# شبق — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D9%82/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%82.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شبق

ق ش ب
قشب ، شقب ، شبق ، بشق .
قشب : في الحديث : ( أن رجلاً يمر على جسر جهنَّم فيقول : يا ربِّ قَشَّبنِي رِيحها ) معناه : سَمَّنِي رِيحُها وكلُّ مسْمومٍ قَشِيبٌ ومُقَشَّبُ .
وقال الليث : القَشْبُ : خلطُ السَّمِّ بالطعام ، والقِشْبُ : اسمٌ للسَّمِ ، وكذلك كلُّ شيءٍ يُخلَطُ به شيءٌ يفسده ، وتقول : قَشَّبْتُهُ . وأنشد :
مُرٌّ إذا قَشَّبَهُ مُقَشِّبُهْ
وقال النابغة :
هَرَاساً به يُعْلَى فِرَاشِي ويُقْشَبُ
أبو عبيد عن أبي عمرو : القِشبُ : السمُّ ، والجميع أقشابٌ وقد قشَّبَ له إذا سقاه .
وقال الأموي : رجل قَشِبٌ خَشبٌ لا خير فيهِ .
شمر عن ابن الأعرابي : التَّقشيبُ : خَلْطُ السمِّ ، وإصلاحهُ حتى يَنجعَ في البَدَنِ ويَعْمَلَ .
وقال غيره : يُخلَطُ للنسْرِ في اللحم حتى يَقْتلَهُ .
وروي عن عمر أنه وجدَ من مُعاوية رائحةَ طيب وهو مُحْرِمٌ فقال من قشبنا ، أرادَ أنَّ رِيحَ الطيبَ عَلَى هذه الحالِ قَشْبٌ كما أن رِيحَ النّتْنِ قَشبٌ .
ويقال : مَا أَقْشبَ بيتهم أي ما أقْذرَ ما حوله من الغائِطِ ، والقَشْبُ من الكلام الفِرَى .
ويقال : قَشَّبنَا فلانٌ أي : رَمانَا بأمْرٍ لم يكُن فِينَا ، وأنشد :
قَشَّبْتَنَا بِفعالٍ لست تارِكه
كما يُقشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغرب
ورجل مُقشَّبٌ أي : مخلوطَ الحَسَبِ مَمزوجٌ باللُّؤم ، وروى الليث عن عمرو أنه قال لبعض بَنيهِ : قَشبكَ المال أي ذهبَ بِعَقلِكَ .
أبو عبيد عن الفراء : أقْشَبَ الرَّجُلُ : إذا اكتَسَبَ حَمْداً أوْ ذَمّاً واقتَشَبَ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : القاشِبُ الذِي يعيبُ الناسَ بما فيه ، يقالُ قشَبَه بِعَيْبِ نفسه ، والقاشبُ الذي قِشبُه ضاوِيٌّ أي : نفْسُه والقاشِبُ : الخياطُ الذي يلقُطُ أقشابهُ وهي عُقَدُ الخيوطِ ببُزَاقةِ إذا لفظَ بها .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : القَشِيبُ : الجديدُ ، والقشِيبُ : الخَلَقُ .
وقال الليث : سيفٌ قشِيبٌ حديثُ الجلاءِ وثوبٌ قشيبٌ جديد ، وكلُّ شيء جديدٍ قَشيبٌ .
وأنشد للبيد :
فالماءُ يجلُو مُتُونهنَّ كما
يجلو التلاميذُ لؤلؤاً قَشِبا
شقب : قال الليث : الشِّقْبُ : مواضعُ دونَ الغيرانِ تكونُ في لُهوبِ الجِبالِ تُوكِرُ فيها الطيْرُ .
وأنشد :
فصبَّحَت والطيرُ في شِقابها
جُمَّة تيَّارٍ إذا ظَمَا بها
أبو عبيدٍ عن الأصمعي : الشِّقْبُ كالشَّقِّ يكون في الجبال ، وجَمعُه شِقَبَةٌ ، واللِّهْبُ مهواةُ ما بين كلِّ جبلَين ، واللِّصبُ الشِّعْبُ الصغيرُ في الجبل .
أبو عبيد عن الأصمعي يقال للطويلِ : الشوْقبُ .
وقال الليث : هوَ الطويل جدّاً من النَّعام والرجالِ والإبلِ .
بشق : في ( نوادرِ الأعراب ) : بشَقْتُه بالعَصَا وفَشَخْتُه .
شبق : الشبقُ : الغُلَمةُ وشدةُ الشهوَة يقالُ : رجلٌ شَبِقٌ وامرأةٌ شَبِقةٌ .
وروي عن ابن عباس أنه قال لرجل وطىء امرأته قبل الإفاضة : شبق شديد .

