# شبل (ش-ب-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ب - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين واللام والباء معهما
ش ب ل مستعمل فقط
شبل:
الشَّبلُ: ولد الأسد. والجميعُ: أشبالٌ. وأدنى العدد: أشبلٌ.
وأشبل عليه، أي: عطف عليه.

##### Türkçe

Şin, lâm ve bâ ile birlikte olan bâb

**ش ب ل** yalnızca kullanılmıştır.

**شبل**:
**الشَّبلُ**: aslanın yavrusu. Hepsi: **أشبالٌ**. Sayının en aşağısı: **أشبلٌ**.
**وأشبل عليه**; yani: ona şefkat gösterdi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشِبْلُ: ولد الأسد، والجمع أَشْبُلٌ وأَشْبالٌ. ولبؤةٌ مُشْبِلٌ: معها أولادها. أبو زيد: يقال للناقة مُشْبِلٌ، إذا قوي ولدُها ومشى معها. وأَشْبَلَتِ المرأة بعد بعلها: صَبَرتْ على أولادها فم تتَزوَّج. الكسائي: شَبَلْتُ في بني فلان، إذا نشأت فيهم. وقد شَبَلَ الغلامُ أحسَنَ شُبولٍ، إذا نشأ. وأَشْبَلَ عليه، أي عَطَفَ.

##### Türkçe

**الشِبْلُ**: aslan yavrusu; çoğulu **أَشْبُلٌ** ve **أَشْبالٌ**dur. Ve **لبؤةٌ مُشْبِلٌ**: yanında yavruları olan (dişi aslan). Ebû Zeyd: deve için **مُشْبِلٌ** denir; yavrusu güçlenip onunla birlikte yürüdüğü zaman. Ve kadın, kocasından sonra **أَشْبَلَتِ**: çocukları üzerine sabretti de evlenmedi. el-Kisâî: “Falancaların oğulları içinde **شَبَلْتُ**” denir; yani onların içinde yetiştim (büyüdüm) (demektir). Ve oğlan **شَبَلَ** en güzel **شُبولٍ** (ile); yani yetiştiği zaman. Ve ona karşı **أَشْبَلَ**; yani şefkat gösterdi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ل ب
شبل
استُعْمِل من وجوهه : شبل .
شبل : قال الليث : الشِّبْلُ وَلَدُ الأَسَد .
أبو عُبيد ، عن الكسائيّ : الإشبَالُ التَّعَطّفُ على الرجُل ومعونته .
وقال الكميت :
هُمُ رَئموها غَيرَ ظَأْرٍ وأَشبَلُوا
عليها بأَطْرَافِ الْقَنَا وتَحدَّبُوا
قال : وقال الأصمعيّ : المُشبِلَةُ من النِّساء هي التي تُقِيم على ولدها بعد زوجها ولا تَتَزَوَّجُ .
يقال لها : أَشَبَلَتْ وحَنَتْ على ولدها .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : إذا كان الغُلام مُمْتَلِيءَ البَدن نَعْمَةً وشَباباً ، فهو الشابِلُ ، والشابنُ والحِضْجَر .
أبو عُبيد ، عن أبي زَيد : إذا مَشى الْحُوَارُ مع أُمِّهِ فهي مُشبِلٌ .
قال الأزهريّ : قِيلَ لَها : مُشْبِلٌ ؛ لشفقتِها على ولدها .

##### Türkçe

ش ل ب
**شبل**
Kullanıldı, vecihlerinden: **شبل**.

**شبل**: Leys dedi: **الشِّبْلُ** aslanın yavrusudur.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الإشبَالُ** erkeğe şefkatle yönelmek ve ona yardım etmektir.

Kumeyt dedi:
Onu, sütanne olmaksızın merhamet ettiler ve **أَشبَلُوا**
Onun üzerine mızrakların uçlarıyla ve kamburlaştılar

Dedi: ve Asmaî dedi: Kadınlardan **المُشبِلَةُ**, kocasından sonra çocuğunun yanında ikamet eden ve evlenmeyen kadındır.

Ona denir: **أَشَبَلَتْ** ve çocuğuna şefkat etti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Eğer oğlan beden doluluğu, nimet ve gençlikçe dolu ise, o **الشابِلُ**dür; ve **الشابنُ** ve **الحِضْجَر**.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Eğer **الْحُوَارُ** annesiyle yürürse, o **مُشبِلٌ**dür.

