# شبو (ش-ب-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ب - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والباء و و ا ي ء معهما
ش ب و، ش و ب، و ش ب، و ب ش، ب و ش، ش ي ب، أ ش ب مستعملات
شبو:
حدُّ كبل شيء: شباتُه، والجميع: شبوات.
والشَّبوةُ: العقربُ الصَّفراء. وجمعها: شبوات.
شوب:
شباب الشَّراب يشوبه، إذا خلطه بماءٍ، والشَّوبُ: الخلط.
وشب:
الأوشابُ من النّاس: الأخلاط، الواحدُ: وشبٌ. والوشبُ: شبيهٌ بالأشابة، يقال: رجلٌ من أوشاب الناس.
وبش:
والوبشُ والوبشُ، يخفف ويثقل: وهو النَّمنمُ الأبيض يكون على الأظافير. ويقال: ما بهذه الأرض إلا أوباشٌ من شجرٍ أو نبات، إذا كان قليلاً متفرقاً.
البوش: الجماعة الكثيرةُ.. بوش القوم، أي: كثروا واختلطوا.
شيب:
الشَّيبُ: معروف. شاب يشيبُ شيباً وشيبةً. ورجل أشيبُ، وقومٌ شيبٌ، ولا ينعت به المرأة: لا يقال: امرأة شيباء. يقال: شاب رأسها، قال:
عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً
يخضبن بالحناء شيباً شائباً
يقلن كنا مرةً شبائبا
ويجوز في الشعر: قومٌ شيبٌ على التّمام.
ويقال للّيلة التي تقترعُ فيها المرأة: ليلةٌ شيباء.
أشب:
الأشبُ: شدّة التفاف الشجر، حتى لا مجاز فيه.. غيضةٌ أشبةٌ، ورماحٌ أشبة.
والتَّأشُّبُ: التَّجمُّع من ههنا وهنا. قال:
ممن تأشَّب، لا دينٌ ولا حسبُ
يقال: هؤلاء أشابة، أي: ليسوا من مكان واحد، والجميعُ: الأشائب، وكذلك الأشابة في الكسب مما يخلطه من الحرام الذي لا خير فيه. قال النّابغة:
وثقتُ له بالنصر إذ قيل قد غزا		قبائلُ من غسانَ غيرُ أشـائبِ
وقال:
نجائبُ ليست من مهور أشابةٍ		ولاديةٍ كانت ولا كسب مأثم
وأشبتُ الشيء بينهم تأشيباً، والتأشيبُ: التحريش بين القوم. وأشبهُ يأشبهُ ويأشبهُ أشباً: لامه وعابه.. وأشبة: من أسماء الذئاب.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الباء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ش ب و**، **ش و ب**، **و ش ب**، **و ب ش**، **ب و ش**، **ش ي ب**، **أ ش ب** kullanımdadırlar.

**شبو**:
Her şeyin bağı (kementi): **شباتُه**; çoğulu: **شبوات**.
**الشَّبوةُ**: sarı akrep. Çoğulu: **شبوات**.

**شوب**:
İçeceğin köpüğü onu karıştırır; onu su ile karıştırdığı zaman; **الشَّوبُ**: karıştırma.

**وشب**:
İnsanlardan **الأوشابُ**: karışık kimseler; teki: **وشبٌ**. **الوشبُ**: **الأشابة**’ye benzer; “insanların **أوشاب**’ından bir adam” denir.

**وبش**:
**الوبشُ** ve **الوبشُ**, hafifletilir ve ağırlaştırılır: tırnaklar üzerinde bulunan beyaz benekli şeydir. Ve “bu yerde ağaçtan yahut bitkiden ancak **أوباشٌ** vardır” denir; az, dağınık olduğu zaman.
**البوش**: çok kalabalık topluluk.. **بوش** kavim; yani: çoğaldılar ve karıştılar.

**شيب**:
**الشَّيبُ**: bilinen (şey). **شاب** **يشيبُ** **شيباً** ve **شيبةً**. Ve **رجل أشيبُ**; ve **قومٌ شيبٌ**; kadın onunla nitelenmez: “**امرأة شيباء**” denmez. “Onun başı ağardı” denir. Dedi ki:
عجائز يطلبن شيئاً ذاهباً
يخضبن بالحناء شيباً شائباً
يقلن كنا مرةً شبائبا
Şiirde caizdir: tam (kullanım) üzere **قومٌ شيبٌ**.
Ve kadının kura çektiği geceye: **ليلةٌ شيباء** denir.

