# شبق (ش-ب-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ب - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والشين والباء معهما
ق ش ب، ش ق ب، ش ب ق، ب ش ق مستعملات قشب: كل شيء قدرته فقد قَشَبْتَه فهو قَشِبٌ.
والقَشْبُ: خلط السم بالطعام. والقِشْبُ اسم السم، وكذلك كل شيء يخلط به شيء يفسده فقد قَشَبْتَه.
ورجل مُقَشَّبٌ أي ممزوج الحسب. وقَشِبَ الشيء فهو قَشِبٌ أي خولط بالقذر.
والقَشِبُ: كل شيء حسن طري ناعم.
وَالقشِيبُ: الجديد، وقد قَشُبَ قَشابةً.
وسيف قَشيبٌ: حديث الجلاء.
شقب: الشِّقْبُ، والجمع الشِّقَبَةُ: مواضع دون الغيران في لهوب الجبال ولصوب الأودية توكر فيها الطير، قال:
فصبحت والطير في شِقابها		جمة تيارٍ إذا طما بـهـا
والشَّوْقَبُ: الطويل جداً من النعام والرجال والإبل، قال ذو الرمة:
شختُ الجزارةِ مثلُ البيتِ سائرُهُ		مِن المُسُوحِ خِدبٌّ شَوْقبٌ خَشِبُ
شبق: الشَّبَقُ: شدة الغلمة، ورجل شَبِقٌ، وامرأة بالهاء، وقد شَبِقَ شَبَقاً، قال رؤبة:
لا يترك الغيرة من عهد الشَّبَقْ
يصف الحمار.
بشق: ولو اشتُقَّ من فعل" الباشِق" بَشَقَ لجاز، وهي فارسية عربت للأجدل الصغير.

##### Türkçe

**القاف** ve **الشين** ve **الباء** onlarla birlikte

ق ش ب، ش ق ب، ش ب ق، ب ش ق kullanımdadır. **قشب**: Her şey ki onun gücünü giderdin; onu **قَشَبْتَه**; o da **قَشِبٌ**dur.

Ve **القَشْبُ**: zehri yemeğe karıştırmaktır. Ve **القِشْبُ** zehrin adıdır; yine bunun gibi, her şey ki onunla bir şey karıştırılır da onu bozar; onu **قَشَبْتَه**.

Ve bir adam **مُقَشَّبٌ**dur; yani soyca karıştırılmıştır. Ve şey **قَشِبَ** olur; o da **قَشِبٌ**dur; yani pislikle karıştırılmıştır.

Ve **القَشِبُ**: her güzel, taze, yumuşak şeydir.

Ve **القشِيبُ**: yeni olandır; ve **قَشُبَ** **قَشابةً**.

Ve **سيف قَشيبٌ**: yeni parlatılmış.

**شقب**: **الشِّقْبُ**; çoğulu **الشِّقَبَةُ**: dağların yamaçlarındaki mağaralardan aşağı yerler ve vadilerin yokuşuna doğru olan yerlerdir; kuşlar orada yuva yapar. Dedi ki:
فصبحت والطير في **شِقابها**		جمة تيارٍ إذا طما بـهـا

Ve **الشَّوْقَبُ**: devekuşlarından, erkeklerden ve develerden pek uzun olandır. Zû’r-Rumme dedi ki:
شختُ الجزارةِ مثلُ البيتِ سائرُهُ		مِن المُسُوحِ خِدبٌّ **شَوْقبٌ** خَشِبُ

**شبق**: **الشَّبَقُ**: şehvetin şiddetidir. Ve bir adam **شَبِقٌ**dur; ve bir kadın da **شَبِقٌ** (هاء ile). Ve **شَبِقَ** **شَبَقاً**. Rü’be dedi ki:
لا يترك الغيرة من عهد **الشَّبَقْ**
Eşeği vasfeder.

**بشق**: Ve eğer “**الباشِق**” fiilinden **بَشَقَ** türetilse caiz olurdu; o Farsçadır, küçük kartal için Arapçalaştırılmıştır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَبَقُ: شدّة الغُلْمَةِ، وقد شَبِقَ بالكسر.

