# شبر (ش-ب-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ب - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والراء والباء معهما
ش ر ب، ش ب ر، ب ر ش، ب ش ر، ر ب ش مستعملات شرب: شَرِبَ شَرْباً وشُرباً. والشِّرب: وقت الشُّرب. والمَشْرَب: الوجه الذي يُشرَب منه، ويكون مَوْضِعاً ومَصْدراً، قال:
ويُدعى ابنُ مَنْجوف أمامي كأنّـه		خَصِيٌّ أتى للماء من غير مَشْرب
والمَشْرَبُ: الشُّرْبُ نفْسُه، والشرابُ: اسمٌ لما يُشرَبُ، وكل شيءٍ لا يُمضَغ فإنه يُقال فيه: يُشرب.
ورجلٌ شَروبٌ: شديد الشُّرب. وماءٌ شَروبٌ: فيه مُلوحة، ولا يُمتنَعُ من شربه.
والشَّريبُ: كلُّ ما يُشرَب. وشَريبُك: الذي يشرب معك. والشَّرِيبُ: المولَعُ بالشّراب، معروفاً به. والشّرّابُ: الكثيرُ الشُّرب الشديدُهُ. والمِشْرَبةُ: إناءٌ يُشرَب به.
والمَشْرَبة: الغُرفة، وهي عند العامّة: المَشْرَبة التي يكون في صُفَّة.
والمَشْرَبة: أرضٌ ليّنة لا يزال فيها نبت أخْضَر ريّان، قال:
بلادٌ بها عَزُّوا مَعَدّاً وغَيْرَهـا		مشارِبها عَذْبٌ وأعلامُها ثَمْلُ
يعني بالمشارب ههنا: الماء. وبالثّمل: جمع ثمال.
ولكُلّ نَجيزةٍ من الشَّجَر شَرَبَّة في بعض اللغات، والجميع: الشَّرَبّات والشَّرائب. وكلّ أرضٍ كثيرة الشجر: تُسمّى شَرَبّة، مشدّدة الباء.
والشاربةُ: قومٌ مسْكَنُهُمْ على ضَفَّة النهر، وهم الذين لهم ماء ذلك النهر.
والشاربان: تجتمعهما السَّبَلة. والشاربان أيضاً: ما طال من ناحيتي السَّبَلة، ومنه سُمّيَ السيف، وبعض يُسمّي السَّبَلة كُلّها شارباً واحداً، وليس بصواب.
والشَّواربُ: عروقٌ مُحْدِقةٌ بالحُلقوم، وفيها يقع الشرق، ويقال: بل هي عُروقٌ تأخذُ الماء ومنها يَخرُجُ الرِّيق.
وحمارٌ صَخِبُ الشَّوارِب، أي: شَديدُ النَّهيق.
والإشرابُ: لونٌ قد أُشرِبَ من لَوْن.. يقال أُشْرِب فُلانٌ حُبَّ فلان، أي: خالط قلبه.
والصِّبْغُ يَتَشَرَّب في الثّوب، والثَّوْب يَتَشَرّبُهُ، أي: يتنشّقُهُ.
واشْرَأَبَّ الرجل، إذا رفع عُنُقَه لينظر، قال ذو الرُّمّة:
ذكرتُكِ أَنْ مرّتْ بنا أمّ شادنٍ		أمام المَطايا تَشْرَئِبُّ وتَسْنَحُ
شبر: الشِّبْر: الاسم، والشَّبْرُ: الفِعْل. شَبَرْتُه شَبْراً بِشِبْري.
يقال: هذا أشْبَرُ من هذا، أي: أوسع منه شِبراً، وأنا أَشْبرُه.
وأعطاها شَبْرَها، أي: حقّها في النّكاح.
والشَّبَرُ: القُربات. وهو شيءُ يُعطيه النذارى بعضُهم بعضاً يتقرّبون به، قال عديّ:
إذْ أتاني خَبَرٌ من مُـنْـعِـمٍ		لم أَخُنْهُ والذي أَعْطى الشَّبَرْ
بشر: البَشَر: الإنسانُ الواحد رجلاً كان أو امرأة. هو بَشَرٌ وهي بشر وهما بشر، وهم بَشَرٌ، لا يُثَنَّى ولا يُجمع، قال:
معاويَ إننا بشرٌ فأَسْجِحْ		فلَسْنا بالجِبال ولا الحَديدا
والبَشَرَةُ: أعلى جِلْد الوَجْه والجَسَد من الإنسان، وهو البَشَر إذا جَمَعْتَه، وإذا عَنَيْتَ به الّون والرِّقَّةُ، وجَمْعُ الجَمْعِ: أَبْشارٌ، ومنه اشتُقَّتْ مباشرةُ الرجل المرأة لنَضامِّ أبشارهما. ومُباشَةُ الأَمْر: أن تحْضُرَهُ بنفسك.
والبَشْرُ، بجَزْمِ الشين: قَشْرُك البَشَرَة عن الجِلْد، وقد يقال لجميع الجُلود: بَشَرْتُه إذا قشرت عنه قِشْرَته التي يَنْبُت فيها الشَّعْر، والقطعة منه بَشْرة.
والبِشارةُ: ما بُشِّرْتَ به. والبَشِيرُ: المُبشِّر بخيرٍ أو شرٍّ. والبُشارة: حقُّ ما يُعطى على ذلك، والبَشْرى: الاسم. والبَشارةُ: الجَمالُ. وامرأةٌ بشيرة، قال الأعشى:
ورأتْ بأنْ الشَّيبَ جا		نَبَهُ البَشاشة والبَشارَهُ
والبِشارة: تباشُرُ القوم بأمْرٍ.
وبَشَّرْتُهُ فأبْشَرَ وتَبَشَّرَ واسْتَبْشَر، ولغة: بَشَرْته أبْشُرُه.
وتَباشيرُ الصُّبْحِ: أوائلُهُ وأوائل كُلّ أمْر. ولم أسمعْ له فِعلاً.
واستبشرَ القوم: تَباشروا.
والمُبَشِّراتُ: الرياح تهبُّ بالسحاب والغَيْث.
برش: البَرَشُ، والبُرْشَةُ: لون مختلط بنقطة حمْراء وأُخرى سَوْداء، أو غَبْراء، أو نحو ذلك.
وشاةٌ بَرْشاء: في وَجْهها نقطٌ مُخنَلِفة، ورجلٌ أبْرش. وسُمّي جَذيمة الأبرش الذي أصابه حَرْق فبقي فيه من أثر الحَرْق نقطٌ سُودٌ وحُمْرٌ، فقيل: جَذيمة الأبْرش، وهو ملكٌ من مُلوك اليَمَن.
ربش: الأَرْبَشُ: لغة في الأَبْرَش. ويُقال: مكانٌ أَرْبَشُ: للكثير النَّبْتِ المختلِف.

##### Türkçe

باب **الشين** والراء والباء معهما
ش ر ب، ش ب ر، ب ر ش، ب ش ر، ر ب ش kullanımdadır. **شرب**: **شَرِبَ** **شَرْباً** ve **شُرباً**. Ve **الشِّرب**: **الشُّرب** vakti. Ve **المَشْرَب**: kendisinden içilen yön; ve bir yer ve bir mastar olur, dedi ki:
ويُدعى ابنُ مَنْجوف أمامي كأنّـه		خَصِيٌّ أتى للماء من غير مَشْرب
Ve **المَشْرَبُ**: **الشُّرْبُ**’ün kendisi. Ve **الشرابُ**: içilen şeye bir isimdir. Ve çiğnenmeyen her şey hakkında “içilir” denir.
Ve **شَروبٌ** bir adam: içmesi şiddetli. Ve **شَروبٌ** bir su: onda tuzluluk vardır; ve onu içmekten kaçınılmaz.
Ve **الشَّريبُ**: içilen her şey. Ve **شَريبُك**: seninle birlikte içen kimse. Ve **الشَّرِيبُ**: içkiye düşkün, onunla tanınmış. Ve **الشّرّابُ**: içmesi çok, şiddetli olan. Ve **المِشْرَبةُ**: kendisiyle içilen kap.
Ve **المَشْرَبة**: oda; ve o, avam katında: bir **صُفَّة**’de olan **المَشْرَبة**’dir.
Ve **المَشْرَبة**: yumuşak bir arazi; onda hâlâ yeşil, suya kanmış bitki bulunur, dedi ki:
بلادٌ بها عَزُّوا مَعَدّاً وغَيْرَهـا		مشارِبها عَذْبٌ وأعلامُها ثَمْلُ
Burada **المشارب** ile kasteder: su. Ve **الثّمل** ile: **ثمال**’ın çoğulu.
Ve ağaçtan her **نَجيزة** için bazı lehçelerde **شَرَبَّة** vardır; ve hepsi: **الشَّرَبّات** ve **الشَّرائب**. Ve ağacı çok olan her arazi: **شَرَبّة** diye adlandırılır; **الباء** şeddeli.
Ve **الشاربةُ**: meskenleri nehir kıyısında olan bir kavim; ve onlar, o nehrin suyuna sahip olanlardır.
Ve **الشاربان**: **السَّبَلة** onları bir araya getirir. Ve **الشاربان** ayrıca: **السَّبَلة**’nin iki yanından uzayan şeydir; bundan dolayı kılıç adlandırıldı. Ve bazısı **السَّبَلة**’nin tamamına tek bir **شارباً** adını verir; ve bu doğru değildir.
Ve **الشَّواربُ**: gırtlağı kuşatan damarlar; boğulma (yutkunmada takılma) onda meydana gelir. Ve denilir: bilakis onlar, suyu alan ve onlardan tükürüğün çıktığı damarlardır.
Ve **صَخِبُ الشَّوارِب** bir eşek: yani, anırması şiddetli.
Ve **الإشرابُ**: bir renkten içirilmiş bir renk.. denilir: falan, falanın sevgisiyle **أُشْرِبَ**; yani kalbine karıştı.
Ve **الصِّبْغُ** elbisede **يَتَشَرَّب**; ve elbise onu **يَتَشَرّبُهُ**; yani onu içine çeker.
Ve adam **اشْرَأَبَّ**, boynunu bakmak için kaldırdığı zaman; **ذو الرُّمّة** dedi ki:
ذكرتُكِ أَنْ مرّتْ بنا أمّ شادنٍ		أمام المَطايا تَشْرَئِبُّ وتَسْنَحُ

**شبر**: **الشِّبْر**: isimdir; ve **الشَّبْرُ**: fiildir. Onu **شَبْراً** ile, **بِشِبْري** ile **شَبَرْتُه**.
Denilir: bu, bundan daha **أشْبَرُ**’dur; yani ondan bir **شِبراً** daha geniştir; ve ben onu **أَشْبرُه**.
Ve ona **شَبْرَها**’sını verdi; yani nikâhta hakkını.
Ve **الشَّبَرُ**: yakınlaşma armağanlarıdır. O, **النذارى**’nın birbirlerine yakınlaşmak için birbirlerine verdikleri bir şeydir, **عديّ** dedi ki:
إذْ أتاني خَبَرٌ من مُـنْـعِـمٍ		لم أَخُنْهُ والذي أَعْطى الشَّبَرْ

**بشر**: **البَشَر**: tek insan; erkek de olsa kadın da olsa. O **بَشَرٌ**’dir ve o (kadın) **بشر**’dir ve ikisi **بشر**’dir ve onlar **بَشَرٌ**’dir; ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz, dedi ki:
معاويَ إننا بشرٌ فأَسْجِحْ		فلَسْنا بالجِبال ولا الحَديدا
Ve **البَشَرَةُ**: insanın yüz ve beden derisinin en üstü; ve o, onu topladığın zaman **البَشَر**’dir; ve onunla renk ve inceliği kastettiğin zaman; ve çoğulun çoğulu: **أَبْشارٌ**. Ondan, erkeğin kadına **مباشرةُ**’si türetildi; iki derilerinin birbirine yapışmasından dolayı. Ve işin **مُباشَةُ**’si: ona bizzat kendinle hazır bulunmandır.
Ve **البَشْرُ**, **الشين**’in cezmiyle: deriyi deriden soyman. Ve bütün deriler için de denilebilir: onda kılın bittiği kabuğunu ondan soyduğun zaman “onu **بَشَرْتُه**”; ve ondan bir parça: **بَشْرة**.
Ve **البِشارةُ**: kendisiyle müjdelendiğin şey. Ve **البَشِيرُ**: hayırla veya şerle müjdeleyen. Ve **البُشارة**: bunun üzerine verilen şeyin hakkı. Ve **البَشْرى**: isimdir. Ve **البَشارةُ**: güzelliktir. Ve **بشيرة** bir kadın; **الأعشى** dedi ki:
ورأتْ بأنْ الشَّيبَ جا		نَبَهُ البَشاشة والبَشارَهُ
Ve **البِشارة**: kavmin bir iş ile sevinçleşmesi.
Ve onu **بَشَّرْتُهُ**; böylece o **أبْشَرَ** ve **تَبَشَّرَ** ve **اسْتَبْشَر**. Ve bir lehçe: onu **بَشَرْته**; onu **أبْشُرُه**.
Ve **تَباشيرُ الصُّبْحِ**: onun evvelleri ve her işin evvelleri. Ve onun için bir fiil işitmedim.
Ve kavim **استبشرَ**: **تَباشروا**.
Ve **المُبَشِّراتُ**: bulut ve yağmurla esen rüzgârlardır.

**برش**: **البَرَشُ** ve **البُرْشَةُ**: kırmızı bir nokta ve başka bir siyah nokta ile, yahut toz rengi ile, yahut bunun benzeriyle karışık bir renktir.
Ve **بَرْشاء** bir koyun: yüzünde farklı noktalar vardır. Ve **أبْرش** bir adam. Ve **جَذيمة الأبرش** diye adlandırıldı: ona bir yanık isabet etti de yanığın eserinden onda siyah ve kırmızı noktalar kaldı; böylece “**جَذيمة الأبْرش**” denildi; ve o, Yemen krallarından bir kraldır.

**ربش**: **الأَرْبَشُ**: **الأَبْرَش**’te bir lehçedir. Ve denilir: **أَرْبَشُ** bir yer: çok ve farklı bitki için.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشِبْرُ: واحد الأشبارِ. ورجلٌ قصير الشِبْرِ، أي متقارب الخَلْقِ. والشَبْرُ بالفتح: مصرد شَبَرْتُ الثوبَ أَشْبِرُهُ وأَشْبُرُهُ، وهو من الشِبْرِ. كما تقول: بُعْتُهُ من الباع. وأعطيت المرأة شَبْرَها، أي حَقَّ النكاحِ. ابن السكيت: شَبَرْتُ فلاناً مالاً أو سيفاً، إذا أعطيته. ومصدره الشَبْرُ. وأَشْبَرْتُهُ لغةٌ في شَبَرْتُهُ، إذا أعطيته. قال أوسٌ يصف سيفاً:
وأَشْبَرَنِيهِ الـهَـالِـكِـيُّ كـأنَّـهُغَديرٌ جَرَتْ في مَتْنِهِ الريحُ سَلْسَلُ
وتَشابَرَ الفريقان، إذا تقاربا في الحرب، كأنه صار بينهما شِبْرٌ، أو مَدَّ كلُّ واحد منهما إلى صاحبه الشبر. والشَبُّورُ على وزن التَنّورِ: البوقُ.

