# شبم (ش-ب-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ب - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والباء والميم معهما
ش ب م، ب ش م مستعملان فقط
شبم:
الشَّبمُ: برد الماء، يقال: ماءٌ شبمٌ ومطرٌ شبمٌ، أي: باردٌ، قال: "مُقبَّلُها شبمٌ باردُ" وقال الفرزدق:
كأنها ضربُ ريحٍ تمتري شبماً		لمزنةٍ مسوادٍ اللَّيل مـدرارِ
وتمتري: تحتلب، وقوله: لمزنةٍ، يعني: من مزنةٍ.
والشَّبامُ: عودٌ يُشدُّ في فم الجدي لئلا يرضع فهو مشبوم.. شبمته شبماً وشبَّمتُه تشبيماً.
وشبتمٌ: حيٌّ من اليمن، وشبامٌ: اسمُ جبل، قال الأعشى:
قد نال ربَّ شبام فضـل سـوددِهِ		إلى المدائنِ خاض الموت وادّرعا
بشم:
البشامُ: من شجر السِّواك، ترعاه الظِّباء.
والبشمُ: تخمةٌ على الدَّسم، وربَّما بشم الفصيل من كثرة شرب اللَّبن حتى يدقى سلحاً فيهلك، يقال: دقي العجلُ، إذا كثر سلحهُ. قال الحسن: "وأنت تتجشَّأُ من الشِّبعِ بشما"

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الباء** ve **الميم** onlarla beraber
**ش ب م**، **ب ش م** yalnızca kullanılandır

**شبم**:
**الشَّبمُ**: suyun soğuğu; denilir: su **شبمٌ** ve yağmur **شبمٌ**; yani: soğuk. Dedi: "Onun öpülesi (yeri) **شبمٌ** soğuktur." Ve el-Ferezdak dedi:
Sanki o, **شبماً** sağan bir rüzgâr vuruşudur		kara geceli, bol yağmurlu bir bulut için
Ve **تمتري**: sağar. Ve onun sözü: **لمزنةٍ**; yani: bir buluttan.
Ve **الشَّبامُ**: oğlağın ağzına, emmesin diye bağlanan bir çubuk; o hâlde o **مشبوم**dur. Onu **شبمته** **شبماً** (ile) ve onu **شبَّمتُه** **تشبيماً** (ile).
Ve **شبتمٌ**: Yemen’den bir kabiledir. Ve **شبامٌ**: bir dağın adıdır. el-A‘şâ dedi:
**شبام**’ın rabbine, onun efendilik fazileti erişti		şehirlere; ölümü yararak ve zırh kuşanarak daldı

**بشم**:
**البشامُ**: misvak ağacından; ceylanlar onu otlar.
Ve **البشمُ**: yağlı şey üzerine bir tıka basa doymadır; ve bazen, sütün çok içilmesinden dolayı deve yavrusu **بشم** olur; ta ki içinde ishal dışkısı incelip (akışkanlaşıp) helâk olur. Denilir: buzağı **دقي** oldu; dışkısı çoğalınca. el-Hasen dedi: "Ve sen, tokluktan **بشما** geğiriyorsun."

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَبَمُ بالتحريك: البَرْد. يقال: غداةٌ ذات شبمٍ. وقد شَبِمَ الماءُ بالكسر فهو شَبِمٌ. أبو عمرو: الشَبِمُ: الذي يجد البرد مع الجوع. وأنشد:
بِعَيْنَيْ قُطامِيٍّ نَما فوق مَرْقَبٍ		غدا شَبِما يَنْقَضُّ بين الهجارِسِ
والشِبامُ: خشبةٌ تُعْرَضُ في فم الجدي لئلا يرتضع. والشِبامانِ: خيطان في البرقع، تشدَّه المرأة بهما في قفاها.

##### Türkçe

**الشَبَمُ** (harekeli): soğuk. Denir ki: **غداةٌ ذات شبمٍ**. Ve su, kesre ile **شَبِمَ** olur; o hâlde o **شَبِمٌ**dur. Ebû Amr: **الشَبِمُ**: açlıkla birlikte soğuğu bulan kimsedir. Ve şu şiiri okudu:

بِعَيْنَيْ قُطامِيٍّ نَما فوق مَرْقَبٍ		غدا شَبِما يَنْقَضُّ بين الهجارِسِ

Ve **الشِبامُ**: oğlağın emmemesi için ağzına enlemesine konulan bir tahta parçasıdır. Ve **الشِبامانِ**: burka‘da iki iptir; kadın onu bu ikisiyle ensesinde bağlar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الشين والباء مع الميم
شبم ، بشم .
شبم : قال الليث : الشبَمُ : بَرْدُ الماءِ ، يقال : ماءٌ شَبِمٌ ، ومطرٌ شَبِم .
وقال اللِّحيانيّ : قيل لابنة الْخُسِّ : ما أَطْيَبُ الأشْياءِ ؟ فقالت : لَحْمُ جَزُورٍ سَنِمَة ، في غَداةٍ شبِمة ، بشِفارٍ خَدِمَة ، في قُدورٍ هَزِمَة . أرادَتْ : في غَداةٍ بارِدَةٍ ، والشفارُ الخَذِمَة : القاطِعة ، والقُدور الْهَزِمَة : السريعةُ الغَليان .
وقال ابن الأعرابيّ : الشبامُ : عودٌ يُجْعَلُ في فم الْجَدْي لئلا يَرْضِعُ ، فهو مَشْبُوم .
وقال عدِيّ :
ليس للمرْءِ عَصْرَةٌ من وِقاعِ الدَّ
هر تُغْنِي عنه شِبَامَ عَناقِ
وشِبام : حيٌّ من اليمن .
والعرب تسمي السّمّ شبِماً ، والموت شبِماً ، لبَرْده .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يقالُ لرأس البُرْقُع ، الصَّوقَعَة ، ولِكَفِّ عَيْن البُرْقع : الضّرْس ، ولخَيطِه : الشِّبامَان .
بشم : قال الليث : البَشمُ : تُخمَةٌ على الدَّسَم ؛ وربما بَشِمَ الفَصيلُ من كثرة اللَّبن حتى يَدْقَى سَلْحاً فَيهْلك ، يقال : دَقِيَ : إذا كَثُرَ سَلْحة .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : البَشامُ : شجرُ طَيِّبُ الرِّيح يُسْتَاكُ به ، وأنشد :
أَتَذْكُرُ إذْ تُوَدِّعُنَا سُلَيْمَى
بِفَرْعِ بَشَامَةٍ سُقِيَ البَشام
آخر الثلاثي الصحيح من حرف الشين .

##### Türkçe

**باب الشين والباء مع الميم**
**شبم** , **بشم** .

**شبم** : el-Leys dedi: **الشبَمُ**: suyun soğuğu; “**ماءٌ شَبِمٌ**” ve “**مطرٌ شَبِم**” denir.
el-Lihyânî dedi: el-Ḫuss’un kızına: “Şeylerin en hoşı nedir?” denildi; o da dedi: “Semiz bir deve eti; soğuk bir sabah vaktinde; keskin bıçaklarla; çabuk kaynayan tencerelerde.” Şunu kastetti: soğuk bir sabah vaktinde; **الشفارُ الخَذِمَة**: kesici olan; **القُدور الْهَزِمَة**: çabuk kaynayan.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشبامُ**: oğlağın emmemesi için ağzına konulan bir çubuktur; o da **مَشْبُوم**dur.
‘Adî dedi:
İnsanın, zamanın çarpışmalarından bir sıkıntısı yoktur ki
onu, bir keçinin **شِبَامَ**ı kendisinden giderebilsin
Ve **شِبام**: Yemen’den bir kabiledir.
Araplar zehri **شبِماً**, ölümü de **شبِماً** diye adlandırır; onun soğuğu sebebiyle.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: burka‘ın başına **الصَّوقَعَة** denir; burka‘ın gözünün avucuna: **الضّرْس**; onun ipliğine: **الشِّبامَان**.