##### Türkçe

**الشَبَقُ**: azgınlığın şiddeti; ve (fiil) **شَبِقَ** kesre ile (gelmiştir).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ش ب
قشب ، شقب ، شبق ، بشق .
قشب : في الحديث : ( أن رجلاً يمر على جسر جهنَّم فيقول : يا ربِّ قَشَّبنِي رِيحها ) معناه : سَمَّنِي رِيحُها وكلُّ مسْمومٍ قَشِيبٌ ومُقَشَّبُ .
وقال الليث : القَشْبُ : خلطُ السَّمِّ بالطعام ، والقِشْبُ : اسمٌ للسَّمِ ، وكذلك كلُّ شيءٍ يُخلَطُ به شيءٌ يفسده ، وتقول : قَشَّبْتُهُ . وأنشد :
مُرٌّ إذا قَشَّبَهُ مُقَشِّبُهْ
وقال النابغة :
هَرَاساً به يُعْلَى فِرَاشِي ويُقْشَبُ
أبو عبيد عن أبي عمرو : القِشبُ : السمُّ ، والجميع أقشابٌ وقد قشَّبَ له إذا سقاه .
وقال الأموي : رجل قَشِبٌ خَشبٌ لا خير فيهِ .
شمر عن ابن الأعرابي : التَّقشيبُ : خَلْطُ السمِّ ، وإصلاحهُ حتى يَنجعَ في البَدَنِ ويَعْمَلَ .
وقال غيره : يُخلَطُ للنسْرِ في اللحم حتى يَقْتلَهُ .
وروي عن عمر أنه وجدَ من مُعاوية رائحةَ طيب وهو مُحْرِمٌ فقال من قشبنا ، أرادَ أنَّ رِيحَ الطيبَ عَلَى هذه الحالِ قَشْبٌ كما أن رِيحَ النّتْنِ قَشبٌ .
ويقال : مَا أَقْشبَ بيتهم أي ما أقْذرَ ما حوله من الغائِطِ ، والقَشْبُ من الكلام الفِرَى .
ويقال : قَشَّبنَا فلانٌ أي : رَمانَا بأمْرٍ لم يكُن فِينَا ، وأنشد :
قَشَّبْتَنَا بِفعالٍ لست تارِكه
كما يُقشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغرب
ورجل مُقشَّبٌ أي : مخلوطَ الحَسَبِ مَمزوجٌ باللُّؤم ، وروى الليث عن عمرو أنه قال لبعض بَنيهِ : قَشبكَ المال أي ذهبَ بِعَقلِكَ .
أبو عبيد عن الفراء : أقْشَبَ الرَّجُلُ : إذا اكتَسَبَ حَمْداً أوْ ذَمّاً واقتَشَبَ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : القاشِبُ الذِي يعيبُ الناسَ بما فيه ، يقالُ قشَبَه بِعَيْبِ نفسه ، والقاشبُ الذي قِشبُه ضاوِيٌّ أي : نفْسُه والقاشِبُ : الخياطُ الذي يلقُطُ أقشابهُ وهي عُقَدُ الخيوطِ ببُزَاقةِ إذا لفظَ بها .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : القَشِيبُ : الجديدُ ، والقشِيبُ : الخَلَقُ .
وقال الليث : سيفٌ قشِيبٌ حديثُ الجلاءِ وثوبٌ قشيبٌ جديد ، وكلُّ شيء جديدٍ قَشيبٌ .
وأنشد للبيد :
فالماءُ يجلُو مُتُونهنَّ كما
يجلو التلاميذُ لؤلؤاً قَشِبا
شقب : قال الليث : الشِّقْبُ : مواضعُ دونَ الغيرانِ تكونُ في لُهوبِ الجِبالِ تُوكِرُ فيها الطيْرُ .
وأنشد :
فصبَّحَت والطيرُ في شِقابها
جُمَّة تيَّارٍ إذا ظَمَا بها
أبو عبيدٍ عن الأصمعي : الشِّقْبُ كالشَّقِّ يكون في الجبال ، وجَمعُه شِقَبَةٌ ، واللِّهْبُ مهواةُ ما بين كلِّ جبلَين ، واللِّصبُ الشِّعْبُ الصغيرُ في الجبل .
أبو عبيد عن الأصمعي يقال للطويلِ : الشوْقبُ .
وقال الليث : هوَ الطويل جدّاً من النَّعام والرجالِ والإبلِ .
بشق : في ( نوادرِ الأعراب ) : بشَقْتُه بالعَصَا وفَشَخْتُه .
شبق : الشبقُ : الغُلَمةُ وشدةُ الشهوَة يقالُ : رجلٌ شَبِقٌ وامرأةٌ شَبِقةٌ .
وروي عن ابن عباس أنه قال لرجل وطىء امرأته قبل الإفاضة : شبق شديد .

##### Türkçe

ق ش ب
**قشب** , **شقب** , **شبق** , **بشق** .

