# شبه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شبه

الشِّبْهُ والشَّبَهُ والشَّبِيهُ: المِثْلُ، والجمع أَشْباهٌ. وأَشْبَه الشيءُ الشيءَ: ماثله. وفي المثل: مَنْ أَشْبَه أَباه فما ظَلَم. وأَشْبَه الرجلُ أُمَّه: وذلك إذا عجز وضَعُفَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِ،
من عِظَمِ الرأْسِ ومن خرْطُمِّهِ
أَراد من خُرْطُمِهِ، فشدد للضرورة، وهي لغة في الخُرْطُوم، وبينهما شَبَه بالتحريك، والجمع مَشَابِهُ على غير قياس، كما قالوا مَحاسِن ومَذاكير. وأَشْبَهْتُ فلاناً وشابَهْتُه واشْتَبَه عَلَيَّ وتَشابَه الشيئانِ واشْتَبَها: أَشْبَهَ كلُّ واحدٍ صاحِبَه. وفي التنزيل: مُشْتَبِهاً وغَيْرَ مُتَشابه. وشَبَّهه إِياه وشَبَّهَه به مثله. والمُشْتَبِهاتُ من الأُمور: المُشْكِلاتُ. والمُتَشابِهاتُ: المُتَماثِلاتُ. وتَشَبَّهَ فلانٌ بكذا. والتَّشْبِيهُ: التمثيل. وفي حديث حذيفة: وذَكَر فتنةً فقال تُشَبَّهُ مُقْبِلَةً وتُبَيِّنُ مُدْبِرَةً؛ قال شمر: معناه أَن الفتنة إذا أَقبلت شَبَّهَتْ على القوم وأَرَتْهُمْ أَنهم على الحق حتى يدخلوا فيها ويَرْكَبُوا منها ما لا يحل، فإذا أَدبرت وانقضت بانَ أَمرُها، فعَلِمَ مَنْ دخل فيهاأَنه كان على الخطأ. والشُّبْهةُ: الالتباسُ. وأُمورٌ مُشْتَبِهةٌ ومُشَبِّهَةٌ
(* قوله ومشبهة» كذا ضبط في الأصل والمحكم، وقال المجد:
مشبهة كمعظمة): مُشْكِلَة يُشْبِهُ بعضُها بعضاً؛ قال:
واعْلَمْ بأَنَّك في زَما
نِ مُشَبِّهاتٍ هُنَّ هُنَّهْ
وبينهم أَشْباهٌ أَي أَشياءُ يتَشابهون فيها. وشَبَّهَ عليه: خَلَّطَ عليه الأَمْرَ حتى اشْتَبه بغيره. وفيه مَشابهُ من فلان أَي أَشْباهٌ، ولم يقولوا في واحدته مَشْبَهةٌ، وقد كان قياسه ذلك، لكنهم اسْتَغْنَوْا بشَبَهٍ عنه فهو من باب مَلامِح ومَذاكير؛ ومنه قولهم: لم يَسْرِ رجلٌ قَطُّ ليلةً حتى يُصْبِحَ إلا أَصْبَح وفي وجهه مَشابِهُ من أُمِّه. وفيه شُبْهَةٌ منه أَي شَبَهٌ. وفي الحديث الدِّياتِ: دِيَةُ شِبْهِ العَمْدِ أَثْلاثٌ؛ هو أَن ترمي إِنساناً بشيءٍ ليس من عادته أَن يَقْتُل مِثْلُه، وليس من غَرَضِكَ قتله، فيُصادِفَ قَضاءً وقَدَراً فيَقَعَ في مَقْتَلٍ فيَقْتُل، فيجب فيه الديةُ دون القصاص. ويقال: شَبَّهْتُ هذا بهذا، وأَشْبَه فلانٌ فلاناً. وفي التنزيل العزيز: منه آياتٌمُحْكَماتٌ
هُنَّ أُمُّ الكتاب وأُخَرُ مُتَشابِهاتٌ؛ قيل: معناه يُشْبِهُ بعضُها بعضاً. قال أَبو منصور: وقد اختلف المفسرون في تفسير قوله وأُخر متشابهات، فروي عن ابن عباس أَنه قال: المتشابهات الم الر، وما اشْتَبه على اليهود من هذه ونحوها. قال أَبو منصور: وهذا لو كان صحيحاً ابن عباس كان مُسَلَّماً له، ولكن أَهل المعرفة بالأَخبار وَهَّنُوا إسْنادَه، وكان الفراء يذهب إلى ما روي عن ابن عباس، وروي عن الضحاك أَنه قال: المحكمات ما لم يُنْسَخْ، والمُتَشابِهات ما قد نسخ. وقال غيره: المُتَشابِهاتُ هي الآياتُ التي