### Türkçe

ق ش ب
**قشب** , **شقب** , **شبق** , **بشق** .

**قشب** : hadiste: (Bir adam cehennem köprüsü üzerinde geçer de der ki: “Ey Rabbim, **قَشَّبنِي** onun rüzgârı”) mânâsı: onun rüzgârı beni semizletti; her zehirlenmiş kimse **قَشِيبٌ** ve **مُقَشَّبُ**dur.
Leys dedi: **القَشْبُ**: yemeğe zehri karıştırmaktır; **القِشْبُ**: zehir için bir addır; yine bunun gibi, kendisiyle bir şey karıştırılan her şey onu bozar; ve dersin ki: “Onu **قَشَّبْتُهُ**.” Ve inşâd etti:
مُرٌّ إذا قَشَّبَهُ مُقَشِّبُهْ
Nâbiga dedi:
هَرَاساً به يُعْلَى فِرَاشِي ويُقْشَبُ
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **القِشبُ**: zehirdir; çoğulu **أقشابٌ**dur; ve ona içirdiği zaman “Ona **قشَّبَ**” denir.
Emevî dedi: **قَشِبٌ** **خَشبٌ** adam: onda hayır yoktur.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّقشيبُ**: zehri karıştırmak ve onu, bedende tesir edip işleyecek şekilde ıslah etmektir.
Başkası dedi: akbaba için ette karıştırılır, ta ki onu öldürsün.
Ömer’den rivayet edildi: Muâviye’den, ihramlı iken, güzel koku kokusu buldu da dedi ki: “Bizi kim **قشبنا** etti?” Şunu kastetti: bu hâl üzere güzel kokunun rüzgârı **قَشْبٌ**dur; tıpkı pis kokunun rüzgârının **قَشبٌ** olması gibi.
Ve denir: “Evleri ne kadar **أقْشبَ**!” yani etrafında dışkıdan ne kadar iğrençlik var; ve sözden **القَشْبُ**: iftiradır.
Ve denir: “Falan bizi **قَشَّبنَا** etti” yani: bizde olmayan bir şeyle bize attı; ve inşâd etti:
قَشَّبْتَنَا بِفعالٍ لست تارِكه
كما يُقشِّبُ ماءَ الجُمَّةِ الغرب
Ve **مُقشَّبٌ** adam: yani soyu karışık, alçaklıkla karıştırılmıştır. Leys, Amr’dan rivayet etti: oğullarından birine dedi ki: “Mal seni **قَشبكَ** etti” yani aklını götürdü.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Adam **أقْشَبَ**: hamd veya zem kazandığı zaman; ve **اقتَشَبَ**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القاشِبُ**: insanları, kendisinde olan şeyle ayıplayan kimsedir; “Onu, kendi ayıbıyla **قشَبَه**” denir. Ve **القاشبُ**: **قِشبُه** zayıf olan kimsedir; yani nefsi. Ve **القاشِبُ**: tükürüğüyle attığı zaman iplik düğümleri olan **أقشاب**ını toplayan terzidir.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den; dedi ki: **القَشِيبُ**: yenidir; ve **القشِيبُ**: eskimiştir.
Leys dedi: **قشِيبٌ** kılıç: cilası yeni olan; ve **قشيبٌ** elbise: yeni; ve her yeni şey **قَشيبٌ**dur.
Lebîd’e ait olarak inşâd etti:
فالماءُ يجلُو مُتُونهنَّ كما
يجلو التلاميذُ لؤلؤاً قَشِبا

**شقب** : Leys dedi: **الشِّقْبُ**: mağaralardan aşağıda olan yerlerdir; dağların **لُهوب**larında olur; kuşlar orada yuva yapar.
Ve inşâd etti:
فصبَّحَت والطيرُ في شِقابها
جُمَّة تيَّارٍ إذا ظَمَا بها
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الشِّقْبُ** dağlarda olan yarık gibidir; çoğulu **شِقَبَةٌ**dır. **اللِّهْبُ**: her iki dağ arasındaki çukur yerdir; **اللِّصبُ**: dağdaki küçük dere-yatağıdır.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: uzuna **الشوْقبُ** denir.
Leys dedi: o, devekuşu, erkekler ve develerden pek uzun olandır.

**بشق** : (Bedevîlerin **نوادر**’inde): “Onu sopayla **بشَقْتُه** ve onu **فَشَخْتُه**.”

**شبق** : **الشبقُ**: azgınlık ve şehvetin şiddetidir; “**شَبِقٌ** adam ve **شَبِقةٌ** kadın” denir.
İbn Abbâs’tan rivayet edildi: ifazadan önce karısıyla cima eden bir adama dedi ki: “Şiddetli **شبق**.”