Ezherî dedi: Ona **مُشْبِلٌ** denildi; çocuğuna şefkatinden dolayı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والباء وما يثلثهما)
(شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال:
* مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) *
أي دبيب.
(شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه امتداداً وعِرَضاً. والمشبوح: الرجلُ العُظَام. قال أبوذُؤَيبٍ الهذليّ:
* وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ([2]) *
وشبَحْتُ الشيءَ: مددتُه. و[من] ذلك شَبْحُه ذراعَيه في الدُّعاء وغيرِهِ. ويقال للحرباء إِذا امتدَّ على العود: قد شَبَحَ.
(شبر) الشين والباء والراء أصلان: أحدهما بعض الأعضاء، والآخر  الفَضْل والعطاء.
فالأول: الشِّبر: شِبر الإنسان، وهو مذكر، يقال: شَبَرْتُ الثّوبَ شَبراً. والشِّبر: الذي يُشبَر به. ويقال للرّجُل القصير المتقارِب الخلْق: هو قصير الشَّبر. والمَشَابِر: أنهارٌ تنخفض فيتأدَّى إليها الماء. وكأنَّها إِنما سمِّيت مشابِرَ لأنَّ عَرْضَها قليل.والأصل الثاني الشّبَرُ: الخير والفضل والعطاء. قال عديّ:
* لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ([3]) *
ويقال : أَشْبَرتُه بكذا، أي خَصَصْتُهُ. ورُويَ عن بعضهم أنَّه قال: الشَّبَر: شيء يعطيه النّصارى بعضُهم بعضاً على معنى القُربان([4]). وليس هذا بشيء. وقياس الشَّبَر ما ذكرناه.
ومن الباب قولُهم: أعطاها شَبْرَها، وذلك في حقِّ النِّكاح إِذا أعطاها حقَّها. وجاء في الحديث أنَّه نهى عن شَبْر الجَمَل، وذلك كِراؤه والذي يُؤخَذ على ضرابه، وذلك كعَسْب الفحل. ويقال من الباب شُبِّرَ، إِذا عُظِّم.
(شبص) الشين والباء والصاد ليس بشيء. وحكى ابنُ دريدٍ([5]): الشَّبَص الخُشونة. وليس هو بشيءٍ. قال: ويقال: تَشَبَّصَ الشجر: دخل بعضُهُ في بعضٍ([6]).
(شبع) الشين والباء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على امتلاءٍ في أكل وغيره. من ذلك شَبِعَ الرجل شِبَعاً وشِبْعاً، ورجلٌ شبعانُ. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك أشبعت الثّوبَ صِبْغاً. ويقال امرأة شَبْعَى الخَلخال، أي ممتلئة، وذلك مِنْ كَثْرَة لحمِ ساقها. ومن ذلك قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ"، يريد المتكَثِّر بما ليس عنده، وهذا مَثَلٌ، كأنَّه أرادَ: يُظهر شِبَعاً وهو جائع، وذلك كما تقول العرب: "تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع". ومن الباب قولُهم: [ثوبٌ([7])] شَبِيع الغَزْلِ، أي كثيرُهُ.
ومما يجري مَجرى التّشبيه من هذا الباب: قولهم: شبِعت من هذا الأمر ورَوِيت، وذلك [إِذا] كرهتَه.
(شبق) الشين والباء والقاف كلمةٌ واحدة: الشَّبَق، وهو شهوة النِّكاح.
(شبك) الشين والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخلُ الشيء. يقال شبَّكَ أصابعَهُ تشبيكاً. ويقال: بين القوم شُبْكَةُ نَسَبٍ، أي مُداخَلة. ومن ذلك الشَّبَكة.
(شبل) الشين والباء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عطفٍ ووُدٍّ. يقال لكل عاطفٍ على شيء وادّ له: مُشْبِل. ومنه اشتقاق الشِّبْل، وهو ولد الأَسَد. لعطف أَبَوَيْه عليه. ويقال لبؤةٌ مُشْبِلٌ، إِذا كان معها أولادُها. وأشبلتِ المرأةُ، إِذا صَبَرتْ على أولادها فلم تتزوَّجْ. وقال الكميت:
* المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ([8]) *
وحكي عن الكسائيّ: شَبَلْت في بني فلانٍ، إِذا نَشَأتَ فيهم. وقد شَبَل الغلامُ أحْسَنَ الشُّبول، إِذا أدْرَكَ. وهذا على السَّعة والمجاز، لأنَّه يُشبَل عليه أي يُعطَف.
(شبم) الشين والباء والميم كلمتان متباينتان جدّاً. إحداهما الشَّبَم: البَرْد، والشّبِم : البارد. والأخرى الشِّبَام: خشبة تُعَرَّضُ في *فم الجدْي لئَلا يرضع، ثمّ يشبَّه بذلك فيقال الشِّبامان: خيطانِ في البرقع، تشدُّهما المرأةُ في قفاها.
(شبه) الشين والباء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تشابُه الشّيء وتشاكُلِهِ لوناً وَوَصْفاً. يقال شِبْه وشَبَه وشَبيه. والشّبَهُ([9]) من الجواهر: الذي يشبه الذّهَب. والمُشَبِّهَات([10]) من الأمور: المشكلات. واشتبه الأمرانِ، إذا أَشْكَلاَ.
ومما شذ عن ذلك الشّبَهَانُ([11]).
(شبو) الشين والباء والحرف المعتل أصلان، أحدهما يدل على حَدٍّ وحِدّة، والآخر يدل على نَمَاءٍ([12]) وفضلٍ وكرامة.
فالشّبَاةُ حَدُّ كلِّ شيء شَبَاتُهُ، والجمع الشّبَا والشَّبَوَات. والشَّبْوَةُ([13]): اسم للعقرب، وإِنّما سمِّيت بذلك لِشَبَاةِ إِبْرَتها. قال:
* قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ([14]) *
وذكر اللِّحياني أنَّ الجاريةَ الفحّاشة يقال لها شَبْوة. وإِنّما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها بالعقرب.
والأصل الآخر الإشباء: الإكرام: يقال أتى فلانٌ فلاناً فأَشْبَاهُ، أي أكرمَه. ويقال أَشَبَيْتُ الرَّجُلَ، إِذا رفعتَه للمجد والشّرف. قال ذو الإصبع:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])والمُشْبِي: الذي يُولَد لـه ولدٌ ذكيٌّ، وقد أَشْبَى. وأَشْبَت الشَّجرةُ: طالت. ويقال أَشبَى فلاناً ولدُهُ، إِذا أَشْبهوه. وأنشدوا:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])والله أعلم.
--------------ـ
([1]) لساعدة بن جؤية في اللسان (شبث) وديوانه 230، وسيأتي في (هم). وصدره:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) صدر بيت لأبي ذؤيب في ديوانه 30. وعجزه: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) قبله في اللسان (شبر): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([5]) الجمهرة (1: 291).
([6]) زاد بعده في الجمهرة: "لغة يمانية"، وكذا في اللسان.
([7]) التكملة من المجمل واللسان.
([8]) جزء من بيت له في اللسان (لبب، شبل). وسيأتي في (لب). وهو بتمامه:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
 ([9]) ويقال أيضاً الشبه بالكسر. وتحقيقه أنه ضرب من النحاس يلقى عليه مادة أخرى فيصفر ويشبه الذهب.
([10]) وكذا في المجمل مع هذا الضبط. وفي اللسان "المشتبهات". وفي القاموس: "وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة". فهن ثلاث لغات.
([11]) الشبهان: ضرب من العضاه أو من الرياحين.
([12]) في الأصل: "ماء"، تحريف.
([13]) في اللسان: "والنحويون يقولون: شبوة العقرب، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام".
([14]) بعده في اللسان (شبا):
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) سبق الكلام على هذا البيت في مادة (سر) ص 70.
([16]) في الأصل: "فقد ظلم"، وليس يقولها العرب.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الباء** ve ikisini üçleyen şey)

(**شبث**) **الشين** ve **الباء** ve **الثاء**; bir kök-asıl olup bir şeyin bir şeye tutunmasına delâlet eder. Bundan, onların “**تشبّثْت**” sözüdür; yani: tutundum. Bundan **الشَّبَثُ** da vardır; o, yerin küçük yılanlarından bir küçük hayvancıktır; sanki geçtiği şeye tutunmuş gibidir. Çoğulu **شِبْثَانٌ**’dır. Dedi ki:
* **مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ**([1]) *
yani: sürünme.

(**شبح**) **الشين** ve **الباء** ve **الحاء**; bir sahih asıl olup şeyin enine doğru uzamasına delâlet eder. Bundan **الشَّبَح** vardır; o, **الشَّخْص**’tır; onda uzama ve en bulunması sebebiyle bununla adlandırılmıştır. **المشبوح**: iri yapılı adam. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:
* **وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ**([2]) *
Ve “**شبَحْتُ** الشيءَ”: onu uzattım. Ve bundan, duada ve başkasında onun iki kolunu uzatması olan **شَبْحُه ذراعَيه** vardır. Ve kertenkeleye, dal üzerinde uzadığı zaman: “**قد شَبَحَ**” denir.

(**شبر**) **الشين** ve **الباء** ve **الراء** iki asıldır: birisi uzuvların bir kısmı, diğeri fazlalık ve bağış.