##### Türkçe

**الشِبْرُ**: **الأشبارِ**’dan (çoğulundan) bir tanedir. Ve **رجلٌ قصير الشِبْرِ**, yani yaratılışı (beden yapısı) birbirine yakın (az aralıklı) olan (kimsedir). Ve fetha ile **الشَبْرُ**: **شَبَرْتُ الثوبَ أَشْبِرُهُ وأَشْبُرُهُ**’nun mastarıdır; ve o, **الشِبْرِ**’dendir. Nitekim senin “**بُعْتُهُ من الباع**” demen gibi. Ve kadına **شَبْرَها** verdim; yani nikâh hakkını (verdım). İbnü’s-Sikkît: **شَبَرْتُ فلاناً مالاً أو سيفاً**, ona verdiğim zaman (böyledir). Onun mastarı **الشَبْرُ**’dur. Ve **أَشْبَرْتُهُ**, ona verdiğim zaman, **شَبَرْتُهُ**’da bir lugattır (bir kullanımdır). Evs, bir kılıcı vasfederek dedi ki:
وأَشْبَرَنِيهِ الـهَـالِـكِـيُّ كـأنَّـهُغَديرٌ جَرَتْ في مَتْنِهِ الريحُ سَلْسَلُ
Ve **تَشابَرَ الفريقان**, savaşta birbirlerine yaklaştıkları zaman (böyledir); sanki ikisinin arasında bir **شِبْرٌ** olmuş, yahut her birisi diğerine doğru **الشبر**’i uzatmış (gibi). Ve **الشَبُّورُ**, **التَنّورِ** vezni üzere: borudur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ر ب
شرب ، شبر ، رشب ، ربش ، بشر ، برش : أَهمل الليث : رشب .
( رشب ) : وروى أبو العباس ، عن عمرو ، عن أبيه ، أنه قال : الْمراشِبُ : جَعْوُ رُؤوسِ الخُروس ، والجَعْوُ : الطِّين ، والْخُروسُ : الدّنَان .
شرب : الحرانيّ ، عن ابن السكيت ، قال : الشَّرْب : مَصْدَر شَرِبْتُ أَشْرَبُ شَرْباً وشُرْباً ، قال : والشَّرْبُ أيضاً : الْقومُ يَجتَمعون على الشَّراب .
وقال الفراء : حدثني الكسائيّ عن يحيى بن سعيد الأُمويّ ، قال : سمعت ابن جُريج يَقْرَأ : ( فشاربون شرب الهيم ) ( الواقعة : 55 ) . فذكرتُ ذلك لجعفر بن محمد ، فقال : وليست كذلك ، إنَّما هي : ( فَشَارِبُونَ شُرْبَ ( .
وقال الفراء : وسائرُ القراء يَقْرءون برَفْع الشِّين .
وقال ابن السكيت : الشِّرْبُ : الماءُ بِعَيْنه يُشْرَبُ ، والشِّرْبُ : النَّصِيبُ من الْمَاءِ ، قال : والشَّرَبُ : جمع الشَّرَبَة ، وهي كالْحُوَيْض حول النخلة ، تُملأُ ماءً فتكون رِيّ النَّخْلَة .
وقال الليث : يقال : شَرِبَ شَرْبَاً وشُرْباً ، والشِّرْبُ وَقْتُ الشُّرْب ، والْمشرَبُ : الْوجْهُ الذي يُشْرَبُ مِنه ويكون مَوْضِعاً ،
ومَصْدراً ، وأنشد :
ويُدْعَى ابْنُ مَنْجُوفٍ أَمامِي كَأَنَّه
خَصِيٌّ أَتَى لِلْماءِ من غير مَشْربِ
أي من غَيْر وَجْهِ الشُّرْبِ .
والْمَشرَبُ : الشُّرْبُ نَفْسُه ، والشَّرَابُ : اسم لما يُشْرَب وكل شيء لا يُمضَغ فإِنَّه يقال فيه يُشْرَب ، ورجل شَرُوبٌ : شَديدُ الشُّرب ، وقَوْمٌ شُرُبٌ .
أبو عُبيد ، عن أَبِي زَيْد : الماءُ الشَّرِيبُ : الذي ليْسَ فيه عُذُوبَة ، وقد يَشْرَبُه النَّاس على ما فيه ، والشَّرُوبُ : الذي ليس فيه عُذُوبةٌ ، ولا يَشْرَبُه الناس إلا عند الضَّرورة ، وقد يشربه الْبَهائم .
وقال الأُمويّ : الماء الشَّروب : الذي يُشْرَب ، والْمَأْجُ : الماءُ الملحُ ، وأنشدنا لابن هَرْمة :
فإنّك كالْقَرِيحَة عام تُمْهَى
شَرُوبُ الماءِ ثم تَعودُ مَأْجَا
وقال الليث : ماءُ شَرِيبٌ وشَرُوبٌ : فيه مَرارَة ومُلوحَةٌ ولم يمْتَنِعْ من الشُّرب .
والشَّرِيب : صاحبُك الذي يَسْقِي إِبله معك ، والشَّرِيبُ : المولَعُ بالشَّراب ، والشَّرَّابُ : الكثيرُ الشُّرْب ، قال : والْمُشْرِبُ : العَطْشان . يقال : اسْقِني فإني مُشْرِب ، والمُشْرِبُ : الذي عَطشَتْ إِبِلُه أيضاً . قال ذلك ابنْ الأعرابيّ .
وقال غيره : رَجُلٌ مُشْرِبٌ : قد شَرِبَتْ إِبِلُهُ ، ورجل مُشْرِبُ : حان لإِبِله أنْ تَشْرَب ، وهذا عند صاحبه من الأضداد .
وقال الزَّجاج في قول الله جلَّ وعزَّ : ( وَأُشْرِبُواْ فِى قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ ) ( البقرة : 93 ) معناه : سُقُوا حُبَّ العِجْلِ ، فحذف الحبّ وأُقيمَ العجلُ مكانَه .
وقال الفراء : العربُ تقول : أَكَّلَ فلانٌ مالِي وشَرَّبَه ، أي أطْعمهُ الناسَ وسقاهم به ، قال : وسَمِعْتهم يقولونُ : كُلُّ ما لي يُؤكَّلُ ويُشَرَّبُ ، أي يرْعَى كيفَ شَاء ، ورَجُلٌ مُشْرَبٌ حُمْرَةً ، وإنَّه لَمُسْتَقَى الدّم مثله . قال : وأَشْرَبَ إبِلَه : جعل لكُلِّ جَمَلٍ قِرِيناً ، ويقول أحدهم لناقَته : لأَشْرِبَنَّكِ الحبالَ والنُّسُوع ، أي لأقْرِنَنَّكِ بها ، وماء شَرُوبٌ ، وطَعِيمٌ بمعنى واحد .
أبو عبيد : مَشْرَبَةٌ ومَشْرُبَةٌ للغُرْفَة .
وفي الحديث : أَنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان في مَشْرُبَةٍ له ، أي في غُرْفَة ، وجمعها مَشَارِب ، ومَشْرُباتٌ .
والشَّوارب : مَجاري الماء في الحَلْق ، ويقال للحمار إذا كان كثير النَّهْق : إنَّه لَصَخِبُ الشَّوارِب .
وقال أبو ذؤيب :
صَخِبُ الشَّوارِبِ لا يزالُ كأَنَّه
عَبْدُ لآلِ أبِي رَبِيعَة مُسْبَعُ
وقال ابن دريد : الشَّوارِبُ : عُروقٌ في باطِنِ الحَلْق .
وقال الليث : الشَّارِبَةُ هُم القومُ الذين مَسْكَنُهم على ضَفَّة النَّهر ، وهم الذين لهم ماءُ ذلك النَّهْر .
والشَّاربان : تجمعهما السَّبَلَة ، والشَاربان أيضاً : ما طال من ناحية السَّبَلَة ، وبذلك سُمِّيَ شَارِبا السَّيْف ، وبعضهم يسمي السَّبَلَة كلَّها شَارِباً واحداً ، وليس بصَواب .
قال : والشَّوارِبُ : عروقٌ مُحْدِقَةٌ بالحُلْقُوم ، يقال فيها يقع الشَّرَقُ ، ويقال : بل هي عُروقٌ تَأْخُذُ الماء ، ومنها يَخْرُجُ الرِّيق .
قال : وأَشْرَبْتُ الخيلَ ، أي جعلتُ الحِبالَ في أَعْناقِها ، وأنشد :
يا آلَ وَرْدٍ اشْرِبُوها الأقْرانْ
ويقال للزَّارع إذا خرج قَصَبُه : قد شرِبَ الزَّرع في القَصَب .
وقال ابن شميل : الشاربان في السَّيف : أَسْفَل القائم ، أَنْفانِ طويلان ، أحدهما من هذا الجانِبُ ، والآخر من هذا الجانب ، والغاشِيَةُ ما تحت الشاربين ، والشَّارِب والغاشية يكونان من حديدٍ وفِضَّةٍ وأدَمٍ .
وقال الليث : الْمشْرَبَةُ : إناءٌ يُشْرَبُ فيه ، والْمَشرَبَةُ : أرْضٌ لَيِّنة ، لا يزال فيها نَبْتٌ أَخْضَرَ رَيّان .
قال : ويقال لكل نَحيزَةٍ من الشجر : شرَبَّةٌ في بعض اللُّغات . والجميع الشرَبَّات والشرائِبُ والشرابيبُ .
قال : والأشرابُ : لونٌ قد أُشرِبَ من لَوْن ، والصِّبْغُ يَتَشرَّبُ في الثَّوب ، والثَّوْبُ يَتَشَرَّبُه ، أي يَتَنَشفُه .
أبو عُبَيد : شرَّبْتُ القِرْبَةَ بالشِّين إذا كانت جَديدةً ، فجعل فيها طِيناً لِيَطيبَ طَعْمُها .
وقال القطامي :
ذَوَارِفُ عَيْنَيْهَا من الْحَفْلِ بالضُّحَى
سُجُومٌ كَتَنْضَاحِ الشِّنانِ المْشرَّبِ
وأما تشريبُ القِرْبة فأَنْ يُصَبَّ فيها الماء لتَنْسَدَّ خُروزُها .
وقالت عائشة : ( اشرَأَبَّ النِّفاق وارْتَدَّت العَرب ) .
قال أبو عُبيد : معنى اشرأَبَّ ارْتَفَعَ وعَلا ، وكل رافِعِ رأسَهُ مُشرئِبّ .
وفي حديث مرفوع : ( يُنادي يومَ القيامة مُنادٍ : يا أهل الجنة ، ويا أهل النار ، فيشرئِبُّون لصَوْته ) .
وأنشد قول ذي الرمة :
ذَكَرْتُكَ إنْ مَرَّتْ بنا أمُّ شادِنٍ
أَمام المطايا تَشرَئِبُّ وَتَسْنَحُ
يصف الظَّبْيَة ، ورفعَها رأسها .
وقال أبو عُبيد : قال الكسائيّ : ما زال على شَرَبَّةٍ واحدة ، أي على أَمْرٍ واحد .
اللِّحيانيّ : طَعامٌ مَشْرَبةٌ ، إذا كان يُشْرَبُ عليه الماء ، كما قالوا شَرَابٌ مَسْهَفَةٌ
وجاءت الإبل وبها شَرَبةٌ شَدِيدَةٌ ، أي عطش وقد اشْتَدَّتْ شَرَبَتُها ، وطعامٌ ذو شَرَبَةٍ إذا كان لا يُرَوى فيه من الماءِ . ويقال فيه شُرْبَةٌ من الْحُمرَةِ ، إذا كان مُشْرَباً حُمْرَةً .
أبو عَمرو : شَرَّبَ قَصَبُ الزَّرْع ، إذا صارَ الماءُ فيه .
عَمرو ، عن أبيه : الشَّرْبُ : الفَهْمُ ، وقد شَرَبَ يَشْرُبُ شَرْباً ، إذا فَهِمَ ، ويقال للبليد : احْلُبْ ثم اشْرُبْ ، أي ابْرُكْ ثم افْهَمْ ، وحَلَبَ ، إذا بَرَك .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشُّرْبُبُ : الْغَمْلَى من النبات ، والشُّرْبُبُ : اسم وادٍ بِعَيْنِه . قال : والشَّارِبُ : الضَّعْفُ في جميع الحيوان .
يقال : إنَّ في بَعيرك شاربَ خَوَر ، أي ضَعْفاً ، قال : وشَرِبَ ، إذا رَوَى ، وشَرِبَ إذا عَطَش ، وشَرِبَ ، إذا ضَعُفَ بعيرُه .
شبر : قال الليث : الشِّبْرُ : الاسم ، والشَّبْرُ : الفِعْل ، يقال : شَبَرْتُه شَبْراً بِشِبْرِي .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : سَبَرَ وشَبَرَ ، إذا قَدَّرَ ، وشَبَرَا أيضاً إذا بَطِر . يقال : قَصَّرَ الله شِبْرَه وشَبْرَه ، أي قصَّر الله عُمْرَه وطُولَه .
سلمة ، عن الفَراء : الشَّبْرُ القَدُّ . يقال : ما أَطْولَ شَبْرَهُ ، أي قَدَّه ، وفلانٌ قَصيرٌ الشَّبْر . قال : والشَّبَرُ العَطِيَّة .
وقال الليث : الشَّبَرُ القُرْبان ، وهو شيءٌ يُعْطيه النّصارى بعضُهم لبعض يَتَقَرَّبون به .
وقال عدي :
إذا أَتَانِي نَبَأٌ منْ مُنْعِمٍ
لَمْ أَخُنْهُ والذي أَعْطَى الشَّبَرْ
وفي الحديث : النّهْي عن شَبْر الْجَمَل ، معناه : النّهْي عن أَخْذ الكِرَاءِ على ضِرَاب الْفَحْل ، وهو مثل النّهْي عن عَسْبِ الفَحْل ، وأَصل العَسْبِ والشَّبْرِ : الضِّراب . ومنه قول يَحْيَى بن يَعْمَر لرَجل خاصَمَتْه امرأته إليه تطلُب مَهْرَها : أَإِنْ سَأَلْتكَ ثمنَ شَكْرِها وشَبْرِكَ أَنْشَأْتَ تَطُلُّها ، وتَضْهَلُهَا ؟ . فشَكْرُها : بُضْعُها ، وشَبْرُه : وَطْؤُه إياها .
وقال الليث : أَعْطَاهَا شبْرَها ، أي حَقَّ النِّكاح .
ابن السكّيت : شبَرْتُ فلاناً مالاً ، وأَشْبَرْتُه ، إذا أَعْطَيْتَه .
وقال أوس :
وأَشبَرِنَيها الْهَالِكِيُّ كأَنَّها
غَدِيرٌ جَرَتْ في مَتْنِهِ الرِّيحُ سَلْسَلُ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشَّبَرَةُ : العَطِيَّةُ ، شبَرْتُهُ وأَشْبَرْتُه وشبّرْتُه : أَعْطَيْتَه ، وهو الشَّبْرُ ، وقد حُرِّك في الشِّعر .
قال : والشَّبْرَةُ : الْقامَةُ تكونُ قصيرةً وطَويلة .
وقال شمِر في حديث يحيى بن يعمر :
الشَّبْرُ : ثَوابُ البُضْعِ من مَهْرٍ وعُقْر .
قال : وشَبْرُ الجَمَلِ : ثوابُ ضِرَابِه .
قال : ورَوى أحمد بن عَبْدَة ، عن ابن المبارك ؛ أنه قال : الشَّكْرُ : القُوت ، والشَّبْرُ : الجِمَاعُ .
وقال شَمِر : القُبُلُ : يقال له : الشَّكْرُ ، وأنشد :
صَنَاعٌ بإشفاها حَصَانٌ بشَكْرِها
جَوَادٌ بِقُوتِ الْبَطْنِ والعِرْقُ زاخِرُ
ثعلب ، عن ابن الإعرابيّ قال : المَشْبُورَةُ المرأةُ السَّخِيَّةُ الكريمة .
عَمرو عن أبيه : قال : الشِّبْرُ الحَيّة ، وقِبالُ الشِّسْعِ : الحَيِّة .
وقال أبو سَعيد : المَشابِرُ : حُزُوزٌ في الذِّراع التي يُتَبَايَعُ بها ، منها حَزُّ الشِّبْرِ ، وحَزُّ نِصْف الشِّبر ، ورُبْعِه ، كلُّ حَزِّ منها صَغُرَ أو كَبُرَ مَشْبَرٌ .
والشَّبُّور : شيءٌ يُنْفَخُ فيه ، وليس بعربي صحيح .
بشر : الحرانيّ ، عن ابن السّكّيت : البَشْرُ بَشْرُ الأديم ، وهو أنْ يُؤْخَذَ باطنه بشَفْرَةٍ ، يقال : بَشَرْتُ الأديمَ أبْشُرُه بَشْراً .
قال : والبَشَرُ : جَمْعُ بَشَرَةٍ . وهي ظَاهِرُ الجِلْد : والبَشَرُ أيضاً : الخَلْقُ ، يقع على الأُنثى والذّكر ، والواحد والاثنين والجميع يقال : هي بَشَرٌ ، وهو بَشَرٌ ، وهُمَا بشَرٌ وهم بَشرٌ .
وقال الليث : الْبَشَرةُ أَعْلَى جِلْدَةِ الوجْه والجَسَد من الإنسان ، ويعني به اللَّون والرِّقّة ، ومنه اشْتُقّتْ مُبَاشَرَةُ الرَّجُلِ المرأةَ لِتَضامِّ أبشَارِهِما . ومُبَاشَرَةُ الأمر : أنْ تَحْضُرَهُ بنَفْسِك .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : رجلٌ مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ ، وهوالذي قد جمع لِيناً وشِدَّةً مع المعرفة بالأمور .
قال : وأصْلُهُ من أدَمَةِ الجِلد وبَشرَتِهِ ، فالْبَشَرَةُ ظاهِره ، وهو مَنْبَتُ الشَّعر .
قال : والأَدَمَةُ باطِنُه ، وهو الذي يلي اللَّحم . قال : والذي يُرادُ منه أنه قد جمع لِينَ الأدَمَةِ ، وخُشونَة البَشَرَة ، وجَرَّب الأمور .
وقال أبو زيد : من أمثالهم : إنَّما يُعاتَبُ الأدِيمُ ذو البَشَرة . أي يُعَادُ في الدِّباغ ، يقول : إنَّما يُعاتَبُ من يُرْجَى ومن له مُسْكةُ عقل ، وفلانَةٌ مؤدمةٌ مُبْشَرَةٌ ، إذا كانت تامَّة في كلِّ وجْه .
وقال جلَّ وعزَّ : ( إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ ) ( آل عمران : 45 ) وقُرِيء ( يَبْشُرُكَ ) .
قال الفراء : كأَنَّ المُشَدَّدَ منه على بِشَارات البُشراءِ ، وكأَنَّ المُخَفَّفَ من جهة الأفراح والسرور ، وهذا شيء كان المَشْيَخَةُ يقولونه .
قال : وقال بعضهم : أَبْشَرْتُ ، ولعلَّها لغةٌ
حجازية . سمعت سُفيان بن عُيَيْنَة يذكرها : فَلْيُبْشِرْ ، قال : وبَشِرْتُ لغةٌ رواها الكسائيّ ، يقال : بَشِرَني بوجهٍ حَسَنٍ يَبْشَرُني ، وأنشد :
وإذا رَأَيْتَ الباهِشِين إلى النَّدى
غُبْراً أكُفُّهُمُ بقَاعٍ مُمْحِلِ
فأَعِنْهُمُ وابْشَرْ بما بَشِرُوا به
وإذا هُمُ نَزَلوا بضَنْكٍ فانْزِلِ
وقال الزَّجاجُ : معنى يَبشَرُك يَسُرُّك ويُفْرِحُك . بَشَرْتُ الرّجلَ أَبَشرُهُ ، إذا فَرَّحتَه ، وبِشرَ يبْشَرُ ، إذا فرح .
قال : ومعنى يَبْشُرُكَ من البِشَارّة ، قال : وأصل هذا كله أنَّ بَشرَةَ الإنسانَ تنْبَسِطُ عند السرور ، ومن هذا قولهم : فلان يَلْقَاني بِبِشْرٍ ، أي بوجهٍ مُنْبَسِطٍ عند السرور .
وأخبرني المنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : يقال : بشَرْتُه ، وبشَّرتُه ، وبَشِرْتُهُ ، وأَبْشَرْتُه ، قال : وبَشِرتُ بكذا ، وبَشرْتُ ، وأبشرْتُ ، إذا فرحتَ به ، ورجل بشيرُ الوجه . إذا كان جميلَه ، وامرأة بشيرة الوجه .
أبو عُبيد ، عن الفراء ، قال : البَشَارَةُ : الجمالُ . قال الأعشى :
ورأت بأنّ الشيبَ جا
نَبَه البشاشَةَ والبَشارَة
وقال الليث : البِشَارَةُ : ما بُشِّرتَ به ، والبشيرُ : الذي يُبشِّرُ القوم بأَمرٍ خيرٍ أو شَرّ ، والبُشَارَةُ : حَقُّ ما يُعطَى من ذلك ، والبُشرَى الاسم ، ويقال : بشرْتُهُ فأبشرَ ، واسْتَبشر ، وتَبشَّر .
وتباشِيرُ الصُّبْح : أوائلُه .
وقال لبيد :
قَلّما عَرَّسَ حتى هِجْتُهُ
بالتّباشير من الصُّبْحِ الأوَلْ
والتّباشيرُ : طرائقُ ضوء الصُّبح في اللَّيل .
وقال الليث : يقال للطَّرائق التي تراها على وَجه الأرض من آثار الرِّياح التي تَهُبُّ بالسحاب إذا هي جرَّته : التَّباشير . ويقال لآثار جنب الدابة من الدبر : التباشير وأنشد :
نِضْوَةُ أسْفَارٍ إذا حُطَّ رَحْلُها
رأيْت بكَفّيْها تَبَاشِيرَ تَبْرُقُ
والمُبشراتُ : الرِّياحُ التي تهُبُّ بالسحاب والغَيْث .
غيره : بَشرَ الجرادُ الأرضَ يبشُرها ، إذا أكل ما عليها .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : أبشرَت الأرض ، إذا أخْرَجَت نباتها ، وما أحسن بشرَةَ الأرض .
وقال أبو زياد والأحمر : ما أَحْسَنَ
مَشرَتَها .
وقال أبو الهيْثم : مَشرَتَها ، بالتَّثْقِيل .
وقال أبو خيرة : مَشرَتُها : وَرَقُها .
وقال اللحيانيّ : نَاقَةٌ بشِيرَةٌ ، ليست بمَهْزولة ولا سَمِينَة .
وحُكِيَ عن أبي هلال قال : هي التي ليست بالكريمة ولا الخَسيسة . ويقال : أَبشرَت النَّاقَةُ ، إذا لَقِحَتْ فكأنها بَشَّرَتْ باللِّقاح .
وقال الطِّرِمَّاح :
عَنْسَلٌ تَلوِي إذَا أَبْشرَتْ
بِخَوافِي أَخْدَرِيّ سُخَام
أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : هُم الْبُشَارُ ، والْقُشَارُ والخُشَارُ : لِسُقَّاطِ النَّاس .
أبو زَيد : أَبشرتِ الأرضُ إبشاراً ، إذا بُذَرِتْ فخرج بَذْرها ، فيُقال عند ذلك : ما أَحْسَنَ بَشَرَةَ الأرض .
وأَبْشرْتُ الأَدِيمَ فهو مُبْشَرٌ ، إذا ظَهَرَتْ بَشَرَتُه الّتي تَلِي اللّحم وآدمْتُه ، إذا أظْهرتَ أَدَمَتهُ التي يَنْبُت عليها الشعرَ .
ابن الأعرابيّ : الْمبشورَةُ : الْجارِيَةُ الحَسَنَةُ الخَلْق واللَّوْن ، وما أَحْسَنَ بَشرَهَا
برش : قال اللّيْث : الأَبْرشُ : الذي فيه أَلْوانٌ وخَلْط ، والْبُرشُ الجميع . وحية بَرْشَاءُ بمنزلة الرَّقْشَاء ، والْبَرِيشُ مِثْله .
وقال رؤبة :
وتركتْ صاحبتي تَفْرِيشي
وأَسْقَطَتْ من مُبْرِمٍ بَرِيشِ
أي فيه أَلوان ، وكان جَذيمَةُ الملك أَبْرَص ، فلقبه العرب الأَبْرَش ، كراهِيَةً للفظ الأبْرص .
أبو عُبيدة : في شِياتِ الخيل مما لا يُقال له بَهيم ، ولا شيَةَ له : الأَبْرَش ، والأَنْمر ، والأَشيَم ، والمْدَنَّر ، والأبْقَع ، والأبْلَق ، فالأَبْرشُ : الأَرْقَط ، والأَنْمر : أنْ تكونَ به بُقْعةٌ بيضاء ، وأخرى أيّ لَونٍ كانَ . قال : والأَشيَم : أن يكون به شامٌ في جَسده ، والْمُدَنَّرُ : الذي له نُكَتٌ فوق الْبَرَش .
ربش : أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : أرْمَشَ الأْرضُ وأَرْبَش ، وأَنْقَدَ ، إذا أوْرَق وتَفَطَّر ، وأرضٌ رَبشاءُ وَبَرشاءُ : كثيرةُ العُشب مُخْتَلِفٌ أَلوانُها ، ومكانٌ أرْبشٌ وأَبْرَشٌ مختلفُ اللَّون .
وقال اللّحيانيّ : بِرْذَوْنٌ أَرْبشٌ وأَبْرَشٌ .
وقال الكسائيّ : سَنَةٌ رَبشاءُ ورَمْشاءُ وبَرْشاء : كثيرة العُشب .

