# شبه — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D9%87/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شبه

: ( الشِّبْهُ ، بالكسْرِ والتّحْريكِ وكأَميرٍ : المِثْلُ ، ج أَشْباهٌ ) ، كجِذْعٍ وأَجْذاعٍ وسَبَبٍ وأَسْبابٍ وشَهِيدٍ وأَشْهادٍ .
( وشابَهَهُ وأَشْبَهَهُ : ماثَلَهُ ) ، ومنه : مَنْ أَشْبَه أَباهُ فما ظَلَم ؛ ويُرْوَى :
ومَنْ يُشابه أبه فما ظَلَم ( و ) أَشْبَه الرَّجُلُ ( أُمَّهُ ) : ) إذا ( عَجَزَ وضَعُفَ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ وأَنْشَدَ :
أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِمن عِظَم الرأْسِ ومن خُرْطُمِّهِ ( وتَشابَهَا واشْتَبَها : أَشْبَهَ كُلٌّ منهما الآخَرَ حتى الْتَبَسَا ) ؛ ) ومنه قوْلُه تعالى : ﴿مُشْتَبِهاً وغَيْرَ مُتَشابِه﴾ .
( وشَبَّهَهُ إيَّاهُ وبه تَشْبيهاً : مَثَّلَهُ .
( وأُمورٌ مُشْتَبِهَةٌ ومُشَبَّهَةٌ ، كمُعَظَّمَةٍ ) : ) أَي ( مُشْكِلَةٌ ) مُلْتبسةٌ يُشْبِهُ بعضُها بعضاً ؛ قالَ :
واعْلَمْ بأنَّكَ في زَمانِ مُشَبِّهاتٍ هُنَّ هُنَّهْ ( والشُّبْهَةُ ، بالضَّمِّ : الالْتِباسُ ؛ و ) أَيْضاً : ( المِثْلُ ) . ) تقولُ : إنِّي لفِي شُبْهَةٍ منه .
( وشُبِّهَ عليه الأَمْرُ تَشْبِيهاً : لُبِّسَ عليه ) وخُلِّطَ .
( وفي القُرآنِ المُحْكَمُ والمُتَشابِهُ ) ، فالمُحْكَمُ : قد مَرَّ تَفْسِيرُه ، والمُتَشابِهُ : ما لم يُتَلَقَّ مَعْناه من لَفْظِه ، وهو على ضَرْبَيْن : أَحَدُهما إذا رُدَّ إلى المُحْكَمِ عُرِفَ مَعْناه ، والآخَرُ ما لا سَبِيل إلى مَعْرفَةِ حَقِيقَتِه ، فالمُتَّبِعُ له مُبْتَدعٌ ومُتّبِعٌ للفِتْنَةِ لأنَّه لا يكادُ يَنْتهِي إلى شيءٍ تَسْكُنُ نَفْسُه إليه .
وقالَ بعضُهم : اللَّفْظُ إذا ظَهَرَ منه