**قشب** : hadiste: (Bir adam cehennem köprüsü üzerinde geçer de der ki: “Ey Rabbim, **قَشَّبنِي** onun rüzgârı”) mânâsı: onun rüzgârı beni semizletti; her zehirlenmiş kimse **قَشِيبٌ** ve **مُقَشَّبُ**dur.
Leys dedi: **القَشْبُ**: yemeğe zehri karıştırmaktır; **القِشْبُ**: zehir için bir addır; yine bunun gibi, kendisiyle bir şey karıştırılan her şey onu bozar; ve dersin ki: “Onu **قَشَّبْتُهُ**.” Ve inşâd etti:
مُرٌّ إذا قَشَّبَهُ مُقَشِّبُهْ
Nâbiga dedi:
هَرَاساً به يُعْلَى فِرَاشِي ويُقْشَبُ
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **القِشبُ**: zehirdir; çoğulu **أقشابٌ**dur; ve ona içirdiği zaman “Ona **قشَّبَ**” denir.
Emevî dedi: **قَشِبٌ** **خَشبٌ** adam: onda hayır yoktur.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّقشيبُ**: zehri karıştırmak ve onu, bedende tesir edip işleyecek şekilde ıslah etmektir.
Başkası dedi: akbaba için ette karıştırılır, ta ki onu öldürsün.
Ömer’den rivayet edildi: Muâviye’den, ihramlı iken, güzel koku kokusu buldu da dedi ki: “Bizi kim **قشبنا** etti?” Şunu kastetti: bu hâl üzere güzel kokunun rüzgârı **قَشْبٌ**dur; tıpkı pis kokunun rüzgârının **قَشبٌ** olması gibi.
Ve denir: “Evleri ne kadar **أقْشبَ**!” yani etrafında dışkıdan ne kadar iğrençlik var; ve sözden **القَشْبُ**: iftiradır.
Ve denir: “Falan bizi **قَشَّبنَا** etti” yani: bizde olmayan bir şeyle bize attı; ve inşâd etti:
قَشَّبْتَنَا بِفعالٍ لست تارِكه
كما يُقشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغرب
Ve **مُقشَّبٌ** adam: yani soyu karışık, alçaklıkla karıştırılmıştır. Leys, Amr’dan rivayet etti: oğullarından birine dedi ki: “Mal seni **قَشبكَ** etti” yani aklını götürdü.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Adam **أقْشَبَ**: hamd veya zem kazandığı zaman; ve **اقتَشَبَ**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القاشِبُ**: insanları, kendisinde olan şeyle ayıplayan kimsedir; “Onu, kendi ayıbıyla **قشَبَه**” denir. Ve **القاشبُ**: **قِشبُه** zayıf olan kimsedir; yani nefsi. Ve **القاشِبُ**: tükürüğüyle attığı zaman iplik düğümleri olan **أقشاب**ını toplayan terzidir.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: **القَشِيبُ**: yenidir; ve **القشِيبُ**: eskimiştir.
Leys dedi: **قشِيبٌ** kılıç: cilası yeni olan; ve **قشيبٌ** elbise: yeni; ve her yeni şey **قَشيبٌ**dur.
Lebîd’e ait olarak inşâd etti:
فالماءُ يجلُو مُتُونهنَّ كما
يجلو التلاميذُ لؤلؤاً قَشِبا

**شقب** : Leys dedi: **الشِّقْبُ**: mağaralardan aşağıda olan yerlerdir; dağların **لُهوب**larında olur; kuşlar orada yuva yapar.
Ve inşâd etti:
فصبَّحَت والطيرُ في شِقابها
جُمَّة تيَّارٍ إذا ظَمَا بها
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الشِّقْبُ** dağlarda olan yarık gibidir; çoğulu **شِقَبَةٌ**dır. **اللِّهْبُ**: her iki dağ arasındaki çukur yerdir; **اللِّصبُ**: dağdaki küçük dere-yatağıdır.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: uzuna **الشوْقبُ** denir.
Leys dedi: o, devekuşu, erkekler ve develerden pek uzun olandır.