##### Türkçe

**ش ر ب**
**شرب** , **شبر** , **رشب** , **ربش** , **بشر** , **برش** : **رشب**’i Leys ihmal etti.

( **رشب** ) : Ebû’l-‘Abbâs, ‘Amr’dan, o da babasından rivayet etti; dedi ki: **الْمراشِبُ**: **الخُروس** başlarının **جَعْو**’udur; **الجَعْو**: çamurdur; **الْخُروس**: küplerdir.

**شرب** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten; dedi ki: **الشَّرْب**: “**شَرِبْتُ أَشْرَبُ**”in mastarıdır; **شَرْباً** ve **شُرْباً** (şeklinde). Dedi ki: **الشَّرْبُ** ayrıca: içki üzerine toplanan kavimdir.

Ferrâ dedi ki: el-Kisâî bana Yahyâ b. Sa‘îd el-Ümevî’den haber verdi; dedi ki: İbn Cüreyc’i şöyle okurken işittim: ( **فشاربون شرب الهيم** ) (Vâkıa: 55). Bunu Ca‘fer b. Muhammed’e zikrettim; dedi ki: Öyle değildir; ancak o: ( **فَشَارِبُونَ شُرْبَ** ( şeklindedir.

Ferrâ dedi ki: Diğer okuyucuların tamamı **الشِّين**’in ref‘i ile okurlar.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **الشِّرْبُ**: bizzat içilen sudur; **الشِّرْبُ**: sudan paydır. Dedi ki: **الشَّرَبُ**: **الشَّرَبَة**’nin cem‘idir; o, hurma ağacının etrafındaki küçük havuz gibidir; su ile doldurulur da hurma ağacının sulanması olur.

Leys dedi ki: **شَرِبَ** **شَرْبَاً** ve **شُرْباً** denir; **الشِّرْبُ** içme vaktidir; **الْمشرَبُ**: kendisinden içilen ve bir yer olan yüzdür,
ve mastardır. Şu beyit okunmuştur:
ويُدْعَى ابْنُ مَنْجُوفٍ أَمامِي كَأَنَّه
خَصِيٌّ أَتَى لِلْماءِ من غير مَشْربِ
Yani: içme yüzü olmaksızın.

**والْمَشرَبُ**: bizzat içmenin kendisidir; **الشَّرَابُ**: içilen şeye isimdir; çiğnenmeyen her şeye “içilir” denir. **رجل شَرُوبٌ**: içmesi şiddetli (kimse); **قَوْمٌ شُرُبٌ**.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الماءُ الشَّرِيبُ**: içinde tatlılık olmayan sudur; insanlar, onda olan şeye rağmen onu içebilirler. **الشَّرُوبُ**: içinde tatlılık olmayan (sudur); insanlar onu ancak zaruret anında içerler; hayvanlar onu içebilir.

Ümevî dedi ki: **الماء الشَّروب**: içilen sudur; **الْمَأْجُ**: tuzlu sudur. İbn Herme’ye ait olarak bize şu beyit okutuldu:
فإنّك كالْقَرِيحَة عام تُمْهَى
شَرُوبُ الماءِ ثم تَعودُ مَأْجَا

Leys dedi ki: **ماءُ شَرِيبٌ** ve **شَرُوبٌ**: onda acılık ve tuzluluk vardır; içmekten men olunmamıştır.

**والشَّرِيب**: seninle birlikte develerini sulayan arkadaşındır; **الشَّرِيبُ**: içkiye düşkün olandır; **الشَّرَّابُ**: çok içen. Dedi ki: **الْمُشْرِبُ**: susuz olandır; “Bana su ver; çünkü ben **مُشْرِب**’im” denir. **المُشْرِبُ**: develeri de susamış olan kimsedir. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi.

Başkası dedi ki: **رَجُلٌ مُشْرِبٌ**: develeri içmiş olan (kimsedir); **رجل مُشْرِبُ**: develerinin içme vakti gelmiş olan (kimsedir). Bu, sahibine göre zıt anlamlılardandır.

Zeccâc, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: ( **وَأُشْرِبُواْ فِى قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ** ) (Bakara: 93) dedi ki: manası: buzağı sevgisi içirildi; sevgi hazfedildi ve buzağı onun yerine ikame edildi.

Ferrâ dedi ki: Araplar der ki: “Falan benim malımı **أَكَّلَ** ve **شَرَّبَه**”; yani onu insanlara yedirdi ve onunla suladı. Dedi ki: Onları şöyle derken işittim: “Bütün malım **يُؤكَّلُ** ve **يُشَرَّبُ**”; yani nasıl isterse otlatılır. Ve: **رَجُلٌ مُشْرَبٌ حُمْرَةً**; o, onun gibi kanı çekilmiş (gibidir). Dedi ki: **وأَشْرَبَ إبِلَه**: her deve için bir eş yaptı. Onlardan biri dişi devesine der ki: “Elbette sana ipleri ve kayışları **لأَشْرِبَنَّكِ**”; yani seni onlarla eşleştireceğim. Ve **ماء شَرُوبٌ** ve **طَعِيمٌ** bir tek manadadır.

Ebû ‘Ubeyd: Oda için **مَشْرَبَةٌ** ve **مَشْرُبَةٌ**.

Hadiste: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisine ait bir **مَشْرُبَةٍ**’de idi; yani bir odada. Cem‘i: **مَشَارِب** ve **مَشْرُباتٌ**.

**والشَّوارب**: boğazdaki su yollarıdır. Çok anıran eşek için: “O, **الشَّوارِب**’i gürültülü olandır” denir.

Ebû Züeyb dedi ki:
صَخِبُ الشَّوارِبِ لا يزالُ كأَنَّه
عَبْدُ لآلِ أبِي رَبِيعَة مُسْبَعُ

İbn Düreyd dedi ki: **الشَّوارِبُ**: boğazın iç tarafındaki damarlardır.

Leys dedi ki: **الشَّارِبَةُ**: meskenleri nehrin kıyısında olan kavimdir; o nehrin suyu kendilerine ait olanlardır.

**والشَّاربان**: ikisini **السَّبَلَة** toplar. **الشَاربان** ayrıca: **السَّبَلَة** taraflarından uzayan şeydir; bununla kılıcın **شَارِبا**’sı isimlendirilmiştir. Bazıları **السَّبَلَة**’nin tamamına tek bir **شَارِباً** der; doğru değildir.

Dedi ki: **الشَّوارِبُ**: gırtlağı kuşatan damarlardır; **الشَّرَقُ**’un onlarda vuku bulduğu söylenir. Ve denir ki: bilakis onlar suyu alan damarlardır; tükürük onlardan çıkar.

Dedi ki: **وأَشْرَبْتُ الخيلَ**: yani ipleri boyunlarına koydum. Şu beyit okunmuştur:
يا آلَ وَرْدٍ اشْرِبُوها الأقْرانْ

Ve ekinciye, kamışı çıktığında: “Ekin kamışta **شرِبَ**” denir.

İbn Şümeyl dedi ki: Kılıçtaki **الشاربان**: dik kısmın alt tarafıdır; iki uzun burun (çıkıntı)dır; biri bu taraftan, diğeri bu taraftandır. **والغاشِيَةُ**: iki **الشاربين**’in altındaki şeydir. **الشَّارِب** ve **الغاشية** demirden, gümüşten ve deriden olur.

Leys dedi ki: **الْمشْرَبَةُ**: içinde içilen kaptır; **الْمَشرَبَةُ**: yumuşak bir arazidir; onda daima yeşil, sulanmış bitki bulunur.

Dedi ki: Ağaçtan her bir çıkıntıya bazı lehçelerde **شرَبَّةٌ** denir. Hepsi: **الشرَبَّات** ve **الشرائِبُ** ve **الشرابيبُ**.

Dedi ki: **والأشرابُ**: bir renkten içirilmiş (katılmış) bir renktir. Boya elbisede **يَتَشرَّبُ**; elbise onu **يَتَشَرَّبُه**; yani onu emer.

Ebû ‘Ubeyd: Yeni olduğunda kırbaya **شرَّبْتُ** (şîn ile); içine çamur koydum ki tadı hoş olsun.

Katamî dedi ki:
ذَوَارِفُ عَيْنَيْهَا من الْحَفْلِ بالضُّحَى
سُجُومٌ كَتَنْضَاحِ الشِّنانِ المْشرَّبِ

Kırbanın **تشريبُ**’i ise: içine su dökülmesidir ki dikiş delikleri tıkansın.

Âişe dedi ki: ( **اشرَأَبَّ النِّفاق وارْتَدَّت العَرب** ).

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **اشرأَبَّ**’ın manası: yükseldi ve yüceldi. Başını kaldıran her kimse **مُشرئِبّ**’dir.

Merfû‘ bir hadiste: (Kıyamet günü bir münâdî nida eder: “Ey cennet ehli, ey cehennem ehli”; onlar da onun sesine **فيشرئِبُّون**.)

Zü’r-Rumme’nin şu sözü okunmuştur:
ذَكَرْتُكَ إنْ مَرَّتْ بنا أمُّ شادِنٍ
أَمام المطايا تَشرَئِبُّ وَتَسْنَحُ
Ceylanı vasfeder; başını kaldırmasını.

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: el-Kisâî dedi ki: “O, tek bir **شَرَبَّةٍ** üzere olmaya devam etti”; yani tek bir iş üzere.

Lihyânî: **طَعامٌ مَشْرَبةٌ**: üzerine su içilen (yemek) ise; “**شَرَابٌ مَسْهَفَةٌ**” dedikleri gibi.

Develer, üzerlerinde şiddetli bir **شَرَبةٌ** ile geldi; yani susuzluk ve **شَرَبَتُها** şiddetlendi. Ve **طعامٌ ذو شَرَبَةٍ**: onda sudan kanılmayan (yemek) ise. Ve onda “kırmızılıktan bir **شُرْبَةٌ** vardır” denir; eğer kırmızılık ile **مُشْرَباً** ise.

Ebû ‘Amr: Ekinin kamışı **شَرَّبَ** etti; yani su onun içinde oldu.

‘Amr, babasından: dedi ki: **الشَّرْبُ**: anlayıştır. **شَرَبَ يَشْرُبُ شَرْباً**: anladığında (böyledir). Ahmağa: “Sağ, sonra **اشْرُبْ**” denir; yani çök, sonra anla. Ve **حَلَبَ**: çöktüğünde (denir).

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشُّرْبُبُ**: bitkiden **الْغَمْلَى**’dır; **الشُّرْبُبُ**: bizzat bir vadinin adıdır. Dedi ki: **الشَّارِبُ**: bütün hayvanda zayıflıktır.

“Devenin içinde gevşeklikten bir **شاربَ** vardır” denir; yani zayıflık. Dedi ki: **وشَرِبَ**: kandığında; **وشَرِبَ**: susadığında; **وشَرِبَ**: devesi zayıfladığında.

**شبر** : Leys dedi ki: **الشِّبْرُ**: isimdir; **الشَّبْرُ**: fiildir. “Onu, benim **شِبْرِي** ile **شَبْراً** ölçtüm” denir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **سَبَرَ** ve **شَبَرَ**: takdir ettiğinde (ölçtüğünde). **وشَبَرَا** ayrıca: azdığında (şımarıp taşkınlık ettiğinde). “Allah onun **شِبْرَه**’ini ve **شَبْرَه**’ini kısaltsın” denir; yani Allah onun ömrünü ve boyunu kısaltsın.

Seleme, Ferrâ’dan: **الشَّبْرُ**: boy-pos. “Onun **شَبْرَهُ** ne kadar uzundur” denir; yani boyu. Ve falan: **قَصيرٌ الشَّبْر**. Dedi ki: **الشَّبَرُ**: عطiyedir.

Leys dedi ki: **الشَّبَرُ**: قربandır; Hristiyanların birbirlerine yakınlık sağlamak için birbirlerine verdikleri bir şeydir.

‘Adî dedi ki:
إذا أَتَانِي نَبَأٌ منْ مُنْعِمٍ
لَمْ أَخُنْهُ والذي أَعْطَى الشَّبَرْ

Hadiste: **شَبْر الْجَمَل**’den nehiy; manası: erkek devenin çiftleşmesi üzerine kira almayı yasaklamaktır; bu, **عَسْبِ الفَحْل**’den nehiy gibidir. **العَسْبِ** ve **الشَّبْرِ**’in aslı: çiftleşmedir. Bundan, Yahyâ b. Ya‘mer’in, karısı ona karşı dava açıp mehrini isteyen bir adama sözü: “Eğer senden onun **شَكْرِها**’sının ve senin **شَبْرِكَ**’inin bedelini istesem, sen onu (hakkını) geciktirir ve onu şaşırtır mısın?”; onun **شَكْرُها**’sı: onun cinsel organıdır; onun **شَبْرُه**: ona cinsel temas etmesidir.

Leys dedi ki: “Ona onun **شبْرَها**’sını verdi”; yani nikâh hakkını.

İbnü’s-Sikkît: “Falanı mal ile **شبَرْتُ** ve **أَشْبَرْتُه**”: ona verdiğimde.

Evs dedi ki:
وأَشبَرِنَيها الْهَالِكِيُّ كأَنَّها
غَدِيرٌ جَرَتْ في مَتْنِهِ الرِّيحُ سَلْسَلُ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّبَرَةُ**: عطiyedir. **شبَرْتُهُ** ve **أَشْبَرْتُه** ve **شبّرْتُه**: ona verdim; o, **الشَّبْرُ**’dür; şiirde harekelenmiştir.

Dedi ki: **الشَّبْرَةُ**: kısa ve uzun olabilen boy-pos’tur.

Şemir, Yahyâ b. Ya‘mer hadisi hakkında dedi ki:
**الشَّبْرُ**: mehr ve **عُقْر**dan cinsel organın sevabıdır (bedelidir).

Dedi ki: **وشَبْرُ الجَمَلِ**: onun çiftleşmesinin bedelidir.

Dedi ki: Ahmed b. ‘Abde, İbnü’l-Mübârek’ten rivayet etti; dedi ki: **الشَّكْرُ**: azıktır; **الشَّبْرُ**: cinsel birleşmedir.

Şemir dedi ki: **القُبُلُ**’e **الشَّكْرُ** denir. Şu beyit okundu:
صَنَاعٌ بإشفاها حَصَانٌ بشَكْرِها
جَوَادٌ بِقُوتِ الْبَطْنِ والعِرْقُ زاخِرُ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَشْبُورَةُ**: cömert, kerim kadındır.

‘Amr, babasından: dedi ki: **الشِّبْرُ**: yılandır; ayakkabı kayışının karşılığı: yılandır.

Ebû Sa‘îd dedi ki: **المَشابِرُ**: alışverişte kullanılan zira‘da çiziklerdir; ondan **حَزُّ الشِّبْرِ** ve **حَزُّ نِصْف الشِّبر** ve onun dörtte biri. Her bir çizik, küçük veya büyük olsun, **مَشْبَرٌ**’dir.

**والشَّبُّور**: içine üflenen bir şeydir; sahih Arapça değildir.

**بشر** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **البَشْرُ**: derinin **بَشْرُ**’udur; o, iç tarafının bir bıçakla alınmasıdır. “Deriyi **بَشَرْتُ**; onu **أبْشُرُه** **بَشْراً**” denir.

Dedi ki: **البَشَرُ**: **بَشَرَةٍ**’nin cem‘idir; o, derinin dışıdır. **البَشَرُ** ayrıca: خلق’tır; dişiye ve erkeğe, teke, ikiye ve topluluğa kullanılır. “O, **بَشَرٌ**’dür; o, **بَشَرٌ**’dür; ikisi **بشَرٌ**’dür; onlar **بَشرٌ**’dür” denir.

Leys dedi ki: **الْبَشَرةُ**: insanın yüz ve bedenindeki derinin en üst tabakasıdır; bununla renk ve inceliği kasteder. Bundan, erkeğin kadına **مُبَاشَرَةُ**’si türetilmiştir; ikisinin **أبشَارِهِما**’sının birbirine yapışması sebebiyle. İşin **مُبَاشَرَةُ**’si: ona bizzat kendinle حاضر olmandır.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **رجلٌ مُؤْدَمٌ مُبْشَرٌ**: işlere vukufla birlikte yumuşaklık ve sertliği toplamış olandır.

Dedi ki: Aslı, derinin **أَدَمَة**’sinden ve onun **بَشرَتِهِ**’ndendir. **فالْبَشَرَةُ**: onun dışıdır; saçın bittiği yerdir.

Dedi ki: **والأَدَمَةُ**: onun içidir; ete bitişik olandır. Dedi ki: Bununla murad: **الأَدَمَة**’nin yumuşaklığını, **البَشَرَة**’nin pürüzlülüğünü toplamış ve işleri tecrübe etmiş olmasıdır.

Ebû Zeyd dedi ki: Atasözlerindendir: “Ancak **الأدِيمُ ذو البَشَرة** kınanır”; yani tabaklamada tekrar işleme tabi tutulur. Der ki: ancak ümit edilen ve akıldan bir payı olan kınanır. Ve “Falan kadın **مؤدمةٌ مُبْشَرَةٌ**’dir”: her yönden tam ise.

Azîz ve Celîl olan dedi ki: ( **إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ** ) (Âl-i İmrân: 45) ve ( **يَبْشُرُكَ** ) diye de okunmuştur.

Ferrâ dedi ki: Sanki şeddeli olanı, müjdeleyenin müjdeleri üzerine; sanki hafif olanı sevinç ve sürur cihetindendir; bu, şeyhlerin söyledikleri bir şeydi.

Dedi ki: Bazıları: **أَبْشَرْتُ** dedi; belki Hicaz lehçesidir. Süfyân b. ‘Uyeyne’yi onu zikrederken işittim: **فَلْيُبْشِرْ**. Dedi ki: **وبَشِرْتُ**: Kisâî’nin rivayet ettiği bir lehçedir. “Bana güzel bir yüzle **بَشِرَني**; bana **يَبْشَرُني**” denir. Şu beyit okundu:
وإذا رَأَيْتَ الباهِشِين إلى النَّدى
غُبْراً أكُفُّهُمُ بقَاعٍ مُمْحِلِ
فأَعِنْهُمُ وابْشَرْ بما بَشِرُوا به
وإذا هُمُ نَزَلوا بضَنْكٍ فانْزِلِ

Zeccâc dedi ki: **يَبشَرُك**’ın manası: seni sevindirir ve seni ferahlatır. “Adamı **بَشَرْتُ**; onu **أَبَشرُهُ**”: onu sevindirdiğimde. **وبِشرَ يبْشَرُ**: sevindiğinde.