**بشم** : el-Leys dedi: **البَشمُ**: yağlı şey üzerine bir tıka basa doymadır; bazen de sütün çokluğundan **الفَصيلُ** **بَشِمَ** olur; ta ki dışkıyı ince olarak akıtıp helâk oluncaya kadar; “**دَقِيَ**” denir: dışkısı çoğaldığı zaman.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **البَشامُ**: güzel kokulu bir ağaçtır; onunla misvak yapılır; ve şu beyiti okudu:
Bizi uğurlarken Süleymâ’yı hatırlar mısın,
**بَشَامَةٍ** dalıyla; **البَشام** sulanmıştı
**آخر الثلاثي الصحيح من حرف الشين** .

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والباء وما يثلثهما)
(شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال:
* مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) *
أي دبيب.
(شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه امتداداً وعِرَضاً. والمشبوح: الرجلُ العُظَام. قال أبوذُؤَيبٍ الهذليّ:
* وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ([2]) *
وشبَحْتُ الشيءَ: مددتُه. و[من] ذلك شَبْحُه ذراعَيه في الدُّعاء وغيرِهِ. ويقال للحرباء إِذا امتدَّ على العود: قد شَبَحَ.
(شبر) الشين والباء والراء أصلان: أحدهما بعض الأعضاء، والآخر  الفَضْل والعطاء.
فالأول: الشِّبر: شِبر الإنسان، وهو مذكر، يقال: شَبَرْتُ الثّوبَ شَبراً. والشِّبر: الذي يُشبَر به. ويقال للرّجُل القصير المتقارِب الخلْق: هو قصير الشَّبر. والمَشَابِر: أنهارٌ تنخفض فيتأدَّى إليها الماء. وكأنَّها إِنما سمِّيت مشابِرَ لأنَّ عَرْضَها قليل.والأصل الثاني الشّبَرُ: الخير والفضل والعطاء. قال عديّ:
* لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ([3]) *
ويقال : أَشْبَرتُه بكذا، أي خَصَصْتُهُ. ورُويَ عن بعضهم أنَّه قال: الشَّبَر: شيء يعطيه النّصارى بعضُهم بعضاً على معنى القُربان([4]). وليس هذا بشيء. وقياس الشَّبَر ما ذكرناه.
ومن الباب قولُهم: أعطاها شَبْرَها، وذلك في حقِّ النِّكاح إِذا أعطاها حقَّها. وجاء في الحديث أنَّه نهى عن شَبْر الجَمَل، وذلك كِراؤه والذي يُؤخَذ على ضرابه، وذلك كعَسْب الفحل. ويقال من الباب شُبِّرَ، إِذا عُظِّم.
(شبص) الشين والباء والصاد ليس بشيء. وحكى ابنُ دريدٍ([5]): الشَّبَص الخُشونة. وليس هو بشيءٍ. قال: ويقال: تَشَبَّصَ الشجر: دخل بعضُهُ في بعضٍ([6]).
(شبع) الشين والباء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على امتلاءٍ في أكل وغيره. من ذلك شَبِعَ الرجل شِبَعاً وشِبْعاً، ورجلٌ شبعانُ. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك أشبعت الثّوبَ صِبْغاً. ويقال امرأة شَبْعَى الخَلخال، أي ممتلئة، وذلك مِنْ كَثْرَة لحمِ ساقها. ومن ذلك قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ"، يريد المتكَثِّر بما ليس عنده، وهذا مَثَلٌ، كأنَّه أرادَ: يُظهر شِبَعاً وهو جائع، وذلك كما تقول العرب: "تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع". ومن الباب قولُهم: [ثوبٌ([7])] شَبِيع الغَزْلِ، أي كثيرُهُ.
ومما يجري مَجرى التّشبيه من هذا الباب: قولهم: شبِعت من هذا الأمر ورَوِيت، وذلك [إِذا] كرهتَه.
(شبق) الشين والباء والقاف كلمةٌ واحدة: الشَّبَق، وهو شهوة النِّكاح.
(شبك) الشين والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخلُ الشيء. يقال شبَّكَ أصابعَهُ تشبيكاً. ويقال: بين القوم شُبْكَةُ نَسَبٍ، أي مُداخَلة. ومن ذلك الشَّبَكة.
(شبل) الشين والباء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عطفٍ ووُدٍّ. يقال لكل عاطفٍ على شيء وادّ له: مُشْبِل. ومنه اشتقاق الشِّبْل، وهو ولد الأَسَد. لعطف أَبَوَيْه عليه. ويقال لبؤةٌ مُشْبِلٌ، إِذا كان معها أولادُها. وأشبلتِ المرأةُ، إِذا صَبَرتْ على أولادها فلم تتزوَّجْ. وقال الكميت:
* المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ([8]) *
وحكي عن الكسائيّ: شَبَلْت في بني فلانٍ، إِذا نَشَأتَ فيهم. وقد شَبَل الغلامُ أحْسَنَ الشُّبول، إِذا أدْرَكَ. وهذا على السَّعة والمجاز، لأنَّه يُشبَل عليه أي يُعطَف.
(شبم) الشين والباء والميم كلمتان متباينتان جدّاً. إحداهما الشَّبَم: البَرْد، والشّبِم : البارد. والأخرى الشِّبَام: خشبة تُعَرَّضُ في *فم الجدْي لئَلا يرضع، ثمّ يشبَّه بذلك فيقال الشِّبامان: خيطانِ في البرقع، تشدُّهما المرأةُ في قفاها.
(شبه) الشين والباء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تشابُه الشّيء وتشاكُلِهِ لوناً وَوَصْفاً. يقال شِبْه وشَبَه وشَبيه. والشّبَهُ([9]) من الجواهر: الذي يشبه الذّهَب. والمُشَبِّهَات([10]) من الأمور: المشكلات. واشتبه الأمرانِ، إذا أَشْكَلاَ.
ومما شذ عن ذلك الشّبَهَانُ([11]).
(شبو) الشين والباء والحرف المعتل أصلان، أحدهما يدل على حَدٍّ وحِدّة، والآخر يدل على نَمَاءٍ([12]) وفضلٍ وكرامة.
فالشّبَاةُ حَدُّ كلِّ شيء شَبَاتُهُ، والجمع الشّبَا والشَّبَوَات. والشَّبْوَةُ([13]): اسم للعقرب، وإِنّما سمِّيت بذلك لِشَبَاةِ إِبْرَتها. قال:
* قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ([14]) *
وذكر اللِّحياني أنَّ الجاريةَ الفحّاشة يقال لها شَبْوة. وإِنّما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها بالعقرب.
والأصل الآخر الإشباء: الإكرام: يقال أتى فلانٌ فلاناً فأَشْبَاهُ، أي أكرمَه. ويقال أَشَبَيْتُ الرَّجُلَ، إِذا رفعتَه للمجد والشّرف. قال ذو الإصبع:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])والمُشْبِي: الذي يُولَد لـه ولدٌ ذكيٌّ، وقد أَشْبَى. وأَشْبَت الشَّجرةُ: طالت. ويقال أَشبَى فلاناً ولدُهُ، إِذا أَشْبهوه. وأنشدوا:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])والله أعلم.
--------------ـ
([1]) لساعدة بن جؤية في اللسان (شبث) وديوانه 230، وسيأتي في (هم). وصدره:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) صدر بيت لأبي ذؤيب في ديوانه 30. وعجزه: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) قبله في اللسان (شبر): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([5]) الجمهرة (1: 291).
([6]) زاد بعده في الجمهرة: "لغة يمانية"، وكذا في اللسان.
([7]) التكملة من المجمل واللسان.
([8]) جزء من بيت له في اللسان (لبب، شبل). وسيأتي في (لب). وهو بتمامه:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
 ([9]) ويقال أيضاً الشبه بالكسر. وتحقيقه أنه ضرب من النحاس يلقى عليه مادة أخرى فيصفر ويشبه الذهب.
([10]) وكذا في المجمل مع هذا الضبط. وفي اللسان "المشتبهات". وفي القاموس: "وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة". فهن ثلاث لغات.
([11]) الشبهان: ضرب من العضاه أو من الرياحين.
([12]) في الأصل: "ماء"، تحريف.
([13]) في اللسان: "والنحويون يقولون: شبوة العقرب، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام".
([14]) بعده في اللسان (شبا):
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) سبق الكلام على هذا البيت في مادة (سر) ص 70.
([16]) في الأصل: "فقد ظلم"، وليس يقولها العرب.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الباء** ve ikisini üçleyen şey)
(**شبث**) **الشين** ve **الباء** ve **الثاء**; bir kök/asıl’dır; bir şeyin bir şeye tutunmasına delâlet eder. Bundan, onların “**تشبّثْت**” sözüdür; yani: tutundum. Bundan **الشَّبَثُ** da vardır; o, yerin küçük yılanlarından bir küçük canlıdır; sanki geçtiği şeye tutunmuş gibidir. Çoğulu **شِبْثَانٌ**’dır. Dedi ki:
* **مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ**([1]) *
yani: sürünme.