**بشق** : (Bedevîlerin **نوادر**’inde): “Onu sopayla **بشَقْتُه** ve onu **فَشَخْتُه**.”

**شبق** : **الشبقُ**: azgınlık ve şehvetin şiddetidir; “**شَبِقٌ** adam ve **شَبِقةٌ** kadın” denir.
İbn Abbâs’tan rivayet edildi: ifazadan önce karısıyla cima eden bir adama dedi ki: “Şiddetli **شبق**.”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والباء وما يثلثهما)
(شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال:
* مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) *
أي دبيب.
(شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه امتداداً وعِرَضاً. والمشبوح: الرجلُ العُظَام. قال أبوذُؤَيبٍ الهذليّ:
* وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ([2]) *
وشبَحْتُ الشيءَ: مددتُه. و[من] ذلك شَبْحُه ذراعَيه في الدُّعاء وغيرِهِ. ويقال للحرباء إِذا امتدَّ على العود: قد شَبَحَ.
(شبر) الشين والباء والراء أصلان: أحدهما بعض الأعضاء، والآخر  الفَضْل والعطاء.
فالأول: الشِّبر: شِبر الإنسان، وهو مذكر، يقال: شَبَرْتُ الثّوبَ شَبراً. والشِّبر: الذي يُشبَر به. ويقال للرّجُل القصير المتقارِب الخلْق: هو قصير الشَّبر. والمَشَابِر: أنهارٌ تنخفض فيتأدَّى إليها الماء. وكأنَّها إِنما سمِّيت مشابِرَ لأنَّ عَرْضَها قليل.والأصل الثاني الشّبَرُ: الخير والفضل والعطاء. قال عديّ:
* لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ([3]) *
ويقال : أَشْبَرتُه بكذا، أي خَصَصْتُهُ. ورُويَ عن بعضهم أنَّه قال: الشَّبَر: شيء يعطيه النّصارى بعضُهم بعضاً على معنى القُربان([4]). وليس هذا بشيء. وقياس الشَّبَر ما ذكرناه.
ومن الباب قولُهم: أعطاها شَبْرَها، وذلك في حقِّ النِّكاح إِذا أعطاها حقَّها. وجاء في الحديث أنَّه نهى عن شَبْر الجَمَل، وذلك كِراؤه والذي يُؤخَذ على ضرابه، وذلك كعَسْب الفحل. ويقال من الباب شُبِّرَ، إِذا عُظِّم.
(شبص) الشين والباء والصاد ليس بشيء. وحكى ابنُ دريدٍ([5]): الشَّبَص الخُشونة. وليس هو بشيءٍ. قال: ويقال: تَشَبَّصَ الشجر: دخل بعضُهُ في بعضٍ([6]).
(شبع) الشين والباء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على امتلاءٍ في أكل وغيره. من ذلك شَبِعَ الرجل شِبَعاً وشِبْعاً، ورجلٌ شبعانُ. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك أشبعت الثّوبَ صِبْغاً. ويقال امرأة شَبْعَى الخَلخال، أي ممتلئة، وذلك مِنْ كَثْرَة لحمِ ساقها. ومن ذلك قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ"، يريد المتكَثِّر بما ليس عنده، وهذا مَثَلٌ، كأنَّه أرادَ: يُظهر شِبَعاً وهو جائع، وذلك كما تقول العرب: "تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع". ومن الباب قولُهم: [ثوبٌ([7])] شَبِيع الغَزْلِ، أي كثيرُهُ.
ومما يجري مَجرى التّشبيه من هذا الباب: قولهم: شبِعت من هذا الأمر ورَوِيت، وذلك [إِذا] كرهتَه.
(شبق) الشين والباء والقاف كلمةٌ واحدة: الشَّبَق، وهو شهوة النِّكاح.
(شبك) الشين والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخلُ الشيء. يقال شبَّكَ أصابعَهُ تشبيكاً. ويقال: بين القوم شُبْكَةُ نَسَبٍ، أي مُداخَلة. ومن ذلك الشَّبَكة.
(شبل) الشين والباء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عطفٍ ووُدٍّ. يقال لكل عاطفٍ على شيء وادّ له: مُشْبِل. ومنه اشتقاق الشِّبْل، وهو ولد الأَسَد. لعطف أَبَوَيْه عليه. ويقال لبؤةٌ مُشْبِلٌ، إِذا كان معها أولادُها. وأشبلتِ المرأةُ، إِذا صَبَرتْ على أولادها فلم تتزوَّجْ. وقال الكميت:
* المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ([8]) *
وحكي عن الكسائيّ: شَبَلْت في بني فلانٍ، إِذا نَشَأتَ فيهم. وقد شَبَل الغلامُ أحْسَنَ الشُّبول، إِذا أدْرَكَ. وهذا على السَّعة والمجاز، لأنَّه يُشبَل عليه أي يُعطَف.
(شبم) الشين والباء والميم كلمتان متباينتان جدّاً. إحداهما الشَّبَم: البَرْد، والشّبِم : البارد. والأخرى الشِّبَام: خشبة تُعَرَّضُ في *فم الجدْي لئَلا يرضع، ثمّ يشبَّه بذلك فيقال الشِّبامان: خيطانِ في البرقع، تشدُّهما المرأةُ في قفاها.
(شبه) الشين والباء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تشابُه الشّيء وتشاكُلِهِ لوناً وَوَصْفاً. يقال شِبْه وشَبَه وشَبيه. والشّبَهُ([9]) من الجواهر: الذي يشبه الذّهَب. والمُشَبِّهَات([10]) من الأمور: المشكلات. واشتبه الأمرانِ، إذا أَشْكَلاَ.
ومما شذ عن ذلك الشّبَهَانُ([11]).
(شبو) الشين والباء والحرف المعتل أصلان، أحدهما يدل على حَدٍّ وحِدّة، والآخر يدل على نَمَاءٍ([12]) وفضلٍ وكرامة.
فالشّبَاةُ حَدُّ كلِّ شيء شَبَاتُهُ، والجمع الشّبَا والشَّبَوَات. والشَّبْوَةُ([13]): اسم للعقرب، وإِنّما سمِّيت بذلك لِشَبَاةِ إِبْرَتها. قال:
* قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ([14]) *
وذكر اللِّحياني أنَّ الجاريةَ الفحّاشة يقال لها شَبْوة. وإِنّما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها بالعقرب.
والأصل الآخر الإشباء: الإكرام: يقال أتى فلانٌ فلاناً فأَشْبَاهُ، أي أكرمَه. ويقال أَشَبَيْتُ الرَّجُلَ، إِذا رفعتَه للمجد والشّرف. قال ذو الإصبع:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])والمُشْبِي: الذي يُولَد لـه ولدٌ ذكيٌّ، وقد أَشْبَى. وأَشْبَت الشَّجرةُ: طالت. ويقال أَشبَى فلاناً ولدُهُ، إِذا أَشْبهوه. وأنشدوا:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])والله أعلم.
--------------ـ
([1]) لساعدة بن جؤية في اللسان (شبث) وديوانه 230، وسيأتي في (هم). وصدره:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) صدر بيت لأبي ذؤيب في ديوانه 30. وعجزه: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) قبله في اللسان (شبر): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([5]) الجمهرة (1: 291).
([6]) زاد بعده في الجمهرة: "لغة يمانية"، وكذا في اللسان.
([7]) التكملة من المجمل واللسان.
([8]) جزء من بيت له في اللسان (لبب، شبل). وسيأتي في (لب). وهو بتمامه:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
 ([9]) ويقال أيضاً الشبه بالكسر. وتحقيقه أنه ضرب من النحاس يلقى عليه مادة أخرى فيصفر ويشبه الذهب.
([10]) وكذا في المجمل مع هذا الضبط. وفي اللسان "المشتبهات". وفي القاموس: "وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة". فهن ثلاث لغات.
([11]) الشبهان: ضرب من العضاه أو من الرياحين.
([12]) في الأصل: "ماء"، تحريف.
([13]) في اللسان: "والنحويون يقولون: شبوة العقرب، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام".
([14]) بعده في اللسان (شبا):
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) سبق الكلام على هذا البيت في مادة (سر) ص 70.
([16]) في الأصل: "فقد ظلم"، وليس يقولها العرب.

