصير من الرجال، والميم فيه زائدة كأنَّه في قدر الشِّبرْ.‏
ومن ذلك (الشَّمَرْدَل): وهو الرَّجل الخفيف في أمره، ويقال [الفتيُّ القويُّ من الإِبل(4)]. وأيَّ ذلك كانَ، فهو من شَمر.‏
فأمَّا ما يقال، أن (الشَّناتِر) الأصابعُ بلغة اليمانيِّين فلعل قياسهم غيرُ قياس سائر العرب، ولا معنى للشُّغْل بذلك.‏
ومما وُضعَ وضعاً (شَمَنصير)، وهو موضع، قال:‏
مستأرضاً بين بَطنِ اللَّيثِ أيمَنُهُ *** إلى شَمَنْصِيرَ غَيثاً مرسَلاً مَعِجا(5)‏
(تم كتاب الشين)‏
--------------ــ
(1) هو ابن مقبل: كما في ديوانه 36 واللسان والصحاح (شمرج)، واللسان والتاج (نصح).‏
(2) صدره:‏  * ويرعد إرعاد الهجين أضاعه *.‏
(3) فسر في اللسان بأنه الغيور، ويقابله في المجمل: "الشنظير: الفاحش". وفي القاموس: "رجل شنذارة: غيور أو فاحش، كشنذيرة".‏
(4) التكملة من المجمل.‏
(5) البيت لساعدة بن جُؤَيَّة الهذلي. اللسان (معج، شمصر). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 37، وشرح السكري للهذليين 87. وسيأتي في (ليث).‏

كتاب الصَّاد:
ـ

##### Türkçe

(**باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف وأوله شين**)
Bunun ilki: (**الشَّرْجَب**), o uzundur. Onda **الراء** ziyadedir; ve biz demiştik ki **الشُّجوب** evlerin direkleridir; şu hâlde uzun olan, o uzun direğe benzetilmiştir.

Bundan (**الشَّوْقَب**) da vardır; **الواو** ziyadedir; onun zikri geçmişti.

Bundan onların sözü: (**شَبْرَقْتُ**) eti, onu parçaladığın zaman; onda **القاف** ziyadedir; sanki onu bir karış bir karış parçalamışsın. Ve (**شَبْرَقْتُ**) elbiseyi, onu yırttığın zaman.

Bundan (**الشَّفَلَّحُ**): dudakları büyük olan. Bu, çirkinleştirme ve dehşetlendirme için içine ziyade kattıkları şeylerdendir. Yoksa asıl **الشَّفَة**’dir; tıpkı onların **الطِّرِمَّاح** demeleri gibi; hâlbuki o **طرح**’tandır; ve biz onun benzerini zikretmiştik.

Bundan (**الشُّمْرُج**): elbiselerden ve başkasından ince olan; söyleyenin sözünde(1):
* **غَداةَ الشّمالِ الشُّمرُجُ المتنصَّحُ**(2) *
Bu, içine **الراء**’ın ziyade edildiği şeylerdendir. Ve biz demiştik ki onlar: **شَمَجَ** elbiseyi, aralıklı bir dikişle diktiği zaman, derler. Şu hâlde bu inceldiği zaman, sanki ipliği birbirinden uzaklaşır.

Bundan (**الشَّرَنْبث**): avuçları kalın olan. Asıl **الشَّرَثُ**’tur; o, parmakların ve avuçların kalınlığıdır; ve çirkinleştirme için içine ziyadeler katılmıştır.

Bundan (**الشَّماريخ**): dağların başları; onda **الراء** ziyadedir; o ancak **شَمَخ**’tandır; yükseldiği zaman.

Bundan (**الشَّناعِيف**), teki **شِنْعَاف**; ve onlar dağdan çıkan başlardır. Bu iki kelimeden yontulmuştur: **شعَف** ve **نعَف**’tan. **الشَّعَفة**’ye gelince: dağın başıdır; **النَّعْف**: iki dağ arasında tıkanan şeydir; ve **النون**’da zikredilmiştir.

Bundan (**الشُّرْسُوف**), çoğulu **الشَّراسِيف**; ve onlar kaburgaların kesim yerleridir; ince **الغُضْرُوف**’un bulunduğu yer. Şu hâlde bunda **الرَّاء** ziyadedir; o ancak **شسف**’tir; ve geçmişti.

Bundan (**الشِّرْذِمة**); o insanlardan az olandır; onda **الذّال** ziyadedir; o ancak **شَرَمْتُ** şey’i, onu parçaladığın zaman, kökündendir; sanki o, çok cemaatten parçalanıp ayrılmış ve kopmuş bir taifedir. Ve elbise için (**شَرَاذِمُ**) denir; yani parçalar.

Bundan (**الشَّمَيْذَر**); o hafif, süratlidir. Bu iki kelimeden yontulmuştur: **شمذ** ve **شمر**’den; ve onların tefsiri geçmişti.

Bundan (**الشِّنذارة**): insanların ırzlarına dil uzatmakla sataşan adam(3); onda **النون** ziyadedir; asıl **التشذر**’dir: tehdit; ve geçmişti; sonra **الذَّالُ** **ظاء**’a çevrildi de (**شِنْظِيرة**) denildi; ve (**شَنْظر شَنْظَرةً**) yaptı.

Bundan (**الشُّبْرُمُ**); o erkeklerden kısa olandır; onda **الميم** ziyadedir; sanki o, karış miktarındadır.

Bundan (**الشَّمَرْدَل**): o, işinde hafif olan adamdır; ve denir: [develerden genç, güçlü olan(4)]. Hangisi olursa olsun, o **شَمر**’dendir.

Şu hâlde denilen şeye gelince: (**الشَّناتِر**) parmaklardır, Yemenlilerin diliyle; belki onların kıyası, diğer Arapların kıyası gibi değildir; ve bununla meşgul olmanın bir mânâsı yoktur.

Ve vaz‘an vaz‘ olunmuş şeylerdendir: (**شَمَنصير**); o bir yerdir; dedi ki:
**مستأرضاً بين بَطنِ اللَّيثِ أيمَنُهُ \*\*\* إلى شَمَنْصِيرَ غَيثاً مرسَلاً مَعِجا**(5)

(**تم كتاب الشين**)

--------------ــ
(1) O, İbn Mukbil’dir: divanında 36’da; ve **اللسان** ve **الصحاح**’ta (**شمرج**); ve **اللسان** ve **التاج**’da (**نصح**).
(2) Onun صدر’ü:
* **ويرعد إرعاد الهجين أضاعه** *.
(3) **اللسان**’da, kıskanç diye tefsir edilmiştir; ve **المجمل**’de ona karşılık: “**الشنظير**: çirkin sözlü.” Ve **القاموس**’ta: “**رجل شنذارة**: kıskanç veya çirkin sözlü; **شنذيرة** gibi.”
(4) **المجمل**’den tekmile.
(5) Beyit, Sa‘ade b. Cü’eyye el-Hüzelî’nindir. **اللسان** (**معج**، **شمصر**). Ve kasidesi, Hüzelîlerin şiirleri mecmuasının ikinci kısmında 37’de; ve es-Sukkerî’nin Hüzelîler şerhinde 87’de. Ve (**ليث**)’te gelecektir.

**كتاب الصَّاد:**
ـ
