# شبك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شبك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شبك

الشَّبْكُ: من قولك شَبَكْتُ أَصابعي بعضها في بعض فاشْتَبكت وشَبَّكْتُها فتَشَبْكَّتْ على التكثير. والشِّبْكُ: الخلط والتداخل، ومنه تشبيك الأصابع. وفي الحديث: إذا مضى أحدُكم إلى الصلاة فلا يُشَبِّكَنَّ بين أَصابعه فإنه في صلاة، وهو إدخال الأصابع بعضها في بعض؛ قيل: كره ذلك كما كره عَقْصُ الشعر واشْتِمالُ الصَّمَّاء والاخْتِباءُ، وقيل: التشبيك والإحتباء مما يَجْلُبُ النوم فنهى عن التعرُّض لما ينقض الطهارة، وتأوّله بعضهم أن تشبيك اليد كناية عن ملابسة الخصومات والخوض فيها، واحتج بقول، صلى الله عليه وسلم، حين ذكر الفتن: فَشَبَّك بين أصابعه وقال: اختلفوا فكانوا هكذا. ابن سيده: شَبَكَ الشيء يَشْبِكُه شَبْكاً فاشْتَبك وشَبَّكَه فتَشَبَّكَ أَنْشَبَ بعضه في بعض وأَدخله. وتَشَبَّكَتِ الأُمورُ وتَشابَكت واشْتَبكت: التبست واختلطت. واشْتَبك السَّراب: دخل بعضه في بعض. وطريق شابِكٌ: متداخل مُلْتَبس مختلط شَرَكُه بعضها ببعض. والشَّابِكُ: من أسماء الأَسد. وأَسدٌ شَابِكٌ: مُشْتَبِكُ الأَنياب مختلفها؛ قال البُرَيْق الهُذَلِيُّ:
وما إنْ شابِكٌ من أُسْدِ تَرْجٍ،
أَبو شِبْلَيْنِ، قد مَنَع الخُدارا
وبعير شابك الأَنياب: كذلك. وشَبَكَتِ النجومُ واشْتَبكت وتَشابَكَتْ: دخل بعضها في بعض واختلطت، وكذلك الظلام.
التهذيب: والشُّبَّاك القُنَّاصُ الذين يَجْلُبون الشِّباكَ وهي المَصايد للصيد. وكل شيء جعلت بعضه في بعض، فهو مُشْتَبِك. وفي حديث مواقيت الصلاة: إذا اشْتَبكت النجومُ أي ظهرت جميعها واختلط بعضها ببعض لكثرة ما ظهر منها. واشْتبك الظلام إذا اختلط. والشُّبَّاكُ: اسم لكل شيء كالقَصَب المُحَبَّكة التي تجعل على صَنْعة البَواري. والشُّبَّاكةُ: واحدة الشبابيك وهي المُشَبَّكَةُ من الحديد. والشُّبَّاك: ما وضع من القصب ونحوه على صنعة البواري، فكل طائفة منها شُبَّاكةٌ، وكذلك ما بين أَحناء المَحامِل من تَشْبِيك القِدّ.
والشَّبَكَةُ: الرأس، وجمعها شَبْك: والشَّبَكةُ: المِصْيَدة في الماء وغيره. والشَّبَكةُ: شَرَكةُ الصائد التي يصيد بها في البر والماء، والجمع شَبَكٌ وشِبَاك. والشُّبَّاك: كالشَّبَكةِ؛ قال الراعي:
أَو رَعْلَة من قَطا فَيْحان حَلأَها،
من ماءِ يَثْرِبةَ، الشُّبَّاكُ والرَّصَدُ
والشَّبَكُ: أَسنان المُشْطِ. والشَّبَكةُ: الآبار المُتقاربة، وقيل: هي الرَّكايا الظاهرة وهي الشِّبَاك، وقيل: هي الأرض الكثيرة الآبار، وقيل: الشَّبَكة بئر على رأس جبل. والشَّبَكةُ: جُحْرُ الجُرَذ، والجمعِ شِباكٌ. وفي الحديث: أنه وقعت يد بعيره في شَبَكَة جِرذانٍ أَي أَنْقابها وجِحَرتها تكون مُتقاربة بعضها من بعض. والشِّباك من الأرضين: مواضع ليست بسِباخ ولا منبتة كشِباك البصرة، قال: وربما سَمَّوا الآبار شِباكاً إذا كثرت في الأرض وتقاربت. قال الأزهري: شِباكُ البصرة رَكايا كثيرة فُتِح بعضها في بعض؛ قال طَلْقُ بن عَدِيّ:
في مُسْتَوى السَّهْلِ وفي الدَّكْداك،
وفي صِمادِ البِيدِ والشِّبَاكِ
وأَشْبَكَ المكانُ إذا أكثر الناسُ احْتِفار الركايا فيه. وفي حديث الهِرْماس بن حَبيب عن أَبيه عن جده: أَنه الْتَقَط شَبَكَةً بقُلَّةِ الحَزْنِ أَيامَ عمر فأَتى عمَر فقال له: يا أمير المؤمنين، اسْقِني شَبَكةً بقُلَّة الحَزْن، فقال عمر: من ترَكْتَ عليها من الشاربة؟ قال: كذا وكذا، فقال الزبير: إنك يا أخا تميم تسأل خيراً قليلاً، فقال عمر، رضي الله عنه: لا بل خير كثير قِرْبَتانِ قِرْبةٌ من ماء وقربة من لبن تُغادِيانِ أهلَ بيت من مُضَر بقُلَّةِ الحَزْن قد أَسْقاكه الله؛ قال القُتَيبي: الشَّبَكة آبار متقاربة قريبة الماء يفضي بعضها إلى بعض، وقوله التقطتها أي هجمت عليها وأنا لا أشعر بها، يقال: وردتُ الماء التِقاطاً، وقوله اسقنيها أَي أَقْطِعْنيها واجعلها لي سُقْياً، وأَراد بقوله قربتان قربة من ماء وقربة من لبن أَن هذه الشَّبكة ترد عليهم إبلهم وترعى بها غنمهم فيأتيهم اللبن والماء كل يوم بقلة الحزن. وفي حديث عمر: أَن رجلاً من بني تميم الْتَقط شَبَكةً على ظهر جَلاَّلٍ، هو من ذلك، والجمع شِباك ولا واحد لها من لفظها. ورجل شابك الرُّمح إذا رأيته من ثَقافَتِه يَطْعنُ به في جميع الوجوه كلها؛ وأَنشد:
كَمِيٌّ تَرَى رُمْحَة شابِكا
والشُّبْكة: القرابة والرحم، قال: وأَرى كراعاً حكى فيه الشَّبَكَةَ. واشتباكُ الرحم وغيرها: اتصال بعضها ببعض؛ والرَّحِمُ مُشْتَبِكة. وقال أَبو عبيد: الرحم المُشْتَبِكة المتصلة. ويقال: بيني وبينه شُبْكة رحم. وبين الرجلين شُبْكَةُ نسب أَي قرابة. ويقال: دِرْع شُبَّاك؛ قال طفيل: لهن لشُبَّاكِ الدُّروعِ تَقاذُفٌ
وتَشابكت السباغُ: نَزَتْ أَو أَرادت النُّزاءَ؛ عن ابن الأَعرابي. والشِّباك والشُّبَيْكة: موضعان. والشُّبَيْكَةُ: ماء أَو موضع بطريق الحجاز؛ قال مالك بن الرَّيْبِ المازني:
فإنَّ بأَطرافِ الشُّبَيْكةِ نِسْوَةً،
عَزيزٌ عليهن العَشِيَّةَ ما بِيَا
وفي حديث أَبي رُهْمٍ: الذين لهم بشَبَكة جَِرْحٍ، هي موضع بالحجاز في ديار غِفار.
والشُّبَيْك: نبت الدَّلَبُوث إلاَّ أَنه أَعذب منه:؛ عن أَبي حنيفة. وبنو شِبْك: بَطُن.