Birincisi: **الشِّبر**: insanın şibri; o müzekkerdir. Denir ki: “**شَبَرْتُ** الثّوبَ **شَبراً**.” Ve **الشِّبر**: onunla şibr edilen şeydir. Ve yaratılışı kısa ve birbirine yakın kısa adama: “o, **قصير الشَّبر**” denir. **المَشَابِر**: alçalan, böylece suyun kendisine ulaştığı nehirlerdir. Sanki onlar ancak **مشابِر** diye adlandırılmıştır; çünkü onların eni azdır. İkinci asıl: **الشّبَرُ**: hayır, fazilet ve bağıştır. Adiyy dedi ki:
* **لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ**([3]) *
Ve denir ki: “**أَشْبَرتُه** بكذا”; yani: onu tahsis ettim. Bazılarından rivayet olundu ki o dedi: **الشَّبَر**: Hristiyanların, kurban([4]) manası üzere, bazısının bazısına verdiği bir şeydir. Bu bir şey değildir. **الشَّبَر**’in kıyası, bizim zikrettiğimizdir.

Ve babdan onların sözü: “ona **شَبْرَها** verdi”; bu, nikâh hakkında, ona hakkını verdiği zaman olur. Ve hadiste geldi ki o, **شَبْر الجَمَل**’den nehyetti; bu, onun kirâsıdır ve onun çiftleşmesi üzerine alınan şeydir; bu, **عَسْب الفحل** gibidir. Ve babdan: “**شُبِّرَ**” denir; büyütüldüğü zaman.

(**شبص**) **الشين** ve **الباء** ve **الصاد** bir şey değildir. İbn Düreyd([5]) hikâye etti: **الشَّبَص** pürüzlülüktür. O bir şey değildir. Dedi ki: ve denir ki: “**تَشَبَّصَ** الشجر”: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi([6]).

(**شبع**) **الشين** ve **الباء** ve **العين**; yemede ve başkasında bir doluluğa delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: adam **شَبِعَ** **شِبَعاً** ve **شِبْعاً**; ve **رجلٌ شبعانُ**. Sonra bundan “**أشبعتُ** الثّوبَ **صِبْغاً**” türetildi. Ve “**امرأة شَبْعَى الخَلخال**” denir; yani: dolgun; bu, baldırının etinin çokluğundandır. Ve bundan onun (sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem) sözü: “**المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ**”; elinde olmayanla çokluk taslayanı ister; bu bir meseldir; sanki o şunu murad etti: aç olduğu hâlde tokluk gösterir; bu, Arapların şu sözü gibidir: “**تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع**”. Ve babdan onların sözü: [**ثوبٌ**([7])] **شَبِيع الغَزْلِ**; yani: onun çoğu.

Ve bu babdan teşbihe benzer şekilde cereyan eden şeylerden: onların sözü: “bu işten **شبِعت** ve **رَوِيت**”; bu, [eğer] ondan hoşlanmadığın zaman olur.

(**شبق**) **الشين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir: **الشَّبَق**; o, nikâh şehvetidir.

(**شبك**) **الشين** ve **الباء** ve **الكاف**; şeyin iç içe girmesine delâlet eden sahih bir asıldır. Denir ki: “parmaklarını **شبَّكَ** **تشبيكاً**.” Ve denir ki: kavim arasında **شُبْكَةُ نَسَبٍ** vardır; yani: iç içelik. Ve bundan **الشَّبَكة** vardır.

(**شبل**) **الشين** ve **الباء** ve **اللام**; şefkat ve sevgiye delâlet eden sahih bir asıldır. Bir şeye şefkat eden ve onu seven her bir kimseye: **مُشْبِل** denir. Ve ondan **الشِّبْل**’in iştikakı vardır; o, aslanın yavrusudur; anne-babasının ona şefkatinden dolayı. Ve “**لبؤةٌ مُشْبِلٌ**” denir; yanında yavruları olduğu zaman. Ve “kadın **أشبلتِ**”; yavruları üzerine sabrettiği ve evlenmediği zaman. Kümeyt dedi ki:
* **المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ**([8]) *
Ve Kisâî’den hikâye olundu: “falancaların içinde **شَبَلْتُ**”; onların içinde yetiştiğin zaman. Ve oğlan **شَبَل** en güzel **الشُّبول** ile; idrâk ettiği zaman. Bu, genişlik ve mecaz üzerinedir; çünkü ona şefkat edilir; yani ona şefkat gösterilir.

(**شبم**) **الشين** ve **الباء** ve **الميم**; birbirinden pek ayrı iki kelimedir. Birisi **الشَّبَم**: soğuk; ve **الشّبِم**: soğuk olan. Diğeri **الشِّبَام**: oğlağın emmemesi için *ağzına enlemesine konulan bir tahta; sonra bununla benzetme yapılır da **الشِّبامان** denir: burka’da iki ip; kadın onları ensesinde bağlar.

(**شبه**) **الشين** ve **الباء** ve **الهاء**; şeyin renk ve vasıfça benzeşmesine ve şekilce birbirine uymasına delâlet eden tek bir asıldır. **شِبْه** ve **شَبَه** ve **شَبيه** denir. Ve cevherlerden **الشّبَهُ**([9]): altına benzeyen şeydir. Ve işlerden **المُشَبِّهَات**([10]): müşkiller. Ve iki iş **اشتبه**; müşkil oldukları zaman.

Ve bundan şâz olan: **الشّبَهَانُ**([11]).

(**شبو**) **الشين** ve **الباء** ve illetli harf; iki asıldır: birisi sınır ve keskinliğe delâlet eder, diğeri büyüme([12]) ve fazlalık ve kerâmete delâlet eder.

Öyleyse **الشّبَاةُ**: her şeyin keskinliği, onun **شَبَاتُهُ**’dur; çoğulu **الشّبَا** ve **الشَّبَوَات**. Ve **الشَّبْوَةُ**([13]): akrep için bir addır; ancak iğnesinin keskinliğinden dolayı bununla adlandırılmıştır. Dedi ki:
* **قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ**([14]) *
Ve el-Lihyânî zikretti ki: fuhşu çok olan cariyeye **شَبْوة** denir. Ancak ona, akrebe benzetilerek bu ad verilmiştir.

Diğer asıl: **الإشباء**: ikramdır. Denir ki: falan, falana geldi de onu **فأَشْبَاهُ**; yani: ona ikram etti. Ve “adamı **أَشَبَيْتُ**”; onu yücelik ve şerefe yükselttiğim zaman. Zû’l-İsba‘ dedi ki:
وهم مَنْ ولدوا **أَشبَوْا** *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])
Ve **المُشْبِي**: kendisine zeki bir çocuk doğurulan kimsedir; ve **أَشْبَى**. Ve ağaç **أَشْبَت**: uzadı. Ve “falancayı onun çocuğu **أَشبَى**”; onu ona benzettikleri zaman. Ve şu beyitleri inşâd ettiler:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن **أشَبى** أباه فما ظَلَمْ([16])
Ve Allah daha iyi bilir.

