# شبرق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%B1%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شبرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شبرق

الشبرق، كزبرج: رطب الضريع نقله الجوهري، قال الفراء: والشبرق: نبت ، وأهل الحجاز يسمونه الضريع إذا يبس، وغيرهم يسميه الشبرق، وقال الزجاج: الشبرق: جنس من الشوك، إذا كان رطبا فهو شبرق ، فإذا يبس فهو الضريع، وقال أبو زيد: الشبرق يقال له: الحلة، ومنبته بنجد وتهامة، وثمرتها حسكة صغار، ولها زهرة حمراء، وقال غيره: هو نبات غض، وقيل: شجر ثمرته شاكة صغيرة الجرم حمراء مثل الدم، منبتها السباخ والقيعان قال أبو حنيفة: واحدته بهاء وبها سمي الرجل، وهى عشبة ذكروا أن لها أطرافا كأطراف الأسل، فيها حمرة، ولذلك قال مالك ابن خالد الخناعي:
  ترى القوم صرعى جثوة اضجعوا معا                      كأن بأيديهـم حـواشـي شـبـرق شبه الدماء التي بهم بحواشي الشبرق لقصره، قال الراجز، ووصف غيثا:
  فبدعت أرنبه وخرنقه
  وعمل الثعلب عملا شبرقه عمله: غطاه، أي: طال من الخصب حتى خفي الثعلب، وهذا حين أفرط في تطويله، وبدعت: أكلت من الخصب حتى سمنت.
 والشبرق: مرعى سوء غير ناجع في راعيته، ولا نافع، ومنابته الرمل قال امرؤ القيس:
  فأتبعتهم طرفي وقد حال دونهم                      غوارب رمل ذي ألاء وشبرق وقال ابن عباد: الشبرق: ولد الهرة.
 وعوذ بن شبرق كذا في النسخ، والصواب: عون بن شبرق، وضبطه الحافظ كدرهم، روى عن أبي بكر الهذلي، وعنه موسى بن سعيد الراسبي. وعاصم بن شبرقة روى عنه حماد ابن سلمة : محدثان.
 وقال ابن دريد : شبرق: اسم عربي، ولا أعرفه.
 والشبارق، والشباريق: القطع يقال: صار الثوب شباريق، أي: قطعا،

  أو يقال: ثوب شبرق، كجعفر وعلابط وعنادل وقرطاس وقناديل الثانية والرابعة عن ابن دريد ، وكذا: ثوب مشبرق ، أي: مقطع كله وممزق، وقال اللحياني: ثوب شبارق وشمارق ومشبرق ومشمرق، وأنشد ابن بري للأسود بن يعفر:
  لهوت بسربال الشباب مـلاوة                      فأصبح سربال الشباب شبارقا والشبراق كقرطاس، من كل شيء: شدته عن ابن عباد .
 والشبراق من الثياب: المتخرق عن ابن عباد، وقد تسقط هذه من بعض النسخ.
 والشبارق، كعلابط وعنادل: شجر عال له ورق أحرش مثل ورق التوت، وعود صلب جدا يكل الحديد ويقلد الخيل وغيره، كالبقر والغنم وكل ما خيف عليه بعوده عوذة للعين. قال أبو حنيفة: وربما أهدى للرجل القطعة منه فأثاب عليه البكر، وإذا قدر عليه اتخذت منه الأرعوة، وهي نير البقر، لصلابته.
 وشبارق، بالفتح : ة بزبيد وإليها يضاف باب من أبواب زبيد، وهكذا ضبطه الصاغاني، وهو المشهور. وسياق المصنف يقتضي أن يكون بالضم، بدليل قوله فيما بعد وكعنادل: ما اقتطع من اللحم صغارا وطبخ عن ابن دريد ، قال: وهذا معرب وقال الجوهري: والشبارق معرب ألحقوه بعذافر، فهذا يدل على أنه بالضم، فانظر ذلك.
 والشبارق: الجماعة من الناس. والشبرقة: نهش البازي الصيد وتمزيقه قاله الليث.
 والشبرقة: قطع الثوب، وقد شبرقه شبرقة وشبراقا وشربقه شربقة: إذا مزقه، قال امرؤ القيس يصف الكلاب والحمار:
  فأدركنه يأخذن بالساق والنـسـا                      كما شبرق الولدان ثوب المقدسي المقدسي: الذي أتى من بيت المقدس، كما في الصحاح، ويروى  المقدس  وهو الراهب ينزل من صومعته إلى بيت المقدس، فيمزق الصبيان ثيابه تبركا به، وقد ذكر في السين.
 والشبرقة: عدو الدابة وخدا وقد شبرقت، وهو شدة تباعد قوائمه.
 وقال الليث: ثوب مشبرق : إذا أفسد نسجا وسخافة، قال ذو الرمة:
  فجاءت بنسج العنكبوت كأنـه                      على عصويها سابري مشبرق وقال غيره: المشبرق من الثياب: الرقيق الرديء النسج، ويقال للثوب من الكتان مثل السبنية مشبرق .
 ومما يستدرك عليه: شبرقت اللحم: قطعته، مثل شربقته، نقله الجوهري.
 والشبراق، بالكسر: شدة تباعد ما بين القوائم، قال رؤبة:
  كأنها وهي تهادى في الرقـق
  من ذروها شبراق شد ذي عمق والشبرقة، كزبرجة: الشيء السخيف القليل من النبات والشجر، هكذا حكاه أبو حنيفة مؤنثا بالهاء، ويقال: في الأرض شبرقة من نبات، وهي المنتثرة. وقال ابن شميل: الشبرق: الشيء السخيف من نبت، أو بقل، أو شجر، أو عضاه.
 والشبرقة من الجنبة، وليس في البقل شبرقة.
 والمشبرق من الثياب. المقطوع عن أبي عمرو.
 والشبرقة، كزبرجة : القطعة من الثوب.