**أشب**:
**الأشبُ**: ağacın şiddetli dolaşıklığı; öyle ki onda geçit yoktur.. **غيضةٌ أشبةٌ** ve **رماحٌ أشبة**.
**التَّأشُّبُ**: şuradan buradan toplanma. Dedi ki:
ممن تأشَّب، لا دينٌ ولا حسبُ
“Bunlar **أشابة**’dır” denir; yani: tek bir yerden değillerdir; çoğulu: **الأشائب**. Ve kazançta da **الأشابة** böyledir: hayır olmayan haramdan karıştırdığı şeylerdendir. Nâbiga dedi ki:
وثقتُ له بالنصر إذ قيل قد غزا		قبائلُ من غسانَ غيرُ أشـائبِ
Ve dedi ki:
نجائبُ ليست من مهور أشابةٍ		ولاديةٍ كانت ولا كسب مأثم
Ve “şeyi aralarında **تأشيباً** ile **أشبتُ**”; **التأشيبُ**: kavim arasında birbirine düşürme. Ve **أشبهُ** **يأشبهُ** ve **يأشبهُ** **أشباً**: onu kınadı ve ayıpladı.. Ve **أشبة**: kurt adlarındandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والباء وما يثلثهما)
(شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال:
* مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) *
أي دبيب.
(شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه امتداداً وعِرَضاً. والمشبوح: الرجلُ العُظَام. قال أبوذُؤَيبٍ الهذليّ:
* وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ([2]) *
وشبَحْتُ الشيءَ: مددتُه. و[من] ذلك شَبْحُه ذراعَيه في الدُّعاء وغيرِهِ. ويقال للحرباء إِذا امتدَّ على العود: قد شَبَحَ.
(شبر) الشين والباء والراء أصلان: أحدهما بعض الأعضاء، والآخر  الفَضْل والعطاء.
فالأول: الشِّبر: شِبر الإنسان، وهو مذكر، يقال: شَبَرْتُ الثّوبَ شَبراً. والشِّبر: الذي يُشبَر به. ويقال للرّجُل القصير المتقارِب الخلْق: هو قصير الشَّبر. والمَشَابِر: أنهارٌ تنخفض فيتأدَّى إليها الماء. وكأنَّها إِنما سمِّيت مشابِرَ لأنَّ عَرْضَها قليل.والأصل الثاني الشّبَرُ: الخير والفضل والعطاء. قال عديّ:
* لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ([3]) *
ويقال : أَشْبَرتُه بكذا، أي خَصَصْتُهُ. ورُويَ عن بعضهم أنَّه قال: الشَّبَر: شيء يعطيه النّصارى بعضُهم بعضاً على معنى القُربان([4]). وليس هذا بشيء. وقياس الشَّبَر ما ذكرناه.
ومن الباب قولُهم: أعطاها شَبْرَها، وذلك في حقِّ النِّكاح إِذا أعطاها حقَّها. وجاء في الحديث أنَّه نهى عن شَبْر الجَمَل، وذلك كِراؤه والذي يُؤخَذ على ضرابه، وذلك كعَسْب الفحل. ويقال من الباب شُبِّرَ، إِذا عُظِّم.
(شبص) الشين والباء والصاد ليس بشيء. وحكى ابنُ دريدٍ([5]): الشَّبَص الخُشونة. وليس هو بشيءٍ. قال: ويقال: تَشَبَّصَ الشجر: دخل بعضُهُ في بعضٍ([6]).
(شبع) الشين والباء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على امتلاءٍ في أكل وغيره. من ذلك شَبِعَ الرجل شِبَعاً وشِبْعاً، ورجلٌ شبعانُ. ثمَّ اشتُقَّ من ذلك أشبعت الثّوبَ صِبْغاً. ويقال امرأة شَبْعَى الخَلخال، أي ممتلئة، وذلك مِنْ كَثْرَة لحمِ ساقها. ومن ذلك قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ"، يريد المتكَثِّر بما ليس عنده، وهذا مَثَلٌ، كأنَّه أرادَ: يُظهر شِبَعاً وهو جائع، وذلك كما تقول العرب: "تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع". ومن الباب قولُهم: [ثوبٌ([7])] شَبِيع الغَزْلِ، أي كثيرُهُ.
ومما يجري مَجرى التّشبيه من هذا الباب: قولهم: شبِعت من هذا الأمر ورَوِيت، وذلك [إِذا] كرهتَه.
(شبق) الشين والباء والقاف كلمةٌ واحدة: الشَّبَق، وهو شهوة النِّكاح.
(شبك) الشين والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تداخلُ الشيء. يقال شبَّكَ أصابعَهُ تشبيكاً. ويقال: بين القوم شُبْكَةُ نَسَبٍ، أي مُداخَلة. ومن ذلك الشَّبَكة.
(شبل) الشين والباء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عطفٍ ووُدٍّ. يقال لكل عاطفٍ على شيء وادّ له: مُشْبِل. ومنه اشتقاق الشِّبْل، وهو ولد الأَسَد. لعطف أَبَوَيْه عليه. ويقال لبؤةٌ مُشْبِلٌ، إِذا كان معها أولادُها. وأشبلتِ المرأةُ، إِذا صَبَرتْ على أولادها فلم تتزوَّجْ. وقال الكميت:
* المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ([8]) *
وحكي عن الكسائيّ: شَبَلْت في بني فلانٍ، إِذا نَشَأتَ فيهم. وقد شَبَل الغلامُ أحْسَنَ الشُّبول، إِذا أدْرَكَ. وهذا على السَّعة والمجاز، لأنَّه يُشبَل عليه أي يُعطَف.
(شبم) الشين والباء والميم كلمتان متباينتان جدّاً. إحداهما الشَّبَم: البَرْد، والشّبِم : البارد. والأخرى الشِّبَام: خشبة تُعَرَّضُ في *فم الجدْي لئَلا يرضع، ثمّ يشبَّه بذلك فيقال الشِّبامان: خيطانِ في البرقع، تشدُّهما المرأةُ في قفاها.
(شبه) الشين والباء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تشابُه الشّيء وتشاكُلِهِ لوناً وَوَصْفاً. يقال شِبْه وشَبَه وشَبيه. والشّبَهُ([9]) من الجواهر: الذي يشبه الذّهَب. والمُشَبِّهَات([10]) من الأمور: المشكلات. واشتبه الأمرانِ، إذا أَشْكَلاَ.
ومما شذ عن ذلك الشّبَهَانُ([11]).
(شبو) الشين والباء والحرف المعتل أصلان، أحدهما يدل على حَدٍّ وحِدّة، والآخر يدل على نَمَاءٍ([12]) وفضلٍ وكرامة.
فالشّبَاةُ حَدُّ كلِّ شيء شَبَاتُهُ، والجمع الشّبَا والشَّبَوَات. والشَّبْوَةُ([13]): اسم للعقرب، وإِنّما سمِّيت بذلك لِشَبَاةِ إِبْرَتها. قال:
* قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ([14]) *
وذكر اللِّحياني أنَّ الجاريةَ الفحّاشة يقال لها شَبْوة. وإِنّما سمِّيت بذلك تشبيهاً لها بالعقرب.
والأصل الآخر الإشباء: الإكرام: يقال أتى فلانٌ فلاناً فأَشْبَاهُ، أي أكرمَه. ويقال أَشَبَيْتُ الرَّجُلَ، إِذا رفعتَه للمجد والشّرف. قال ذو الإصبع:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])والمُشْبِي: الذي يُولَد لـه ولدٌ ذكيٌّ، وقد أَشْبَى. وأَشْبَت الشَّجرةُ: طالت. ويقال أَشبَى فلاناً ولدُهُ، إِذا أَشْبهوه. وأنشدوا:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])والله أعلم.
--------------ـ
([1]) لساعدة بن جؤية في اللسان (شبث) وديوانه 230، وسيأتي في (هم). وصدره:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) صدر بيت لأبي ذؤيب في ديوانه 30. وعجزه: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) قبله في اللسان (شبر): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.
([5]) الجمهرة (1: 291).
([6]) زاد بعده في الجمهرة: "لغة يمانية"، وكذا في اللسان.
([7]) التكملة من المجمل واللسان.
([8]) جزء من بيت له في اللسان (لبب، شبل). وسيأتي في (لب). وهو بتمامه:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
 ([9]) ويقال أيضاً الشبه بالكسر. وتحقيقه أنه ضرب من النحاس يلقى عليه مادة أخرى فيصفر ويشبه الذهب.
([10]) وكذا في المجمل مع هذا الضبط. وفي اللسان "المشتبهات". وفي القاموس: "وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة". فهن ثلاث لغات.
([11]) الشبهان: ضرب من العضاه أو من الرياحين.
([12]) في الأصل: "ماء"، تحريف.
([13]) في اللسان: "والنحويون يقولون: شبوة العقرب، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام".
([14]) بعده في اللسان (شبا):
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) سبق الكلام على هذا البيت في مادة (سر) ص 70.
([16]) في الأصل: "فقد ظلم"، وليس يقولها العرب.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, bâ ve ikisini üçleyenler bâbı)
(**شبث**) **الشين** ve **الباء** ve **الثاء**; bir kök(asıl)dır; şeyin şeye tutunmasına delâlet eder. Bundan, onların “**تشبّثْت**” sözü gelir; yani: tutundum. Bundan **الشَّبَثُ** da gelir; o, yerin küçük yılanlarından bir küçük canlıdır; sanki geçtiği şeye tutunmuş gibidir. Çoğulu **شِبْثَانٌ**’dır. Dedi ki:
* **مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ**([1]) *
yani: sürünme.