(**شبح**) **الشين** ve **الباء** ve **الحاء**; sahih bir asıl’dır; şeyin enine doğru uzamasına delâlet eder. Bundan **الشَّبَح** vardır; o **الشَّخْص**’tır; onda uzama ve en bulunması sebebiyle bununla adlandırılmıştır. **المشبوح**: iri kemikli adamdır. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:
* **وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ**([2]) *
Ve “**شبَحْتُ** şeyi”: onu uzattım. Ve bundan, duada ve başkasında onun iki kolunu uzatması olan **شَبْحُه ذراعَيه** vardır. Ve kertenkeleye, dal üzerinde uzadığı zaman: “**قد شَبَحَ**” denir.

(**شبر**) **الشين** ve **الباء** ve **الراء** iki asıl’dır: birisi organların bir kısmı, diğeri fazlalık ve bağış.
Birincisi: **الشِّبر**: insanın **شِبر**’idir; o müzekkerdir; “**شَبَرْتُ** elbiseyi bir **شَبراً**” denir. Ve **الشِّبر**: onunla **يُشبَر** olunan şeydir. Ve kısa, yaratılışı birbirine yakın olan adama: “o, **قصير الشَّبر**’dır” denir. **المَشَابِر**: alçalan, böylece suyun kendisine ulaştığı nehirlerdir. Sanki onlar ancak **مشابِر** diye adlandırılmıştır; çünkü onların eni azdır. İkinci asıl: **الشّبَرُ**: hayır, fazlalık ve bağıştır. Adiyy dedi ki:
* **لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ**([3]) *
Ve denir: “**أَشْبَرتُه** bununla”; yani: onu tahsis ettim. Bazılarından rivayet olundu ki o dedi: **الشَّبَر**: Hristiyanların, قربان manası üzere birbirlerine verdikleri bir şeydir([4]). Bu bir şey değildir. **الشَّبَر**’in kıyası, bizim zikrettiğimizdir.
Ve babdan onların “ona **شَبْرَها**’sını verdi” sözüdür; bu, nikâh hakkında, ona hakkını verdiği zaman olur. Ve hadiste geldi ki o, **شَبْر الجَمَل**’den nehyetti; bu, onun kirasıdır ve onun çiftleşmesi üzerine alınan şeydir; bu, **عَسْب الفحل** gibidir. Ve babdan “**شُبِّرَ**” denir; büyütüldüğü zaman.

(**شبص**) **الشين** ve **الباء** ve **الصاد** bir şey değildir. İbn Düreyd([5]) nakletti: **الشَّبَص** pürüzlülüktür. O bir şey değildir. Dedi ki: ve denir: “**تَشَبَّصَ** ağaç”; onun bir kısmı bir kısmının içine girdi([6]).

(**شبع**) **الشين** ve **الباء** ve **العين**; sahih bir asıl’dır; yemede ve başkasında bir doluluğa delâlet eder. Bundan: adam **شَبِعَ**; **شِبَعاً** ve **شِبْعاً**; ve **شبعانُ** bir adam. Sonra bundan “elbiseyi boya ile doyurdum” olan “**أشبعتُ** elbiseyi **صِبْغاً**” türetildi. Ve “**شَبْعَى الخَلخال**” bir kadın denir; yani: dolgun; bu, onun baldırının etinin çokluğundandır. Ve bundan, sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem’in sözü: “**المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ**”; elinde olmayanla çokluk taslayanı kasteder; bu bir meseldir; sanki o, “doygunluk gösterir, hâlbuki açtır” demek istedi; bu, Arapların “**تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع**” demesi gibidir. Ve babdan onların “[**ثوبٌ**([7])] **شَبِيع الغَزْلِ**” sözüdür; yani: onun çoğu.
Ve bu babdan teşbih mecrasında cereyan eden şeylerdendir: onların “bu işten doydu(m) ve kandım” sözleri; bu, [**إِذا**] onu kerih gördüğün zaman olur.

(**شبق**) **الشين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir: **الشَّبَق**; o, nikâh şehvetidir.

(**شبك**) **الشين** ve **الباء** ve **الكاف**; sahih bir asıl’dır; şeyin iç içe girmesine delâlet eder. “Parmaklarını **شبَّكَ**; **تشبيكاً**” denir. Ve “kavim arasında **شُبْكَةُ نَسَبٍ** vardır” denir; yani: iç içelik. Bundan **الشَّبَكة** vardır.

(**شبل**) **الشين** ve **الباء** ve **اللام**; sahih bir asıl’dır; şefkat ve sevgiye delâlet eder. Bir şeye şefkat eden ve onu seven her kimseye: **مُشْبِل** denir. Ondan **الشِّبْل**’in iştikakı vardır; o, aslan yavrusudur; anne-babasının ona şefkatinden dolayı. Ve “**لبؤةٌ مُشْبِلٌ**” denir; yanında yavruları olduğu zaman. Ve “kadın **أشبلتِ**”; çocuklarına sabrettiği ve evlenmediği zaman. Kümeyt dedi ki:
* **المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ**([8]) *
Ve Kisâî’den nakledildi: “Falancaların içinde **شَبَلْت**”; onların içinde yetiştiğin zaman. Ve “oğlan **شَبَل**; en güzel **الشُّبول**” denir; idrâk ettiği zaman. Bu, genişlik ve mecaz üzerinedir; çünkü ona **يُشبَل** olunur; yani ona şefkat edilir.

(**شبم**) **الشين** ve **الباء** ve **الميم**; birbirinden çok ayrı iki kelimedir. Birisi **الشَّبَم**: soğuk; ve **الشّبِم**: soğuk olan. Diğeri **الشِّبَام**: oğlağın emmemesi için *ağzına enlemesine konulan bir tahta; sonra bununla benzetme yapılır da “**الشِّبامان**”: burka‘da iki ip; kadın onları ensesinde bağlar, denir.

(**شبه**) **الشين** ve **الباء** ve **الهاء**; tek bir asıl’dır; şeyin renk ve vasıfça benzeşmesine ve şekilce birbirine uymasına delâlet eder. **شِبْه** ve **شَبَه** ve **شَبيه** denir. Ve cevherlerden **الشّبَهُ**([9]): altına benzeyen şeydir. İşlerden **المُشَبِّهَات**([10]): müşkiller/çetinlerdir. Ve iki iş **اشتبه** etti; iki şeyi müşkil kıldığı zaman.
Ve bundan şâz olan: **الشّبَهَانُ**([11])’dır.