Dedi ki: **يَبْشُرُكَ**’ın manası **البِشَارّة**’dendir. Dedi ki: Bunun hepsinin aslı: insanın **بَشرَة**’sinin sevinç anında yayılmasıdır. Bundan onların sözü: “Falan beni **بِبِشْرٍ** ile karşılar”; yani sevinçte yayılmış bir yüz ile.

Bana Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: “**بشَرْتُه** ve **بشَّرتُه** ve **بَشِرْتُهُ** ve **أَبْشَرْتُه** denir.” Dedi ki: “**وبَشِرتُ** bununla, ve **بَشرْتُ** ve **أبشرْتُ**: onunla sevindiğinde.” Ve **رجل بشيرُ الوجه**: yüzü güzel olduğunda. Ve **امرأة بشيرة الوجه**.

Ebû ‘Ubeyd, Ferrâ’dan: **البَشَارَةُ**: güzelliktir. A‘şâ dedi ki:
ورأت بأنّ الشيبَ جا
نَبَه البشاشَةَ والبَشارَة

Leys dedi ki: **البِشَارَةُ**: kendisiyle müjdelendiğin şeydir. **البشيرُ**: kavmi hayır veya şer bir iş ile müjdeleyen kimsedir. **البُشَارَةُ**: bundan verilen şeyin hakkıdır. **البُشرَى** isimdir. “Onu müjdeledim de o sevindi; **واسْتَبشر** ve **تَبشَّر**” denir.

**وتباشِيرُ الصُّبْح**: onun evvelleridir.

Lebîd dedi ki:
قَلّما عَرَّسَ حتى هِجْتُهُ
بالتّباشير من الصُّبْحِ الأوَلْ
**والتّباشيرُ**: gecede sabah ışığının çizgileridir.

Leys dedi ki: Bulutları sürüklediğinde bulutla esen rüzgârların izlerinden yer yüzünde gördüğün çizgilere **التَّباشير** denir. Ve hayvanın sağrısından yan tarafının izlerine de **التباشير** denir. Şu beyit okundu:
نِضْوَةُ أسْفَارٍ إذا حُطَّ رَحْلُها
رأيْت بكَفّيْها تَبَاشِيرَ تَبْرُقُ
**والمُبشراتُ**: bulut ve yağmurla esen rüzgârlardır.

Başkası: **بَشرَ الجرادُ الأرضَ يبشُرها**: üzerindekini yediğinde.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “Yer **أبشرَت**”: bitkisini çıkardığında. “Yerin **بشرَة**’si ne güzeldir.”

Ebû Ziyâd ve el-Ahmer dedi ki: “Onun **مَشرَتَها**’sı ne güzeldir.”

Ebû’l-Heysem dedi ki: **مَشرَتَها**; teşdîd ile.

Ebû Hayra dedi ki: **مَشرَتُها**: onun yaprağıdır.

Lihyânî dedi ki: **نَاقَةٌ بشِيرَةٌ**: ne zayıf ne de şişmandır.

Ebû Hilâl’den nakledildi; dedi ki: o, ne soylu ne de aşağıdır. Ve “Dişi deve **أَبشرَت**”: gebe kaldığında; sanki gebelikle müjdelemiş gibi.

Tırimmâh dedi ki:
عَنْسَلٌ تَلوِي إذَا أَبْشرَتْ
بِخَوافِي أَخْدَرِيّ سُخَام

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **هُم الْبُشَارُ** ve **الْقُشَارُ** ve **الخُشَارُ**: halkın döküntüleri içindir.

Ebû Zeyd: Yer **إبشاراً** ile **أَبشرت**: tohumlandığında ve tohumu çıktığında. O vakit: “Yerin **بَشَرَة**’si ne güzeldir” denir.

Ve “Deriyi **أَبْشرْتُ**; o **مُبْشَرٌ**’dür”: ete bitişik olan **بَشَرَتُه** ortaya çıktığında. Ve “Onu **آدمْتُ**”: saçın bittiği **أَدَمَتهُ**’ni ortaya çıkardığında.

İbnü’l-A‘râbî: **الْمبشورَةُ**: yaratılışı ve rengi güzel cariyedir. “Onun **بَشرَهَا**’sı ne güzeldir.”

**برش** : Leys dedi ki: **الأَبْرشُ**: içinde renkler ve karışım olan kimsedir; **الْبُرشُ**: hepsi (topluluk)tur. **حية بَرْشَاءُ**: **الرَّقْشَاء** menzilesindedir; **الْبَرِيشُ** de onun gibidir.

Rü’be dedi ki:
وتركتْ صاحبتي تَفْرِيشي
وأَسْقَطَتْ من مُبْرِمٍ بَرِيشِ
Yani: onda renkler vardır. Cezîme el-Melik **أَبْرَص** idi; Araplar, **الأَبْرَش** lafzından hoşlanmadıkları için ona **الأَبْرَش** lakabını verdiler.

Ebû ‘Ubeyde: Atların alâmetlerinde, ne **بَهيم** denilen ne de alâmeti olmayan şeylerden: **الأَبْرَش** ve **الأَنْمر** ve **الأَشيَم** ve **المْدَنَّر** ve **الأبْقَع** ve **الأبْلَق**. **فالأَبْرشُ**: **الأَرْقَط**’tır. **والأَنْمر**: onda bir beyaz benek ve başka herhangi bir renk benek olmasıdır. Dedi ki: **والأَشيَم**: bedeninde bir ben olmasıdır. **والْمُدَنَّرُ**: **الْبَرَش**’ın üstünde noktaları olan kimsedir.

**ربش** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: “Yer **أرْمَشَ** ve **أَرْبَش** etti ve **أَنْقَدَ**”: yapraklandığında ve yarılıp çatladığında. **وأرضٌ رَبشاءُ وَبَرشاءُ**: otu çok, renkleri farklı olandır. Ve **مكانٌ أرْبشٌ وأَبْرَشٌ**: rengi farklı olandır.

Lihyânî dedi ki: **بِرْذَوْنٌ أَرْبشٌ وأَبْرَشٌ**.

Kisâî dedi ki: **سَنَةٌ رَبشاءُ ورَمْشاءُ وبَرْشاء**: otu çok (yıl).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والباء وما يثلثهما)
(شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال:
* مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) *
أي دبيب.
(شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه امتداداً وعِرَضاً. والمشبوح: الرجلُ العُظَام. قال أبوذُؤَيبٍ الهذليّ:
* وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ([2]) *
وشبَحْتُ الشيءَ: مددتُه. و[من] ذلك شَبْحُه ذراعَيه في الدُّعاء وغيرِهِ. ويقال للحرباء إِذا امتدَّ على العود: قد شَبَحَ.
(شبر) الشين والباء والراء أصلان: أحدهما بعض الأعضاء، والآخر  الفَضْل والعطاء.
فالأول: الشِّبر: شِبر الإنسان، وهو مذكر، يقال: شَبَرْتُ الثّوبَ شَبراً. والشِّبر: الذي يُشبَر به. ويقال للرّجُل القصير المتقارِب الخلْق: هو قصير الشَّبر. والمَشَابِر: أنهارٌ تنخفض فيتأدَّى إليها الماء. وكأنَّها إِنما سمِّيت مشابِرَ لأنَّ عَرْضَها قليل.والأصل الثاني الشّبَرُ: الخير والفضل والعطاء. قال عديّ:
* لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ([3]) *
ويقال : أَشْبَرتُه بكذا، أي خَصَصْتُهُ. ورُويَ عن بعضهم أنَّه قال: الشَّبَر: شيء يعطيه النّصارى بعضُهم بعضاً على معنى القُربان([4]). وليس هذا بشيء. وقياس الشَّبَر ما ذكرناه.
ومن الباب قولُهم: أعطاها شَبْرَها، وذلك في حقِّ النِّكاح إِذا أعطاها حقَّها. وجاء في الحديث أنَّه نهى عن شَبْر الجَمَل، وذلك كِراؤه والذي يُؤخَذ على ضرابه، وذلك كعَسْب الفحل. ويقال من الباب شُبِّرَ، إِذا عُظِّم.
(شبص) الشين والباء والصاد ليس بشيء. وحكى ابنُ دريدٍ([5]): الشَّبَص الخُشونة. وليس هو بشيءٍ. قال: ويقال: تَشَبَّصَ الشجر: دخل بعضُهُ في بعضٍ([6]).
(شبع) الشين والباء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على امتلاءٍ في أكل وغيره. من ذلك شَبِعَ الرجل شِبَعاً وشِبْعاً، ورجلٌ شبعانُ. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك أشبعت الثّوبَ صِبْغاً. ويقال امرأة شَبْعَى الخَلخال، أي ممتلئة، وذلك مِنْ كَثْرَة لحمِ ساقها. ومن ذلك قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ"، يريد المتكَثِّر بما ليس عنده، وهذا مَثَلٌ، كأنَّه أرادَ: يُظهر شِبَعاً وهو جائع، وذلك كما تقول العرب: "تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع". ومن الباب قولُهم: [ثوبٌ([7])] شَبِيع الغَزْلِ، أي كثيرُهُ.
ومما يجري مَجرى التّشبيه من هذا الباب: قولهم: شبِعت من هذا الأمر ورَوِيت، وذلك [إِذا] كرهتَه.
(شبق) الشين والباء والقاف كلمةٌ واحدة: الشَّبَق، وهو شهوة النِّكاح.
(شبك) الشين والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخلُ الشيء. يقال شبَّكَ أصابعَهُ تشبيكاً. ويقال: بين القوم شُبْكَةُ نَسَبٍ، أي مُداخَلة. ومن ذلك الشَّبَكة.
(شبل) الشين والباء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عطفٍ ووُدٍّ. يقال لكل عاطفٍ على شيء وادّ له: مُشْبِل. ومنه اشتقاق الشِّبْل، وهو ولد الأَسَد. لعطف أَبَوَيْه عليه. ويقال لبؤةٌ مُشْبِلٌ، إِذا كان معها أولادُها. وأشبلتِ المرأةُ، إِذا صَبَرتْ على أولادها فلم تتزوَّجْ. وقال الكميت:
* المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ([8]) *
وحكي عن الكسائيّ: شَبَلْت في بني فلانٍ، إِذا نَشَأتَ فيهم. وقد شَبَل الغلامُ أحْسَنَ الشُّبول، إِذا أدْرَكَ. وهذا على السَّعة والمجاز، لأنَّه يُشبَل عليه أي يُعطَف.
(شبم) الشين والباء والميم كلمتان متباينتان جدّاً. إحداهما الشَّبَم: البَرْد، والشّبِم : البارد. والأخرى الشِّبَام: خشبة تُعَرَّضُ في *فم الجدْي لئَلا يرضع، ثمّ يشبَّه بذلك فيقال الشِّبامان: خيطانِ في البرقع، تشدُّهما المرأةُ في قفاها.
(شبه) الشين والباء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تشابُه الشّيء وتشاكُلِهِ لوناً وَوَصْفاً. يقال شِبْه وشَبَه وشَبيه. والشّبَهُ([9]) من الجواهر: الذي يشبه الذّهَب. والمُشَبِّهَات([10]) من الأمور: المشكلات. واشتبه الأمرانِ، إذا أَشْكَلاَ.
ومما شذ عن ذلك الشّبَهَانُ([11]).
(شبو) الشين والباء والحرف المعتل أصلان، أحدهما يدل على حَدٍّ وحِدّة، والآخر يدل على نَمَاءٍ([12]) وفضلٍ وكرامة.
فالشّبَاةُ حَدُّ كلِّ شيء شَبَاتُهُ، والجمع الشّبَا والشَّبَوَات. والشَّبْوَةُ([13]): اسم للعقرب، وإِنّما سمِّيت بذلك لِشَبَاةِ إِبْرَتها. قال:
* قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ([14]) *
وذكر اللِّحياني أنَّ الجاريةَ الفحّاشة يقال لها شَبْوة. وإِنّما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها بالعقرب.
والأصل الآخر الإشباء: الإكرام: يقال أتى فلانٌ فلاناً فأَشْبَاهُ، أي أكرمَه. ويقال أَشَبَيْتُ الرَّجُلَ، إِذا رفعتَه للمجد والشّرف. قال ذو الإصبع:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])والمُشْبِي: الذي يُولَد لـه ولدٌ ذكيٌّ، وقد أَشْبَى. وأَشْبَت الشَّجرةُ: طالت. ويقال أَشبَى فلاناً ولدُهُ، إِذا أَشْبهوه. وأنشدوا:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])والله أعلم.
--------------ـ
([1]) لساعدة بن جؤية في اللسان (شبث) وديوانه 230، وسيأتي في (هم). وصدره:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) صدر بيت لأبي ذؤيب في ديوانه 30. وعجزه: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) قبله في اللسان (شبر): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([5]) الجمهرة (1: 291).
([6]) زاد بعده في الجمهرة: "لغة يمانية"، وكذا في اللسان.
([7]) التكملة من المجمل واللسان.
([8]) جزء من بيت له في اللسان (لبب، شبل). وسيأتي في (لب). وهو بتمامه:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
 ([9]) ويقال أيضاً الشبه بالكسر. وتحقيقه أنه ضرب من النحاس يلقى عليه مادة أخرى فيصفر ويشبه الذهب.
([10]) وكذا في المجمل مع هذا الضبط. وفي اللسان "المشتبهات". وفي القاموس: "وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة". فهن ثلاث لغات.
([11]) الشبهان: ضرب من العضاه أو من الرياحين.
([12]) في الأصل: "ماء"، تحريف.
([13]) في اللسان: "والنحويون يقولون: شبوة العقرب، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام".
([14]) بعده في اللسان (شبا):
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) سبق الكلام على هذا البيت في مادة (سر) ص 70.
([16]) في الأصل: "فقد ظلم"، وليس يقولها العرب.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الباء** ve ikisini üçleyen şey)

(**شبث**) **الشين** ve **الباء** ve **الثاء**; bir köktür; bir şeyin bir şeye tutunmasına delâlet eder. Bundan, onların “تَشَبَّثْتُ” sözleri vardır; yani: tutundum. Bundan **الشَّبَثُ** vardır; o, yerin yılanımsılarından bir küçük canlıdır; sanki geçtiği şeye tutunmuş gibidir. Çoğulu **شِبْثَانٌ**’dır. Dedi ki:
* مدارجُ **شِبْثانٍ** لهنَّ هميمُ([1]) *
yani: sürünme.

(**شبح**) **الشين** ve **الباء** ve **الحاء**; sahih bir köktür; şeyin enine doğru uzamasına delâlet eder. Bundan **الشَّبَح** vardır; o, **الشَّخْص**’tır; onda uzama ve en bulunması sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve **المشبوح**: iri yapılı adamdır. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:
* وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ([2]) *
Ve “شَبَحْتُ الشيءَ”: onu uzattım. Ve bundan, dua ve başkasında iki kolunu uzatması olan **شَبْحُه ذراعَيه** vardır. Ve kertenkeleye, dal üzerinde uzadığı zaman: “قد شَبَحَ” denir.

(**شبر**) **الشين** ve **الباء** ve **الراء** iki köktür: birisi uzuvların bir kısmı, diğeri fazlalık ve bağış.

Birincisi: **الشِّبر**: insanın **شِبر**’idir; o müzekkerdir; “ثوب”u bir **شَبْراً** ölçtüm denir. Ve **الشِّبر**: onunla ölçülen şeydir. Ve kısa, yaratılışı birbirine yakın adama: “هو قصير **الشَّبر**” denir. Ve **المَشَابِر**: alçalan, böylece suyun kendisine ulaştığı nehirlerdir. Sanki onlar ancak **مشابِر** diye adlandırılmıştır; çünkü onların eni azdır. Ve ikinci kök **الشّبَرُ**: hayır, fazlalık ve bağıştır. Adî dedi ki:
* لم أخُنْهُ والذي أَعطَى **الشَّبَرْ**([3]) *
Ve denir: “أَشْبَرتُه بكذا”; yani: onu onunla tahsis ettim. Ve bazılarından rivayet olundu ki o dedi: **الشَّبَر**: Hristiyanların, kurban([4]) manası üzere, birbirlerine verdikleri bir şeydir. Ve bu bir şey değildir. Ve **الشَّبَر**’ın kıyası, zikrettiğimiz şeydir.

Ve babdan onların “أعطاها **شَبْرَها**” sözleri vardır; bu, nikâh hakkında, ona hakkını verdiği zaman olur. Ve hadiste geldi ki o, **شَبْر الجَمَل**’den nehyetti; bu, onun kirasıdır ve onun çiftleşmesi üzerine alınan şeydir; bu, damızlık erkeğin **عَسْب**’i gibidir. Ve babdan “شُبِّرَ” denir; büyütüldüğü zaman.

(**شبص**) **الشين** ve **الباء** ve **الصاد** bir şey değildir. İbn Düreyd([5]) nakletti: **الشَّبَص** pürüzlülüktür. Ve o bir şey değildir. Dedi ki: Ve denir: “تَشَبَّصَ الشجر”: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi([6]).

(**شبع**) **الشين** ve **الباء** ve **العين**; sahih bir köktür; yemede ve başkasında bir doluluğa delâlet eder. Bundan: adam **شَبِعَ**; **شِبَعاً** ve **شِبْعاً**. Ve **شبعان** bir adam. Sonra bundan “أشبعتُ الثّوبَ صِبْغاً” türetildi. Ve denir: “امرأة **شَبْعَى الخَلخال**”; yani: dolgun; bu, baldırının etinin çokluğundandır. Ve bundan onun صلى الله عليه وآله وسلم sözü: “المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ”; elinde olmayanla çokluk taslayanı kasteder; ve bu bir meseldir; sanki o şunu murad etti: aç olduğu hâlde tokluk gösterir; bu, Arapların “تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع” demesi gibidir. Ve babdan onların: [**ثوبٌ**([7])] **شَبِيع الغَزْلِ** sözleri vardır; yani: onun çoğu.

Ve bu babdan teşbihe benzer şekilde cereyan eden şeylerden: onların “شبِعت من هذا الأمر ورَوِيت” sözleridir; bu, [eğer] ondan hoşlanmadığın zaman olur.

(**شبق**) **الشين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir: **الشَّبَق**; o, nikâh şehvetidir.

(**شبك**) **الشين** ve **الباء** ve **الكاف**; sahih bir köktür; şeyin iç içe girmesine delâlet eder. “شبَّكَ أصابعَهُ تشبيكاً” denir. Ve denir: “بين القوم **شُبْكَةُ نَسَبٍ**”; yani: iç içelik. Ve bundan **الشَّبَكة** vardır.

(**شبل**) **الشين** ve **الباء** ve **اللام**; sahih bir köktür; şefkat ve sevgiye delâlet eder. Bir şeye şefkat eden ve onu seven her kimse için: **مُشْبِل** denir. Ve ondan **الشِّبْل**’in iştikakı vardır; o, aslan yavrusudur; anne-babasının ona şefkatinden dolayı. Ve denir: “لبؤةٌ **مُشْبِلٌ**”; yanında yavruları olduğu zaman. Ve “أشبلتِ المرأةُ”; yavruları üzerine sabrettiği ve evlenmediği zaman. Kümeyt dedi ki:
* **المُلَبْلِبُ** و**المُشْبِلُ**([8]) *
Ve Kisâî’den nakledildi: “شَبَلْت في بني فلانٍ”; onların içinde yetiştiğin zaman. Ve “شَبَل الغلامُ أحْسَنَ الشُّبول”; idrak ettiği zaman. Ve bu, genişlik ve mecaz üzeredir; çünkü ona şefkat edilir; yani ona şefkat gösterilir.