نزلت في ذكر القيامة والبعث ضَرْبَ قَوْلِه: وقال الذين كفروا هل نَدُلُّكُمْ على رجل يُنَبِّئُكم إذا مُزِّقْتُمْ كُلَّ ممَزَّقٍ إنَّكم لفي خَلْقٍ جديد أَفْتَرى على الله كَذِباً أَم به جِنَّةٌ، وضَرْبَ قولِه: وقالوا أَئِذا مِتْنا وكنا تُراباً وعِظاماً أَئنا لمَبْعُوثون أَو آباؤُنا الأَوَّلونَ؛ فهذا الذي تشابه عليهم، فأَعْلَمهم الله الوَجْهَ الذي ينبغي أَن يَسْتَدِلُّوا به على أَن هذا المُتَشابِهَ عليهم كالظاهر لو تَدَبَّرُوه فقال: وضَرَب لنا مثلاً ونَسِيَ خَلْقَه قال من يُحْيِي العِظامَ وهي رَمِيمٌ
قل يُحْيِيها الذي أَنْشأَها أَوَّلَ مرَّةٍ وهو بكل خَلْقٍ عليم الذي جَعَلَ لكم من الشَّجر الأَخضَرِ ناراً فإذا أَنتم منه تُوقِدُون، أَوَلَيْس الذي خلق السموات والأَرض بقادر على أَن يَخْلُق مثلهم؛ أَي إذا كنتم أَقررتم بالإِنشاء والابتداء فما تنكرون من البعث والنُّشور، وهذا قول كثير من أَهل العلم وهو بَيِّنٌ واضح، ومما يدل على هذا القول قوله عز وجل: فيَتَّبِعُونَ ما تَشابَه منه ابْتِغاء الفِتْنة وابتغاء تَأْويله؛ أَي أَنهم طلبوا تأويل بعثهم وإِحيائهم فأَعلم الله أَن تأْويل ذلك ووقته لا يعلمه إلا الله عز وجل، والدليل على ذلك قوله: هل يَنْظُرون إلا تأْويلَه يومَ يأْتي تأْويلُه؛ يريد قيام الساعة وما وُعِدُوا من البعث والنشور، والله أَعلم. وأَما قوله: وأُتُوا به مُتَشابهاً، فإن أَهل اللغة قالوا معنى مُتَشابهاً يُشْبِهُ بعضُه بعضاً في الجَوْدَة والحُسْن، وقال المفسرون: متشابهاً يشبه بعضه بعضاً في الصورة ويختلف في الطَّعْم، ودليل المفسرين قوله تعالى: هذا الذي رُزِقْنا من قَبْلُ؛ لأَن صُورتَه الصورةُ الأُْولى، ولكنَّ اختلافَ الطعم مع اتفاق الصورة أَبلغُ وأَغرب عند الخلق، لو رأَيت تفاحاً فيه طعم كل الفاكهة لكان نهايةً في العَجَبِ. وفي الحديث في صفة القرآن: آمنوا بمُتَشابهِه واعْمَلُوا بمُحْكَمِه؛ المُتَشابه: ما لم يُتَلَقَّ معناه من لفظه، وهو على ضربين: أَحدهما إذا رُدَّ إلى المُحْكم عُرف معناه، والآخر ما لا سبيل إلى معرفة حقيقته، فالمُتَتَبِّعُ له مُبْتَغٍ للفتنة لأَنه لا يكاد ينتهي إلى شيء تَسْكُنُ نَفْسُه إليه. وتقول: في فلان شَبَهٌ من فلان، وهو شِبْهُه وشَبَهُه وشَبِيهُه؛ قال العجاج يصف الرمل:
وبالفِرِنْدادِ له أُمْطِيُّ،
وشَبَهٌ أَمْيَلُ مَيْلانيُّ
الأُمْطِيُّ: شجر له عِلْكٌ تَمْضَغُه الأَعراب. وقوله: وشَبَهٌ، هو اسم آخر اسمه شَبَهٌ، أَمْيَلُ: قد مال، مَيْلانيُّ: من المَيل. ويروى: وسَبَطٌ أَمْيَلُ، وهو شجر معروف أَيضاً.
حَيْثُ انْحَنى ذو اللِّمَّةِ المَحْنِيُّ
حيث انحنى: يعني هذا الشَّبَه. ذو اللِّمَّةِ: حيث نَمَّ العُشْبُ؛ وشَبَّهه بلِمَّةِ الرأْس، وهي الجُمَّة.
في بَيْضِ وَدْعانَ بِساطٌ سِيُّ