--------------ـ
([1]) Sa‘ide b. Cüveyye’nindir; Lisân’da (**شبث**) ve divanında 230; ve (**هم**)’de gelecektir. Sadrı:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) Ebû Züeyb’in divanında 30’da bir beytin sadrıdır. Aczü: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) Ondan önce Lisân’da (**شبر**): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) Bu manayı Kâmûs’ta zikretti; Lisân’da zikretmedi.
([5]) el-Cemhere (1: 291).
([6]) el-Cemhere’de ondan sonra artırdı: “لغة يمانية”; Lisân’da da böyledir.
([7]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([8]) Lisân’da (**لبب**، **شبل**) onun bir beytinden bir parçadır. Ve (**لب**)’de gelecektir. Tamamı:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
([9]) Kesre ile **الشبه** de denir. Tahkiki: o, üzerine başka bir madde atılan bir bakır türüdür; sararır ve altına benzer.
([10]) el-Mücmel’de de bu ضبط ile böyledir. Lisân’da “**المشتبهات**”. Kâmûs’ta: “وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة”. Öyleyse onlar üç lugattır.
([11]) **الشبهان**: **العضاه**’dan yahut reyhanlardan bir türdür.
([12]) Asılda: “ماء”; tahrif.
([13]) Lisân’da: “Ve nahivciler derler: **شبوة العقرب**; marife olup tenvin almaz; ve ona elif-lâm girmez.”
([14]) Ondan sonra Lisân’da (**شبا**):
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) Bu beyit üzerine söz, madde (**سر**) s. 70’te geçti.
([16]) Asılda: “فقد ظلم”; Araplar onu söylemez.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ب ل
لبوة مشبل‏:‏ معها أشبالها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أشبلت فلانة بعد بعلها‏:‏ صبرت على أولادها لم تتزوج ومنه أشبلت عليه إذا عطفتَ، وتقول: هي في إشبالها كاللّبوة على أشبالها.

##### Türkçe

ش ب ل
**لبوة مشبل**: onunla birlikte **أشبالها** vardır.
Mecazdan: **أشبلت** falanca kadın, kocasından sonra: çocukları üzerine sabretti; evlenmedi. Ondandır: **أشبلت عليه**; eğer şefkat gösterdiysen. Ve dersin ki: o, **إشبالها** içinde, **اللّبوة**nin **أشبالها** üzerindeki hâli gibidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشِّبْلُ: وَلدُ الأَسَد إِذا أَدرك الصيدَ، والجمع أَشبالٌ وأَشْبُلٌ وشُبول وشِبال؛ قال رجل من بني جَذِيمة:
شَثْنُ البَنان في غَداةٍ بَرْدَه،
جَهْم المُحَيّا ذو شِبالٍ وَرْده
ولَبُوءَةٌ مُشْبِلٌ: معها أَولادُها.
وشَبَلَ فيهم يَشْبُل شُبولاً: رَبا وشَبَّ ولا يكون إِلاَّ في نَعْمة. وشَبَلَ الغلامُ أَحسنَ شُبول إِذا نَشَأَ. وأَشْبَل عليه أَي عَطَف. ابن الأَعرابي: إِذا كان الغُلام ممتلئ البدن نَعْمة وشباباً فهو الشَّابِل والشَّابِن والحِضَجْر. أَبو زيد فيما روى أَبو عبيد عنه: إِذا مشى الحُوَار مع أُمه وقَوِي فهي مُشْبِلٌ، يعني الأُمَّ؛ قال أَبو منصور: قيل لها مُشْبِلٌ لشَفَقتها على الوَلد. وأَشْبَلَتِ المرأَةُ على ولدها، فهي مُشْبِلٌ: أَقامت بعد زوجها وصَبَرَت على أَولادها فلم تتزوَّج. وأَشْبَل عليه: عَطَف عليه وأَعانه؛ قال الكمَيت:
ومِنَّا، إِذا حَزَبتْكَ الأُمور،
عَلَيْكَ المُلَبْلِبُ والمُشْبِل
الكسائي: الإِشْبالُ التعَطُّف على الرجل ومَعُونَتُه؛ قال الكميت أَيضاً:
هُم رَئِمُوها غير ظَأْرٍ، وأَشْبَلُوا
عليها بأَطْرافِ القَنَا، وتَحَدَّبُوا
وشُبْلان: اسم.

##### Türkçe

**الشِّبْلُ**: avı yakaladığında aslanın yavrusu; çoğulu **أَشبالٌ**
ve **أَشْبُلٌ** ve **شُبول** ve **شِبال**; Cezîme oğullarından bir adam dedi ki:
شَثْنُ البَنان في غَداةٍ بَرْدَه،
جَهْم المُحَيّا ذو شِبالٍ وَرْده

Ve **لَبُوءَةٌ مُشْبِلٌ**: yanında yavruları olan (dişi aslan).
Ve **شَبَلَ** onların içinde **يَشْبُل شُبولاً**: büyüdü ve serpildi; ancak ancak bir bolluk içinde olur.
Ve **شَبَلَ الغلامُ أَحسنَ شُبول**: yetiştiğinde (delikanlı) en güzel **شُبول** (ile) **شَبَلَ** olur. Ve **أَشْبَل عليه**: yani şefkat gösterdi. İbn
el-A‘râbî: eğer oğlan beden dolgunluğu, bolluk ve gençlik üzere ise o **الشَّابِل**
ve **الشَّابِن** ve **الحِضَجْر**’dır. Ebû Zeyd, Ebû Ubeyd’in ondan rivayet ettiğine göre: eğer
**الحُوَار** anasıyla yürür ve güçlenirse o **مُشْبِلٌ**’dir, yani anayı; Ebû Mansûr dedi ki: denildi
ona **مُشْبِلٌ**, çocuğa olan şefkatinden dolayı. Ve **أَشْبَلَتِ المرأَةُ على ولدها**; o
**مُشْبِلٌ**’dir: kocasından sonra kaldı ve çocuklarına sabretti de evlenmedi. Ve **أَشْبَل
عليه**: ona şefkat gösterdi ve ona yardım etti; Kümeyt dedi ki:
ومِنَّا، إِذا حَزَبتْكَ الأُمور،
عَلَيْكَ المُلَبْلِبُ والمُشْبِل

Kisâî: **الإِشْبالُ** erkeğe şefkat gösterme ve ona yardım etmedir; Kümeyt
yine dedi ki:
هُم رَئِمُوها غير ظَأْرٍ، وأَشْبَلُوا
عليها بأَطْرافِ القَنَا، وتَحَدَّبُوا

Ve **شُبْلان**: isim.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ب ل * * الشِّبْلُ * ولد الأسد والجمع * أشْبُلٌ * و * أشْبالٌ

##### Türkçe

* ش ب ل * * **الشِّبْلُ**: aslanın yavrusu; çoğulu **أشْبُلٌ** ve **أشْبالٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشبل، بالكسر: ولد الأسد إذا أدرك الصيد، ج: أشبال، وأشبل، كأفلس، وشبول، بالضم، وشبال، بالكسر، قال الكميت:
  خلفتم سعيدا وهل يشبهن                      ن إلا الأشبل الأشبـل وقال رجل من بني جذيمة:
  شثن البنان في غداة برده
  جهم المحيا ذو شبال عده وشبل الغلام، شبولا: إذا نشأ، وشب في نعمة، وقال الكسائي: شبل في بني فلان، إذا نشأ فيهم، وقال غيره: ولا يكون إلا في نعمة. وأشبل عليه: أي عطف، و أيضا: أعانه، وهو مجاز، قال الكميت:
  ومنا إذا حزبتك الأمور                      عليك الملبلب والمشبل