### Türkçe

**الشَّبْكُ**: “**شَبَكْتُ** parmaklarımı birbirine geçirdim” sözünden; böylece **فاشْتَبكت** (birbirine geçti).
Ve onları **شَبَّكْتُ**; böylece **فتَشَبْكَّتْ** (çokluk/teksîr üzere: iyice birbirine geçti). **والشِّبْكُ**: karıştırma ve iç içe girme; ondan da parmakların **تشبيك**i (birbirine geçirilmesi)dir. Hadiste: “Sizden biriniz namaza gittiği zaman parmaklarının arasını **يُشَبِّكَنَّ** (birbirine geçirmesin); çünkü o namazdadır”; bu, parmakları birbirinin içine sokmaktır. Denildi ki: bunu, saçın **عَقْصُ**u (toplanıp bükülmesi), **اشْتِمالُ الصَّمَّاء** (صَمَّاء sarınması) ve **الاخْتِباءُ** (ihtibâ) kerih görüldüğü gibi kerih gördü. Ve denildi ki: **التشبيك** ve **الإحتباء** uykuyu celb eden şeylerdendir; bu yüzden, abdesti bozan şeye götüren şeye maruz kalmaktan nehyetti. Bazıları onu şöyle te’vil etti: elin **تشبيك**i, çekişmelere bulaşmanın ve onlara dalmanın kinayesidir. Ve Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, fitneleri zikrettiği sırada parmaklarını birbirine geçirip: “İhtilaf ettiler de böyle oldular” sözüyle delil getirdi.