(**شبم**) **الشين** ve **الباء** ve **الميم**; birbirinden çok farklı iki kelimedir. Birisi **الشَّبَم**: soğuk; ve **الشّبِم**: soğuk olan. Diğeri **الشِّبَام**: bir tahta; *oğlağın ağzına, emmesin diye enlemesine konur; sonra bununla benzetilir de **الشِّبامان** denir: burka’da iki ip; kadın onları ensesinde bağlar.

(**شبه**) **الشين** ve **الباء** ve **الهاء**; tek bir köktür; şeyin renk ve vasıfça benzeşmesine ve şekilce uyuşmasına delâlet eder. **شِبْه** ve **شَبَه** ve **شَبيه** denir. Ve cevherlerden **الشّبَهُ**([9]): altına benzeyen şeydir. Ve işlerden **المُشَبِّهَات**([10]): müşkiller. Ve iki iş “اشتبه” etti; karışık oldukları zaman.

Ve bundan şâz olan şeylerden **الشّبَهَانُ**([11]) vardır.

(**شبو**) **الشين** ve **الباء** ve illetli harf; iki köktür: birisi sınır ve keskinliğe delâlet eder; diğeri büyüme([12]) ve fazlalık ve kerem’e delâlet eder.

Öyleyse **الشّبَاةُ**: her şeyin keskinliği, onun **شَبَاتُهُ**’dur; çoğulu **الشّبَا** ve **الشَّبَوَات**’tır. Ve **الشَّبْوَةُ**([13]): akrep için bir isimdir; ancak iğnesinin keskinliği sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Dedi ki:
* قد جَعلَتْ **شَبْوَةُ** تزبَئِرُّ([14]) *
Ve el-Lihyânî zikretti ki: açık saçık cariyeye **شَبْوة** denir. Ancak ona akrebe benzetme yoluyla bununla adlandırılmıştır.

Ve diğer kök **الإشباء**: ikramdır: “فلانٌ فلاناً أتى فأَشْبَاهُ” denir; yani: ona ikram etti. Ve “أَشَبَيْتُ الرَّجُلَ”; onu yücelik ve şeref için yükselttiğim zaman. Zû’l-İsba‘ dedi ki:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])
Ve **المُشْبِي**: kendisine zeki bir çocuk doğan kimsedir; ve “قد أَشْبَى”. Ve “أَشْبَت الشَّجرةُ”: uzadı. Ve “أَشبَى فلاناً ولدُهُ”; onu ona benzettikleri zaman. Ve inşad ettiler:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أَشْبَى أباه فما ظَلَمْ([16])
Ve Allah daha iyi bilir.

--------------ـ
([1]) Lisân’da (شبث) Sa‘ide b. Cüveyye’nindir ve divanı 230; (هم)’de gelecektir. Ve صدرُه:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) Ebû Züeyb’in divanında 30; bir beytin صدر’ıdır. Ve عجزُه: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) Lisân’da (شبر)’de ondan önce: * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) Bu manayı Kâmûs’ta zikretti; Lisân’da zikretmedi.
([5]) el-Cemhere (1: 291).
([6]) el-Cemhere’de ondan sonra artırdı: “لغة يمانية”; Lisân’da da böyledir.
([7]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([8]) Lisân’da (لبب، شبل)’de onun bir beytinden bir parçadır. (لب)’de gelecektir. Ve tamamı:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
([9]) Kesre ile **الشبه** de denir. Tahkiki: o, üzerine başka bir madde atılan bir bakır türüdür; sararır ve altına benzer.
([10]) Bu ضبط ile Mücmel’de de böyledir. Lisân’da “المشتبهات”. Kâmûs’ta: “وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة”. Öyleyse onlar üç lugattır.
([11]) **الشبهان**: dikenli ağaçlardan bir tür yahut reyhanlardan bir türdür.
([12]) Asılda: “ماء”; tahrif.
([13]) Lisân’da: “والنحويون يقولون: شبوة العقرب، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام”.
([14]) Lisân’da (شبا)’da ondan sonra:
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) Bu beyt üzerine söz, (سر) maddesinde s. 70’te geçti.
([16]) Asılda: “فقد ظلم”; Araplar bunu söylemez.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ب ر
شبره يشبره‏:‏ قدّره بشبره وهو أشبر من صاحبه‏:‏ أوسع شبراً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو قصير الشبر مقارب الخلق‏.‏
قالت الخنساء‏:‏ معاذ الله ينكحني حبركي قصير الشبر من جشم بن بكر وشبـره مـالاً وأشبـره‏:‏ أعطـاه والشبـر العطاء وهو من الشبر كما قيل‏:‏ الباع واليد‏:‏ للكرم والنعمة‏.‏
ومن لك بان تشبر البسيطة‏:‏ لمن يتكلّف ما لا يطيق‏.‏

##### Türkçe

ش ب ر
**شبره يشبره**: Onu kendi **شبر**iyle takdir etti/ölçtü; ve o, arkadaşından daha **أشبر**dir: bir **شبر** bakımından daha geniştir.
Mecazdan: O, **قصير الشبر**dir; yaratılışı/beden yapısı birbirine yakın (derli toplu)dır.
**الخنساء** dedi ki: Allah’a sığınırım, **حبركي** beni nikâhlasın; **قصير الشبر** (olan) **جشم بن بكر**’den; ve onu malca **شبـره** ve **أشبـره**: ona verdi; ve **الشبـر** bağıştır; ve o, **الشبر**dendir; nitekim denildiği gibi: **الباع** ve **اليد**: cömertlik ve nimet içindir.
Ve: “Kim var ki **تشبر البسيطة**?”: gücünün yetmediği şeye külfete giren kimse için.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشِّبْرُ: ما بين أَعلى الإِبهام وأَعلى الخِنْصَر مذكر، والجمع أَشْبارٌ؛ قال سيبويه: لم يُجاوزُوا به هذا البناء. والشَّبْرُ، بالفتح: المصدر، مصدر شَبَرَ الثوبَ وغيرَهُ يَشْبُرُه ويَشْبِرُه شَبْراً كَالَهُ بِشِبْرِه، وهو من الشِّبْرِ كما يقال بُعْتُه من الباع. وهذا أَشْبَرُ من ذاك أَي أَوسَعُ شِبْراً. الليث: الشِّبْرُ الاسم والشَّبْرُ الفِعْل.وأَشْبَرَ الرجلَ: أَعطاه وفضَّله، وشَبَرَه سيفاً ومالاً يَشْبُرُه شَبْراً وأَشْبَرَه: أَعطاه إِياه؛ قال أَوس بن حَجَرٍ يصف سيفاً: وأَشْبَرَنِيهِ الهالِكيُّ، كأَنَّه
غَدِيرٌ جَرَتْ في مَتْنِهِ الرِّيحُ سَلْسَلُ
ويروى: وأَشْبَرَنِيها فتكون الهاء للدرع؛ قال ابن بري: هو الصواب لأَنه يصف دِرْعاً لا سيفاً؛ وقبله:
وبَيْضاءَ زَغْفٍ نَثْلَةٍ سُلَمِيَّةٍ،
لها رَفْرَفٌ فَوْقَ الأَنامِلِ مُرْسَلُ
الزَّغْفُ: الدِّرْعُ اللَّيِّنَةُ. وسُلَمِيَّة: من صنعة سليمان بن داود، عليهما السلام والهالِكيُّ: الحداد، وأَراد به ههنا الصَّيْقَلَ، ومصدره الشَّبْرُ إِلا أَن العجاج حركه للضرورة فقال:
الحمد لله الذي أَعطى الشَّبَرْ
كأَنه قال: أَعطى العَطِيَّة، ويروى: الحَبَرْ؛ قال ابن بري: صواب إِنشاده:
فالحمد لله الذي أَعطى الحَبَرْ
قال: وكذا رَوَتْه الرُّواة في شعره. والحَبَرُ: السرور؛ وقوله: إِن الأَصل فيه الشَّبْرُ وإِنما حركه للضرورة وهَمٌ لأَن الشَّبْرَ، بسكون الباء، مصدر شَبَرْتُه شَبْراً إِذا أَعطيتَه، والشَّبَرُ، بفتح الباء، اسمُ العطية؛ ومثله الخَبْطُ والخَبَطُ، والمصدر خَبَطَتْ الشجرة خَبْطاً، والخَبَطُ: اسمُ ما سقَط من الورَق من الخَبْطِ؛ ومثله النَّفْضُ والنَّفَضُ، النَّفَضُ هو المصدر، والنَّفْضُ اسمُ ما نفضته؛ وكذلك جاء الشَّبْرُ في شعر عديّ في قوله:
لم أَخُنْه والذي أَعطى الشَّبَرْ
قال: ولم يقل أَحد من أَهل اللغة إِنه حرك الباء للضرورة لأَنه ليس يريد به الفعل وإِنما يريد به اسمَ الشيء المُعطَى؛ وبعد بيت العجاج: مَوَاليَ الحَقِّ أَنِ المَوْلى شَكَرْ
عَهْدَ نَبِيٍّ، ما عَفَا وما دَثَرْ
وعهدَ صِدِّيقٍ رأَى برّاً فَبَرْ،
وعهدَ عُثْمَانَ وعهداً منْ عُمَرْ
وعهدَ إِخْوَانٍ هُمُ كانُوا الوَزَرْ،
وعُصبَةَ النبِيِّ إِذ خافوا الحَصَرْ
شَدّوا له سُلْطانَه حتى اقْتَسَرْ،
بالقَتْلِ، أَقْوَاماً، وأَقواماً أَسَرْ
تَحْتَ التي اخْتَار له اللهُ الشَّجَرْ
محمداً، واختارَهُ اللهُ الخِيَرْ
فَمَا وَنى محمدٌ، مُذْ أَنْ غَفَرْ
له الإِلهُ ما مَضَى وما غَبَرْ
أَنْ أَظْهَرَ النُّورَ به حتى ظَهَرْ
والشَّبَرُ: العطية والخير؛ قال عدي بن زيد:
إِذ أَتاني نَبأٌ مِن مُنْعَمِرْ
لم أَخُنْه، والذي أَعْطَى الشَّبَرْ
(* قوله: «من منعمر» كذا بالنون، وهذا الضبط بالأصل).
وقيل: الشَّبْرُ والشَّبَرُ لغتان كالقَدْرِ والقَدَرِ ابن الأَعرابي: الشِّبْرَة العطية. شَبَرْتُه وأَشْبَرْتُه وشَبَّرْتُه: أَعطيته، وهو الشَّبْرُ، وقد حُرِّك في الشعر. ابن الأَعرابي: شَبَرَ وشَبَّرَ إِذا قَدَّرَ. وشَبَّرَ أَيضاً إِذا بَطِرَ. ويقال: قصر الله شَبْرَك وشِبْرَك أَي قصر الله عُمْرَك وطُولَك. الفراء: الشَّبْرُ القَدّ، يقال: ما أَطول شَبْرَه أَي قَدَّه. وفلانٌ قصيرُ الشَّبْرِ. والشَّبْرَة: القامة تكون قصيرة وطويلة. أَبو الهيثم: يقال شُبِّرَ فلان فَتَشَبَّرَ أَي عُظِّمَ فتعظَّمَ وقُرِّب فتقرّب. ابن الأَعرابي: أَشْبَرَ الرجلُ جاء ببنين طوال، وأَشْبَرَ: جاء بنين قِصارِ الأَشبارِ. وتَشَابَرَ الفريقان إِذا تقاربا في الحرب كأَنه صار بينهما شِبْرٌ ومَدَّ كل واحد منهما إِلى صاحبه الشِّبْرَ. والشَّبَرُ: شيء يتعاطاه النصارى بعضهم لبعض كالقُرْبانِ يتقرّبون به، وقيل: هو القُرْبانُ بعينِهِ. وأَعطاها شَبْرَها أَي حق النكاح. وفي دعائه لعلي وفاطمة، رضوان الله عليهما: جمع الله شَمْلَكُما وبارك في شَبْرِكُما؛ قال ابن الأَثير: الشَّبْرُ في الأَصل العطاء ثم كُني به عن النكاح لأَن فيه عطاء. وشَبْرُ الجمل: طَرْقُه، وهو ضِرَابه. وفي الحديث: أَنه نهى عن شَبْرِ الجَمَلِ أَي أُجرة الضِّرَابِ. قال: ويجوز أَن يسمى به الضراب نفسه على حذف المضاف أَي عن كراء شَبْرِ الجَمَلِ؛ قال الأَزهري: معناه النهي عن أَخذ الكراء عن ضراب الفحل، وهو مثلُ النهي عن عَسْبِ الفحل، وأَصل العَسْب والشَّبْرِ الضِّرابُ؛ ومنه قول يحيى بن يَعْمَرَ لرجل خاصمته امرأَته إِليه تطلب مهرها: أَإِن سأَلتك ثَمَنَ شَكْرِها وشَبْرِك أَنشأْتَ تَطُلُّها وتَضْهَلُها؟ أَراد بالشَّبْرِ النكاحَ، فشَكْرُها: بضْعُها؛ وشَبْرُه: وَطْؤه إِياها؛ وقال شمر: الشَّبْرُ ثواب البضع من مهر وعُقْرٍ. وشَبْرُ الجمل: ثواب ضِرَابه. وروي عن ابن المبارك أَنه قال: الشَّكْرُ القُوتُ، والشَّبْرُ الجماع. قال شمر: القُبُل يقال له الشَّكْرُ؛ وأَنشد يصف امرأَة بالشرَف وبالعِفَّة والحِرْفة: صَنَاعٌ بإِشْفاها، حَصَانٌ بِشَكْرِها،
جَوَادٌ بقُوتِ البَطْنِ، والعِرْقُ زَاخِرُ
ابن الأَعرابي: المَشْبُورَة المرأَة السَّخِيَّة الكريمة. قال ابن سيده: فسر ابن الأَعرابي شَبْرَ الجمل بأَنه مثل عَسْب الفحل فكأَنه فسر الشيء بنفسه؛ قال: وذلك ليس بتفسير، وفي طريق آخر نهى عن شَبْرِ الفحل. ورجل قصير الشِّبْرِ مُتَقاربُ الخَطْوِ؛ قالت الخنساء: معاذَ الله يَرْضَعُنِي حَبَرْكَى،
قصِيرُ الشِّبْرِ من جُشَمِ بنِ بَكْرِ
والمَشْبَرُ والمَشْبَرَةُ: نَهْرٌ ينخفض فيتأَدى إِليه ما يفيض عن الأَرضِين. ابن الأَعرابي: قِبالُ الشِّبْرِ الحَيَّةُ وقِبَالُ الشَّسْعِ الحيَّة. وقال أَبو سعيدْ:
المَشَابِرُ حُزُوزٌ في الذِّراعِ التي يُتَبايَعُ بها، منها حز الشِّبْر وحز نصف الشِّبْرِ ورْبُعِه، كلُّ جُزْءٍ منها صَغُر أَو كبر مَشْبَرٌ.والشَّبُورُ: شيء ينفخ فيه، وليس بعربي صحيح. والشَّبُّور، على وزن التَّنُّور: البُوقُ، ويقال هو معرّب. وفي حديث الأَذان ذُكِرَ له الشَّبُّور؛ قال ابن الأَثير: جاء في تفسيره أَنه البُوقُ وفسروه أَيضاً بالقُبْعِ، واللفظة عِبرانية. قال ابن بري: ولم يذكر الجوهري شَبَّر وشَبيراً في اسم الحسن والحُسين، عليهما السلام؛ قال: ووجدت ابن خالويه قد ذكر شرحهما فقال: شَبَّرُ وشَبِيرٌ ومُشَبَّرٌ هم أَولاد هرون، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، ومعناها بالعربية حسن وحسين ومُحَسِّن، قال: وبها سَمَّى علي، عليه السلام، أَولاده شَبَّرَ وشَبِيراً ومُشَبِّراً يعني حسناً وحسيناً ومُحَسِّناً، رضوان الله عليهم أَجمعين.

##### Türkçe

**الشِّبْرُ**: **الإِبهام**’ın üstü ile **الخِنْصَر**’ın üstü arasındaki (mesafe); müzekkerdir; çoğulu **أَشْبارٌ**’dır. Sîbeveyh dedi ki: Bu bina ile bunun ötesine geçmediler. Ve **الشَّبْرُ**, fetha ile: mastardır; **شَبَرَ** **الثوبَ**’u ve başkasını **يَشْبُرُه** ve **يَشْبِرُه** **شَبْراً** (diye) ölçtü; onu kendi **شِبْرِه** ile ölçtü; o, **الشِّبْرِ**’dendir; tıpkı “Onu **الباع**’dan sattım” denildiği gibi. Ve “Bu, şundan daha **أَشْبَرُ**” yani **شِبْراً** daha geniştir. el-Leys: **الشِّبْرُ** isimdir, **الشَّبْرُ** fiildir. Ve **أَشْبَرَ** adamı: ona verdi ve onu üstün tuttu; ve ona kılıç ve mal olarak **شَبَرَه**; onu **شَبْراً** **يَشْبُرُه**; ve onu **أَشْبَرَه**: onu ona verdi; Evs b. Hacer bir kılıcı vasfederek dedi ki:
وأَشْبَرَنِيهِ الهالِكيُّ، كأَنَّه
غَدِيرٌ جَرَتْ في مَتْنِهِ الرِّيحُ سَلْسَلُ

Ve “**وأَشْبَرَنِيها**” diye rivayet edilir; böylece **الهاء** zırh içindir; İbn Berrî dedi ki: Doğrusu budur; çünkü o, kılıcı değil zırhı vasfediyor; ve ondan önce:
وبَيْضاءَ زَغْفٍ نَثْلَةٍ سُلَمِيَّةٍ،
لها رَفْرَفٌ فَوْقَ الأَنامِلِ مُرْسَلُ

**الزَّغْفُ**: yumuşak zırhtır. Ve **سُلَمِيَّة**: Süleyman b. Dâvûd’un, ikisine de selâm olsun, sanatındandır. Ve **الهالِكيُّ**: demircidir; burada onunla **الصَّيْقَلَ**’ı kastetti. Ve onun mastarı **الشَّبْرُ**’dur; ancak el-Accec onu zaruret için harekeledi de şöyle dedi:
الحمد لله الذي أَعطى الشَّبَرْ

Sanki “**أَعطى العَطِيَّة**” demiş gibidir; ve “**الحَبَرْ**” diye rivayet edilir; İbn Berrî dedi ki: Onun inşâdının doğrusu:
فالحمد لله الذي أَعطى الحَبَرْ

Dedi ki: Raviler onu şiirinde böyle rivayet ettiler. Ve **الحَبَرُ**: sevinçtir. Ve “Aslı onda **الشَّبْرُ**’dur; onu ancak zaruret için harekeledi” sözü vehimdir; çünkü **الشَّبْرَ**, **الباء**’ın sükûnu ile, “Ona verdim” demek olan **شَبَرْتُه** **شَبْراً**’ın mastarıdır; ve **الشَّبَرُ**, **الباء**’ın fethasıyla, bağışın adıdır; bunun benzeri **الخَبْطُ** ve **الخَبَطُ**’tır: mastar, “Ağaç **خَبَطَتْ**” **خَبْطاً**’dır; ve **الخَبَطُ**: **الخَبْطِ**’tan yaprak olarak düşenin adıdır. Bunun benzeri **النَّفْضُ** ve **النَّفَضُ**’tır: **النَّفَضُ** mastarın kendisidir; **النَّفْضُ** ise silkelediğinin adıdır. Ve **الشَّبْرُ** da Adî’nin şiirinde şu sözünde böyle gelmiştir:
لم أَخُنْه والذي أَعطى الشَّبَرْ

Dedi ki: Dil ehlinin hiçbiri, fiili kastetmediği için, “Zaruret için **الباء**’ı harekeledi” demedi; bilakis onunla verilen şeyin adını kasteder. Ve el-Accec’in beytinden sonra:
مَوَاليَ الحَقِّ أَنِ المَوْلى شَكَرْ
عَهْدَ نَبِيٍّ، ما عَفَا وما دَثَرْ
وعهدَ صِدِّيقٍ رأَى برّاً فَبَرْ،
وعهدَ عُثْمَانَ وعهداً منْ عُمَرْ
وعهدَ إِخْوَانٍ هُمُ كانُوا الوَزَرْ،
وعُصبَةَ النبِيِّ إِذ خافوا الحَصَرْ
شَدّوا له سُلْطانَه حتى اقْتَسَرْ،
بالقَتْلِ، أَقْوَاماً، وأَقواماً أَسَرْ
تَحْتَ التي اخْتَار له اللهُ الشَّجَرْ
محمداً، واختارَهُ اللهُ الخِيَرْ
فَمَا وَنى محمدٌ، مُذْ أَنْ غَفَرْ
له الإِلهُ ما مَضَى وما غَبَرْ
أَنْ أَظْهَرَ النُّورَ به حتى ظَهَرْ

Ve **الشَّبَرُ**: bağış ve hayırdır; Adî b. Zeyd dedi ki:
إِذ أَتاني نَبأٌ مِن مُنْعَمِرْ
لم أَخُنْه، والذي أَعْطَى الشَّبَرْ
(* Onun sözü: “**من منعمر**” asılda **النون** ile böyledir; bu ضبط asıldadır).