بَيْضُ وَدْعانَ: موضعٌ. أَبو العباس عن ابن الأَعرابي: وشَبَّه الشيءُ إذا أَشْكَلَ، وشَبَّه إذا ساوى بين شيء وشيء، قال: وسأَلته عن قوله تعالى: وأُتُوا به مُتَشابهاً، فقال: ليس من الاشْتِباهِ المُشْكِل إنما هو من التشابُه الذي هو بمعنى الاستواء. وقال الليث: المُشْتَبِهاتُ من الأُمور المُشْكِلاتُ. وتقول: شَبَّهْتَ عليَّ يا فلانُ إذا خَلَّطَ عليك. واشْتَبَه الأَمْرُ إذا اخْتَلَطَ، واشْتَبه عليَّ الشيءُ. وتقول: أَشْبَهَ فلانٌ أَباه وأَنت مثله في الشِّبْهِ والشَّبَهِ. وتقول: إني لفي شُبْهةٍ منه، وحُروفُ الشين يقال لها أَشْباهٌ، وكذلك كل شيء يكونُ سَواءً فإِنها أَشْباهٌ كقول لبيد في السَّواري وتَشْبيه قوائمِ الناقة بها:
كعُقْرِ الهاجِريِّ، إذا ابْتَناهُ،
بأَشْباهٍ خُذِينَ على مِثالِ
قال: شَبَّه قوائم ناقته بالأَساطين. قال أَبومنصور: وغيرُه يَجْعَلُ الأَشباهَ في بيت لبيد الآجُرَّ لأَن لَبِنَها أَشْباهٌ
يُشْبِه بعضُها بعضاً، وإنما شَبَّه ناقته في تمام خَلْقِها وحَصانةِ جِبِلَّتها بقَصْر مبني بالآجر، وجمعُ الشُّبْهةِ شُبَهٌ، وهو اسم من الاشْتِباهِ. روي عن عمر، رضي الله عنه، أنه قال: اللَّيَنُ يُشَبَّهُ عليه (*
قوله «اللين يشبه عليه» ضبط يشبه في الأصل والنهاية بالتثقيل كما ترى، وضبط في التكملة بالتخفيف مبنياً للمفعول). ومعناه أَن المُرْضِعَة إذا أَرْضَعَتْ
غلاماً فإِنه يَنْزِعُ إلى أَخلاقِها فيُشْبِهُها، ولذلك يُختار للرَّضاعِ امرأةٌ
حَسَنَةُ الأَخلاقِ صحيحةُ الجسم عاقلةٌ غيرُ حَمْقاء. وفي الحديث عن زيادٍ السَّهْمِيّ قال: نهى رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، أَن تُسْتَرْضَعَ الحمْقاء فإن اللَّبنَ يُشَبَّه. وفي الحديث: فإن اللبن يَتَشَبَّهُ.والشِّبْهُ والشَّبَهُ: النُّحاس يُصْبَغُ فيَصْفَرُّ. وفي التهذيب: ضَرْبٌ من النحاس يُلْقى عليه دواءٌ
فيَصْفَرُّ. قال ابن سيده: سمي به لأَنه إذا فُعِلَ ذلك به أَشْبَه الذهبَ بلونه، والجمع أَشْباهٌ، يقال: كُوزُ
شَبَهٍ وشِبْهٍ بمعنىً؛ قال المَرَّارُ:
تَدينُ لمَزْرُورٍ إلى جَنْب حَلْقَةٍ،
من الشِّبْهِ، سَوَّاها برِفْقٍ طَبِيبُها
أَبو حنيفة: الشَّبَهُ شجرة كثيرة الشَّوْك تُشْبِهُ السَّمُرَةَ وليست بها. والمُشَبَّهُ: المُصْفَرُّ من النَّصِيِّ. والشَّباهُ: حَبٌّ على لَوْنِ الحُرْفِ يُشْرَبُ للدواء. والشَّبَهانُ: نبت يُشْبِهُ الثُّمام، ويقال له الشَّهَبانُ. قال ابن سيده: والشَّبَهانُ والشُّبُهانُ ضَرْبٌ من العِضاه، وقيل: هو الثُّمامُ، يَمانية؛ حكاها ابن دريد؛ قال رجل من عبد القيس:
بوادٍ يَمانٍ يُنْبِتُ الشَّثَّ صَدْرُهُ،
وأَسْفَلُه بالمَرْخِ والشَّبَهانِ
قال ابن بري: قال أَبو عبيدة البيت للأَحْوَل اليَشْكُري، واسمه يَعْلى، قال: وتقديره وينبت أَسفلُه المَرْخَ؛ على أَن تكون الباء زائدة، وإِن شئت قَدَّرْتَه: ويَنْبُتُ أَسفلُه بالمَرْخِ، فتكون الباء للتعدية لما قَدَّرْتَ الفعل ثلاثيّاً. وفي الصحاح: وقيل الشَّبَهانُ هو الثُّمامُ من الرياحين. قال ابن بري: والشَّبَهُ كالسَّمُرِ كثير الشَّوْكِ.