ـ

##### Türkçe

(Şin, **الباء** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**شبث**) **الشين** ve **الباء** ve **الثاء**; bir kök(asıl)dır; bir şeyin bir şeye tutunmasına delâlet eder. Bundan, onların “تَشَبَّثْتُ” sözü; yani “tutundum”. Bundan **الشَّبَثُ**; o, yerin küçük yılanlarından bir küçük hayvancıktır; sanki geçtiği şeye tutunmuş gibidir. Çoğulu **شِبْثَانٌ**’dır. Dedi ki:
* مَدَارِجُ **شِبْثَانٍ** لَهُنَّ هَمِيمُ([1]) *
yani: sürünme.

(**شبح**) **الشين** ve **الباء** ve **الحاء**; sahih bir asıldır; şeyin enine doğru uzamasına delâlet eder. Bundan **الشَّبَح**; o, **الشَّخْص**’tır; onda uzama ve en bulunması sebebiyle bununla adlandırıldı. **المشبوح**: iri kemikli adam. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:
* وَذَلِكَ مُشْبُوحُ الذِّرَاعَيْنِ خَلْجَمٌ([2]) *
Ve “شَبَحْتُ” şeyi: onu uzattım. Ve bundan, duada ve başkasında onun iki kolunu uzatmasıdır. Ve kertenkeleye, dal üzerinde uzadığı zaman: “قَدْ شَبَحَ” denir.

(**شبر**) **الشين** ve **الباء** ve **الراء** iki asıldır: birisi uzuvların bir kısmı, diğeri hayır fazlalığı ve bağıştır.
Birincisi: **الشِّبْر**: insanın **شِبْر**’i; o müzekkerdir; denir ki: “ثَوْبَ”u bir **شَبْر** ile ölçtüm: “شَبَرْتُ الثَّوْبَ شَبْراً”. Ve **الشِّبْر**: kendisiyle ölçülen şeydir. Ve yaratılışı kısa, birbirine yakın olan kısa adama: “o, **الشَّبْر**’i kısa” denir. **المَشَابِر**: alçalan, suyun kendisine ulaştığı nehirlerdir. Sanki onlar ancak **مَشَابِر** diye adlandırıldı; çünkü onların eni azdır.
İkinci asıl **الشَّبَرُ**: hayır, fazlalık ve bağıştır. Adiyy dedi ki:
* لَمْ أَخُنْهُ وَالَّذِي أَعْطَى **الشَّبَرْ**([3]) *
Ve denir ki: “أَشْبَرْتُهُ” onu bununla; yani onu tahsis ettim. Bazılarından rivayet olundu ki o dedi: **الشَّبَر**: Hristiyanların, kurban([4]) manası üzere, bazısının bazısına verdiği bir şeydir. Bu bir şey değildir. **الشَّبَر**’in kıyası, bizim zikrettiğimizdir.
Ve babdan onların sözü: “ona **شَبْرَها**sını verdi”; bu, nikâh hakkında, ona hakkını verdiği zaman olur. Ve hadiste geldi ki o, **شَبْر الجَمَل**’den nehyetti; bu, onun kirasıdır ve onun aşımından alınan şeydir; bu, damızlık erkeğin **عَسْب**’i gibidir. Ve babdan denir: “شُبِّرَ”, büyütüldüğü zaman.

(**شبص**) **الشين** ve **الباء** ve **الصاد** bir şey değildir. İbn Düreyd([5]) nakletti: **الشَّبَص** pürüzlülüktür. O bir şey değildir. Dedi ki: ve denir ki: “تَشَبَّصَ الشَّجَرُ”: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi([6]).

(**شبع**) **الشين** ve **الباء** ve **العين**; sahih bir asıldır; yemede ve başkasında bir doluluğa delâlet eder. Bundan: adam **شَبِعَ**; **شِبَعاً** ve **شِبْعاً**; ve **شَبْعَان** bir adam. Sonra bundan “أَشْبَعْتُ الثَّوْبَ صِبْغاً” türetildi: elbiseyi boya ile doyurdum. Ve denir: **شَبْعَى الخَلْخَال** bir kadın; yani dolgun; bu, baldırının etinin çokluğundandır. Ve bundan, onun (sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem) sözü: “المُتَشَبِّعُ بِمَا لَيْسَ عِنْدَهُ كَلَابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ”; elinde olmayanla çokluk taslayanı kasteder; bu bir meseldir; sanki o şunu murad etti: aç olduğu hâlde tokluk gösterir; bu, Arapların şu sözü gibidir: “تَجَشَّأَ لُقْمَانُ مِنْ غَيْرِ شِبَع”. Ve babdan onların sözü: [**ثَوْبٌ**([7])] **شَبِيعُ الغَزْلِ**; yani onun çoğu.
Ve bu babdan teşbihe benzer şekilde cereyan edenlerden: onların sözü: “bu işten **شَبِعْتُ** ve **رَوِيتُ**”; bu, onu kerih gördüğün zaman [olur].

(**شبق**) **الشين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir: **الشَّبَق**; o, nikâh şehvetidir.