(**شبو**) **الشين** ve **الباء** ve illetli harf; iki asıl’dır: birisi sınır ve keskinliğe delâlet eder; diğeri büyüme([12]) ve fazlalık ve kerâmete delâlet eder.
**الشّبَاةُ**: her şeyin keskinliği, onun **شَبَاتُهُ**’dur; çoğulu **الشّبَا** ve **الشَّبَوَات**’tır. **الشَّبْوَةُ**([13]): akrebin adıdır; ancak iğnesinin keskinliğinden dolayı bununla adlandırılmıştır. Dedi ki:
* **قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ**([14]) *
Ve el-Lihyânî zikretti ki: fuhşu çok olan cariyeye **شَبْوة** denir. Ancak ona, akrebe benzetilerek bununla adlandırılmıştır.
Diğer asıl: **الإشباء**: ikramdır; “Falanca falancaya geldi de onu **أَشْبَاهُ**”; yani: ona ikram etti, denir. Ve “adamı **أَشَبَيْتُ**”; onu yücelik ve şerefe yükselttiğim zaman, denir. Zû’l-İsba‘ dedi ki:
وهم مَنْ ولدوا **أَشبَوْا** *** **بسِرِّ النّسبِ المَحضِ**([15])و**المُشْبِي**: kendisine zeki bir çocuk doğan kimsedir; ve **أَشْبَى** etmiştir. Ve ağaç **أَشْبَت**: uzadı. Ve “falancayı onun çocuğu **أَشبَى**”; onu ona benzettikleri zaman, denir. Ve şu beyitleri okudular:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن **أشَبى** أباه فما ظَلَمْ([16])والله أعلم.
--------------ـ
([1]) Sa‘ide b. Cüveyye’nindir; Lisân’da (**شبث**) ve divanında 230; ve (**هم**)’de gelecektir. صدرُه:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) Ebû Züeyb’in divanında 30’da bir beytin صدر’ıdır. Ve عجز’ı: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) Ondan önce Lisân’da (**شبر**): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) Bu mânayı Kâmûs’ta zikretti; Lisân’da zikretmedi.
([5]) el-Cemhere (1: 291).
([6]) el-Cemhere’de ondan sonra artırdı: “لغة يمانية”; Lisân’da da böyledir.
([7]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([8]) Lisân’da (**لبب**، **شبل**) onun bir beytinden bir parçadır. Ve (**لب**)’de gelecektir. O, tamamıyla:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
([9]) Kesre ile **الشبه** de denir. Tahkiki: o, üzerine başka bir madde atılan bir bakır türüdür; sararır ve altına benzer.
([10]) Bu ضبط ile el-Mücmel’de de böyledir. Lisân’da “**المشتبهات**”. Kâmûs’ta: “وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة”. Böylece üç lugattır.
([11]) **الشبهان**: **العضاه**’dan veya **الرياحين**’den bir türdür.
([12]) Asılda: “ماء”; tahrif.
([13]) Lisân’da: “والنحويون يقولون: **شبوة العقرب**، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام”.
([14]) Ondan sonra Lisân’da (**شبا**):
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) Bu beyt üzerine söz, (سر) maddesinde s. 70’te geçti.
([16]) Asılda: “فقد ظلم”; Araplar bunu söylemez.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ب م
ماءٌ شَبِمٌ‏.‏
وغَداةٌ شَبِمَةٌ‏.‏
ويومٌ شديد الشبم‏.‏
وجعل الشبام ف يفم الجدي لئلا يرضع وهو عويد‏.‏
ويقال‏:‏ هو كالأسد المشبم‏.‏
وشدت المرأة الشبامين‏:‏ خيطي البرقع في قفاها‏.‏
قال‏:‏ إذا أنا في عهـد الشبـاب الرائـع أجـر بـرديّ إلى المصانع هناك أغلـي شبـم البراقـع

##### Türkçe

ش ب م
**ماءٌ شَبِمٌ**: soğuk su.
**وغَداةٌ شَبِمَةٌ**: soğuk bir sabah.
**ويومٌ شديد الشبم**: şebmi (soğuğu) şiddetli bir gün.
**وجعل الشبام ف يفم الجدي لئلا يرضع وهو عويد**: oğlağın ağzına **الشبام** koydu; ta ki o, henüz **عويد** iken emmesin.
**ويقال**: denilir: o, **كالأسد المشبم** gibidir.
**وشدت المرأة الشبامين**: kadın **الشبامين**’i bağladı: ensesindeki burka‘ın iki ipi.
Dedi ki:
**إذا أنا في عهـد الشبـاب الرائـع أجـر بـرديّ إلى المصانع هناك أغلـي شبـم البراقـع**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّبَمُ، بالتحريك: البَرْدُ. ابن سيده: الشَّبَمُ بَرْدُ الماء. يقال: ماءٌ شَبِمٌ ومطر شَبِمٌ وغَداةٌ ذاتُ شَبَمٍ، وقد شَبِمَ الماءُ بالكسر، فهو شَبِمٌ. وماء شَبِمٌ: بارد. وفي حديث جرير: خيرُ الماء الشَّبِمُ أَي البارد، ويروى بالسين والنون، وقد تقدم. وفي زواج فاطمة، عليها السلام: دخل عليها النبي، صلى الله عليه وسلم، في غَداةٍ شَبِمَةٍ؛ وفي قصيد كعب بن زهير:
شُجَّتْ بذي شَبمٍ من ماءِ مَحْنِيةٍ
صافٍ بأَبْطَحَ، أَضحى وهو مَشْمُول
يروى بكسر الباء وفتحها على الاسم والمصدر؛ وقوله
وقد شَبَّهُوا العِيرَ أَفْراسَنا،
فقد وَجَدُوا مَيْرهم ذا شَبَمْ
يقول: لما رأَوا خيلنا مقبلة ظنوها عيراً تحمل إِليهم مَيْراً، فقد وجدوا ذلك المَيْر بادراً لأَنه كان سَمّاً وسلاحاً، والسَّمُّ والسلاح باردان؛ وقيل: الشَّبَمُ هنا
(* قوله «وقيل الشبم هنا» أي في البيت، ولعله روي
ذا شبم بكسر الباء أيضاً
لأنه الذي بمعنى الموت كما في التكملة). الموت لأن الحي إِذا مات بَرَد، والعرب تسمي السَّمَّ شَبِماً والموتَ شَبِماً
لبرده، وقيل لابْنةِ الخُسِّ: ما أَطَيبُ الأَشياء؟ قالت: لحمُ جَزُورٍ سَنِمة، في غَداةٍ شَبِمَةٍ، بشِفارٍ خَذِمَةٍ، في قُدورٍ هَزِمَة؛ أَرادت في غداة باردة، والشِّفارُ الخَذِمَةُ: القاطعة، والقُدُور الهَزِمَةُ: السريعة الغَلَيان. أَبو عمرو: الشَّبِمُ الذي يَجِدُ البَرْدَ مع الجُوع؛ وأَنشد لحُمَيْدِ بن ثور:
بعَيْنَيْ قُطامِيٍّ نَما فوق مَرْقَبٍ،
غَذا شَبِماً يَنْقَضُّ بين الهَجارِسِ
وبقرة شَبِمَةٌ: سَمِينة؛ عن ثعلب، والمعروف سَنِمةٌ.
والشِّبامُ: عُود يُعَرَّضُ في شِدْقَي السَّخْلة يُوثَقُ به من قِبَلِ قَفاه لئلا يَرْضَعَ فهو مَشْبُومٌ، وقد شَبَمَها وشَبَّمَها؛ وقال عَدِيٌّ:
ليس للمَرْءِ عُصْرَةٌ من وِقاع الـ
ـدَّهْرِ تُغْني عنه شِبامَ عَناقِ
وأَسَدٌ مُشَبَّمٌ: مَشْدُود الفم. وفي المثل: تَفْرَقُ من صوت الغُرابِ وتَفْتَرِسُ الأَسَدَ المُشَبَّم؛ قال: وأَصلُ هذا المثل أَن امرأَة افْتَرَسَتْ أَسداً مُشَبَّماً وسمعت صوتَ غُرابٍ ففَرِقتْ، فَضُرِبَ ذلك مثلاً لكل من يَفْزَعُ من الشيء اليسير وهو جَريءٌ على الجَسِيم. ابن الأَعرابي: يقال لرأْس البُرْقُع الصَّوْقَعَةُ، ولكفِّ عَين البُرْقُعِ ا لضِّرْسُ، ولخيطه الشِّبامانِ؛ ابن سيده: والشِّبامانِ خَيْطانِ في البُرْقُع تَشُدُّه المرأَة بهما في قَفاها. والشَّبامُ، بفتح الشين: نباتٌ يُشَبُّ به لْونُ الحِنَّاءِ؛ عن أَبي حنيفة؛ وأَنشد: على حين أَن شابَتْ، ورَقَّ لرأْسِها
شَبامٌ وحِنَّاءٌ معاً وصَبِيبُ
وشَبامٌ: حَيٌّ من اليمن
(* قوله «وشبام حي من اليمن» ضبط في الأصل
كنسخة من التهذيب بفتح الشين، وقوله «وشبام حي من همدان» ضبط في الأصل والمحكم بفتح الشين، وقوله «وفي الصحاح الشبام إلخ» ضبط في الأصل كالصحاح بكسر الشين والذي في القاموس كالتكملة بكسر الشين في الجميع، وأنشد في التكملة للحرث بن حلزة:
فما ينجيكم منا شبام * ولا قطن ولا أهل الحجون
وقال: شبام وقطن جبلان. وقال ابن حبيب: شبام جبل همدان باليمن، وقال أبو عبيدة: شبام في قول امرئ القيس:
أنف كلون دم الغزال معتق * من خمر عانة أو كروم شبام
موضع بالشأم، وعانة قرية على الفرات فوق هيت). وشبامٌ: حَيٌّ من هَمْدان. وفي الصحاح: الشِّبامُ حيّ من العرب. وشِبامٌ: اسم جَبَلٍ.