### Türkçe

**الشِّبْهُ** ve **الشَّبَهُ** ve **الشَّبِيهُ**: benzer; çoğulu **أَشْباهٌ**.

Ve **أَشْبَه** şey, şeye: ona benzedi. Ve meselde: **مَنْ أَشْبَه أَباه فما ظَلَم**.

Ve **أَشْبَه** adam, annesine: bu, aciz kalıp zayıfladığı zaman olur; İbnü’l-A‘râbî’den;

Ve inşad etti:
**أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِ،
من عِظَمِ الرأْسِ ومن خرْطُمِّهِ**

**خُرْطُمِهِ**’den murad etti; zaruret için şeddeli yaptı; bu, **الخُرْطُوم**’da bir lugattır; ve ikisi arasında harekeli olarak **شَبَه** vardır; çoğulu kıyasa aykırı olarak **مَشَابِهُ**’dur; nitekim **مَحاسِن** ve **مَذاكير** dediler. Ve **أَشْبَهْتُ** falanı ve **شابَهْتُه** ve **اشْتَبَه عَلَيَّ** ve iki şey **تَشابَه** etti ve **اشْتَبَها**: her biri arkadaşına benzedi. Ve tenzilde: **مُشْتَبِهاً** ve **غَيْرَ مُتَشابه**. Ve onu ona **شَبَّهه** ve onunla onu **شَبَّهَه**: onu benzetti. Ve işlerden **المُشْتَبِهاتُ**: müşkiller. Ve **المُتَشابِهاتُ**: mütemasiller. Ve falan, şuna **تَشَبَّهَ**. Ve **التَّشْبِيهُ**: temsil. Ve Huzeyfe hadîsinde: bir fitneyi zikretti de dedi ki: **تُشَبَّهُ مُقْبِلَةً وتُبَيِّنُ مُدْبِرَةً**; Şemmer dedi: manası, fitne geldiği vakit kavme karıştırır ve onlara, içine girinceye ve ondan helâl olmayanı bininceye kadar, hak üzere olduklarını gösterir; geri dönüp sona erdiği vakit işi açığa çıkar; içine giren, hatâ üzere olduğunu bilir. Ve **الشُّبْهةُ**: iltibas. Ve **أُمورٌ مُشْتَبِهةٌ** ve **مُشَبِّهَةٌ**
(* sözü: “**ومشبهة**” asılda ve **المحكم**’de böyle ضبط edilmiştir; Mecd dedi: **مشبهة** “**كمعظمة**”): bir kısmı bir kısmına benzeyen müşkil işler; dedi ki:
**واعْلَمْ بأَنَّك في زَما
نِ مُشَبِّهاتٍ هُنَّ هُنَّهْ**