(**شبك**) **الشين** ve **الباء** ve **الكاف**; sahih bir asıldır; şeyin iç içe girmesine delâlet eder. Denir: “parmaklarını **شَبَّكَ**” **تَشْبِيكاً**. Ve denir: kavim arasında **شُبْكَةُ نَسَبٍ** vardır; yani iç içelik. Bundan **الشَّبَكَة**.

(**شبل**) **الشين** ve **الباء** ve **اللام**; sahih bir asıldır; şefkat ve sevgiye delâlet eder. Bir şeye şefkat eden ve onu seven her birine: **مُشْبِل** denir. Ondan **الشِّبْل**’in iştikakı; o, aslan yavrusudur; anne-babasının ona şefkatinden dolayı. Ve denir: **لَبُؤَةٌ مُشْبِلٌ**, yanında yavruları olduğu zaman. Ve “kadın **أَشْبَلَتْ**”, çocuklarına sabrettiği ve evlenmediği zaman. Kümeyt dedi ki:
* المُـلَبْلِبُ وَالمُشْبِلُ([8]) *
Kisâî’den nakledildi: “Benî falan içinde **شَبَلْتُ**”, onların içinde yetiştiğin zaman. Ve oğlan **شَبَلَ** en güzel **الشُّبُول** ile; idrak ettiği zaman. Bu, genişlik ve mecaz üzeredir; çünkü ona şefkat edilir; yani ona şefkat gösterilir.

(**شبم**) **الشين** ve **الباء** ve **الميم**; birbirinden çok ayrı iki kelimedir. Birisi **الشَّبَم**: soğuk; ve **الشَّبِم**: soğuk olan. Diğeri **الشِّبَام**: oğlağın emmemesi için *ağzına enlemesine konulan bir tahta; sonra bununla benzetme yapılır da **الشِّبَامَان** denir: burka‘da iki ip; kadın onları ensesinde bağlar.

(**شبه**) **الشين** ve **الباء** ve **الهاء**; tek bir asıldır; şeyin renk ve vasıfça birbirine benzemesine ve şekilce uyuşmasına delâlet eder. Denir: **شِبْه** ve **شَبَه** ve **شَبِيه**. Ve cevherlerden **الشَّبَهُ**([9]): altına benzeyen şeydir. Ve işlerden **المُشَبِّهَات**([10]): müşkiller. Ve iki iş **اشْتَبَهَ**; müşkil oldukları zaman.
Ve bundan şâz olan: **الشَّبَهَانُ**([11]).

(**شبو**) **الشين** ve **الباء** ve illetli harf; iki asıldır: birisi sınır ve keskinliğe delâlet eder; diğeri büyüme([12]) ve fazlalık ve kerem’e delâlet eder.
**الشَّبَاةُ**: her şeyin keskinliği, onun **شَبَاتُهُ**’dur; çoğulu **الشَّبَا** ve **الشَّبَوَات**. Ve **الشَّبْوَةُ**([13]): akrep için bir isimdir; ancak iğnesinin keskinliğinden dolayı bununla adlandırıldı. Dedi ki:
* قَدْ جَعَلَتْ **شَبْوَةُ** تَزْبَئِرُّ([14]) *
Lihyânî zikretti ki: fuhşeden cariyeye **شَبْوَة** denir. Ancak ona, akrebe benzetilerek bununla adlandırıldı.
Diğer asıl **الإِشْبَاء**: ikramdır. Denir: falan, falana geldi de onu **أَشْبَاهُ**; yani ona ikram etti. Ve denir: adamı **أَشَبَيْتُ**, onu yücelik ve şeref için yükselttiğim zaman. Zû’l-İsba‘ dedi ki:
وَهُمْ مَنْ وُلِدُوا أَشْبَوْا *** بِسِرِّ النَّسَبِ المَحْضِ([15])
Ve **المُشْبِي**: kendisine zeki bir çocuk doğan kimsedir; ve o **أَشْبَى**. Ve ağaç **أَشْبَتَ**: uzadı. Ve denir: falanı, çocuğu **أَشْبَى**; onu ona benzettikleri zaman. Ve inşad ettiler:
أَنَا ابْنُ الَّذِي لَمْ يُخْزِنِي فِي حَيَاتِهِ  *** قَدِيماً وَمَنْ أَشْبَى أَبَاهُ فَمَا ظَلَمْ([16])
Ve Allah daha iyi bilir.