(**شبح**) **الشين** ve **الباء** ve **الحاء**; sahih bir asıldır; şeyin enine doğru uzamasına delâlet eder. Bundan **الشَّبَح** gelir; o, **الشَّخْص**tır; onda uzama ve en bulunması sebebiyle bununla adlandırılmıştır. **المشبوح**: iri kemikli adamdır. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:
* **وذلك مشبوحُ الذِّراعينِ خلجمٌ**([2]) *
Ve “**شبَحْتُ** الشيءَ”: onu uzattım. Ve bundan, duada ve başkasında onun iki kolunu uzatması (**شَبْحُه ذراعَيه**) gelir. Ve bukalemuna, dal üzerinde uzadığı zaman: “**قد شَبَحَ**” denir.

(**شبر**) **الشين** ve **الباء** ve **الراء** iki asıldır: birisi organların bir kısmı, diğeri fazlalık ve bağıştır.
Birincisi: **الشِّبر**: insanın karışı; o müzekkerdir; “**شَبَرْتُ** الثّوبَ **شَبراً**” denir. Ve **الشِّبر**: kendisiyle karışlanan şeydir. Ve yaratılışı kısa, birbirine yakın olan kısa adama: “o, **قصير الشَّبر**” denir. Ve **المَشَابِر**: alçalan, böylece suyun kendisine ulaştığı nehirlerdir. Sanki onlar ancak **مشابِر** diye adlandırılmıştır; çünkü onların eni azdır. İkinci asıl: **الشّبَرُ**: hayır, fazilet ve bağıştır. Adiyy dedi ki:
* **لم أخُنْهُ والذي أَعطَى الشَّبَرْ**([3]) *
Ve denir: “**أَشْبَرتُه** بكذا”; yani: onu bununla tahsis ettim. Bazılarından rivayet olundu ki o dedi: **الشَّبَر**: Hristiyanların birbirlerine kurban([4]) mânâsı üzere verdikleri bir şeydir. Bu bir şey değildir. **الشَّبَر**’in kıyası, bizim zikrettiğimizdir.
Ve bâbdan onların sözü: “ona **شَبْرَها** verdi”; bu, nikâh hakkında, ona hakkını verdiği zaman olur. Ve hadiste geldi ki o, **شَبْر الجَمَل**’den nehyetti; bu, onun kirasıdır ve onun çiftleşmesi üzerine alınan şeydir; bu, **عَسْب الفحل** gibidir. Ve bâbdan denir: “**شُبِّرَ**”; büyütüldüğü zaman.

(**شبص**) **الشين** ve **الباء** ve **الصاد** bir şey değildir. İbn Düreyd([5]) nakletti: **الشَّبَص** pürüzlülüktür. O bir şey değildir. Dedi ki: ve denir: “**تَشَبَّصَ** الشجر”; onun bir kısmı bir kısmının içine girdi([6]).