المُرادُ فإنْ لم يَحْتَمل النّسْخ فمُحْكَم ، وإلاَّ فإن لم يَحْتَمِل التَّأْوِيل فمُفَسِّرٌ ، وإلاّ فإن سيق الكَلام لأجْل ذلِكَ المُراد فنَصّ وإلا فظاهِر ، وإذا خَفِيَ فإن خَفى لعارِضٍ ، أَي لغيرِ الصِّيغَةِ ، فَخفِيٌّ وإن خَفِي لنَفْسِه ، أَي لنَفْسِ الصِّيغَةِ ، وأُدْرِكَ عقلاً فمُشْكل ، أَو نَقْلاً فمُهْمَل ، أَو لم يُدْرَك أَصْلاً فمُتَشابِهٌ .
ورُوِي عن الضحَّاكِ : أَنَّ المُحْكَمات ما لم تُنْسَخْ والمُتَشابِهات ما قد نُسِخَ .
( والشَّبَهُ والشَّبَهانُ ، محرَّكتينِ : النُّحاسُ الأصْفَرُ ، ويُكْسَرُ ) ؛ ) واقْتَصَرَ الجوْهرِيُّ على الأولى والأخيرَةِ ، وقالَ : هو ضَرْبٌ من النّحاسِ ، يقالُ : كُوزُ شَبَهٍ وشِبْهٍ بمعْنًى ؛ وأَنْشَدَ :
تَدينُ لمَزْرُورٍ إلى جَنْب حَلْقَةٍ من الشِّبْهِ سَوَّاها بِرِفْقٍ طَبِيبُها ( ج أَشْباهٌ ) .
( وفي المُحْكَم : هو النُّحاسُ يُصْبَغُ فيَصْفَرُّ .
وفي التّهْذيبِ : ضَرْبٌ مِن النُّحاسِ يُلْقَى عليه دواءٌ فيَصْفَرُّ .
قالَ ابنُ سِيدَه : سُمِّي به لأَنَّه إذا فُعِلَ به ذلكَ أَشْبَه الذَّهبَ بلَوْنِه .
( و ) الشَّباهُ ، ( كسَحابٍ : حَبٌّ كالحُرْفِ ) يُشْرَبُ للدَّواءِ ؛ عن اللّيْثِ .
( والشَّبَهُ والشَّبَهانُ ، محرَّكتينِ ) ، الأُولى عن ابنِ بَرِّي ؛ ( نَبْتٌ ) كالسَّمُرِ ( شائِكٌ ، له وَرْدٌ لَطِيفٌ أَحْمَرُ وحَبٌّ كالشَّهْدانِجِ تِرْياقٌ لنَهْشِ الهَوامِّ ، نافِعٌ للسُّعالِ ، ويُفَتِّتُ الحَصَى ، ويَعْقِلُ البَطْنَ .
( وبضَمَّتَيْنِ ) ، والذي في الصِّحاحِ بفتحٍ فضمٍ : ( شَجَرٌ ) مِن ( العِضاهِ ) ؛ ) وأَنْشَدَ :

بوادٍ يَمانٍ يُنْبِتُ الشَّثَّ صَدْرُهُوأَسْفَلُه بالمَرْخِ والشَّبَهانِوأَنْشَدَه أَبو حَنيفَةَ في كتابِ النَّباتِ : بالوَرْخِ والشَّبَهانِ ؛ والبَيْتُ لرجُلٍ من عبْدِ القَيْسِ .
وقالَ أَبو عبيدَةَ : للأَحْوَلِ اليَشْكُري ، واسْمُه يَعْلى .
( أَو الثُّمامُ ) ، يمانِيَّةٌ ، حَكَاها ابنُ دُرَيدٍ .
( أَو النَّمَّامُ ) مِن الرَّياحِين ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
المُشابِهُ جَمْعٌ لا واحِدَ له مِن لَفْظِه ، أَو جَمْعُ شَبَه على غيرِ قِياسٍ كمَحاسِنٍ ومَذاكِير ؛ نَقَلَهُ الجوْهرِيُّ .
وتَشَبَّه بكذا : تَمَثَّلَ .
وشَبَّهَه عليه تَشْبِيهاً : خَلَّطَه عليه .
وجَمْعُ الشُّبْهَةِ شُبَهٌ .
وشَبَّه الشيءُ : أَشْكَلَ ؛ وأَيْضاً سَاوَى بينَ شيءٍ وشَيءٍ ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
والتَّشابُه : الاسْتِواءُ .
وفي الحدِيثِ : ( اللَّبَنُ يُشَبَّهُ ) : أَي يَنْزِعُ إلى أَخْلاقِ المُرْضِعَةِ ؛ وفي رِوايَةٍ : يَتَشَبَّهُ .
والمُشَبَّهُ ، كمُعَظَّمٍ : المُصْفَرُّ مِن النَّصِيِّ .
والشَّبيهُ : لَقَبُ الإِمامِ الحافِظِ القاسِمِ بنِ محمدِ بنِ جَعْفرِ الصَّادِقِ ، يقالُ لولدِه بَنُو الشبيه

بمِصْر وهُم الشّبهيُّونَ ، ووَلدُه الحافِظُ المحدِّثُ يَحْيَى بنُ القاسِمِ هو الذي دَخَلَ مِصْرَ سَنَة 344 ، وكانَ لدُخولِه ازْدِحامٌ عَجِيبٌ لم يُرَ مثْلُه ، وتُوفي بها سَنَة 370 ، ومَقامُه بينَ الإمامَيْن يُزارُ .