  وقال الكسائي: الإشبال: التعطف والمعونة. ومن المجاز: أشبلت المرأة على ولدها، وهي مشبل: أقامت عليهم بعد زوجها، وصبرت عليهم، ولم تتزوج، تقول: هي في إشبالها كاللبؤة على أشبالها. وإشبيلية، بالكسر كإرمينية، قال شيخنا: ضبطه بالكسر، لان إرمينية قد قيل إنها بالفتح، وإن كان غير صواب، ووزنها بها إشارة إلى أن الياء مخففة لا للنسب، كما توهمه كثيرون، وإن جزم أيضا أقوام بأنها مشددة منسوبة إلى بعض ملوك اصبانيول، على غير قياس، وقيل: إنها إسلامية، ويأتي خلافه. قلت: الوجهان المذكوران في إرمينية، قد نقلهما ياقوت وغيره، ونقل عن أبي علي كلاما يأتي سياقه في أرمن، إن شاء الله تعالى: أعظم بلد بالأندلس، ويقال لها: حمص، لأن جند حمص نزلها، ولواؤهم بالميمنة، بعد لواء جند دمشق، وبها قاعدة ملك الأندلس وسريره، وبها كان بنو عباد، ولمقامهم بها خربت قرطبة، وعملها متصل بعمل لبلة، وهي غربي قرطبة، بينهما ثلاثون فرسخا، وكانت قديما ملك الروم، وبها كان كرسيهم الأعظم، وأما الآن فهو بطليطلة، كذا في المعجم، وقال الشقندي: من محاسن إشبيلية اعتدال الهواء، وحسن المباني، ونهرها الأعظم الذي يصعد المد فيه اثنين وسبعين ميلا، ثم يحسر، وقال ابن مفلح: إشبيلية عروس البلاد الأندلسية، لأن تاجها الشرف، وفي عنقها سمط النهر الأعظم، وليس في الأرض أتم حسنا من هذا النهر، يضاهي دجلة والفرات والنيل، وتسير ظلال الثمار، وتغريد الأطيار، أربعة وعشرين ميلا.
 قلت: وأما شرف إشبيلية فقد تقدم ذكره في حرف الفاء، فراجعه، وفي كورة إشبيلية مدن وأقاليم، تذكر في مواضعها، وقد نسب إليها خلق كثير من أهل العلم، منهم عبد الله بن عمر ابن الخطاب، قاضيها، مات سنة 276., أبو عمر أحمد بن عبد الملك ابن هاشم، مات سنة 401، والقاضي أبو بكر بن العربي، شارح الترمذي، وغيرهم. وذو الشبلين: عامر بن عمرو بن الحارث بن جشم بن بكر بن حبيب ابن عمرو بن غنم بن تغلب التغلبي، كان له ابنان توأمان، يدعيان الشبلين، نقله الصاغاني. والخضر بن شبل، من الفقهاء. والشابل: الأسد الذي اشتبكت أنيابه. وأيضا: الغلام الممتلئ البدن، نعمة وشبابا، عن ابن الأعرابي، قال: وهو أيضا الشابن، بالنون، والحضجر، والشبلي، بالكسر: اسم جماعة، نسبوا إلى جدهم، أو إلى موضع، أشهرهم الإمام أبو بكر الشبلي، اختلف في اسمه، فقيل: دلف بن جحدر، وقيل غير ذلك، من أكابر الزهاد والعارفين، توفي ببغداد سنة 334، وقبره بها يزار، ومنهم أيضا أبو الحسن علي بن محمد بن الحسين بن عبد الله بن الشبل الشبلي البغدادي الشاعر، روى عنه أبو القاسم بن السمرقندي، ومات سنة نيف وسبعين وأربعمائة، وصاحبنا الجواد الكريم المهذب علي بن محمد بن علي الشبلي الدميري، يقال: إنه من ذرية أبي بكر الشبلي المذكور، قتل في محرم هذه السنة ظلما، وقد وردت عليه بدميرة أيام زيارتي، فأكرمني رحمه الله تعالى، وقتل قاتله.

  وشبل بن عباد المكي، مقرئها، تلا على ابن كثير، وسمع أبا الطفيل، وعدة، وعنه روح، وأبو حذيفة النهدي، قال أبو داود: ثقة، إلا أنه يرى القدر، وشبل بن العلاء بن عبد الرحمن، عن أبيه قال ابن عدي: له مناكير: محدثان. وكزبير، شبيل بن عوف بن أبي حية، أبو الطفيل الأحمسي: تابعي، أدرك النبي صلى الله عليه وسلم، في الجاهلية، وشهد القادسية مع سعد، وروى عن عمر، عداده في أهل الكوفة، روى عنه إسماعيل بن أبي خالد. وشبيل بن عروة، هكذا في النسخ، والصواب: ابن عزرة الضبعي، أبو عمرو النحوي، عن أنس، وشهر، وعنه شعبة، وسعيد بن عامر، وثقه ابن معين، وهو ختن قتادة بن دعامة السدوسي. ومنبه بن شبيل، في نسب ثقيف. وأبو شبيل: عبيد الله بن أبي مسلم: محدث. ومما يستدرك عليه: لبؤة مشبل: معها أولادها. وقال أبو زيد: فيما روى أبو عبيد عنه: إذا مشى الحوار مع أمه، وقوي، فهي مشبل، يعني الأم، قال الأزهري: قيل لها: مشبل، لشفقتها على الولد. وشبلان، بالضم: اسم. وشبل: صحابي، له حديث ضعيف، من رواية عبد الرحمن، عنه. وشبل بن معبد، وقيل: ابن حامد، وقيل: ابن خليد? المزني أبو البجلي: صحابي، روى عنه عبيد الله بن عبد الله، وقال الذهبي في الكاشف: في أبيه أقوال، ويقال: لا صحبة له، ولذا أسقطه البخاري.
 قلت: وأورده ابن حبان في ثقات التابعين، وسمى والده خليدا، وقال: يروي عن عبد الله بن مالك الأوسي، وعنه عبيد الله بن عبد الله، والزهري. وشبيل بن الجحنبار: شاعر، ذكره المصنف في حرف الراء. وأبو الخير محمد بن شبيل بن أحمد ابن شبيل الشبيلي اليمامي، من شيوخ أبي سعد الإدريسي، توفي سنة 377. ومؤتم الأشبال: لقب عيسى بن زيد بن علي بن الحسين، وإليه نعتزي في النسبة. وأشبول، بالضم: قرية بمصر، منها الشمس محمد بن محمد بن إسماعيل الأشبولي البنهاوي، من شيوخ الحافظ السخاوي، والبرهان البقاعي، والبدر المشهدي، سمع على ابن الشيخة، وغيره، وكان من المسندين بمصر. وشيخنا، زاهد الحرم، أبو العباس أحمد بن عبد الرحمن الأشبولي، كان عالما صالحا، سمعنا عليه بمكة، ودخل اليمن، ثم رجع إلى مكة، وبها توفي، رحمه الله تعالى، ونفعنا به.
 وشبل: بطنان في قضاعة: أحدهما شبل بن صحار بن خولان، والثاني شبل بن يعلى بن غالب بن سعد، ذكرهما الهمداني، وأبو بكر الطهماني، المعروف بشبل: محدث. وعبد الله بن شبل بن عمرو: صحابي، من نقباء الأنصار. وأبو شبل: علقمة بن قيس، تابعي، ثقة. ومما يستدرك عليه