##### Türkçe

**الشَّبَمُ**, harekeli olarak: soğukluk. İbn Sîde: **الشَّبَمُ** suyun soğukluğudur.

Denir ki: **ماءٌ شَبِمٌ** ve **مطر شَبِمٌ** ve **غَداةٌ ذاتُ شَبَمٍ**; ve su **شَبِمَ** olmuştur
kesre ile; artık o **شَبِمٌ**’dir. Ve **ماء شَبِمٌ**: soğuk. Cerîr’in hadisinde: suyun hayırlısı
**الشَّبِمُ**’dir, yani soğuk; ve **بالسين والنون** ile rivayet olunur, ve daha önce geçti. Fâtıma’nın evliliğinde, ona selâm olsun:
Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onun yanına **غَداةٍ شَبِمَةٍ**’de girdi; ve
Ka‘b b. Züheyr’in kasidesinde:
شُجَّتْ بذي شَبمٍ من ماءِ مَحْنِيةٍ
صافٍ بأَبْطَحَ، أَضحى وهو مَشْمُول
**الباء**’nın kesresi ve fethasıyla, isim ve masdar üzere rivayet olunur; ve onun sözü:
وقد شَبَّهُوا العِيرَ أَفْراسَنا،
فقد وَجَدُوا مَيْرهم ذا شَبَمْ
Der ki: Atlarımızı gelmekte görünce onu, kendilerine azık taşıyan bir kervan sandılar; artık
o azığı soğuk buldular; çünkü o zehir ve silahtı; ve zehir ile silah
soğuktur; ve denildi ki: **الشَّبَمُ** burada
(* Sözü: “ve denildi ki **الشبم** burada” yani beyitte; ve belki
**ذا شبم** **الباء**’nın kesresiyle de rivayet olunmuştur
çünkü o, tekmîlede olduğu üzere ölüm mânâsında olandır). ölümdür; çünkü diri, öldüğü zaman soğur,
ve Araplar zehire **شَبِماً** ve ölüme **شَبِماً** derler
onun soğukluğu sebebiyle. Ve **ابْنةِ الخُسِّ**’e denildi: şeylerin en lezzetlisi nedir? Dedi ki: semiz bir deve eti,
soğuk bir sabah vaktinde, keskin bıçaklarla, çabuk kaynayan tencerelerde;
soğuk bir sabah vaktinde demek istedi; ve **الشِّفارُ الخَذِمَةُ**: kesici olan; ve **القُدُور الهَزِمَةُ**:
çabuk kaynayan. Ebû Amr: **الشَّبِمُ** o kimsedir ki soğuğu
açlıkla birlikte bulur; ve Humeyd b. Sevr için inşad etti:
بعَيْنَيْ قُطامِيٍّ نَما فوق مَرْقَبٍ،
غَذا شَبِماً يَنْقَضُّ بين الهَجارِسِ
Ve **بقرة شَبِمَةٌ**: semiz; Sa‘leb’den; bilinen ise **سَنِمةٌ**’dir.

Ve **الشِّبامُ**: bir çubuktur; oğlağın yanaklarında enlemesine konur; onunla ensesi tarafından bağlanır ki emmesin; artık o **مَشْبُومٌ**’dur; ve onu **شَبَمَها** ve **شَبَّمَها** yaptı; ve Adiyy dedi ki:
ليس للمَرْءِ عُصْرَةٌ من وِقاع الـ
ـدَّهْرِ تُغْني عنه شِبامَ عَناقِ
Ve **أَسَدٌ مُشَبَّمٌ**: ağzı bağlanmış. Ve meselde: karganın sesinden korkarsın
ve **الأَسَدَ المُشَبَّم**’i parçalarsın; dedi ki: Bu meselin aslı şudur: bir kadın
**أَسَداً مُشَبَّماً** parçaladı ve bir karganın sesini işitti de korktu; böylece bu,
küçük şeyden ürken, hâlbuki büyük olana karşı cüretkâr olan herkes için
mesel olarak vuruldu.

İbnü’l-A‘râbî: **البُرْقُع**’ın başına **الصَّوْقَعَةُ** denir; ve
**البُرْقُعِ**’ın gözünün avucuna **ا لضِّرْسُ**; ve onun ipine **الشِّبامانِ**; İbn Sîde: ve **الشِّبامانِ**,
**البُرْقُع**’ta iki iptir; kadın onu onlarla ensesinde sıkar. Ve **الشَّبامُ**, şîn’in fethasıyla:
kınanın rengi onunla tutuşturulan bir bitkidir; Ebû Hanîfe’den; ve inşad etti:
على حين أَن شابَتْ، ورَقَّ لرأْسِها
شَبامٌ وحِنَّاءٌ معاً وصَبِيبُ
Ve **شَبامٌ**: Yemen’den bir kabiledir
(* Sözü: “**وشبام حي من اليمن**” asılda
tehzîb nüshası gibi şîn’in fethasıyla ضبط edilmiştir; ve sözü: “**وشبام حي من همدان**” asılda
ve muhkem’de şîn’in fethasıyla ضبط edilmiştir; ve sözü: “**وفي الصحاح الشبام إلخ**” asılda sahâh gibi şîn’in kesresiyle
ضبط edilmiştir; ve kāmûs’ta tekmîle gibi şîn’in kesresiyle hepsinde; ve tekmîlede
Hâris b. Hılze için inşad etti:
فما ينجيكم منا شبام * ولا قطن ولا أهل الحجون
Ve dedi ki: **شبام** ve **قطن** iki dağdır. Ve İbn Habîb dedi ki: **شبام** Yemen’de Hemdân dağıdır; ve Ebû
Ubeyde dedi ki: İmruülkays’ın sözünde **شبام**:
أنف كلون دم الغزال معتق * من خمر عانة أو كروم شبام
Şam’da bir yerdir; ve **عانة** Fırat üzerinde Hît’in üstünde bir köydür). Ve **شبامٌ**: Hemdân’dan
bir kabiledir. Ve Sahâh’ta: **الشِّبامُ** Araplardan bir kabiledir. Ve **شِبامٌ**: bir dağın adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ب م * * الشَّبَمُ * بفتحتين البرد وقد * شَبِمَ * الماء من باب طرب فهو * شَبِمٌ