--------------ـ
([1]) Sa‘ide b. Cüeyye’nindir; Lisân’da (**شبث**) ve divanında 230; (**هم**)’de gelecektir. Ve onun صدر’ı:
* تَرَى أَثَرَهُ فِي صَفْحَتَيْهِ كَأَنَّهُ *.
([2]) Ebû Züeyb’in divanında 30’da bir beytin صدر’ı. Ve onun عجز’ı: * خَشُوفٌ إِذَا مَا الحَرْبُ طَالَ مَرَارُهَا *.
([3]) Ondan önce Lisân’da (**شبر**): * إِذَا أَتَانِي نَبَأٌ مِنْ مَنْعَمِر *.
([4]) Bu manayı Kâmûs’ta zikretti; Lisân’da zikretmedi.
([5]) el-Cemhere (1: 291).
([6]) Cemhere’de ondan sonra şunu artırdı: “لُغَةٌ يَمَانِيَّةٌ”; Lisân’da da böyledir.
([7]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([8]) Lisân’da (**لبب**، **شبل**)’de ona ait bir beytin bir parçası. (**لب**)’de gelecektir. Ve tamamı:
وَمِنَّا إِذَا حَزَبَتْكَ الأُمُورُ *** عَلَيْكَ المُـلَبْلِبُ وَالمُشْبِلُ
([9]) Ayrıca kesre ile **الشِّبَه** de denir. Tahkiki: o, üzerine başka bir madde atılan bir bakır türüdür; sararır ve altına benzer.
([10]) el-Mücmel’de de bu ضبط ile böyledir. Lisân’da “**المُشْتَبِهَات**”. Kâmûs’ta: “**وَأُمُورٌ مُشْتَبِهَةٌ وَمُشَبَّهَةٌ، كَمُعَظَّمَةٍ: مُشْكِلَةٌ**”. Öyleyse onlar üç lügattir.
([11]) **الشَّبَهَان**: **العِضَاه**’dan yahut reyhanlardan bir türdür.
([12]) Asılda: “مَاء”; tahrif.
([13]) Lisân’da: “Ve nahivciler derler ki: **شَبْوَةُ العَقْرَب**; marife, tenvin almaz; ve ona **الألف واللام** girmez.”
([14]) Ondan sonra Lisân’da (**شبا**):
* تَكْسُو اسْتَهَا لَحْماً وَتَقْشَعِرُّ *
([15]) Bu beyt üzerine söz, ( **سر** ) maddesinde s. 70’te geçti.
([16]) Asılda: “فَقَدْ ظَلَم”; Araplar onu söylemez.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ب ق
تخرج المرأة تفلة فإن العبق يهيج الشبق‏.‏

##### Türkçe

ش ب ق
Kadın **تفلة** olarak çıkar; çünkü **العبق** **الشبق**’i harekete geçirir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّبَقُ: شدة الغُلْمة وطلبُ النكاح. يقال: رجل شَبِقٌ وامرأة شَبِقةٌ. وشَبِقَ الرجل، بالكسر، شَبَقاً، فهو شَبِقٌ: اشتدت غلمته، وكذلك المرأة. وفي حديث ابن عباس: أنه قال لرَجل مُحْرِم وطئ امرأَتَه قبل الإفاضة شَبَقٌ شديد، وقد يكون الشَّبَقُ في غير الإنسان؛ قال رؤبة يصف حماراً:
لا يَتْرُك الغَيْرةَ من عَهْدِ الشَّبَقْ

##### Türkçe

**الشَّبَقُ**: azgınlığın şiddeti ve nikâh isteme. Denir ki: erkek **شَبِقٌ** ve kadın **شَبِقةٌ**. Ve erkek **شَبِقَ** (kesre ile), **شَبَقاً** (olarak), o hâlde o **شَبِقٌ**dur: azgınlığı şiddetlendi; aynı şekilde kadın da. İbn Abbas hadîsinde: ihramlı bir adama, ifâzadan önce karısına yaklaşmış (olan) (kimse hakkında) dediği rivayet edilmiştir: şiddetli bir **شَبَقٌ**; ve **الشَّبَقُ** insanın dışında da olabilir; Rü’be bir eşeği vasfederek dedi ki:
لا يَتْرُك الغَيْرةَ من عَهْدِ الشَّبَقْ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ب ق * * الشَّبَقُ * شدة الغلمة وبابه طرب

##### Türkçe

* ش ب ق * * **الشَّبَقُ** * azgınlığın şiddeti; onun bâbı **طرب**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شبق، كفرح شبقا: اشتدت غلمته قال رؤبة:
  لا يترك الغيرة من عهد الشبق كما في الصحاح، والمراد بشدة الغلمة طلب النكاح، والمرأة كذلك وقد يكون في غير الإنسان، كما في قول رؤبة، فإنه يصف حمارا، وهو شبق، وهي شبقة.
 وقال ابن عباد : شبق من اللحم: إذا بشم منه.
 قال غيره: وذات الشبق بالكسر: ع هكذا نقله الصاغاني، وأنشد للبريق الهذلي يرثي أخاه أبا زيد:
  كأن عجوزي لم تلد غير واحد                      وماتت بذات الشبق غير عقيم قال: والرواية الصحيحة بذات الشرى.
 قلت: راجعت البيت هذا في أشعار البريق، فوجدته مضبوطا  بذات الشيق  بالياء التحتية، هكذا، وذكر السكري في شرحه روايتين: هذه، والثانية وهي  بذات الشري  فالذي ذكره الصاغاني تصحيف تبيينه عليه.
 والشوبق، بالضم: خشبة الخباز عن ابن عباد ، وهو معرب جوبه.

##### Türkçe

**شبق**; **كفرح** **شبقا**: azgınlığı şiddetlendi. Rü’be dedi ki:
  “**الشبق** ahdinden beri kıskançlığı bırakmaz” (Sıhâh’ta olduğu gibi). Burada azgınlığın şiddetlenmesiyle kastedilen nikâh istemektir; kadın da böyledir. İnsan dışındakinde de olabilir; Rü’be’nin sözü gibi; çünkü o bir eşeği vasfetmektedir: o **شبق**tır, o (dişisi) **شبقة**dir.

İbn Abbâd dedi ki: Etin **شبق**ı: ondan tıka basa yediği zaman.