### Türkçe

**الشبرق**، **كزبرج**: **الضريع**’in tazesi; el-Cevherî onu nakletti. el-Ferrâ dedi: ve **الشبرق**: bir bitkidir; Hicaz ehli ona kuruduğu zaman **الضريع** der, başkaları ona **الشبرق** der. ez-Zeccâc dedi: **الشبرق**: diken cinsinden bir türdür; yaş olduğu zaman o **شبرق**’tır, kuruduğu zaman o **الضريع**’dir. Ebû Zeyd dedi: **الشبرق**’a **الحلة** denir; bitiş yeri Necd ve Tihâme’dedir; meyvesi küçük **حسكة**’dir; onun kırmızı bir çiçeği vardır. Başkası dedi: o, taze bir bitkidir. Ve denildi: meyvesi küçük cüsseli, kana benzer kırmızı, küçük dikenli bir ağaçtır; bitiş yeri tuzlu topraklar ve düzlüklerdir. Ebû Hanîfe dedi: onun tekili **بهاء** iledir ve onunla adam adlandırıldı; o bir ottur; onun **الأسل** uçları gibi uçları olduğunu, onda bir kızıllık bulunduğunu zikrettiler; bundan dolayı Mâlik b. Hâlid el-Hunâî dedi:
  Kavmi görürsün; yığılmış halde serilmiş öldürülmüşler, birlikte yatırılmışlar;                      sanki ellerinde **شبرق** kenarları var.
Onları, **الشبرق**’ın kenarlarındaki kanlara benzer kıldı; kısalığından dolayı. Râciz dedi ve bir yağmuru vasfetti:
  Onun tavşanını ve yavru tavşanını semirttin,
  Ve tilki, onu **شبرقه** bir iş yaptı.
Onun işi: onu örttü; yani: bolluktan uzadı da tilki gizlendi. Bu, onu uzatmada aşırıya gittiği zamandır. Ve **بدعت**: bolluktan yedi de semirdi.
Ve **الشبرق**: otlatanına yararlı olmayan, faydasız kötü bir otlaktır; bitiş yeri kumdur. İmru’ul-Kays dedi:
  Onları gözümle izledim; onların önünde engel oldu                      **ألاء** ve **شبرق** sahibi kum tepeleri.
İbn Abbâd dedi: **الشبرق**: kedinin yavrusu.
Ve **عوذ بن شبرق**; nüshalarda böyle; doğrusu: **عون بن شبرق**. Hâfız onu **كدرهم** gibi ضبط etti. Ebû Bekr el-Huzelî’den rivayet etti; ondan da Mûsâ b. Sa‘îd er-Râsibî (rivayet etti). Ve **عاصم بن شبرقة**; ondan Hammâd b. Seleme rivayet etti: iki muhaddis.
İbn Düreyd dedi: **شبرق**: Arapça bir isimdir; onu bilmiyorum.
Ve **الشبارق** ve **الشباريق**: parçalar; denir ki: elbise **شباريق** oldu; yani: parçalar (haline geldi),