##### Türkçe

**الشبل**، kesre ile: avı idrak ettiği zaman aslanın yavrusu; çoğulu: **أشبال**; ve **أشبل**, **أفلس** gibi; ve **شبول**, damme ile; ve **شبال**, kesre ile. **الكميت** dedi:
  Saʿîd’i geride bıraktınız; hâlbuki benzer mi                      n’e ancak **الأشبل** **الأشبـل**. Ve **بني جذيمة**’den bir adam dedi:
  Soğuğunun sabahında parmakları kalın boğumlu,
  Çehresi sert; sayısı **شبال** olan. **شبل** oğlan, **شبولا**: yetiştiği zaman; ve nimet içinde **شب** etti. **الكسائي** dedi: **شبل** falan oğullarında; onların içinde yetiştiği zaman. Başkası dedi: Ve ancak nimet içinde olur. Ve **أشبل** ona: yani şefkat gösterdi; ve ayrıca: ona yardım etti; bu mecazdır. **الكميت** dedi:
  Ve bizden, işler seni sıkıştırdığı zaman                      sana **الملبلب** ve **المشبل** (olan) vardır.

  **الكسائي** dedi: **الإشبال**: şefkat ve yardım. Mecazdan: kadın çocuğunun üzerine **أشبلت**; ve o **مشبل**dir: kocasından sonra onların üzerinde ikamet etti, onlara sabretti ve evlenmedi; dersin ki: o, **إشبال**ında, dişi aslanın yavrularının üzerindeki hâli gibidir. Ve **إشبيلية**, kesre ile, **إرمينية** gibi. Şeyhimiz dedi: onu kesre ile ضبط etti; çünkü **إرمينية**’nin fetha ile olduğu da söylenmiştir, her ne kadar doğru olmasa da; ve onu onun vezniyle getirmesi, yâ’nın nisbet için değil hafifletilmiş olduğuna işarettir; birçoklarının vehmettiği gibi değil. Bir topluluk da, onun bazı **اصبانيول** krallarına nisbetle şeddeli olduğuna, kıyasa aykırı olarak, kesin hüküm verdi; ve denildi ki: o İslâmîdir; bunun hilâfi de gelir. Ben dedim: **إرمينية**’de zikredilen iki vechi, **ياقوت** ve başkaları nakletmiştir; ve **أبو علي**’den, inşallah تعالى, **أرمن** maddesinde siyakı gelecek bir söz nakletmiştir: Endülüs’te en büyük belde; ve ona **حمص** denilir; çünkü **حمص** cündü oraya indi; ve onların sancağı sağ kanattadır, **دمشق** cündünün sancağından sonra. Ve onda Endülüs melikinin kaidesi ve tahtı vardır; ve onda **بنو عباد** vardı; onların oradaki ikametleri sebebiyle **قرطبة** harap oldu. Ve onun ameli, **لبلة**’nin ameline bitişiktir; o, **قرطبة**’nın batısındadır; aralarında otuz fersah vardır. Ve eskiden Rum’un mülkü idi; ve onda onların en büyük kürsüsü vardı; ama şimdi o **بطليطلة**’dedir; **المعجم**’de böyle. **الشقندي** dedi: **إشبيلية**’nin güzelliklerindendir: havanın mutedil oluşu, binaların güzelliği ve en büyük nehri; med onda yetmiş iki mil yükselir, sonra çekilir. **ابن مفلح** dedi: **إشبيلية**, Endülüs beldelerinin gelinidir; çünkü tacı şereftir; boynunda en büyük nehrin gerdanlığı vardır; yeryüzünde bu nehirden daha tam güzellikte olan yoktur; **دجلة** ve **الفرات** ve **النيل**’e benzer; meyvelerin gölgeleri ve kuşların ötüşü yirmi dört mil yürür.
 Ben dedim: **إشبيلية**’nin şerefine gelince, onun zikri **الفاء** harfinde geçti; ona müracaat et. **إشبيلية** kûrasında şehirler ve iklimler vardır; yerlerinde zikredilir. Ve ona nisbet edilen ehl-i ilimden çok kimse vardır; onlardan: onun kadısı **عبد الله بن عمر ابن الخطاب**; 276 senesinde öldü. **أبو عمر أحمد بن عبد الملك ابن هاشم**; 401 senesinde öldü. Ve kadı **أبو بكر بن العربي**, **الترمذي** şârihi, ve başkaları. Ve **ذو الشبلين**: **عامر بن عمرو بن الحارث بن جشم بن بكر بن حبيب ابن عمرو بن غنم بن تغلب التغلبي**; onun ikiz iki oğlu vardı; onlara **الشبلين** denirdi; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **الخضر بن شبل**, fukahadandır. Ve **الشابل**: dişleri birbirine geçmiş aslan. Ve ayrıca: bedeni dolgun oğlan; nimet ve gençlikçe; **ابن الأعرابي**’den. Dedi: ve o ayrıca **الشابن**’dir, **النون** ile; ve **الحضجر**. Ve **الشبلي**, kesre ile: bir cemaatin adıdır; dedelerine yahut bir yere nisbet edildiler; onların en meşhuru imam **أبو بكر الشبلي**’dir; isminde ihtilaf edildi: **دلف بن جحدر** denildi; ve bundan başkası denildi; zâhidlerin ve âriflerin büyüklerindendir; 334 senesinde **بغداد**’da vefat etti; kabri orada ziyaret edilir. Onlardan ayrıca şair **أبو الحسن علي بن محمد بن الحسين بن عبد الله بن الشبل الشبلي البغدادي**; ondan **أبو القاسم بن السمرقندي** rivayet etti; ve dört yüz küsur yetmiş senesinde öldü. Ve bizim sahibimiz, cömert, kerîm, edepli **علي بن محمد بن علي الشبلي الدميري**; denilir ki: zikredilen **أبو بكر الشبلي**’nin zürriyetindendir; bu senenin Muharrem’inde zulmen öldürüldü. Ziyaretim günlerinde **دميرة**’de ona vardım; bana ikram etti—Allah تعالى ona rahmet etsin—ve katilini öldürdü.