Ve aralarında **أَشْباهٌ** vardır; yani, kendilerinde benzeştikleri şeyler. Ve ona **شَبَّهَ عليه**: işi ona karıştırdı; ta ki başkasıyla **اشْتَبه** etti. Ve onda falandan **مَشابهُ** vardır; yani **أَشْباهٌ**; tekiline **مَشْبَهةٌ** demediler; kıyası bu idi; fakat ondan **شَبَهٍ** ile müstağni oldular; o, **مَلامِح** ve **مَذاكير** babındandır. Ve ondan sözleri: “Bir adam, geceleyin asla yürüyüp sabahlamaz ki, ancak sabahladığında yüzünde annesinden **مَشابِهُ** bulunur.”

Ve onda ondan **شُبْهَةٌ** vardır; yani **شَبَهٌ**. Ve diyetler hadîsinde: **دِيَةُ شِبْهِ العَمْدِ أَثْلاثٌ**; o, bir insanı, benzerinin âdeten öldürmediği bir şeyle atmandır; onu öldürmek maksadın değildir; kaza ve kader olarak isabet eder de öldürücü yere düşer de öldürür; böylece kısas değil diyet gerekir. Ve denir: **شَبَّهْتُ** bunu buna; ve falan falana **أَشْبَه** etti. Ve aziz tenzilde: “Ondan âyetler **مُحْكَماتٌ**; onlar kitabın anasıdır; ve diğerleri **مُتَشابِهاتٌ**”; denildi: manası, bir kısmı bir kısmına benzer. Ebû Mansûr dedi: Müfessirler, “**وأُخر متشابهات**” sözünün tefsirinde ihtilaf ettiler; İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki dedi: **المتشابهات** **الم الر**’dir; ve Yahudilere bunlardan ve benzerlerinden müşkil gelen şeydir. Ebû Mansûr dedi: Bu sahih olsaydı, İbn Abbâs’a teslim edilirdi; fakat haberleri bilenler onun isnadını zayıflattılar; Ferrâ, İbn Abbâs’tan rivayet edilene giderdi. Dahhâk’tan rivayet edildi ki dedi: **المحكمات** neshedilmemiş olanlardır; **المُتَشابِهات** neshedilmiş olanlardır. Başkası dedi: **المُتَشابِهاتُ** kıyamet ve ba‘s zikrinde inen âyetlerdir; şu sözü gibi: “Ve kâfir olanlar dedi: Sizi, parçalanıp her parça edilişle parçalandığınızda, gerçekten siz yeni bir yaratılış içindesiniz diye size haber veren bir adama delâlet edelim mi? Allah’a yalan mı uydurdu yoksa onda cinnet mi var?”; ve şu sözü gibi: “Ve dediler: Öldüğümüzde ve toprak ve kemikler olduğumuzda, gerçekten biz mi diriltileceğiz, yahut önceki babalarımız mı?”; işte bu, onlara benzeşti (karıştı); Allah onlara, bu onlara müteşâbih olanın, tedebbür etseler, zâhir gibi olduğuna delil getirmeleri gereken vechi bildirdi; dedi ki: “Ve bize bir misal vurdu ve yaratılışını unuttu; dedi: Çürümüş iken kemikleri kim diriltir? De ki: Onları ilk defa inşa eden diriltir; O her yaratmayı bilendir; size yeşil ağaçtan ateş kılan; bir de siz ondan yakarsınız; gökleri ve yeri yaratan, onların benzerini yaratmaya kadir değil midir?”; yani, inşayı ve ibtidâyı ikrar ettiğinizde, ba‘s ve nüşûrdan neyi inkâr ediyorsunuz? Bu, ilim ehlinin çoğunun sözüdür; apaçık ve açıktır. Ve bu söze delil olan şeylerden, azze ve celle’nin sözü: “Bundan **تَشابَه** edeni, fitne istemek ve onun te’vilini istemek için tâbi olurlar”; yani, ba‘slarının ve ihyâlarının te’vilini istediler; Allah, bunun te’vilini ve vaktini Allah azze ve celle’den başkasının bilmediğini bildirdi. Bunun delili, sözü: “Onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vili geldiği gün”; kıyametin kopmasını ve ba‘s ve nüşûrdan va‘d olunduklarını kasteder; Allah daha iyi bilir. Amma sözü: “Ve ona **مُتَشابهاً** olarak getirildiler”; dil ehli dedi: **مُتَشابهاً**’nın manası, kalite ve güzellikte bir kısmı bir kısmına benzer demektir. Müfessirler dedi: **متشابهاً** surette bir kısmı bir kısmına benzer, tatta farklı olur; müfessirlerin delili, Allah تعالى’nın sözü: “Bu, daha önce rızıklandığımızdır”; çünkü sureti ilk suredir; fakat suretin ittifakıyla birlikte tadın ihtilafı, mahlûkat yanında daha beliğ ve daha gariptir; eğer bir elma görseydin ki onda bütün meyvenin tadı var, hayrette nihayet olurdu. Ve Kur’an’ın sıfatı hakkında hadîste: “Onun **مُتَشابه**’ine iman edin ve onun **مُحْكَم**’iyle amel edin”; **المُتَشابه**: manası lafzından alınmamış olandır; o iki kısımdır: birincisi, **المُحْكم**’e döndürüldüğünde manası bilinir; ikincisi, hakikatini bilmeye yol olmayan; onu takip eden fitne arayıcıdır; çünkü nefsinin ona sükûn bulacağı bir şeye neredeyse varamaz.