  yahut denir ki: **ثوب شبرق**; **كجعفر وعلابط وعنادل وقرطاس وقناديل**; ikincisi ve dördüncüsü İbn Düreyd’dendir. Ve yine: **ثوب مشبرق**; yani: bütünüyle parçalanmış ve yırtılmış. el-Lihyânî dedi: **ثوب شبارق** ve **شمارق** ve **مشبرق** ve **مشمرق**. İbn Berrî, el-Esved b. Ya‘fer’den şu beyti okudu:
  Gençliğin gömleğiyle bir süre oyalandım;                      sonra gençliğin gömleği **شبارقا** oldu.
Ve **الشبراق** **كقرطاس**: her şeyden onun şiddeti; İbn Abbâd’dan.
Ve elbiselerden **الشبراق**: yırtık; İbn Abbâd’dan. Ve bu, bazı nüshalardan düşebilir.
Ve **الشبارق** **كعلابط وعنادل**: yüksek bir ağaçtır; yaprağı dut yaprağı gibi daha pürtüklüdür; dalı çok serttir; demiri köreltir ve atları ve başkasını, sığır ve koyun gibi ve dalıyla kendisinden korkulan her şeyi, göze karşı bir muska olarak boyunlarına taktırır. Ebû Hanîfe dedi: bazen onun bir parçası adama hediye edilir de ona karşılık genç deve verir; ele geçirildiğinde ondan **الأرعوة** yapılır; o, sığır boyunduruğudur; sertliğinden dolayı.
Ve **شبارق** (fetha ile): Zebîd’de bir yer; Zebîd kapılarından bir kapı ona nispet edilir. es-Sâgânî onu böyle ضبط etti; meşhur olan da budur. Musannifin sevki, onun damme ile olmasını gerektirir; daha sonra söylediği **وكعنادل: ما اقتطع من اللحم صغارا وطبخ** (İbn Düreyd’den) sözüne delil olarak. Dedi ki: bu, mu‘arrebdir. el-Cevherî dedi: ve **الشبارق** mu‘arrebdir; onu **عذافر**’e ilhak ettiler. Bu, onun damme ile olduğuna delalet eder; buna bak.
Ve **الشبارق**: insanlardan topluluk. Ve **الشبرقة**: doğanın avı ısırıp parçalayışı; Leys söyledi.
Ve **الشبرقة**: elbisenin parçaları; onu **شبرقه** **شبرقة** ve **شبراقا** ve **شربقه** **شربقة** ile (yaptı): onu yırttığı zaman. İmru’ul-Kays, köpekleri ve eşeği vasfederek dedi:
  Ona yetiştiler; bacak ve **النسا**’dan tutuyorlar;                      tıpkı çocukların **ثوب المقدسي**’yi **شبرق** etmesi gibi.
**المقدسي**: Kudüs’ten gelen; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **المقدس** diye de rivayet edilir; o, rahiptir; hücresinden Beytü’l-Makdis’e iner; çocuklar, onunla bereketlenmek için elbiselerini yırtarlar. Ve bu, **السين**’de zikredilmiştir.
Ve **الشبرقة**: binitin koşuşu ve sürati; ve **شبرقت**: (binit) koştu; o, bacaklarının şiddetli uzaklaşmasıdır.
Leys dedi: **ثوب مشبرق**: dokumayı bozduğu ve gevşekliği sebebiyle (böyledir). Zû’r-Rumme dedi:
  Örümcek dokuması gibi bir dokumayla geldi; sanki                      iki değneğinin üzerinde **سابري مشبرق** var.
Başkası dedi: elbiselerden **المشبرق**: ince, kötü dokumalıdır. Ve ketenden, **السبنية** gibi elbiseye **مشبرق** denir.
Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **شبرقت اللحم**: onu parçaladım; **شربقته** gibi; el-Cevherî onu nakletti.
Ve **الشبراق** (kesra ile): bacaklar arasındaki uzaklığın şiddeti. Ru’be dedi:
  Sanki o, ince yerde salınarak yürürken,
  Tepesinden **شبراق**; derinlik sahibi birinin çekişi (gibi).
Ve **الشبرقة** **كزبرجة**: bitki ve ağaçtan değersiz, az şey; Ebû Hanîfe bunu, **الهاء** ile müennes olarak böyle hikâye etti. Ve denir ki: yerde bitkiden bir **شبرقة** vardır; o, dağınık olandır. İbn Şümeyl dedi: **الشبرق**: bitkiden, yahut sebzeden, yahut ağaçtan, yahut **عضاه**’dan değersiz şeydir.
Ve **الشبرقة** **الجنبة**’dendir; sebzede **شبرقة** yoktur.
Ve elbiselerden **المشبرق**: kesilmiş; Ebû Amr’dan.
Ve **الشبرقة** **كزبرجة**: elbiseden parça.