  Ve **شبل بن عباد المكي**, onun kıraat âlimi; **ابن كثير**’e okudu; ve **أبو الطفيل**’i ve bir topluluğu işitti; ondan **روح** ve **أبو حذيفة النهدي** rivayet etti. **أبو داود** dedi: sika; ancak kaderi görür. Ve **شبل بن العلاء بن عبد الرحمن**, babasından; **ابن عدي** dedi: onun münkerleri vardır: iki muhaddis. Ve **زبير** gibi: **شبيل بن عوف بن أبي حية**, **أبو الطفيل الأحمسي**: tâbiî; câhiliyede Nebî صلى الله عليه وسلم’e yetişti; ve **القادسية**’yi **سعد** ile birlikte gördü; ve **عمر**’den rivayet etti; sayımı Kûfe ehlindendir; ondan **إسماعيل بن أبي خالد** rivayet etti. Ve **شبيل بن عروة**; nüshalarda böyledir; doğrusu: **ابن عزرة الضبعي**, nahivci **أبو عمرو**; **أنس**’ten ve **شهر**’den; ondan **شعبة** ve **سعيد بن عامر** rivayet etti; **ابن معين** onu sika saydı; ve o, **قتادة بن دعامة السدوسي**’nin dünürüdür. Ve **منبه بن شبيل**, **ثقيف** nesebinde. Ve **أبو شبيل**: **عبيد الله بن أبي مسلم**: muhaddis. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **لبؤة مشبل**: yanında yavruları olan dişi aslan. **أبو زيد** dedi: **أبو عبيد**’in ondan rivayet ettiğinde: deve yavrusu anasıyla yürüdüğü ve güçlendiği zaman, o **مشبل**dir; yani ana. **الأزهري** dedi: ona **مشبل** denildi; çocuğa şefkatinden dolayı. Ve **شبلان**, damme ile: isim. Ve **شبل**: sahâbî; onun zayıf bir hadisi vardır; **عبد الرحمن**’ın ondan rivayetiyle. Ve **شبل بن معبد**; ve denildi: **ابن حامد**; ve denildi: **ابن خليد? المزني أبو البجلي**: sahâbî; ondan **عبيد الله بن عبد الله** rivayet etti. **الذهبي** **الكاشف**’te dedi: babası hakkında sözler vardır; ve denilir: onun sohbeti yoktur; bu yüzden **البخاري** onu düşürdü.
 Ben dedim: **ابن حبان** onu tâbiîlerin sika olanları içinde zikretti; ve babasını **خليدا** diye isimlendirdi; ve dedi: **عبد الله بن مالك الأوسي**’den rivayet eder; ondan **عبيد الله بن عبد الله** ve **الزهري** rivayet eder. Ve **شبيل بن الجحنبار**: şair; musannif onu **الراء** harfinde zikretti. Ve **أبو الخير محمد بن شبيل بن أحمد ابن شبيل الشبيلي اليمامي**, **أبي سعد الإدريسي**’nin şeyhlerindendir; 377 senesinde vefat etti. Ve **مؤتم الأشبال**: **عيسى بن زيد بن علي بن الحسين**’in lakabıdır; nisbetle ona intisap ederiz. Ve **أشبول**, damme ile: Mısır’da bir köy; ondan **الشمس محمد بن محمد بن إسماعيل الأشبولي البنهاوي**; hâfız **السخاوي**’nin, **البرهان البقاعي**’nin ve **البدر المشهدي**’nin şeyhlerindendir; **ابن الشيخة**’ye ve başkasına semâ etti; ve Mısır’da müsnidlerden idi. Ve şeyhimiz, Harem’in zâhidi, **أبو العباس أحمد بن عبد الرحمن الأشبولي**; âlim, sâlih idi; Mekke’de ona okuduk; Yemen’e girdi, sonra Mekke’ye döndü; ve orada vefat etti; Allah تعالى ona rahmet etsin ve bizi onunla faydalandırsın.
 Ve **شبل**: **قضاعة**’da iki batın: birincisi **شبل بن صحار بن خولان**; ikincisi **شبل بن يعلى بن غالب بن سعد**; ikisini **الهمداني** zikretti. Ve **أبو بكر الطهماني**, **شبل** diye bilinen: muhaddis. Ve **عبد الله بن شبل بن عمرو**: sahâbî; ensarın nakîblerindendir. Ve **أبو شبل**: **علقمة بن قيس**; tâbiî; sika. Ve ona istidrâk olunanlardandır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَبَلَ
1 شَبَلَ ذ , (K,) aor. شَبُلَ , (TK,) inf. n. شُبُولٌ, He (a boy, TA) became a youth, or young man, (K,) or grew up, and became a youth, or young man, (TA,) in a state of ease and plenty. (K, TA. [In the CK, فى نِعْمَة ٍ is erroneously put for فى نَعْمَة ٍ.]) Accord. to Ks, one says, شَبَلْتُ فِى بَنِى فُلَان ٍ, meaning I grew up, or became a youth, or young man, among the sons of such a one: (S, TA:) and قَدْ شَبَلَ الغُلَامُ أَحْسَنَ شُبُول ٍ The boy has grown up, or become a youth, or young man, in the best manner: (S:) but accord. to others, it is not said except in the case of being in a state of ease and plenty. (TA.)

أَشْبَلَتِ المَرْأَةُ بَعْدَ بَعْلِهَا
4 أَشْبَلَتِ المَرْأَةُ بَعْدَ بَعْلِهَا ذ (assumed tropical:) The woman bore with her children, [tending them patiently, after the loss of her husband,] without marrying: (S, O:) [and] اشبلت عَلَى وَلَدِهَا (tropical:) She (a woman) applied herself constantly to the care of her children, after [the loss of] her husband, (K, TA,) and bore with them, (TA,) not marrying: (K, TA:) and the epithet applied to her is ↓ مُشْبِلٌ [without ة]. (TA.) One says, هِىَ فِى اـِشْبَالِهَا كَاللَّبُوَةِ عَلَى أَشْبَالِهَا (tropical:) [She is, in her constant application of herself to the care of her children, &c., like the lioness over her whelps]. (TA.) ― -b2- And اشبل عَلَيْهِ (tropical:) He inclined to him; affected him; or was, or became, favourably inclined towards him: (S, O, K, TA:) and he aided, helped, or assisted, him. (K, TA.)

انشبل
7 انشبل ذ is expl. by Golius as signifying “Leviter e loco exivit, effluxit;” as on the authority of the KL; but I do not find it in my copy of that work; and think that it is some other word to which this meaning is there assigned.]

شِبْلٌ
شِبْلٌ ذ The whelp, or young one, of the lion: (S, Mgh, O, Msb:) or the young one of the lion when it has attained to the seeking, or taking, of prey: (K, TA:) [and Freytag says, on the authority of Meyd, of any wild beast:] pl. أَشْبَالٌ (S, O, Msb, K) and أَشْبُلٌ (S, O, K) [both properly pls. of pauc.] and [pl. of mult.] شُبُولٌ and شِبَالٌ. (K.)

شَابِلٌ
شَابِلٌ ذ A lion whose canine teeth have become such as lock together, dissimilar; expl. by the words اَلَّذِى اشْتَبَكَتْ أَنْيَابُهُ. (K. [Perhaps, in this sense, a mistranscription for شَابِكٌ, q. v.]) ― -b2- And (K) (assumed tropical:) A boy, or young man, full [or plump] in body, by reason of ease and plenty and of youthfulness: (IAar, O, K: *) and so شَابِنٌ, and حِضَجْرٌ. (IAar, O.) ― -b3- [شَابِلَةٌ, expl. by Golius as signifying “Diminuta lacte camela, pulli septimestris mater,” as on the authority of the KL, is a mistake for شَائِلَةٌ.]