İbn Sîde: **شَبَكَ** şeyi, onu **يَشْبِكُه** **شَبْكاً**; böylece **فاشْتَبك** (birbirine geçti). Ve onu **شَبَّكَه**; böylece **فتَشَبَّكَ**: onun bir kısmını bir kısmına **أَنْشَبَ** (geçirdi/tutturdu) ve onu içeri soktu. İşler **تَشَبَّكَت** ve **تَشابَكت** ve **اشْتَبكت**: karıştı ve birbirine girdi. **واشْتَبك السَّراب**: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi. **وطريق شابِكٌ**: iç içe girmiş, karışık, birbirine dolaşmış; onun **شَرَكُه** (düğümleri/örgüsü) birbirinin içine girmiştir.

**والشَّابِكُ**: aslanın adlarındandır. **وأَسدٌ شَابِكٌ**: dişleri birbirine geçmiş, farklı (yönlere) olan; el-Burayk el-Huzelî dedi ki:
وما إنْ شابِكٌ من أُسْدِ تَرْجٍ،
أَبو شِبْلَيْنِ، قد مَنَع الخُدارا

Ve **وبعير شابك الأَنياب**: aynı şekilde. Yıldızlar **شَبَكَت** ve **اشْتَبكت** ve **تَشابَكَتْ**: bir kısmı bir kısmının içine girdi ve karıştı; karanlık da böyledir.

**التهذيب**: **والشُّبَّاك** avcılardır; **الشِّباكَ**ı, yani av için tuzaklar olan **المَصايد**i getirirler. Ve her şey ki onun bir kısmını bir kısmının içine koyarsın, o **مُشْتَبِك**tir. Namaz vakitleri hadîsinde: “Yıldızlar **اشْتَبكت**” yani hepsi göründü ve onlardan görünenin çokluğundan bir kısmı bir kısmına karıştı. Karanlık **واشْتبك**: karıştığı zaman. **والشُّبَّاكُ**: kamış gibi her şeyin adı; **المُحَبَّكة** (örgülenmiş) kamış ki **صَنْعة البَواري** üzerine konulur. **والشُّبَّاكةُ**: **الشبابيك**in bir tanesidir; o, demirden **المُشَبَّكَة**dir. **والشُّبَّاك**: kamıştan ve benzerinden, hasırların yapımı üzerine konulan şeydir; onun her bir taifesi **شُبَّاكةٌ**dır. Ve aynı şekilde, **المَحامِل**in eğrileri arasında, **القِدّ**in **تَشْبِيك**inden olan şey.

**والشَّبَكَةُ**: baş; çoğulu **شَبْك**tır. **والشَّبَكةُ**: suda ve başkasında tuzak. **والشَّبَكةُ**: avcının, karada ve suda onunla avladığı **شَرَكةُ**sı; çoğulu **شَبَكٌ** ve **شِبَاك**tır. **والشُّبَّاك**: **الشَّبَكةِ** gibi; er-Râ‘î dedi ki:
أَو رَعْلَة من قَطا فَيْحان حَلأَها،
من ماءِ يَثْرِبةَ، الشُّبَّاكُ والرَّصَدُ

**والشَّبَكُ**: tarağın dişleri. **والشَّبَكةُ**: birbirine yakın kuyular; ve denildi ki: o, görünen kuyulardır; onlar **الشِّبَاك**tır. Ve denildi ki: o, kuyusu çok olan arazidir. Ve denildi ki: **الشَّبَكة** dağın başında bir kuyudur. **والشَّبَكةُ**: sıçanın deliği; çoğulu **شِباكٌ**tur. Hadiste: “Devesinin eli (ayağı) sıçanların **شَبَكَة**sine düştü” yani onların delikleri ve oyukları; birbirine yakın olur, bir kısmı bir kısmına yakındır.