### Türkçe

: ( **الشِّبْهُ** , esre ile ve harekeli olarak ve **أَمير** gibi: benzer; çoğulu **أَشْباهٌ** ) , **جِذْعٍ** ve **أَجْذاعٍ** ve **سَبَبٍ** ve **أَسْبابٍ** ve **شَهِيدٍ** ve **أَشْهادٍ** gibi.
( **وشابَهَهُ** ve **أَشْبَهَهُ** : ona benzedi ) , bundan: “Kim babasına benzerse zulmetmemiştir”; ve şöyle rivayet edilir:
“Ve kim babasına benzerse zulmetmemiştir.” ( ve ) adam **أَشْبَهَ** (annesini): (eğer) (âciz kalır ve zayıflarsa); İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
“Onun içinde annesinden bir **شَبَهٌ** oldu; başın büyüklüğünden ve hortumundan.” ( ve **تَشابَهَا** ve **اشْتَبَها** : her biri ötekine benzedi, ta ki birbirine karıştılar ) ; bundan da Yüce Allah’ın sözü: ﴿**مُشْتَبِهاً** ve **غَيْرَ مُتَشابِه**﴾.

( **وشَبَّهَهُ** onu ona ve onunla **تَشْبيهاً** : onu benzetti.
( **وأُمورٌ مُشْتَبِهَةٌ** ve **مُشَبَّهَةٌ** , **مُعَظَّمَةٍ** gibi ) : yani (müşkil) karışık; bir kısmı bir kısmına benzer; dedi ki:
“Bil ki sen **مُشَبِّهاتٍ** zamanındasın; onlar onlar.” ( **والشُّبْهَةُ** , zamme ile: karışıklık; ve ) ayrıca: ( benzer ) . ) dersin ki: “Ben ondan bir **شُبْهَةٍ** içindeyim.”
( **وشُبِّهَ** ona iş **تَشْبِيهاً** : ona karıştırıldı ) ve harmanlandı.
( Ve Kur’an’da **المُحْكَمُ** ve **المُتَشابِهُ** vardır ) ; **المُحْكَمُ**: onun tefsiri geçmişti; **المُتَشابِهُ**: manası lafzından alınmayan şeydir; ve o iki kısım üzeredir: birincisi, **المُحْكَمِ**’e döndürüldüğünde manası bilinir; diğeri, hakikatini bilmeye yol olmayan şeydir; ona tâbi olan bid‘atçı ve fitneye tâbi olandır; çünkü neredeyse nefsinin ona sükûn bulacağı bir şeye varmaz.
Bazıları dedi ki: lafızdan murad zahir olursa; eğer neshi ihtimal etmezse **مُحْكَم**’dır; yoksa, eğer te’vili ihtimal etmezse **مُفَسِّرٌ**’dir; yoksa, eğer söz o murad için sevk edilmişse **نَصّ**tır, değilse **ظاهِر**’dir; ve eğer gizli olursa, eğer bir ârıza sebebiyle gizli olursa, yani sigadan başka bir şey sebebiyle, **خَفِيٌّ**’dir; ve eğer kendi nefsi için gizli olursa, yani siganın kendisi için, akılla idrak edilirse **مُشْكل**’dir; yahut nakille (idrak edilirse) **مُهْمَل**’dir; yahut asla idrak edilmezse **مُتَشابِهٌ**’dir.
Dahhâk’tan rivayet edildi: **المُحْكَمات** nesh olunmayanlardır, **المُتَشابِهات** ise nesh olunmuş olanlardır.