Ve denildi ki: **الشَّبْرُ** ve **الشَّبَرُ** iki lehçedir; tıpkı **القَدْرِ** ve **القَدَرِ** gibi. İbnü’l-A‘râbî: **الشِّبْرَة** bağıştır. **شَبَرْتُه** ve **أَشْبَرْتُه** ve **شَبَّرْتُه**: ona verdim; o, **الشَّبْرُ**’dur; şiirde harekelenmiştir. İbnü’l-A‘râbî: **شَبَرَ** ve **شَبَّرَ**; takdir ettiğinde (böyledir). Ve **شَبَّرَ** ayrıca; azdığında (böyledir). Ve denilir: Allah senin **شَبْرَك**’ını ve **شِبْرَك**’ını kısaltsın; yani Allah senin ömrünü ve boyunu kısaltsın. el-Ferrâ: **الشَّبْرُ** boy-pos’tur; denilir: “Onun **شَبْرَه**’i ne kadar uzun!” yani boyu. Ve falan, **الشَّبْرِ**’i kısa olandır. Ve **الشَّبْرَة**: boy-pos’tur; kısa da olur uzun da. Ebû’l-Heysem: Denilir: “Falan **شُبِّرَ** da **فَتَشَبَّرَ**”; yani büyütüldü de büyüklendi; yaklaştırıldı da yaklaştı. İbnü’l-A‘râbî: Adam **أَشْبَرَ**; uzun oğullar getirdi; ve **أَشْبَرَ**: **الأَشْبارِ**’ı kısa oğullar getirdi. Ve iki takım **تَشَابَرَ** ettiğinde: savaşta birbirine yaklaştılar; sanki aralarında bir **شِبْرٌ** oldu ve her biri diğerine **الشِّبْرَ**’ı uzattı. Ve **الشَّبَرُ**: Hristiyanların birbirlerine, yakınlaşmak için, **القُرْبانِ** gibi birbirlerine verdikleri bir şeydir; ve denildi ki: o, bizzat **القُرْبانُ**’dır. Ve ona **شَبْرَها**’sını verdi; yani nikâh hakkını. Ve Ali ile Fâtıma’ya, Allah’ın rızası ikisinin üzerine olsun, duasında: Allah ikinizin **شَمْلَكُما**’sını toplasın ve ikinizin **شَبْرِكُما**’sında bereket kılsın. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الشَّبْرُ** asılda bağıştır; sonra onunla nikâhtan kinaye yapıldı; çünkü onda bağış vardır. Ve **شَبْرُ الجمل**: onun aşımıdır; o, onun çiftleşmesidir. Ve hadiste: O, **شَبْرِ الجَمَلِ**’den nehyetti; yani çiftleşme ücretinden. Dedi ki: Müzafın hazfiyle, çiftleşmenin kendisi de onunla adlandırılabilir; yani **شَبْرِ الجَمَلِ**’in kirasından (nehyetti). el-Ezherî dedi ki: Manası, damızlık erkeğin çiftleşmesinden kira almayı yasaklamaktır; bu, damızlık erkeğin **عَسْبِ**’inden nehyetmek gibidir. Ve **العَسْب** ile **الشَّبْرِ**’in aslı çiftleşmedir. Ve ondan, Yahyâ b. Ya‘mer’in, karısı ona karşı dava açıp mehrini istediğinde, bir adama sözü: “Senden onun **شَكْرِها**’sının ve senin **شَبْرِك**’inin bedelini istediysem, onu uzatıp geciktirdin mi?” **الشَّبْرِ** ile nikâhı kastetti; böylece onun **شَكْرُها**’sı: onun **بضْعُها**’sıdır; ve onun **شَبْرُه**: ona vuruşudur. Ve Şemir dedi ki: **الشَّبْرُ**, mehir ve **عُقْرٍ**’dan **البضع**’ın sevabıdır. Ve **شَبْرُ الجمل**: onun çiftleşmesinin sevabıdır. Ve İbnü’l-Mübârek’ten rivayet edildi ki o dedi: **الشَّكْرُ** azıktır, **الشَّبْرُ** cinsel birleşmedir. Şemir dedi ki: **القُبُل**’e **الشَّكْرُ** denilir. Ve şeref, iffet ve meslek ile bir kadını vasfederek inşâd etti:
صَنَاعٌ بإِشْفاها، حَصَانٌ بِشَكْرِها،
جَوَادٌ بقُوتِ البَطْنِ، والعِرْقُ زَاخِرُ

İbnü’l-A‘râbî: **المَشْبُورَة** cömert, kerim kadındır.

İbn Sîde dedi ki: İbnü’l-A‘râbî, **شَبْرَ الجمل**’i damızlık erkeğin **عَسْب**’i gibi diye tefsir etti; sanki şeyi kendisiyle tefsir etti; dedi ki: Bu tefsir değildir. Ve başka bir yolda: damızlık erkeğin **شَبْرِ**’inden nehyetti. Ve **الشِّبْرِ**’i kısa, adımı birbirine yakın adam; el-Hansâ dedi ki:
معاذَ الله يَرْضَعُنِي حَبَرْكَى،
قصِيرُ الشِّبْرِ من جُشَمِ بنِ بَكْرِ

Ve **المَشْبَرُ** ve **المَشْبَرَةُ**: alçalan bir nehirdir; böylece yerlerden taşan şey ona ulaşır. İbnü’l-A‘râbî: **قِبالُ الشِّبْرِ** yılandır; ve **قِبَالُ الشَّسْعِ** yılandır. Ebû Saîd dedi ki: **المَشَابِرُ**; onunla alışveriş yapılan **الذِّراعِ**’da çiziklerdir; ondan **الشِّبْر** çizgisi ve yarım **الشِّبْرِ**’in ve onun çeyreğinin çizgisi vardır; ondan her bir parça küçük olsun büyük olsun **مَشْبَرٌ**’dır. Ve **الشَّبُورُ**: içine üflenen bir şeydir; sahih Arapça değildir. Ve **الشَّبُّور**, **التَّنُّور** vezninde: borudur; ve denilir ki o, muarrebdir. Ve ezan hadîsinde onun için **الشَّبُّور** zikredildi; İbnü’l-Esîr dedi ki: Tefsirinde onun boru olduğu geldi; onu ayrıca **القُبْعِ** ile de tefsir ettiler; lafız İbranicedir. İbn Berrî dedi ki: el-Cevherî, Hasan ve Hüseyin’in, ikisine de selâm olsun, isminde **شَبَّر** ve **شَبيراً**’ı zikretmedi. Dedi ki: İbn Hâlaveyh’in onların şerhini zikrettiğini buldum; şöyle dedi: **شَبَّرُ** ve **شَبِيرٌ** ve **مُشَبَّرٌ**, nebîmize ve ona salât ve selâm olsun, Hârûn’un oğullarıdır; manaları Arapçada Hasan ve Hüseyin ve **مُحَسِّن**’dir. Dedi ki: Ali, ona selâm olsun, bununla oğullarını **شَبَّرَ** ve **شَبِيراً** ve **مُشَبِّراً** diye adlandırdı; yani Hasan ve Hüseyin ve **مُحَسِّناً**; Allah’ın rızası onların hepsinin üzerine olsun.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ب ر * * الشِّبْرُ * بالكسر واحد * الأشْبارِ * و * الشَّبْرُ * بالفتح مصدر شبر الثوب من باب ضرب ونصر وهو من الشبر كما تقول بُعتُهُ من الباع

##### Türkçe

* ش ب ر * * **الشِّبْرُ** * kesre ile, * **الأشْبارِ** *’ın biridir; ve * **الشَّبْرُ** * fetha ile, “elbiseyi **شبر** etti”nin mastarıdır; “**ضرب** ve **نصر** بابı”ndandır; ve o, **الشبر**’dendir; “onu **الباع**’dan sattım” dediğin gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشبر، بالكسر: ما بين أعلى الإبهام وأعلى الخنصر، مذكر. ج: أشبار، قال سيبويه: لم يجاوزوا به هذا البناء. من المجاز: هو قصير الشبر، إذا كان متقارب الخلق، هكذا في الأساس، ووقع في بعض الأمهات متقارب الخطو، قالت الخنساء:
  معاذ الله ينكحني حـبـركـي                      قصير الشبر من جشم بن بكر وقبال الشبر وقبال الشسع: الحية، كلاهما عن ابن الأعرابي. الشبر، بالفتح: كيل الثوب بالشبر، يشبره ويشبره، وهو من الشبر، كما يقال: بعته من الباع، وقال الليث: الشبر: الاسم، والشبر الفعل. من المجاز: الشبر: الإعطاء، كما قيل: الباع واليد للكرم والنعمة، يقال: شبره مالا وسيفا يشبره: أعطاه إياه، كالإشبار، قال أوس بن حجر، يصف سيفا:
  وأشبرنيه الـهـالـكـي كـأنـه                      غدير جرت في متنه الريح سلسل. كذا في الصحاح، ويروى وأشبرنيها والضمير للدرع، قال ابن بري: وهو الصواب، لأنه يصف درعا لا سيفا، والهالكي: الحداد، وأريد به هنا الصيقل. من المجاز: أعطاها شبرها، وهو حق النكاح، وثواب البضع من مهر وعقر، قاله شمر. وفي الحديث  نهى عن الشبر  وهو طرق الجمل وضرابه، قال الأزهري: معناه النهي عن أخذ الكراء على ضراب الفحل، وهو مثل النهي عن عسب الفحل، وهكذا نقله ابن سيده عن ابن الأعرابي. في حديث دعائه صلى الله عليه وسلم لعلي وفاطمة رضي الله عنهما:  جمع الله شملكما وبارك في شبركما  قال ابن الأثير: الشبر في الأصل: العطاء، ثم كنى به عن النكاح لأن فيه عطاء.
 الشبر: العمر، ويكسر، يقال: قصر الله شبره وشبره، أي طوله وعمره، كذا في التكملة. قال الفراء: الشبر: القد يقال: ما أطول شبره، أي قده. وشبر بن صعفوق بن عمرو بن زرارة الدارمي التميمي، ويحرك قال الحافظ: ذكر أبو أحمد الحاكم، في ترجمة حفيده أبي عبيدة السري بن يحيى أن جده شبرا صحابي له وفادة، ذكره الذهبي.
 وبشر بن شبر، هكذا في نسختنا، والصواب شبر بن شبر: تابعي من أصحاب عمر بن الخطاب رضي الله عنه، وعنه حميد ابن مرة. وشبر بن علقمة: تابعي، عن سعد، وعنه الأسود بن قيس، ويقال فيه بالتحريك أيضا. وشبر الدارمي: جد لهناد بن السري بن يحيى. قلت: وهو بعينه شبر بن صعفوق ابن زرارة الذي تقدم، كذا ذكره الحاكم في ترجمة حفيده السري بن يحيى بن شبر، كذا حققه الحافظ في التبصير، وهو واجب التنبيه عليه. وبالكسر شبر بن منقذ الأعور الشني: شاعر تابعي، شهد الجمل مع علي رضي الله عنه، ويقال فيه بشر بتقديم الموحدة.

  الشبر، بالتحريك: العطية والخير، مثل الخبط والخبط والنفض والنفض، فبالسكون مصدر، بالتحريك اسم، قال العجاج:
  الحمد لله الذي أعطى الشبر. وكذلك جاء في شعر عدي:
  لم أخنه والذي أعطى الشبر فمن قال: إن العجاج حركه للضرورة فقد وهم، لأنه ليس يريد به الفعل، وإنما يريد به اسم الشيء المعطي، وقيل: الشبر والشبر لغتان، كالقدر والقدر. الشبر: شيء يتعاطاه النصارى بعضهم لبعض كالقربان يتقربون به، أو القربان بعينه، ونقل الصاغاني عن الخليل: الشبر: الشيء تعطيه النصارى بعضهم بعضا، كأنهم كانوا يتقربون به. قيل: الشبر: الأجسام والقوى، وقيل الإنجيل. عن ابن الأعرابي: المشبورة: المرأة السخية الكريمة. في حديث الأذان  ذكر له الشبور  كتنور: البوق ينفخ فيه، وليس بعربي صحيح، وقال ابن الأثير: عبرانية. والمشابر، بالفتح: حزوز في ذراع يتابع بها، منها حز الشبر، وحز نصف الشبر، وربعه، كل حز منها صغر أو كبر مشبر، نقله الصاغاني عن أبي سعيد.
 المشابر: أنهار تنخفض فيتأدى إليها الماء من مواضع مما يفيض من الأرضين، جمع مشبر ومشبرة، وكلاهما بالفتح. والأشبور: بالضم: سمك، والعامة تقول: شبور، كتنور. وشبر، كفرح: بطر وأشر، أورده الصاغاني في التكملة. وشبر كبقم وشبير كقمير، أي مصغرا، وفي التكملة مثل أمير، كذا وجد مضبوطا في نسخة صحيحة ومشبر، كمحدث أسماء أبناء هارون النبي صلى الله عليه وسلم، وقيل: وبأسمائهم سمى النبي صلى الله عليه وسلم أولاده الحسن والحسين والمحسن الأخير بالتشديد كذا جاء في بعض الروايات. وقال ابن بري: ووجدت ابن خالويه قد ذكر شرح هذه الأسماء فقال: شبر، وشبير، ومشبر: هم أولاد هارون عليه السلام، ومعناها بالعربية حسن وحسين ومحسن، قال: وبها سمى علي رضي الله عنه أولاده شبر وشبيرا ومشبرا، يعني حسنا وحسينا ومحسنا، رضي الله عنهم، قلت: وفي مسند أحمد مرفوعا إني سميت ابني باسم ابني هارون: شبر وشبير. وشبر تشبيرا: قدر، وكذلك شبر شبرا، وكلاهما عن ابن الأعرابي. روى عن أبي الهيثم: يقال: شبر فلانا تشبيرا فتشبر، أي عظمه فتعظم، وقربه فتقرب. وتشابرا: تقاربا في الحرب، كأنه صار بينهما شبر، ومد كل واحد منهما إلى صاحبه الشبر. وشابور: اسم جماعة، منهم شابور: شيخ لخالد بن قعنب، وكذا حجاج بن شابور. وعثمان بن شابور، عن أبي وائل.
 وداوود بن شابور، عن عطاء . ومحمد بن شعيب بن شابور، ويقال له الشابوري نسبة إلى جده عن الأوزاعي. وأحمد بن عبيد الله بن محمود ابن شابور المقري، قال أبو نعيم: مات بعد سنة 360. ورجل شابر الميزان أي سارق، نقله الصاغاني. وشبرى كسكرى: ثلاثة وخمسون موضعا، كلها بمصر وقد تتبعت أنا فوجدته اثنين وسبعين موضعا من كتاب القوانين للأسعد بن مماتي، ومختصره لابن الجيعان، على ما سيأتي بيانه على الترتيب.
 منها عشرة بالشرقية وهي شبرا أم قمص، وشبرا مقس، وشبرا من الضواحي، قلت: وهي شبر الخيمة، وتعرف الآن بالمكاسة، وشبرا سهواج، وشبرا الخمارة، وشبرا النخلة، وشبرا هارس، وتعرف بمنية القزازين، وشبرا سخا، وشبرا صوره، وشبرا بلوط، وهي حصة المغنى. وفاتته اثنتان: شبرا سندى، وشبرا البيلوق. وخمسة بالمرتاحية وهي شبرا وسيم، وشبرا هور، وشبرا بدين، وشبرا مكراوه، وشبرا بلولة.

  وفاتته اثنتان: شبرا قبالة، وشبرا بلق. وستة بجزيرة قويسنا وهي شبرا قبالة، وشبرا قلوح، وشبرا بخوم، وشبرا قطاره، وهذه الأربعة التي ذكروها في الديوان، وكأنه ألحق اثنتين من إقليم سواه مجاور لجزيرة قويسنا.
 وإحدى عشرة بالغربية، وهي: شبرا هربون، وشبرا بار، وشبرا بني تكررت، وشبرا كلسا، وشبرا زيتون، وشبرا سرينة، وشبرا بلولة، وشبرا نباص، وشبرا لوق، وشبرا مريق، وشبرا نبا. وفاتته ثمانية: شبرا نخلة، وشبرا بقيس، وشبرا بسيون، وشبرا بار، من كفور سخا، وشبرا بار أيضا، وشبرا نبات، وشبرا ذبابه، وشبرا فروض من كفور دخمس. وسبعة بالسمنودية وهي: شبرا بابن، وشبرا أنقاس، وشبرا بئر العطش، وشبرا دمسيس، وشبرا نين، وشبرا ملكان، من الطاوية، وشبرا قة.
 وفاتته أربعة: شبرا طليمة، وشبرا قاص، وشبرا سيس، وشبرا بلولة. وثلاثة بالمنوفية وهي: شبرا مقمص، وشبرا بلولة، وشبرا قوص، من كفور بهواش. وفاته ثلاثة: شبرا قاص، وشبرا نخلة، وشبرا دقس.
 قلت: ومن إحداهن وتعرف بشبرا الشروخ، وقد دخلتها ثلاث مرات شيخنا خاتمة المسندين عبد الله بن محمد بن عامر بن شرف الدين الشبراوي الشافعي الأزهري، سمع جده الكتب الستة تماما على أبي النجاء سالم بن محمد بن محمد السنهوري، وروى هو عن محمد بن عبد الله الخرشي، ومحمد بن عبد الباقي الزرقاني، وعبد الله بن سالم البصري، والشهاب الخليفي، وأبي الإمداد خليل بن إبراهيم اللقاني، ودرس وأفاد، وتولى مشيخة الجامع الأزهر، وباشر بعفة وصيانة، وكان وافر الحشمة والجاه، ولد سنة نيف وتسعين وألف، وتوفي سنة 1170. وثلاثة بجزيرة بني نصر وهي: شبرا سوس، وشبرا لون، وشبرا لمنة.
 وأربعة بالبحيرة وهي: شبرا ويش، وشبرا خيت، وشبرا بارة، وشبرا النخلة. واثنان برمسيس وهما: شبرا وسيم، وشبرا نونه. وفاته موضعان من الكفور الشاسعة بإقليم آخر تابع لحوف رمسيس في الديوان، وهما، شبرا نات، وشبرا بوق. واثنان بالجيزية: شبرا منت، وقد دخلتها، وشبرا بارة، فهذه الجملة اثنان وسبعون موضعا، منها ثلاثة وخمسون ذكرهم المصنف، وما بقي فمما استفدناه من الدواوين السلطانية، والله أعلم. وشبرة كبقمة: جد أحمد بن محمد الشيخ العابد النيسابوري، سمع ابن خزيمة، وعمر النجيري قاله الحافظ. ومما يستدرك عليه: يقال: هذا أشبر من ذاك، أي أوسع شبرا. والشبرة، بالكسر: العطية، عن ابن الأعرابي. والشبرة: القامة تكون قصيرة وطويلة.
 وعن ابن الأعرابي، يقال: أشبر الرجل: جاء ببنين طوال الأشبار، أي القدود، وأشبر: جاء ببنين قصار الأشبار. وشبر المرأة يشبرها شبرا: جامعها. وشبرته تشبيرا: أعطيته، كذا في التكملة. وشبره يشبره: قدره بشبر.  ومن لك بأن تشبر البسيطة?  يضرب لمن يتكلف ما لا يطيق، قاله الزمخشري. وشبر، كبقم: لقب عصام بن يزيد الأصبهاني، ويقال: جبر، بالجيم، وهو الأشهر، والحق أنه حرف بين حرفين، قاله الحافظ. وشابور: قرية بمصر من أعمال حوف رمسيس. ومشبر، كمحدث: لقب ميمون بن أفلح، ذكره الحافظ.