Başkası dedi ki: Kesre ile **ذات الشبق**: “ع” (böyle) diye; bunu Sâğânî nakletti. Hüzeylî Berîk’ten, kardeşi Ebû Zeyd’e mersiye olarak şu beyti okudu:
  “Sanki yaşlı kadınım birden başkasını doğurmamış                      ve **ذات الشبق** ile kısır olmayan olarak öldü.” Dedi ki: Sahih rivayet **بذات الشرى** iledir.

Ben dedim: Bu beyti Berîk’in şiirlerinde gözden geçirdim; onu **بذات الشيق** (altındaki **الياء** ile) şeklinde ضبط edilmiş buldum; böyle. Sükkerî şerhinde iki rivayet zikretti: bu; ikincisi ise **بذات الشري**. Sâğânî’nin zikrettiği ise bir tashîftir; bunun açıklanması ona aittir.

**الشوبق**, damme ile: fırıncının tahtası; İbn Abbâd’dan. Ve o, **جوبه**’nin mu‘arrebidir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَبِقَ
1 شَبِقَ ذ , (S, M, O, Msb, K,) aor. شَبَقَ , (Msb, K,) inf. n. شَبَقٌ, (S, M, Mgh, O, Msb,) He was, or became, affected with vehement lust, or carnal desire: (S, M, Mgh, O, Msb, K:) said of a man; (M, Msb;) and in like manner one says of a woman; and also, sometimes, of other than human beings. (M, TA.) ― -b2- And شَبِقَ مِنَ اللَّحْمِ He suffered indigestion, or turned away with disgust, from flesh-meat. (Ibn-'Abbád, O, K.)

شَبِقٌ
شَبِقٌ ذ Affected with vehement lust or carnal desire; (Msb, TA;) applied to a man; and sometimes to other than man: (Msb:) fem. with ة. (Msb, TA.)

شُوبَقٌ
شُوبَقٌ ذ A certain wooden implement of the baker, or maker of bread; (K;) a baker's rolling-pin; (MA;) [thus called, and also شُوبَك, in the present day;] an arabicized word, (Ibn-'Abbád, O, K,) from [the Pers.] جُوبَه [or چُوبَهْ, or from the Pers. شُوبَجْ]. (TA.) [See also كَرِيبْ.]

##### Türkçe

**شَبِقَ**
1 **شَبِقَ** ذ , (S, M, O, Msb, K,) muzâri‘ı **شَبَقَ** , (Msb, K,) mastar ismi **شَبَقٌ**, (S, M, Mgh, O, Msb,) Şiddetli şehvet, yahut cinsel arzu ile etkilenmiş idi, yahut oldu: (S, M, Mgh, O, Msb, K:) bir erkek hakkında söylenir; (M, Msb;) ve aynı şekilde bir kadın hakkında da söylenir; ve ayrıca, bazen, insan olmayanlar hakkında da. (M, TA.) ― -b2- Ve **شَبِقَ مِنَ اللَّحْمِ** Etin sindirim bozukluğunu çekti, yahut tiksinerek etten yüz çevirdi. (Ibn-'Abbád, O, K.)

**شَبِقٌ**
**شَبِقٌ** ذ Şiddetli şehvet yahut cinsel arzu ile etkilenmiş; (Msb, TA;) bir erkeğe uygulanır; ve bazen insandan başkasına: (Msb:) müennesi ة ile. (Msb, TA.)

**شُوبَقٌ**
**شُوبَقٌ** ذ Fırıncının, yahut ekmek yapanın, belirli bir tahta aleti; (K;) fırıncının oklavası; (MA;) [bugün böyle adlandırılır, ve ayrıca **شُوبَك**;] Arapçalaştırılmış bir kelime, (Ibn-'Abbád, O, K,) [Farsça] **جُوبَه** [yahut **چُوبَهْ**, yahut Farsça **شُوبَجْ**]’den. (TA.) [Ayrıca **كَرِيبْ**’e bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شبِقَ
شبِقَ A ( n. ac. شَبَق 4 ),
a.  Was lustful, incontinent, libidinous, lewd, lecherous.

شَبَق
شَبَق 4 ,
a.  Lust, incontinence, lewdness, lechery, lubricity, wantonness.

شَبِق
شَبِق 5 ,
a.  Lustful, incontinent, libidinous, lewd, wanton, lecherous.

شُبُق
شُبُق 10 ,
a.  Stem of a pipe.

شَوْبَق
شَوْبَق P. , ( pl. شَوَاْبِقُ 41 ),
a.  Baker's rolling-pin.

##### Türkçe

**شبِقَ**
**شبِقَ** A ( i. ac. **شَبَق** 4 ),
a. Şehvetli idi, kendini tutamayan idi, libidolu idi, edepsiz idi, zampara idi.

**شَبَق**
**شَبَق** 4 ,
a. Şehvet, kendini tutamama, edepsizlik, zamparalık, kayganlık, azgınlık.

**شَبِق**
**شَبِق** 5 ,
a. Şehvetli, kendini tutamayan, libidolu, edepsiz, azgın, zampara.

**شُبُق**
**شُبُق** 10 ,
a. Bir borunun sapı.

**شَوْبَق**
**شَوْبَق** P. , ( çoğ. **شَوَاْبِقُ** 41 ),
a. Fırıncının oklavası.