( **والشَّبَهُ** ve **الشَّبَهانُ** , ikisi de harekeli: sarı bakırdır; ve kesrelenir ) ; ) Cevherî birinci ve sonuncu ile yetindi ve dedi ki: o bakırdan bir türdür; denir ki: **كُوزُ شَبَهٍ** ve **شِبْهٍ** aynı manada; ve inşâd etti:
“Bir halka yanında Mazrûr’a borçlanır; **الشِّبْهِ**’den (olanı) onu bir tabibi yumuşaklıkla düzeltmiştir.” ( çoğulu **أَشْباهٌ** ).
( **المُحْكَم**’de: o, boyanıp sararan bakırdır.
**التّهْذيب**’de: üzerine bir ilaç atılan, böylece sararan bakırdan bir türdür.
İbn Sîde dedi ki: ona bu ad verildi; çünkü ona bu yapıldığında rengiyle altına benzedi.
( ve ) **الشَّباهُ** , **سَحابٍ** gibi: **الحُرْفِ** gibi bir tanedir; ilaç için içilir; Leys’ten.
( **والشَّبَهُ** ve **الشَّبَهانُ** , ikisi de harekeli ) , birincisi İbn Berrî’den; ( bir bitkidir ) **السَّمُرِ** gibi ( dikenli; ince kırmızı bir çiçeği ve **الشَّهْدانِجِ** gibi bir tanesi vardır; haşeratın ısırmasına tiryaktır; öksürüğe faydalıdır; taşı parçalar; karnı bağlar.
( Ve iki zamme ile ) , **الصِّحاح**’ta fetha sonra damme ile olan: ( bir ağaçtır ) ( **العِضاهِ**’dan ) ; ) ve inşâd etti:

“Yemen vadisinde; onun üstü **الشَّثَّ** bitirir; altı ise **المَرْخِ** ve **الشَّبَهانِ** iledir.”
Ebû Hanîfe onu **كتابِ النَّباتِ**’ta “**الوَرْخِ** ve **الشَّبَهانِ** ile” diye inşâd etti; beyit, Abdülkays’tan bir adamındır.
Ebû Ubeyde dedi ki: Ahvel el-Yeşkürî’nindir; adı Ya‘lâ’dır.
( yahut **الثُّمامُ** ) , Yemenîdir; İbn Düreyd onu nakletti.
( yahut **النَّمَّامُ** ) reyhanlardan; Cevherî onu nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**المُشابِهُ** lafzından tekili olmayan bir çoğuldur; yahut kıyasa aykırı olarak **شَبَه**’in çoğuludur; **مَحاسِنٍ** ve **مَذاكِير** gibi; Cevherî onu nakletti.
**وتَشَبَّه** bununla: temessül etti.
**وشَبَّهَه** ona **تَشْبِيهاً**: ona karıştırdı.
**وجَمْعُ الشُّبْهَةِ**: **شُبَهٌ**.
**وشَبَّه** şey: müşkil oldu; ve ayrıca bir şey ile bir şey arasında eşitledi; İbnü’l-A‘râbî’den.
**والتَّشابُه**: eşitliktir.
Hadiste: ( **اللَّبَنُ يُشَبَّهُ** ): yani emzirenin ahlâkına meyleder; bir rivayette: **يَتَشَبَّهُ**.
**والمُشَبَّهُ** , **مُعَظَّمٍ** gibi: **النَّصِيِّ**’den sararmış olandır.
**والشَّبيهُ**: imam hâfız Kâsım b. Muhammed b. Ca‘fer es-Sâdık’ın lakabıdır; Mısır’da onun evladına **بَنُو الشبيه** denir; onlar **الشّبهيُّونَ**’dur; ve onun oğlu hâfız muhaddis Yahyâ b. el-Kâsım, 344 senesinde Mısır’a giren kimsedir; onun girişi için benzeri görülmemiş acayip bir izdiham vardı; orada 370 senesinde vefat etti; makamı iki imam arasında ziyaret olunur.