Ve dersin: Falanda falandan **شَبَهٌ** vardır; o, onun **شِبْهُه**’dur ve **شَبَهُه**’dur ve **شَبِيهُه**’dur; A‘câc dedi, kumu vasfeder:
**وبالفِرِنْدادِ له أُمْطِيُّ،
وشَبَهٌ أَمْيَلُ مَيْلانيُّ**

**الأُمْطِيُّ**: bedevîlerin çiğnedikleri sakızı olan bir ağaçtır. Ve sözü: **وشَبَهٌ**; o, başka bir isimdir; adı **شَبَهٌ**’dir. **أَمْيَلُ**: meyletmiş (eğilmiş)tir. **مَيْلانيُّ**: meyilden. Ve rivayet olunur: **وسَبَطٌ أَمْيَلُ**; o da bilinen bir ağaçtır.
**حَيْثُ انْحَنى ذو اللِّمَّةِ المَحْنِيُّ**

“**حيث انحنى**”: yani bu **الشَّبَه**’i kasteder. **ذو اللِّمَّةِ**: otun belirdiği yer; ve onu başın **لِمَّة**’sine benzetti; o da **الجُمَّة**’dir.
**في بَيْضِ وَدْعانَ بِساطٌ سِيُّ**

**بَيْضُ وَدْعانَ**: bir yerdir. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Şey **شَبَّه** ettiğinde: müşkil oldu; ve **شَبَّه** ettiğinde: bir şey ile bir şey arasında eşitledi. Dedi: Ona, Allah تعالى’nın sözü “**وأُتُوا به مُتَشابهاً**” hakkında sordum; dedi ki: müşkil olan **الاشْتِباه**’dan değildir; ancak, **الاستواء** manasında olan **التشابُه**’dandır. Leys dedi: İşlerden **المُشْتَبِهاتُ** müşkil olanlardır. Ve dersin: “Ey falan, bana **شَبَّهْتَ**” yani ona karıştırdın. Ve iş **اشْتَبَه** ettiğinde: karıştı; ve şey bana **اشْتَبه** etti.