##### Türkçe

* ش ب م * * **الشَّبَمُ** * iki fetha ile: soğukluk; ve su **شَبِمَ** (طرب bâbından) olur; o hâlde o **شَبِمٌ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الشَّبَمُ مُحَرَّكَةً : البَرْدُ ) ، وفي | المحكم : بَرْدُ الماءِ ، ( وقد شَبِم ) | الماءُ ( كَفَرِح ) : بَرَدَ فهو شَبِمٌ ، | ومنه حَدِيثُ جَرِير :   خَيْرُ الماءِ | الشَّبِم   ، ويروى : بالسِّين | والنُّون ، وقد تَقَدَّم . وفي زَواجِ | فاطِمَةَ رَضِيَ اللهُ تَعالى عنها : | | دَخَل عليها رَسولُ اللهِ [ & ] | في غَداةٍ شَبِمَةٍ   ، أي | بارَدَة . ومنه قَولُ ابنَةِ الخُسّ ، وقد | قِيلَ لها :   ما أَطْيَبُ الأَشْياءِ ؟ | فقالت : لَحْمً جَزُورٍ سَنِمَة ، في | غَداةٍ شَبِمَةٍ ، بِشِفارٍ خَذَمَةٍ ، في قُدورٍ | هَزَمَة   . وفي قَصَيد كَعْبِ بنِ زُهَيْر : | % ( شُجَّت بِذِي شَبِمٍ من ماءِ مَحْنِيَةٍ % | صافٍ بأَبْطَحَ أضْحَى وهو مَشْمُول ) % | | يُرْوى بِكَسْر البَاءِ وَفَتْحها على | الاسْمَِ والمَصْدر . | | ( والشَّبِم كَكَتِفٍ : البَرْدانُ ، أو ) | الذي يَجِد البَرْد ( مع جُوعٍ ) ، قاله | أَبُو عَمْرٍ و ، وأنشد لحُمَيْدِ بنِ ثُوْر : | % ( بعَيْنَي قُطَامِيٍّ نما فوقَ مَرْقَبٍ % | غدا شَبِمًا يَنقَضُّ بَيْنَ الهَجارِسِ ) % | | ( و ) قَولُ الشَّاعر : | % ( وقد شَبَّهُوا العِيرَ أَفراسَنَا % | فقد وَجَدُوا مَيْرَهم ذا شَبَمْ ) % | | يقال : هو ( المَوْتُ . و ) يُقالُ : هو | ( السَّمّ لِبَرْدِهِما ) . يقول : لما رَأَوا |

| خَيْلَنا مُقْبِلَة ظَنُّوها عِيراً تَحْمل إليهم | مَيْراً ، فقد وَجَدُوا ذلِك المَيْر بَارِداً | لأَنَّه كان سَمًّا أو موتاً . | | ( وبقرة شَبِمَة كَفَرِحَة : سَمِينَةٌ ) ، | عن ثَعْلب ، والمعروف سَنِمة بالنُّونِ | والسِّين . | | ( و ) الشَّبام ( كسَحابٍ : نَبْت ) | يُشَبُّ به لَونُ الحِنَّاءِ ، عن أَبِي | حَنِيفَة ، وأنشد : | % ( على حِينَ أَنْ شابَتْ وَرَقَّ لِرَأْسِها % | شَبامٌ وحِنَّاء مَعاً وَصَبِيبُ ) % | | ( و ) الشِّبامُ ( كَكِتاب : عُودٌ يُعرَّض | في فَمِ الجَدْي ) . وفي المُحْكَم : في | شِدْقَي السَّخْلَة يُوثَقُ به من قِبَلِ | قَفَاه ( لِئَلاّ يَرْتَضِع أُمَّه ) ، فهو | مَشْبُوم ، وقد شَبَمَها ، وقال عَدِيّ : | % ( لَيْسَ لِلْمَرء عُصْرةٌ من وِقاع الدَّهْرِ % | يُغْنِي عنه شِبامَ عَناقِ ) % | | ( كالشَّبَمّ كَخِدَبٍّ ) . | | ( و ) بنو شِبام : ( حَيٌّ ) من هَمْدان من | اليَمَن ، وهم بَنُو عَبْدِ الله بنِ أَسْعَدَ بنِ | جُشَم بنِ حَاشِد . ( و ) أيضاً : ( ع | بالشَّام و ) أيضاً : ( جَبَلٌ لهَمْدان | باليَمَن ) ، وبه سُمِّيت القَبِيلَةُ | المَذْكُورة من هَمْدان لِنُزُلِهِم به ، قالَهُ | اْبنُ الكَلْبِيّ ، وقال الهَمْدانِيُّ : | وَبَعْضُهم يَقُوله بالفَتْح ، وليس | يُعرَف . ( و ) أيضاً : ( دلحِمْيَر | بِجَنْب ) ، وفي نسخة تَحْت ( جبل | كَوْكَبَان ، و ) أيضاً : ( دلِبَنِي حَبِيب عند | ذَمَرْمَرْ ، و ) أيضاً : ( د في حَضْرَمَوْتَ ) ، | ومنه شَيخُنا العَلاَّمة الصُّوفِي أَبو عَبْدِ الله | مُحَمَّدُ بنُ زين باسميط الشّبامِيّ ، أخذ | عالياً عن سَيِّدي عبد الله باعلوي | الحدّاد الحُسَيْنِيّ . | | ( و ) الشِّبَامَانِ : ( خَيْطان في البُرقُع |

| تَشُدُّه المرأَةُ بِهِما إلى قَفاهَا ) . وقال | اْبنُ الأعرابيّ : يقال لرأس البُرْقُعِ | الصَّوْقَعَة ، ولَكفِّ عَيْنِ البُرْقُع | الضِّرْس ، ولخَيْطِه الشِّبامَانِ . | | ( وشَبَم الجَدْيَ ، وشَبَّمَه ) تَشْبِيماً : | ( جَعَل الشِّبام في فِيهِ ) ، وهو العُودُ | الذي يُعرَّض في فَمِ الجَدْي ، ( ومنه ) | المَثَل : ( تَفْرَقُ من صَوْتِ الغُراب | وتَفْرِسُ ) ، كذا في النُّسخ ، وفي | اللسان : وتَفْتَرِس ( الأَسَدُ المُشَبَّم ) | أي : مَشْدُودَ الفَمِ . ( يُضْرَب ) هذَا | ( لِمَنْ يَخاف ) من الشَّيء ( الحَقِير و ) | هو ( يُقدِمُ على ) الأَمرِ ( الخَطِير ) . | ( و ) أَصْلُ ( ذلِكَ أَنَّ اْمرَأَةً اْفْتَرَسَت | أَسداً ) مُشَبَّما ، ( ثم سَمِعَت صَوْتَ | غُراب ففَزِعَت ) وفَرِقَت ، فَضُرِب | ذلِك مَثَلاً . | | [ ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | مَطَر شَبِم كَكَتِف : بَارِدٌ | | والشِّبِمُ أَيْضاً : السِّلاحُ لِكَوْنه | بَارِداً ، وبه فُسِّر قَولُ الشَّاعِر : | وقد شَبَّهُوا العِيرَ أَفراسَنا | الخ . |

##### Türkçe

( **الشَّبَمُ** muharrake olarak: soğuk ) ; ve **المحكم**’de: suyun soğuğu. ( Ve gerçekten **شَبِم** ) su ( **كَفَرِح** gibi ): soğudu; artık o **شَبِمٌ**’dir. Ve ondan **جَرِير** hadisi: “Suyun hayırlısı **الشَّبِم**’dir”; ve **بالسِّين والنُّون** ile de rivayet olunur; ve gerçekten (bu) daha önce geçti. Ve **فاطِمَةَ**’nin -Allah Teâlâ ondan razı olsun- evlenmesinde:
Resûlullah [ & ] ona **غَداةٍ شَبِمَةٍ**’de girdi; yani: soğuk. Ve ondan **ابنَةِ الخُسّ**’un sözü; ve ona denilmişti: “Eşyânın en hoşu hangisidir?” O da dedi ki: “**جَزُورٍ سَنِمَة**’nin eti; **غَداةٍ شَبِمَةٍ**’de; **بِشِفارٍ خَذَمَةٍ** ile; **في قُدورٍ هَزَمَة** içinde.” Ve **كَعْبِ بنِ زُهَيْر**’in kasidesinde:
% ( شُجَّت بِذِي شَبِمٍ من ماءِ مَحْنِيَةٍ %
صافٍ بأَبْطَحَ أضْحَى وهو مَشْمُول ) %

İsim ve masdar üzere **البَاءِ**’nin kesri ve fethiyle rivayet olunur.

( Ve **الشَّبِم** **كَكَتِفٍ** gibi: **البَرْدانُ**; yahut ) ( açlık ile birlikte ) soğuğu bulan kimse; bunu **أَبُو عَمْرٍ** söyledi; ve **حُمَيْدِ بنِ ثُوْر**’dan inşâd etti:
% ( بعَيْنَي قُطَامِيٍّ نما فوقَ مَرْقَبٍ %
غدا شَبِمًا يَنقَضُّ بَيْنَ الهَجارِسِ ) %

( Ve ) şairin sözü:
% ( وقد شَبَّهُوا العِيرَ أَفراسَنَا %
فقد وَجَدُوا مَيْرَهم ذا شَبَمْ ) %

Denilir: o ( **المَوْتُ** )tur. ( Ve ) denilir: o ( **السَّمّ لِبَرْدِهِما** )dır. Diyor ki: bizim atlarımızı gelmekte gördüklerinde onu kendilerine azık taşıyan bir yaban eşeği sandılar; artık o azığı soğuk buldular; çünkü o zehir yahut ölüm idi.