**والشِّباك من الأرضين**: tuzlu-çorak olmayan ve bitkili de olmayan yerler; Basra’nın **شِباك**ı gibi. Dedi ki: bazen, arazide çok olup birbirine yaklaştığı zaman kuyulara **شِباكاً** adını verirler. el-Ezherî dedi ki: Basra’nın **شِباك**ı, bir kısmı bir kısmına açılmış çok sayıda kuyulardır; Talq b. ‘Adiyy dedi ki:
في مُسْتَوى السَّهْلِ وفي الدَّكْداك،
وفي صِمادِ البِيدِ والشِّبَاكِ

Yer **أَشْبَكَ** olur; insanlar orada kuyuları çok kazdıkları zaman. Hirmâs b. Habîb’in, babasından, dedesinden rivayet ettiği hadiste: Ömer zamanında **قُلَّةِ الحَزْنِ**de günlerde bir **شَبَكَةً** buldu; Ömer’e geldi ve ona dedi ki: “Ey müminlerin emîri, bana **قُلَّة الحَزْن**de bir **شَبَكةً** ver (beni onunla sula).” Ömer dedi ki: “Onun üzerinde içenlerden kimi bıraktın?” Dedi ki: şöyle şöyle. Zübeyr dedi ki: “Ey Temîm’in kardeşi, az bir hayır istiyorsun.” Ömer, radıyallahu anh, dedi ki: “Hayır; bilakis çok hayır: iki kırba; bir kırba su ve bir kırba süt; **قُلَّةِ الحَزْن**de Mudar’dan bir ev halkına sabahleyin gelir; Allah onu sana sulattı.” el-Kuteybî dedi ki: **الشَّبَكة** suyu yakın, birbirine yakın kuyulardır; bir kısmı bir kısmına ulaşır. “Onu **التقطتها**” sözü: ona farkında olmadan ansızın rastladım demektir; “**وردتُ الماء التِقاطاً**” denir. “Bana onu **اسقنيها**” sözü: “onu bana kes (tahsis et) ve onu benim için bir sulama hakkı yap” demektir. “İki kırba; bir kırba su ve bir kırba süt” sözüyle şunu kastetti: bu **الشَّبكة**ye develeri gelir ve onunla koyunları otlar; böylece her gün **قُلَّة الحزن**de onlara süt ve su gelir. Ömer hadîsinde: Temîm oğullarından bir adam, bir **جَلاَّلٍ** sırtında bir **شَبَكةً** **الْتَقط** etti; bu ondandır. Çoğulu **شِباك**tır; onun lafzından tekili yoktur.

**ورجل شابك الرُّمح**: onu, mızrağının **ثَقافَتِه** (ustalığı) sebebiyle bütün yönlerin hepsine onunla saplarken gördüğün zaman; ve şu beyit okundu:
كَمِيٌّ تَرَى رُمْحَة شابِكا

**والشُّبْكة**: akrabalık ve rahim; dedi ki: Kura‘ın, onda **الشَّبَكَةَ**yı naklettiğini görüyorum. Rahmin ve başkasının **واشتباكُ**ı: bir kısmının bir kısmına bağlanmasıdır; rahim **مُشْتَبِكة**dir. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **الرحم المُشْتَبِكة** bitişik olan (rahim)dir. “Benimle onun arasında **شُبْكة رحم** vardır” denir. İki adam arasında **شُبْكَةُ نسب** vardır; yani akrabalık. “**دِرْع شُبَّاك**” denir; Tufeyl dedi ki:
لهن لشُبَّاكِ الدُّروعِ تَقاذُفٌ

**وتَشابكت السباغُ**: sıçradı yahut sıçramayı istedi; İbnü’l-A‘râbî’den. **والشِّباك** ve **الشُّبَيْكة**: iki yerdir. **والشُّبَيْكَةُ**: Hicaz yolunda bir su yahut bir yer; Mâlik b. er-Reyb el-Mâzenî dedi ki:
فإنَّ بأَطرافِ الشُّبَيْكةِ نِسْوَةً،
عَزيزٌ عليهن العَشِيَّةَ ما بِيَا

Ebû Ruhm hadîsinde: “Onların **شَبَكة جَِرْحٍ**da (hakkı) olanlar”; o, Hicaz’da, Gıfâr diyarında bir yerdir.

**والشُّبَيْك**: **الدَّلَبُوث** bitkisidir; ancak ondan daha tatlıdır; Ebû Hanîfe’den. **وبنو شِبْك**: bir batındır (kabile kolu).