Ve dersin: Falan babasına **أَشْبَه** etti; ve sen **الشِّبْهِ** ve **الشَّبَهِ**’de onun gibisin. Ve dersin: “Gerçekten ben onda bir **شُبْهةٍ** içindeyim.” Ve **الشين**’in harflerine **أَشْباهٌ** denir; ve aynı şekilde, eşit olan her şey, **أَشْباهٌ**’dır; Lebîd’in sütunlar hakkında ve devenin ayaklarını onlara benzetmesinde söylediği gibi:
**كعُقْرِ الهاجِريِّ، إذا ابْتَناهُ،
بأَشْباهٍ خُذِينَ على مِثالِ**

Dedi: Devesinin ayaklarını sütunlara benzetti. Ebû Mansûr dedi: Başkası, Lebîd’in beytindeki **الأَشباهَ**’ı tuğla yapar; çünkü onun kerpiçleri **أَشْباهٌ**’dır; bir kısmı bir kısmına benzer. O, devesini, yaratılışının tamamlığında ve tabiatının sağlamlığında, tuğla ile yapılmış bir köşke benzetti. Ve **الشُّبْهة**’nin çoğulu **شُبَهٌ**’dir; o, **الاشْتِباه**’dan bir isimdir. Ömer’den, رضي الله عنه, rivayet edildi ki dedi: **اللَّيَنُ يُشَبَّهُ عليه**
(* sözü: “**اللين يشبه عليه**”; **يشبه** asılda ve **النهاية**’de gördüğün gibi teşdîd ile ضبط edilmiştir; **التكملة**’de ise tahfîf ile mef‘ûle binaen ضبط edilmiştir). Manası: sütanne bir oğlanı emzirdiğinde, o onun ahlâkına meyleder de ona benzer; bunun için, emzirme için, ahlâkı güzel, bedeni sağlam, akıllı, ahmak olmayan bir kadın seçilir. Ve Ziyâd es-Sehmî’den hadîste dedi: Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, ahmağın sütannesinin tutulmasını yasakladı; çünkü süt **يُشَبَّه**. Ve hadîste: “Çünkü süt **يَتَشَبَّهُ**.” Ve **الشِّبْهُ** ve **الشَّبَهُ**: boyanıp sararan bakırdır. Ve **التهذيب**’de: bakırdan bir tür; üzerine bir ilaç atılır da sararır. İbn Sîde dedi: bununla adlandırıldı; çünkü ona bu yapıldığında rengiyle altına benzedi; çoğulu **أَشْباهٌ**’dır. Denir: **كُوزُ شَبَهٍ** ve **شِبْهٍ** aynı manada; Merrâr dedi:
**تَدينُ لمَزْرُورٍ إلى جَنْب حَلْقَةٍ،
من الشِّبْهِ، سَوَّاها برِفْقٍ طَبِيبُها**

Ebû Hanîfe: **الشَّبَهُ** çok dikenli bir ağaçtır; **السَّمُرَة**’ye benzer, fakat o değildir. Ve **المُشَبَّهُ**: **النَّصِيِّ**’den sarartılmış olan. Ve **الشَّباهُ**: **الحُرْف** renginde bir tane; ilaç için içilir. Ve **الشَّبَهانُ**: **الثُّمام**’a benzeyen bir bitki; ona **الشَّهَبانُ** da denir. İbn Sîde dedi: **الشَّبَهانُ** ve **الشُّبُهانُ** dikenli ağaçlardan bir türdür; ve denildi: o, **الثُّمامُ**’dır; Yemenîdir; İbn Düreyd bunu hikâye etti. Abdülkays’tan bir adam dedi:
**بوادٍ يَمانٍ يُنْبِتُ الشَّثَّ صَدْرُهُ،
وأَسْفَلُه بالمَرْخِ والشَّبَهانِ**

İbn Berrî dedi: Ebû Ubeyde, beytin **الأَحْوَل اليَشْكُري**’ye ait olduğunu söyledi; adı Ya‘lâ’dır. Dedi: takdiri: “ve altı **المَرْخَ** bitirir”; **الباء** زائد olmak üzere. İstersen takdir edersin: “ve altı **بالمَرْخِ** biter”; o vakit **الباء** ta‘diye içindir; fiili üçlü takdir ettiğin için. Ve **الصحاح**’ta: ve denildi: **الشَّبَهانُ** reyhanlardan **الثُّمامُ**’dır. İbn Berrî dedi: **الشَّبَهُ** **السَّمُرِ** gibidir; çok dikenlidir.