( Ve **بقرة شَبِمَة كَفَرِحَة** gibi: semiz ) ; **ثَعْلب**’dan. Ve bilinen, **بالنُّونِ والسِّين** ile **سَنِمة**’dir.

( Ve ) **الشَّبام** ( **كسَحابٍ** gibi: bir bitki ) ; **الحِنَّاءِ**’nın rengi onunla tutuşturulur; **أَبِي حَنِيفَة**’den. Ve inşâd etti:
% ( على حِينَ أَنْ شابَتْ وَرَقَّ لِرَأْسِها %
شَبامٌ وحِنَّاء مَعاً وَصَبِيبُ ) %

( Ve ) **الشِّبامُ** ( **كَكِتاب** gibi: bir çubuk; oğlağın ağzına enlemesine konur ). Ve **المُحْكَم**’de: oğlağın iki çene yanında; ensesi tarafından onunla bağlanır ( annesini emmesin diye ); artık o **مَشْبُوم**’dur; ve gerçekten onu **شَبَمَها**. Ve **عَدِيّ** dedi:
% ( لَيْسَ لِلْمَرء عُصْرةٌ من وِقاع الدَّهْرِ %
يُغْنِي عنه شِبامَ عَناقِ ) %

( **كالشَّبَمّ كَخِدَبٍّ** ).

( Ve ) **بنو شِبام**: Yemen’den Hemdân’dan bir (kabile)dir; ve onlar **عَبْدِ الله بنِ أَسْعَدَ بنِ جُشَم بنِ حَاشِد**’in oğullarıdır. ( Ve ) ayrıca: Şam’da bir (yer). ( Ve ) ayrıca: Yemen’de Hemdân’a ait bir (dağ); ve onunla, oraya inmeleri sebebiyle Hemdân’dan zikredilen kabile adlandırıldı; bunu **اْبنُ الكَلْبِيّ** söyledi. Ve **الهَمْدانِيُّ** dedi: “Ve bazısı onu fetih ile söyler; ve bilinmez.” ( Ve ) ayrıca: **دلحِمْيَر بِجَنْب**’de bir (yer). Ve bir nüshada: ( **جبل كَوْكَبَان**’ın altında ). ( Ve ) ayrıca: **دلِبَنِي حَبِيب عند ذَمَرْمَرْ**’de bir (yer). ( Ve ) ayrıca: **د في حَضْرَمَوْتَ**’ta bir (yer). Ve ondan şeyhimiz, sûfî allâme **أَبو عَبْدِ الله مُحَمَّدُ بنُ زين باسميط الشّبامِيّ**; **سَيِّدي عبد الله باعلوي الحدّاد الحُسَيْنِيّ**’den âlî olarak aldı.

( Ve ) **الشِّبَامَانِ**: ( burka‘da iki ip; kadın onunla onu ensesine bağlar ). **اْبنُ الأعرابيّ** dedi: burka‘ın başına **الصَّوْقَعَة** denilir; burka‘ın gözünün avucuna **الضِّرْس**; ve onun ipine **الشِّبامَانِ**.

( Ve **شَبَم الجَدْيَ** ve **شَبَّمَه** ) **تَشْبِيماً**: ( onun ağzına **الشِّبام**’ı koydu ); ve o, oğlağın ağzına enlemesine konulan çubuktur. ( Ve ondan ) mesel: ( **تَفْرَقُ من صَوْتِ الغُراب وتَفْرِسُ** ); nüshalarda böyle. Ve **اللسان**’da: **وتَفْتَرِس** ( **الأَسَدُ المُشَبَّم** ); yani: ağzı bağlanmış. Bu ( darb olunur ) ( hakir şeyden korkan kimse için; ve ) o ( tehlikeli işe girişir ). ( Ve ) bunun aslı: ( bir kadının **مُشَبَّما** bir aslanı parçalaması ); sonra ( bir karganın sesini işitti de ürktü ) ve korktu; böylece o mesel darb olundu.

[ Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**مَطَر شَبِم كَكَتِف**: soğuk.

Ve **الشِّبِمُ** dahi: silah; soğuk oluşu sebebiyle. Ve onunla şairin sözü tefsir edildi:
وقد شَبَّهُوا العِيرَ أَفراسَنا
الخ . ]

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَبِمَ
1 شَبِمَ ذ , (S, K,) aor. شَبَمَ , (K,) inf. n. شَبَمٌ, (TA,) It was, or became, cold; (S, K;) said of water. (S.) -A2- شَبَمَ الجَدْىَ, (K,) aor. شَبُمَ , inf. n. شَبْمٌ, (TK,) He put the شِبَام [q. v.] in the mouth of the kid; as also ↓ شبّمهُ, (K,) inf. n. تَشْبِيمٌ. (TA.)

2 شَبَّمَ see what next precedes.

شَبَمٌ
شَبَمٌ ذ Cold, or coldness; (S, Msb, K;) accord. to the M, of water: (TA:) but one says غَدَاةٌ ذَاتُ شَبَم ٍ [A morning having coldness]: (S:) and يَوْمٌ ذُو شَبَم ٍ A day having coldness. (Msb.) ― -b2- Jureybeh Ibn-El-Ashyam El-Fak'asee says,
وَقَدْ شَبَّهُوا العِيرَ أَفْرَاسَنَا
فَقَدْ وَجَدُوا مَيْرَهَا ذَا شَبَمْ
[And they likened our horses to the camels carrying provision of corn; but they found their provision to be something having coldness]; meaning, accord. to Aboo-Riyásh, that they found death; for death is cold; and poison also is cold: but there is another reading, accord. to which the last word is بَشَمْ, meaning “heaviness,” such as results from food. (Ham p. 363.) See also the next paragraph.

شَبِمٌ
شَبِمٌ ذ Cold, as an epithet, (S, Msb, TA,) applied to water, (S, TA,) and to rain; and one says غَدَاةٌ شَبِمَةٌ, meaning A cold morning. (TA.) [And] Feeling cold: (K:) or feeling cold together with hunger. (AA, S, K.) ― -b2- Also A weapon, or weapons; as being cold: and such has been said to be the meaning [of ↓ ذَا شَبَمْ] in the verse cited above. (TA.) ― -b3- And Death; because of its coldness: ― -b4- and Poison; for the same reason. (K. [But see the verse cited above, and the explanation of it.]) -A2- And بَقَرَةٌ شَبِمَةٌ A fat ox or cow, or beast of the bovine kind: (K, TA:) but the epithet commonly known is سَنِمَةٌ, [meaning “having a large hump,”] with س and ن. (TA.)

شِبَمٌّ
شِبَمٌّ ذ : see شِبَامٌ.

شَبَامٌ
شَبَامٌ ذ A certain plant, (AHn, K,) resembling in colour the حِنَّآء [q. v.]. (AHn, TA.)

شِبَامٌ
شِبَامٌ ذ A piece of wood which is put crosswise in the mouth of a kid, (S, K, TA,) or, as in the M, in the two sides of the mouth of a kid or lamb, and tied behind its head, (TA,) in order that it may not suck its mother; (S, K;) as also ↓ شِبمَ: (K:) and so حِشَاكٌ. (IDrd and S in art. حشك.) ― -b2- Also, (K,) or the dual, شِبَامَانِ, (S, TA,) Two threads, or strings, attached to the [kind of face-veil called] بُرْقُع, by which the woman [draws and] binds [the two upper corners of] it to the back of her head: (S, K:) [also called ثِبَاتٌ:] pl. شُبُمٌ. (O in art. سنبك.)