أَشْبَلُ
[ أَشْبَلُ ذ , expl. by Golius as signifying “Magno veretri præputio camelus,” as on the authority of the KL, is a mistake for أَثْيَلُ.]

مُشْبِلٌ
مُشْبِلٌ ذ A lioness whose whelps, or young ones, accompany her, (S, O, Msb,) going with her. (S, O.) And A she-camel whose young one has become strong, and goes with her. (AZ, S, O.) ― -b2- See also 4.

مَشْبُولٌ
مَشْبُولٌ ذ A place in which are lions' whelps or young ones. (Ham p. 416.)

##### Türkçe

**شَبَلَ**
1 **شَبَلَ** ذ , (K,) muzâri‘ **شَبُلَ** , (TK,) mastar ismi **شُبُولٌ**, O (bir oğlan, TA) bir delikanlı, yahut genç adam oldu, (K,) yahut büyüdü ve bir delikanlı, yahut genç adam oldu, (TA,) rahatlık ve bolluk hâlinde. (K, TA. [CK’de, فى نِعْمَة ٍ yanlışlıkla فى نَعْمَة ٍ yerine konulmuştur.]) Ks’ye göre, **شَبَلْتُ فِى بَنِى فُلَان ٍ** denir; mânâsı: Ben falan kimsenin oğulları arasında büyüdüm, yahut delikanlı, yahut genç adam oldum: (S, TA:) ve **قَدْ شَبَلَ الغُلَامُ أَحْسَنَ شُبُول ٍ** Oğlan en güzel tarzda büyüdü, yahut delikanlı, yahut genç adam oldu: (S:) fakat başkalarına göre, ancak rahatlık ve bolluk hâlinde olma durumunda söylenir. (TA.)

**أَشْبَلَتِ المَرْأَةُ بَعْدَ بَعْلِهَا**
4 **أَشْبَلَتِ المَرْأَةُ بَعْدَ بَعْلِهَا** ذ (mecaz olduğu varsayılan:) Kadın, kocası(ını kaybetmesi)nden sonra, evlenmeksizin, çocuklarıyla birlikte sabretti [onlara sabırla katlandı]: (S, O:) [ve] **اشبلت عَلَى وَلَدِهَا** (mecaz:) O (bir kadın), kocas(ını kaybetmes)inden sonra, çocuklarının bakımına sürekli olarak kendini verdi, (K, TA,) ve onlarla sabretti, (TA,) evlenmeyerek: (K, TA:) ve ona uygulanan sıfat **مُشْبِلٌ**’dür [ة olmaksızın]. (TA.) **هِىَ فِى اـِشْبَالِهَا كَاللَّبُوَةِ عَلَى أَشْبَالِهَا** (mecaz:) [O, çocuklarının bakımına sürekli kendini vermesinde vb., yavruları üzerindeki dişi aslan gibidir]. (TA.) ― -b2- Ve **اشبل عَلَيْهِ** (mecaz:) Ona meyletti; onu sevdi; yahut ona karşı müspet meyilli oldu, yahut oldu: (S, O, K, TA:) ve ona yardım etti, destek oldu, yahut ona yardım ve destek verdi. (K, TA.)

**انشبل**
7 **انشبل** ذ, Golius tarafından, KL’nin otoritesine dayanarak, “Leviter e loco exivit, effluxit;” mânâsıyla açıklanır; fakat ben o eserin nüshamda onu bulmuyorum; ve sanırım ki bu mânânın orada kendisine nispet edildiği başka bir kelimedir.]

**شِبْلٌ**
**شِبْلٌ** ذ Aslanın yavrusu, yahut küçük olanı: (S, Mgh, O, Msb:) yahut avı aramaya, yahut almaya eriştiği vakit aslanın yavrusu: (K, TA:) [ve Freytag, Meyd’in otoritesine dayanarak, her yırtıcı hayvanın (yavrusu) olduğunu söyler:] cem‘ **أَشْبَالٌ** (S, O, Msb, K) ve **أَشْبُلٌ** (S, O, K) [ikisi de aslında azlık cem‘leri] ve [çokluk cem‘i] **شُبُولٌ** ve **شِبَالٌ**. (K.)

**شَابِلٌ**
**شَابِلٌ** ذ Köpekdişleri birbirine kenetlenmiş hâle gelmiş bir aslan; **اَلَّذِى اشْتَبَكَتْ أَنْيَابُهُ** sözleriyle açıklanır. (K. [Belki bu mânâda, **شَابِكٌ** için bir yanlış yazımdır; bk. o.]) ― -b2- Ve (K) (mecaz olduğu varsayılan:) rahatlık ve bolluk ve gençlik sebebiyle bedence dolu [yahut tombul] bir oğlan, yahut genç adam: (IAar, O, K: *) ve böylesi **شَابِنٌ** ve **حِضَجْرٌ**. (IAar, O.) ― -b3- [**شَابِلَةٌ**, Golius tarafından, KL’nin otoritesine dayanarak, “Diminuta lacte camela, pulli septimestris mater,” mânâsıyla açıklanır; bu, **شَائِلَةٌ** yerine bir hatadır.]

**أَشْبَلُ**
[ **أَشْبَلُ** ذ, Golius tarafından, KL’nin otoritesine dayanarak, “Magno veretri præputio camelus,” mânâsıyla açıklanır; bu, **أَثْيَلُ** yerine bir hatadır.]

**مُشْبِلٌ**
**مُشْبِلٌ** ذ Yavruları, yahut küçükleri, kendisine eşlik eden, (S, O, Msb,) onunla birlikte giden bir dişi aslan. (S, O.) Ve yavrusu kuvvetlenmiş ve onunla birlikte giden bir dişi deve. (AZ, S, O.) ― -b2- 4’e de bak.

**مَشْبُولٌ**
**مَشْبُولٌ** ذ İçinde aslan yavruları yahut küçükleri bulunan bir yer. (Ham s. 416.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَبَلَ
شَبَلَ U ( n. ac. شُبُوْل 27 ),
a.  Grew up.

b.  see IV .

أَشْبَلَ
أَشْبَلَ IV
a.  [ Ala ], Was devoted to.

شِبْل
شِبْل 2 , ( pl. أَشْبُل 16 ,  شِبَاْل 23 ,  شُبُوْل 27 ,  أَشْبَاْل 38 ),
a.  Whelp, cub ( lion's ).

شَاْبِل
شَاْبِل 21 ,
a.  Plump, chubby ( child ).

b.  Lion.

##### Türkçe

**شَبَلَ**
**شَبَلَ** U (mastar: **شُبُوْل** 27),
a. Büyüdü.

b. IV’e bak.

**أَشْبَلَ**
**أَشْبَلَ** IV
a. [ **عَلَى** ], -e bağlı/adanmış oldu.

**شِبْل**
**شِبْل** 2, (çoğul: **أَشْبُل** 16, **شِبَاْل** 23, **شُبُوْل** 27, **أَشْبَاْل** 38),
a. Yavru, enik (aslanın).

**شَاْبِل**
**شَاْبِل** 21,
a. Tombul, yanaklı (çocuk).

b. Aslan.