##### Türkçe

**الشبر**، kesre ile: başparmağın üstü ile serçe parmağın üstü arasındaki (mesafe); müzekkerdir. Çoğulu: **أشبار**. Sîbeveyh dedi ki: bununla bu kalıbı aşmadılar. Mecazdan: “O, **قصير الشبر**’dır”, yaratılışı birbirine yakın olduğu zaman; **الأساس**’ta böyledir. Bazı ana kaynaklarda “**متقارب الخطو**” (adımı birbirine yakın) vaki olmuştur. Hansâ dedi ki:
  Allah’a sığınırım, beni **حـبـركـي** nikâhlasın                      **قصير الشبر** (olan), **جشم بن بكر**’den.
Ve **قبال الشبر** ve **قبال الشسع**: yılandır; ikisi de İbnü’l-A‘râbî’den.

**الشبر**، fetha ile: kumaşın **الشبر** ile ölçülmesidir; **يشبره** ve **يشبره**; ve o, **الشبر**’dendir; tıpkı “Onu **الباع**’dan sattım” denildiği gibi. Leys dedi ki: **الشبر**: isimdir; **الشبر** ise fiildir. Mecazdan: **الشبر**: vermedir; tıpkı kerem ve nimet için **الباع** ve **اليد** denildiği gibi. “Ona mal ve kılıçla **شبره**; **يشبره**: onu ona verdi” denir; **كالإشبار** gibi. Evs b. Hacer dedi ki, bir kılıcı vasfederken:
  Onu bana **الـهـالـكـي** **أشبرنيه**                      sanki rüzgârın sırtında akıp gittiği bir gölcük, (akıntısı) zincir gibi.
**الصحاح**’ta böyledir; “**وأشبرنيها**” diye de rivayet edilir; zamir zırh içindir. İbn Berrî dedi ki: doğru olan budur; çünkü o, kılıcı değil zırhı vasfediyor. **الهالكي**: demircidir; burada onunla cilacı kastedilmiştir. Mecazdan: “Ona **شبرها**’sını verdi”; bu, nikâh hakkıdır; mehir ve **عقر**’dan (oluşan) cinsel birleşmenin sevabı; bunu Şemmer söyledi. Hadiste: **الشبر**’den nehyetti; o, devenin aşımı ve çiftleşmesidir. Ezherî dedi ki: manası, damızlık erkeğin aşımı üzerine kira almayı yasaklamaktır; bu, damızlık erkeğin **عسب**’inden nehyetmek gibidir. İbn Sîdeh bunu İbnü’l-A‘râbî’den böyle nakletti. Ali ve Fâtıma’ya (Allah onlardan razı olsun) Peygamber’in صلى الله عليه وسلم duası hadîsinde: “Allah ikinizin **شمل**’ini toplasın ve ikinizin **شبر**’inde bereket kılsın.” İbnü’l-Esîr dedi ki: **الشبر** aslında: vermedir; sonra onda verme bulunduğu için onunla nikâhtan kinaye edildi.

**الشبر**: ömürdür; kesre de edilir. “Allah onun **شبره**’ini ve **شبره**’ini kısaltsın” denir; yani boyunu ve ömrünü; **التكملة**’de böyledir. Ferrâ dedi ki: **الشبر**: boy-pos’tur; “Onun **شبره** ne kadar uzundur!” denir; yani boyu. Ve Şebr b. Sa‘fûk b. Amr b. Zurâra ed-Dârimî et-Temîmî; harekelenir. Hâfız dedi ki: Ebû Ahmed el-Hâkim, torunu Ebû Ubeyde es-Serî b. Yahyâ’nın tercemesinde, dedesi Şebr’in, bir heyetle gelmiş sahâbî olduğunu zikretti; Zehebî onu zikretti.

Ve Bişr b. Şebr; nüshamızda böyledir; doğrusu Şebr b. Şebr’dir: Ömer b. el-Hattâb’ın (Allah ondan razı olsun) ashabından bir tâbiî; ondan Humeyd b. Murra rivayet etti. Ve Şebr b. Alkame: tâbiî; Sa‘d’dan; ondan el-Esved b. Kays; onda da harekeleme ile söylenir. Ve Şebr ed-Dârimî: Henâd b. es-Serî b. Yahyâ’nın dedesidir. Dedim ki: o, aynen daha önce geçen Zurâra’nın oğlu Sa‘fûk’un oğlu Şebr’dir; Hâkim bunu torunu es-Serî b. Yahyâ b. Şebr’in tercemesinde böyle zikretti; Hâfız bunu **التبصير**’de böyle tahkik etti; buna dikkat çekmek vaciptir. Kesre ile: Şebr b. Munkız el-A‘ver eş-Şenî: tâbiî şair; Ali (Allah ondan razı olsun) ile Cemel’e şahit oldu; onda, **الموحدة**’yı öne alarak Bişr de denir.

**الشبر**، harekeleme ile: عطية ve hayırdır; **الخبط** ve **الخبط** ve **النفض** ve **النفض** gibi; sükûn ile masdar, harekeleme ile isimdir. ‘Accâc dedi ki:
  Hamd, **الشبر**’i veren Allah’adır.
Adî’nin şiirinde de böyle geldi:
  Ona hıyanet etmedim; **الشبر**’i veren (Allah’a yemin olsun).
Kim “Accâc onu zaruret için harekeledi” derse, vehmetmiştir; çünkü onunla fiili kastetmiyor; ancak verilen şeyin ismini kastediyor. Ve denildi ki: **الشبر** ve **الشبر** iki lugattır; **القدر** ve **القدر** gibi. **الشبر**: Hristiyanların birbirlerine, onunla yakınlık aradıkları **القربان** gibi, birbirlerine verdikleri bir şeydir; yahut **القربان**’ın bizzat kendisidir. Sâgânî, Halîl’den nakletti: **الشبر**: Hristiyanların birbirlerine verdikleri şeydir; sanki onunla yakınlık arıyorlardı. Denildi ki: **الشبر**: cisimler ve kuvvetlerdir; ve denildi ki: İncil’dir. İbnü’l-A‘râbî’den: **المشبورة**: cömert, kerim kadın. Ezan hadîsinde: ona **الشبور** zikredildi; **كتنور**: içine üflenen borudur; sahih Arapça değildir. İbnü’l-Esîr dedi ki: İbranicedir. Ve **المشابر**، fetha ile: bir zira‘da, onunla takip edilen çentiklerdir; ondan **حز الشبر** ve **حز نصف الشبر** ve onun rub‘u (çentiği) vardır; her bir çentik, küçüklük veya büyüklükçe bir **مشبر**’dir. Sâgânî bunu Ebû Sa‘îd’den nakletti.

**المشابر**: yerlerden taşan sulardan, suyun kendisine ulaştığı alçalan nehirlerdir; **مشبر** ve **مشبرة**’nin cem‘idir; ikisi de fetha iledir. Ve **الأشبور**: damme ile: balıktır; avam “**شبور**” der; **كتنور** gibi. Ve Şebr, **كفرح**: azdı ve şımardı; Sâgânî bunu **التكملة**’de zikretti. Ve Şebr, **كبقم** ve Şebîr, **كقمير**; yani küçültme olarak; **التكملة**’de **أمير** gibi; sahih bir nüshada böyle ضبط edilmiş bulundu. Ve **مشبر**، **كمحدث**: Peygamber Harun’un عليه السلام oğullarının isimleridir. Ve denildi ki: Peygamber صلى الله عليه وسلم, onların isimleriyle, oğulları Hasan, Hüseyin ve sonuncusu Muhsin’i—şeddeli olarak—isimlendirdi; bazı rivayetlerde böyle geldi. İbn Berrî dedi ki: İbn Hâleveyh’in bu isimlerin şerhini zikrettiğini buldum; dedi ki: Şebr, Şebîr ve Muşbir: Harun عليه السلام’ın oğullarıdır; manaları Arapçada Hasan, Hüseyin ve Muhsin’dir. Dedi ki: Ali (Allah ondan razı olsun) da oğullarını bununla Şebr, Şebîr ve Muşbir diye isimlendirdi; yani Hasan, Hüseyin ve Muhsin; Allah onlardan razı olsun. Dedim ki: Ahmed’in Müsned’inde merfû‘ olarak: “Ben oğlumu, Harun’un iki oğlunun ismiyle isimlendirdim: Şebr ve Şebîr.” Ve “Şebr onu **تشبيرا** etti”: takdir etti; yine “Şebr onu **شبرا** etti”; ikisi de İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ebû’l-Heysem’den rivayet edildi: “Falanı **تشبيرا** ile **شبر** etti, o da **تشبر** etti”; yani onu büyüttü, o da büyüklendi; onu yaklaştırdı, o da yaklaştı. Ve “**تشابرا**”: savaşta birbirlerine yaklaştılar; sanki aralarında bir **شبر** oldu; ve her biri diğerine **الشبر**’i uzattı. Ve Şâbûr: bir cemaatin ismidir; onlardan Şâbûr: Hâlid b. Ka‘neb’e şeyhtir; yine Haccâc b. Şâbûr. Ve Osman b. Şâbûr, Ebû Vâil’den.

Ve Dâvûd b. Şâbûr, Atâ’dan. Ve Muhammed b. Şu‘ayb b. Şâbûr; dedesine nispetle ona **الشابوري** denir; Evzâ‘î’den. Ve Ahmed b. Ubeydullah b. Mahmûd b. Şâbûr el-Mukrî; Ebû Nu‘aym dedi ki: 360 senesinden sonra öldü. Ve “adam **شابر الميزان**’dır”; yani hırsızdır; Sâgânî nakletti. Ve Şubrâ, **كسكرى**: elli üç yerdir; hepsi Mısır’dadır. Ben takip ettim de, Es‘ad b. Memâtî’nin **كتاب القوانين**’inden ve onun İbnü’l-Cey‘ân’a ait muhtasarından yetmiş iki yer buldum; tertip üzere beyanı geleceği üzere.

Onlardan Şarkiyye’de on tanedir: Şubrâ Ümm Kums, Şubrâ Muks, Şubrâ min ed-Davâhî. Dedim ki: o, **شبر الخيمة**’dir; şimdi **المكاسة** diye bilinir. Ve Şubrâ Sehvec, Şubrâ el-Hammâra, Şubrâ en-Nahle, Şubrâ Hâris; **منية القزازين** diye bilinir. Ve Şubrâ Sehâ, Şubrâ Sûre, Şubrâ Belût; o, **حصة المغنى**’dır. Ve ondan iki taneyi kaçırdı: Şubrâ Sendî ve Şubrâ el-Beylûk. Ve Murtâhiyye’de beştir: Şubrâ Vesîm, Şubrâ Hûr, Şubrâ Bedîn, Şubrâ Mekrâveh, Şubrâ Belûle.

Ve ondan iki yer kaçmıştır: **شبرا قبالة** ve **شبرا بلق**. Ve **جزيرة قويسنا**’da altı (yer): **شبرا قبالة**, **شبرا قلوح**, **شبرا بخوم**, **شبرا قطاره**; ve bunlar, divanda zikrettikleri dört yerdir; sanki **جزيرة قويسنا**’ya komşu, ondan başka bir iklimden iki yeri ilhak etmiştir.

Ve **الغربية**’de on bir (yer) ki şunlardır: **شبرا هربون**, **شبرا بار**, **شبرا بني تكررت**, **شبرا كلسا**, **شبرا زيتون**, **شبرا سرينة**, **شبرا بلولة**, **شبرا نباص**, **شبرا لوق**, **شبرا مريق**, **شبرا نبا**. Ve ondan sekiz yer kaçmıştır: **شبرا نخلة**, **شبرا بقيس**, **شبرا بسيون**, **شبرا بار**, **كفور سخا**’dan; ve **شبرا بار** dahi, ve **شبرا نبات**, ve **شبرا ذبابه**, ve **شبرا فروض** **كفور دخمس**’dan. Ve **السمنودية**’de yedi (yer) ki şunlardır: **شبرا بابن**, **شبرا أنقاس**, **شبرا بئر العطش**, **شبرا دمسيس**, **شبرا نين**, **شبرا ملكان**, **الطاوية**’dan; ve **شبرا قة**.

Ve ondan dört yer kaçmıştır: **شبرا طليمة**, **شبرا قاص**, **شبرا سيس**, **شبرا بلولة**. Ve **المنوفية**’de üç (yer) ki şunlardır: **شبرا مقمص**, **شبرا بلولة**, **شبرا قوص**, **كفور بهواش**’dan. Ondan üç (yer) kaçmıştır: **شبرا قاص**, **شبرا نخلة**, **شبرا دقس**.

Dedim ki: Ve onların birinden, **شبرا الشروخ** diye bilinir; şeyhimiz, müsnidlerin hâtemi **عبد الله بن محمد بن عامر بن شرف الدين الشبراوي الشافعي الأزهري** onu üç defa girmiştir; dedesi üzerine **أبي النجاء سالم بن محمد بن محمد السنهوري**’den altı kitabı tamamen işitmiştir; kendisi de **محمد بن عبد الله الخرشي**’den, **محمد بن عبد الباقي الزرقاني**’den, **عبد الله بن سالم البصري**’den, **الشهاب الخليفي**’den, **أبي الإمداد خليل بن إبراهيم اللقاني**’den rivayet etmiştir; ders verdi ve fayda verdi; **الجامع الأزهر**’in şeyhliğini üstlendi; iffet ve koruma ile icra etti; heybet ve itibarca bol idi; bin ve doksan küsur senesinde doğdu; 1170 senesinde vefat etti. Ve **جزيرة بني نصر**’da üç (yer) ki şunlardır: **شبرا سوس**, **شبرا لون**, **شبرا لمنة**.

Ve **البحيرة**’de dört (yer) ki şunlardır: **شبرا ويش**, **شبرا خيت**, **شبرا بارة**, **شبرا النخلة**. Ve **رمسيس**’te iki (yer) ki ikisi: **شبرا وسيم** ve **شبرا نونه**. Ondan, divanda **حوف رمسيس**’e tâbi başka bir iklimdeki geniş **الكفور**’dan iki mevki kaçmıştır; ikisi: **شبرا نات** ve **شبرا بوق**. Ve **الجيزية**’de iki (yer): **شبرا منت**, onu girmiştim; ve **شبرا بارة**. İşte bu toplam yetmiş iki mevkidir; bunlardan elli üçü, musannifin zikrettikleridir; kalan ise, sultanî divanlardan istifade ettiğimizdendir; Allah daha iyi bilir. Ve **شبرة** ( **كبقمة** ): **أحمد بن محمد الشيخ العابد النيسابوري**’nin dedesi; **ابن خزيمة**’yi işitmiştir; **عمر النجيري** dedi ki: bunu hâfız söylemiştir. Ve ona istidrâk olunacaklardandır: denilir ki: **هذا أشبر من ذاك**, yani şibrce daha geniştir. Ve **الشبرة** (kesre ile): bağış; **ابن الأعرابي**’den. Ve **الشبرة**: boydur; kısa da olur uzun da.

Ve **ابن الأعرابي**’den: denilir ki: **أشبر الرجل**: şibrleri uzun oğullar getirdi; yani boylar. Ve **أشبر**: şibrleri kısa oğullar getirdi. Ve **شبر المرأة يشبرها شبرا**: onunla cima etti. Ve **شبرته تشبيرا**: ona verdim; **التكملة**’de böyle. Ve **شبره يشبره**: onu bir şibr ile ölçtü.
**ومن لك بأن تشبر البسيطة?**
Gücü yetmediği şeye külfete giren kimse hakkında darb-ı mesel yapılır; **الزمخشري** söylemiştir. Ve **شبر** ( **كبقم** ): **عصام بن يزيد الأصبهاني**’nin lakabıdır; ve denilir ki: **جبر**, **بالجيم**; ve o daha meşhurdur; hakikat şudur ki o iki harf arasında bir harftir; hâfız söylemiştir. Ve **شابور**: Mısır’da, **حوف رمسيس** amellerinden bir köydür. Ve **مشبر** ( **كمحدث** ): **ميمون بن أفلح**’ın lakabıdır; hâfız onu zikretmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَبَرَ
1 شَبَرَ ذ , aor. شَبُرَ (S, A, Msb) and شَبِرَ , (S,) inf. n. شَبْرٌ; (IAar, S, Msb, K;) and ↓ شبّر, inf. n. تَشْبِيرٌ; (IAar, K;) He measured by the شِبْر [or span] (IAar, S, A, Msb, K) a garment, or piece of cloth, (S, K,) or a thing: (A, Msb:) from الشِّبْرُ; like as one says بُعْتُهُ from البَاعُ. (S.) مَنْ لَكَ أَنْ تَشْبُرَ البَسِيطَةَ (tropical:) [Who will be guarantee for thee that thou wilt measure the earth with thy span?] is a prov. applied to him who imposes upon himself that which he is unable to accomplish. (A, TA.) ― -b2- شَبَرَ المَرْأَةَ, inf. n. as above, (assumed tropical:) He compressed the woman. (TA.) ― -b3- شَبَرَهُ, (ISk, S, A,) aor. شَبُرَ and شَبِرَ , (TA,) inf. n. as above; (S, K;) and ↓ اشبرهُ, (S, A,) inf. n. اـِشْبَارٌ; (K;) and ↓ شبّرهُ, inf. n. تَشْبِيرٌ; (TS, TA;) He gave him (ISk, S, A, TS, K *) wealth, or property, (ISk, S, A,) or a sword, (ISk, S,) or a coat of mail. (S, IB.) -A2- شَبِرَ, aor. شَبَرَ , He exulted; or exulted greatly, or excessively; and behaved insolently and unthankfully, or ungratefully. (TS, K, TA.)

2 شَبَّرَ see 1, in two places. ― -b2- Also شبّرهُ, (AHeyth, K,) inf. n. تَشْبِيرٌ, (AHeyth, TA,) He magnified him, or honoured him; namely, a man: (AHeyth, K, TA:) and made him a near companion, a familiar, or a favourite. (AHeyth, TA.)