مُشَبَّمٌ
مُشَبَّمٌ ذ : see the following paragraph. Applied to a lion, it means Having his mouth tied, or bound; from شِبَامٌ in the former of the senses expl. above: (Meyd, TA:) thus in the following prov.:
تَفْرَقُ مِنْ صَتِ الغُرَا
بِ وَتَفْرِسُ الأَسَدَ المُشَبَّمْ
[She is frightened at the cry of the crow, or raven, and breaks the neck of the lion whose mouth is tied]: (Meyd, K, TA:) or, accord. to another relation, المُشَتَّم, [meaning “ the grimfaced, ”] from شَتَامَةُ الوَجْهِ: (Meyd:) a saying originating from the fact of a woman's breaking the neck of a lion, and then hearing the cry of a crow, or raven, and being frightened: applied to him who advances boldly to undertake that which is of high account, [or attended with peril,] and fears that which is contemptible. (Meyd, K.)

مَشْبُومٌ
مَشْبُومٌ ذ [and ↓ مُشَبَّمٌ] A kid, or lamb, having the piece of wood called شِبَام put into its mouth and tied behind its head, in order that it may not suck its mother. (TA.)

##### Türkçe

شَبِمَ
1 **شَبِمَ** **ذ** , (S, K,) muzâri‘ı **شَبَمَ** , (K,) mastar ismi **شَبَمٌ**, (TA,) Soğuk oldu, yahut soğuklaştı; (S, K;) su hakkında söylenir. (S.) -A2- **شَبَمَ** **الجَدْىَ**, (K,) muzâri‘ı **شَبُمَ** , mastar ismi **شَبْمٌ**, (TK,) Oğlağın ağzına **شِبَام** [bkz.] koydu; bunun gibi ↓ **شبّمهُ**, (K,) mastar ismi **تَشْبِيمٌ**. (TA.)

2 **شَبَّمَ** bir öncekinin hemen ardından gelen şeye bak.

شَبَمٌ
**شَبَمٌ** **ذ** Soğuk, yahut soğukluk; (S, Msb, K;) M’ye göre suya nispetle: (TA:) fakat şöyle denir: **غَدَاةٌ ذَاتُ شَبَم ٍ** [soğukluğu olan bir sabah]: (S:) ve **يَوْمٌ ذُو شَبَم ٍ** soğukluğu olan bir gün. (Msb.) ― -b2- Cüreybeh İbnü’l-Eş‘yam el-Fak‘asî der ki,
وَقَدْ شَبَّهُوا العِيرَ أَفْرَاسَنَا
فَقَدْ وَجَدُوا مَيْرَهَا ذَا شَبَمْ
[Ve bizim atlarımızı azık taşıyan develere benzettiler; fakat onun azığını soğukluğu olan bir şey buldular]; yani, Ebû-Riyâş’a göre, ölümü buldular; çünkü ölüm soğuktur; zehir de soğuktur: fakat başka bir kıraat daha vardır; ona göre son kelime **بَشَمْ**’dir; “ağırlık” demektir; yemeğin neticesi olan gibi. (Ham s. 363.) Bir sonraki paragrafa da bak.

شَبِمٌ
**شَبِمٌ** **ذ** Soğuk, bir sıfat olarak, (S, Msb, TA,) suya, (S, TA,) ve yağmura uygulanır; ve **غَدَاةٌ شَبِمَةٌ** denir; manası: soğuk bir sabah. (TA.) [Ve] Üşüyen: (K:) yahut açlıkla birlikte üşüyen. (AA, S, K.) ― -b2- Ayrıca bir silah, yahut silahlar; soğuk olmak itibarıyla: ve bunun, yukarıda zikredilen beyitteki [↓ **ذَا شَبَمْ**] manası olduğu söylenmiştir. (TA.) ― -b3- Ve Ölüm; soğukluğu sebebiyle: ― -b4- ve Zehir; aynı sebeple. (K. [Fakat yukarıda zikredilen beyte ve onun açıklamasına bak.]) -A2- Ve **بَقَرَةٌ شَبِمَةٌ** semiz bir öküz yahut inek, yahut sığır cinsinden bir hayvan: (K, TA:) fakat yaygın bilinen sıfat **سَنِمَةٌ**’dir, [manası “büyük hörgüçlü,”] **س** ve **ن** ile. (TA.)

شِبَمٌّ
**شِبَمٌّ** **ذ** : **شِبَامٌ**’a bak.

شَبَامٌ
**شَبَامٌ** **ذ** Belli bir bitki, (AHn, K,) renkçe **حِنَّآء**’a [bkz.] benzeyen. (AHn, TA.)

شِبَامٌ
**شِبَامٌ** **ذ** Oğlağın ağzına enlemesine konulan bir tahta parçası, (S, K, TA,) yahut M’de olduğu üzere, oğlağın yahut kuzunun ağzının iki yanına (konulup) başının arkasından bağlanan, (TA,) anasını emmemesi için; (S, K;) bunun gibi ↓ **شِبمَ**: (K:) ve böylece **حِشَاكٌ**. (IDrd ve S, md. **حشك**.) ― -b2- Ayrıca, (K,) yahut ikili olarak, **شِبَامَانِ**, (S, TA,) [**بُرْقُع** denilen yüz örtüsü türüne] iliştirilen iki iplik yahut iki bağ; kadın onunla onu [çekip] başının arkasına [iki üst köşesini] bağlar: (S, K:) [**ثِبَاتٌ** da denir:] çoğulu **شُبُمٌ**. (O, md. **سنبك**.)

مُشَبَّمٌ
**مُشَبَّمٌ** **ذ** : bir sonraki paragrafa bak. Aslana uygulanınca, Ağzı bağlanmış yahut bağlanıp tutturulmuş demektir; yukarıda açıklanan manalardan birincisindeki **شِبَامٌ**’dan: (Meyd, TA:) böylece şu darbımeselde:
تَفْرَقُ مِنْ صَتِ الغُرَا
بِ وَتَفْرِسُ الأَسَدَ المُشَبَّمْ
[Karganın yahut kuzgunun sesinden korkar da, ağzı bağlanmış aslanın boynunu kırar]: (Meyd, K, TA:) yahut başka bir rivayete göre, **المُشَتَّم**, [manası “suratı asık,”] **شَتَامَةُ الوَجْهِ**’den: (Meyd:) bir kadının bir aslanın boynunu kırması, sonra bir karganın yahut kuzgunun sesini işitip korkması vakıasından doğmuş bir sözdür: değeri yüksek olanı [yahut tehlike ile birlikte olanı] üstlenmek için cesaretle ileri atılan, ve değersiz olandan korkan kimseye uygulanır. (Meyd, K.)

مَشْبُومٌ
**مَشْبُومٌ** **ذ** [ve ↓ **مُشَبَّمٌ**] Ağzına **شِبَام** denilen tahta parçası konulup başının arkasından bağlanan, anasını emmemesi için, bir oğlak yahut kuzu. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَبَمَ
شَبَمَ U ( n. ac. شَبْم 1 ),
a.  Gagged, muzzled ( kid ).

شَبِمَ
شَبِمَ A ( n. ac. شَبَم 4 ),
a.  Was cold, chilly.

شَبَّمَ
شَبَّمَ II ,
a.  Gagged.

شَبَم
شَبَم 4 ,
a.  Cold, coldness.

شَبِم
شَبِم 5 ,
a.  Cold, chilly.

شَبِمَة
شَبِمَة 5t ,
a.  Fat.

شِبَمّ
شِبَمّ 12 ,
a.  see 23 (a) .

شِبَاْم
شِبَاْم 23 ,
a.  Gag, muzzle.

b.  String of a veil.

##### Türkçe

شَبَمَ
**شَبَمَ** U (n. ac. **شَبْم** 1),
a.  (oğlak) **gagged, muzzled**: ağzı tıkanmış, ağızlık vurulmuş.

شَبِمَ
**شَبِمَ** A (n. ac. **شَبَم** 4),
a.  Soğuk oldu, üşüdü.

شَبَّمَ
**شَبَّمَ** II,
a.  Ağzını tıkadı, ağızlık vurdu.

شَبَم
**شَبَم** 4,
a.  Soğuk, soğukluk.

شَبِم
**شَبِم** 5,
a.  Soğuk, üşümüş.

شَبِمَة
**شَبِمَة** 5t,
a.  Şişman.

شِبَمّ
**شِبَمّ** 12,
a.  23 (a)’ya bak.

شِبَاْم
**شِبَاْم** 23,
a.  Ağız tıkacı, ağızlık.

b.  Örtünün ipi.