اشبر
4 اشبر ذ He (a man) begat children tall in the أَشْبَار, i. e. statures: and he begat children short therein. (IAar, TA.) -A2- اشبرهُ: see 1.

تشبّر
5 تشبّر ذ He was, or became, magnified, or honoured: and made a near companion, a familiar, or a favourite. (AHeyth, TA.)

تشابرا
6 تشابرا ذ They (two bodies of men, S) drew near, each to the other: (S, K:) as though they became a span (شِبْر) distant, one from the other; or as though each extended the span to the other. (S.)

شَبْرٌ
شَبْرٌ ذ The measure [of the width (see ذِرَاعٌ)], by the span, of a garment, or piece of cloth: so in the saying, كَمْ شَبْرُ ثَوْبِكَ [How much is the measure of the width, by the span, of thy garment, or piece of cloth?]. (Msb.) ― -b2- Stature; (Fr, K;) and so ↓ شِبْرَةٌ; whether short or tall: (TA:) pl. [app. of the latter] أَشْبَارٌ. (IAar, TA.) You say, مَا أَطْوَلَ شَبْرَهُ How tall is his stature! (TA.) ― -b3- Life, or age; as also ↓ شِبْرٌ. (TS, K.) Thus in the saying, قَصَّرَ اللّٰهُ شَبْرَهُ and ↓ شِبْرَهُ [May God shorten, or God shortened, his life]. (TS, TA.) ― -b4- (tropical:) The act of giving: (A, IAth:) like as بَاعٌ and يَدٌ are said for “generosity.” (A.) ― -b5- See also شَبَرٌ, in two places. ― -b6- (assumed tropical:) The due for marriage, and for concubitus; (Sh, S, * K; *) such as what are termed مَهْرٌ and عُقْرٌ. (Sh, TA.) You say, أَعْطَيْتُ الَرْأَةَ شَبْرَهَا I gave the woman her due for marriage, or for concubitus. (S.) ― -b7- (assumed tropical:) The hire that is given for the stallion-camel's covering of the female. (IAar, T, S, Msb, K. *) The taking of this is forbidden. (T, S, Msb.) ― -b8- (tropical:) Marriage: (IAth, K:) because it is accompanied by a gift. (IAth, TA.) بَارَكَ اللّٰهُ فِى شَبْرِكُمَا May God bless your marriage is a saying mentioned in a trad. (IAth, TA.)

شِبْرٌ
شِبْرٌ ذ A span; the space between the extremity of the thumb and that of the little finger (Msb, K) when extended apart in the usual manner: (Msb:) of the masc. gender: (K:) pl. أَشْبَارٌ, (S, Msb, K,) the only pl. form. (Sb.) [See also بُصْمٌ, and ذِرَاعٌ.] [Hence,] قَصِيرُ الشِّبْرِ (applied to a man, S) (tropical:) Contracted, or short, in make: (S, A, K:) or, accord. to some of the lexicons, in step. (TA.) ― -b2- [As a measure in astronomy, it is said in several of the law-books to be The twelfth part of the رُمْح; and therefore twentytwo minutes and a half, accord. to modern usage: but there is reason to believe that ancient usage differed from the modern with respect to both of these measures, and was not precise nor uniform. See رُمْحٌ.] ― -b3- قِبَالُ الشِّبْرِ (assumed tropical:) The serpent: (IAar, K:) and so قِبَالُ الشِّسْعِ. (IAar, TA.) ― -b4- See also شَبْرٌ, in two places.

شَبَرٌ
شَبَرٌ ذ (tropical:) A gift; (S Mgh, K, TA;) as also ↓ شَبْرٌ (Mgh, TA) and ↓ شِبْرَةٌ: (IAar, TA:) and wealth, or the like; syn. خَيْرٌ: (K:) the first is a word similar to خَبَطٌ and نَفَضٌ; and he who says that it is used by poetic license for شَبْرٌ [as it is said to be in the S] is in error: ↓ شَبْرٌ and شَبَرٌ are said to be two dial. vars., like قَدْرٌ and قَدَرٌ. (TA.) ― -b2- Also A certain thing which the Christians give, one to another, (يَتَعَاطَاهُ النَّصَارَى, K, TA, َبعْضُهُمْ لِبَعْض ٍ, TA,) like the قُرْبَان [or Eucharist], (K, TA,) seeking to ingratiate themselves thereby: (TA:) or the Eucharist (قُرْبَان) itself: (K:) or a thing which the Christians give (تُعْطِيهِ), one to another, as though seeking to ingratiate themselves thereby: (Kh, Sgh, TA:) or (TA, in the K “and”) bodies: and powers, or faculties: (K, TA:) or (TA, in the K “and”) the Gospel. (K, TA.)

شِبْرَةٌ
شِبْرَةٌ ذ : see شَبْرٌ: ― -b2- and see also شَبَرٌ.

شَبُّورٌ
شَبُّورٌ ذ A trumpet; syn. بُوقٌ; (S, K;) a certain thing in which one blows: (Mgh:) said to be an arabicized word; (S;) not genuine Arabic: (Mgh, TA:) accord. to IAth, it is Hebrew: (TA:) [app. from the Hebr. שׁוֹפָּר, as observed by Golius.] ― -b2- See also أُشْبُورٌ.

رَجُلٌ شَابِرُ المِيزَانِ
رَجُلٌ شَابِرُ المِيزَانِ ذ (assumed tropical:) A man that is a thief. (Sgh, K.)

أَشْبَرُ
أَشْبَرُ ذ Wider in span; syn. أَوْسَعُ شِبْرًا. (A, TA.) So in the saying, هُوَ أَشْبَرُ مِنْ صَاحِبِهِ [He is wider in span than his companion]. (A.)

أُشْبُورٌ
أُشْبُورٌ ذ A certain fish; (K;) called by the vulgar ↓ شَبُّور. (TA.)

مَشْبَرٌ
مَشْبَرٌ ذ sing. of مَشَابِرُ, (TA,) which signifies Certain notches (حُزُوزٌ [pl. of حَزٌّ, in the CK erroneously written خُوُوْزٌ,]) in the cubit, by means of which buying and selling are transacted: (K, TA:) of them is the notch (حَزّ) of the span, and the notch of the half of the span, and of the quarter thereof: every notch of these, small or great, is termed مَشْبَرٌ: mentioned by Sgh, from Aboo-Sa'eed. (TA.) -A2- مَشَابِرُ also signifies Rivers, or rivulets, (أَنْهَار,) that are depressed, so that the water comes to them from several places, (K, TA,) of such as overflows from the lands: (TA:) pl. of مَشْبَرٌ and ↓ مَشْبَرَةٌ. (K, TA.)

مَشْبَرَةٌ
مَشْبَرَةٌ ذ : see what next precedes.

مَشْبُورَةٌ
مَشْبُورَةٌ ذ A liberal, bountiful, or generous, woman. (IAar, K.)

##### Türkçe

شَبَرَ
1 **شَبَرَ** ذ , muzâri‘ı **شَبُرَ** (S, A, Msb) ve **شَبِرَ** , (S,) mastarı **شَبْرٌ**; (IAar, S, Msb, K;) ve ↓ **شبّر**, mastarı **تَشْبِيرٌ**; (IAar, K;) O, **شِبْر** [yahut karış] ile (IAar, S, A, Msb, K) bir elbiseyi yahut bir kumaş parçasını, (S, K,) yahut bir şeyi ölçtü: (A, Msb:) **الشِّبْرُ**’den; tıpkı **البَاعُ**’dan **بُعْتُهُ** denildiği gibi. (S.) **مَنْ لَكَ أَنْ تَشْبُرَ البَسِيطَةَ** (mecaz:) [Yeri karışınla ölçeceğine sana kim kefil olacak?] bir darbımeseldir; başaramayacağı şeyi kendi üzerine yükleyene uygulanır. (A, TA.) ― -b2- **شَبَرَ المَرْأَةَ**, mastarı yukarıdaki gibi, (varsayılan mecaz:) Kadını sıktı. (TA.) ― -b3- **شَبَرَهُ**, (ISk, S, A,) muzâri‘ı **شَبُرَ** ve **شَبِرَ** , (TA,) mastarı yukarıdaki gibi; (S, K;) ve ↓ **اشبرهُ**, (S, A,) mastarı **اـِشْبَارٌ**; (K;) ve ↓ **شبّرهُ**, mastarı **تَشْبِيرٌ**; (TS, TA;) Ona (ISk, S, A, TS, K *) mal, yahut mülk, (ISk, S, A,) yahut bir kılıç, (ISk, S,) yahut bir zırh verdi. (S, IB.) -A2- **شَبِرَ**, muzâri‘ı **شَبَرَ** , O sevinçle kabardı; yahut çok, yahut aşırı sevinçle kabardı; ve küstahça ve nankörce, yahut şükürsüzce davrandı. (TS, K, TA.)

2 **شَبَّرَ**: 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Keza **شبّرهُ**, (AHeyth, K,) mastarı **تَشْبِيرٌ**, (AHeyth, TA,) Onu büyüttü, yahut onu yüceltti; yani bir adamı: (AHeyth, K, TA:) ve onu yakın bir yoldaş, bir ünsiyetli, yahut bir gözde kıldı. (AHeyth, TA.)

اشبر
4 **اشبر** ذ O (bir adam) **أَشْبَار**da, yani boylarda, uzun çocuklar doğurdu: ve onda kısa çocuklar doğurdu. (IAar, TA.) -A2- **اشبرهُ**: 1’e bak.

تشبّر
5 **تشبّر** ذ O büyütüldü, yahut yüceltildi: ve yakın bir yoldaş, bir ünsiyetli, yahut bir gözde kılındı. (AHeyth, TA.)

تشابرا
6 **تشابرا** ذ Onlar (iki erkek topluluğu, S) birbirine yaklaştılar: (S, K:) sanki birbirlerinden bir karış (**شِبْر**) uzak oldular; yahut sanki her biri ötekine karışı uzattı. (S.)

شَبْرٌ
**شَبْرٌ** ذ Bir elbisenin yahut bir kumaş parçasının, karış ile, [genişliğinin ölçüsü (bk. **ذِرَاعٌ**)]: şu sözde olduğu gibi, **كَمْ شَبْرُ ثَوْبِكَ** [Elbisenin yahut kumaş parçanın karış ile genişlik ölçüsü ne kadardır?]. (Msb.) ― -b2- Boy; (Fr, K;) ve keza ↓ **شِبْرَةٌ**; kısa olsun uzun olsun: (TA:) çoğulu [görünüşe göre ikincinin] **أَشْبَارٌ**. (IAar, TA.) Şöyle dersin: **مَا أَطْوَلَ شَبْرَهُ** Onun boyu ne kadar uzundur! (TA.) ― -b3- Ömür, yahut yaş; keza ↓ **شِبْرٌ**. (TS, K.) Şu sözde böyledir: **قَصَّرَ اللّٰهُ شَبْرَهُ** ve ↓ **شِبْرَهُ** [Allah onun ömrünü kısaltsın, yahut Allah onun ömrünü kısalttı]. (TS, TA.) ― -b4- (mecaz:) Verme fiili: (A, IAth:) tıpkı “cömertlik” için **بَاعٌ** ve **يَدٌ** denildiği gibi. (A.) ― -b5- Keza **شَبَرٌ**’e bak, iki yerde. ― -b6- (varsayılan mecaz:) Nikâh ve cima‘ karşılığı olan hak; (Sh, S, * K; *) **مَهْرٌ** ve **عُقْرٌ** diye adlandırılan şey gibi. (Sh, TA.) Şöyle dersin: **أَعْطَيْتُ الَرْأَةَ شَبْرَهَا** Kadına nikâh yahut cima‘ hakkını verdim. (S.) ― -b7- (varsayılan mecaz:) Erkek devenin dişiyi aşması karşılığında verilen ücret. (IAar, T, S, Msb, K. *) Bunun alınması yasaktır. (T, S, Msb.) ― -b8- (mecaz:) Nikâh: (IAth, K:) çünkü o bir hediye ile birlikte olur. (IAth, TA.) **بَارَكَ اللّٰهُ فِى شَبْرِكُمَا** Allah nikâhınızı mübarek kılsın: bir hadiste zikredilen bir sözdür. (IAth, TA.)

شِبْرٌ
**شِبْرٌ** ذ Karış; başparmağın ucu ile serçe parmağın ucu arasındaki mesafe (Msb, K), alışılmış tarz üzere birbirinden ayrık olarak açıldığında: (Msb:) müzekker cinstendir: (K:) çoğulu **أَشْبَارٌ**, (S, Msb, K,) tek çoğul şeklidir. (Sb.) [Keza **بُصْمٌ**’a ve **ذِرَاعٌ**’a bak.] [Bundan dolayı,] **قَصِيرُ الشِّبْرِ** (bir adama söylenir, S) (mecaz:) yaratılışta büzülmüş, yahut kısa: (S, A, K:) yahut bazı sözlüklere göre, adımda. (TA.) ― -b2- **قِبَالُ الشِّبْرِ** (varsayılan mecaz:) Yılan: (IAar, K:) ve keza **قِبَالُ الشِّسْعِ**. (IAar, TA.) ― -b4- Keza **شَبْرٌ**’e bak, iki yerde.

شَبَرٌ
**شَبَرٌ** ذ (mecaz:) Bir hediye; (S Mgh, K, TA;) keza ↓ **شَبْرٌ** (Mgh, TA) ve ↓ **شِبْرَةٌ**: (IAar, TA:) ve mal, yahut benzeri; eş anlamlısı **خَيْرٌ**: (K:) birincisi **خَبَطٌ** ve **نَفَضٌ**’a benzer bir kelimedir; ve bunun şiir zaruretiyle **شَبْرٌ** yerine kullanıldığını söyleyen (S’de söylendiği üzere) hatadadır: ↓ **شَبْرٌ** ve **شَبَرٌ** iki lehçe varyantı denilmiştir; **قَدْرٌ** ve **قَدَرٌ** gibi. (TA.) ― -b2- Keza Hristiyanların birbirlerine verdikleri belirli bir şey; (يَتَعَاطَاهُ النَّصَارَى, K, TA, َبعْضُهُمْ لِبَعْض ٍ, TA,) **قُرْبَان** [yahut Evharistiya] gibi, (K, TA,) bununla kendilerini sevdirmeyi isteyerek: (TA:) yahut **قُرْبَان**’ın kendisi: (K:) yahut Hristiyanların birbirlerine verdikleri (تُعْطِيهِ) bir şey; sanki bununla kendilerini sevdirmeyi isterler: (Kh, Sgh, TA:) yahut (TA, K’da “ve”) bedenler: ve kuvvetler, yahut yetiler: (K, TA:) yahut (TA, K’da “ve”) İncil. (K, TA.)

شِبْرَةٌ
**شِبْرَةٌ** ذ : **شَبْرٌ**’e bak: ― -b2- ve keza **شَبَرٌ**’e de bak.

شَبُّورٌ
**شَبُّورٌ** ذ Bir boru; eş anlamlısı **بُوقٌ**; (S, K;) içine üflenen belirli bir şey: (Mgh:) Arapçalaştırılmış bir kelime olduğu söylenir; (S;) sahih Arapça değildir: (Mgh, TA:) IAth’a göre, İbranicedir: (TA:) ― -b2- Keza **أُشْبُورٌ**’a bak.

رَجُلٌ شَابِرُ المِيزَانِ
**رَجُلٌ شَابِرُ المِيزَانِ** ذ (varsayılan mecaz:) Hırsız olan bir adam. (Sgh, K.)

أَشْبَرُ
**أَشْبَرُ** ذ Karışça daha geniş; eş anlamlısı **أَوْسَعُ شِبْرًا**. (A, TA.) Şu sözde olduğu gibi: **هُوَ أَشْبَرُ مِنْ صَاحِبِهِ** [O, arkadaşından karışça daha geniştir]. (A.)

أُشْبُورٌ
**أُشْبُورٌ** ذ Belirli bir balık; (K;) avamın ↓ **شَبُّور** diye adlandırdığı. (TA.)

مَشْبَرٌ
**مَشْبَرٌ** ذ **مَشَابِرُ**’un müfredi, (TA,) ki şu manaya gelir: alışverişin onunla yapıldığı, arşında bulunan belirli çentikler (**حُزُوزٌ** [**حَزٌّ**’ın çoğulu, CK’da yanlışlıkla **خُوُوْزٌ** yazılmıştır,]) : (K, TA:) bunlardan karışın çentiği (**حَزّ**) ve karışın yarısının çentiği ve onun çeyreğinin çentiği vardır: bu çentiklerin her biri, küçük olsun büyük olsun, **مَشْبَرٌ** diye adlandırılır: Sgh tarafından, Ebû Sa‘îd’den naklen zikredilmiştir. (TA.) -A2- **مَشَابِرُ** ayrıca, çeşitli yerlerden suların kendilerine geldiği şekilde alçalmış nehirler yahut dereler, (أَنْهَار,) taşkın olarak arazilerden gelenlerden: (TA:) **مَشْبَرٌ**’un ve ↓ **مَشْبَرَةٌ**’nin çoğuludur. (K, TA.)

مَشْبَرَةٌ
**مَشْبَرَةٌ** ذ : bir önce gelen şeye bak.

مَشْبُورَةٌ
**مَشْبُورَةٌ** ذ Cömert, bol veren, yahut eli açık bir kadın. (IAar, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَبَرَ
شَبَرَ I ,  U ( n. ac. شَبْر 1 ),
a.  Measured by the span.

شَبَّرَ
شَبَّرَ II ,
a.  see I .

b.  Gesticulated.

تَشَبَّرَ
تَشَبَّرَ V ,
a.  Was magnified, honoured.

تَشَاْبَرَ
تَشَاْبَرَ VI ,
a.  Drew near to each other.

شَبْر
شَبْر 1 ,
a.  Measure.

b.  Stature.

c.  Wedlock; dowry.

d.  Life.

شِبْر
شِبْر 2 , ( pl. أَشْبَاْر 38 ),
a.  Span.

b.  see 1 (d) &  4 ( a ).

شَبَر
شَبَر 4 ,
a.  Gift.

b.  Gospel.

c.  Eucharist.

شَبُّوْر
شَبُّوْر 31 ,  H. , ( pl. شَبُّورَات &  شَبَاْبِيْرُ 70 ),
a.  Flute.

b.  Trumpet.

شَبَّرَ
N. Ac. شَبَّرَ II , ( pl. تَشَاْبِيْر 64 ),
a.  Gesticulation; gesture.

##### Türkçe

شَبَرَ
شَبَرَ I , U ( n. ac. **شَبْر** 1 ),
a. Açıklıkla ölçtü.

شَبَّرَ
شَبَّرَ II ,
a. I’e bak.

b. İşaret etti.

تَشَبَّرَ
تَشَبَّرَ V ,
a. Büyütüldü, şereflendirildi.

تَشَاْبَرَ
تَشَاْبَرَ VI ,
a. Birbirlerine yaklaştılar.

شَبْر
شَبْر 1 ,
a. Ölçü.

b. Boy.

c. Nikâh; mehir.

d. Hayat.

شِبْر
شِبْر 2 , ( pl. **أَشْبَاْر** 38 ),
a. Karış.

b. 1 (d) ve 4 (a)’ya bak.

شَبَر
شَبَر 4 ,
a. Hediye.

b. İncil.

c. Evharistiya.

شَبُّوْر
شَبُّوْر 31 , H. , ( pl. **شَبُّورَات** & **شَبَاْبِيْرُ** 70 ),
a. Flüt.

b. Trompet.

شَبَّرَ
N. Ac. شَبَّرَ II , ( pl. **تَشَاْبِيْر** 64 ),
a. İşaret etme; işaret.