(**شبع**) **الشين** ve **الباء** ve **العين**; sahih bir asıldır; yemede ve başkasında bir doluluğa delâlet eder. Bundan: adam **شَبِعَ** **شِبَعاً** ve **شِبْعاً**; ve **رجلٌ شبعانُ**. Sonra bundan “**أشبعتُ** الثّوبَ **صِبْغاً**” türetildi. Ve “**امرأة شَبْعَى الخَلخال**” denir; yani: dolgun; bu, baldırının etinin çokluğundandır. Ve bundan onun (sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem) sözü: “**المتشبِّع بما ليس عنده كلابسِ ثَوْبَيْ زُورٍ**”; elinde olmayanla çokluk taslayanı kasteder; bu bir meseldir; sanki o şunu murad etti: o, aç olduğu hâlde tokluk gösterir; bu, Arapların şu sözü gibidir: “**تَجَشَّأَ لُقْمَانُ من غير شِبَع**”. Ve bâbdan onların sözü: [**ثوبٌ**([7])] **شَبِيع الغَزْلِ**; yani: onun çoğu.
Ve bu bâbdan teşbihe benzer tarzda cereyan eden şeylerden: onların sözü: “bu işten **شبِعت** ve kandım”; bu, [**إِذا**] onu kerih gördüğün zamandır.

(**شبق**) **الشين** ve **الباء** ve **القاف** tek bir kelimedir: **الشَّبَق**; o, nikâh şehvetidir.

(**شبك**) **الشين** ve **الباء** ve **الكاف**; sahih bir asıldır; şeyin iç içe girmesine delâlet eder. “Parmaklarını **شبَّكَ** **تشبيكاً**” denir. Ve “kavim arasında **شُبْكَةُ نَسَبٍ** vardır” denir; yani: iç içelik. Bundan **الشَّبَكة** gelir.

(**شبل**) **الشين** ve **الباء** ve **اللام**; sahih bir asıldır; şefkat ve sevgiye delâlet eder. Bir şeye şefkat eden ve onu seven her kimseye: **مُشْبِل** denir. Ondan **الشِّبْل**’in iştikakı vardır; o, aslan yavrusudur; anne-babasının ona şefkatinden dolayı. Ve “**لبؤةٌ مُشْبِلٌ**” denir; yavruları onunla olduğu zaman. Ve kadın **أشبلتِ**; çocuklarına sabrettiği ve evlenmediği zaman. Kümeyt dedi ki:
* **المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ**([8]) *
Ve Kisâî’den nakledildi: “Falancaların içinde **شَبَلْت**”; onların içinde yetiştiğin zaman. Ve oğlan **شَبَل** en güzel **الشُّبول**; idrâk ettiği zaman. Bu, genişlik ve mecaz üzeredir; çünkü ona şefkat edilir; yani ona şefkat gösterilir.

(**شبم**) **الشين** ve **الباء** ve **الميم** birbirinden çok ayrı iki kelimedir. Birincisi **الشَّبَم**: soğuk; ve **الشّبِم**: soğuk olan. İkincisi **الشِّبَام**: bir tahta; *oğlağın ağzına, emmesin diye enlemesine konur; sonra bununla benzetme yapılır da **الشِّبامان** denir: burka‘da iki ip; kadın onları ensesinde bağlar.

(**شبه**) **الشين** ve **الباء** ve **الهاء**; tek bir asıldır; şeyin renk ve vasıfça benzeşmesine ve şekilce birbirine uymasına delâlet eder. **شِبْه** ve **شَبَه** ve **شَبيه** denir. Ve cevherlerden **الشّبَهُ**([9]): altına benzeyen şeydir. Ve işlerden **المُشَبِّهَات**([10]): müşkiller(çetinler)dir. Ve iki iş **اشتبه**; müşkil oldukları zaman.
Ve bundan şâz olan: **الشّبَهَانُ**([11]).

(**شبو**) **الشين** ve **الباء** ve illetli harf; iki asıldır: birisi sınır ve keskinliğe delâlet eder; diğeri büyümeye([12]) ve fazlalığa ve kerem ve ikrama delâlet eder.
Şu hâlde **الشّبَاةُ**: her şeyin keskinliği, onun **شَبَاتُهُ**’dur; çoğulu **الشّبَا** ve **الشَّبَوَات**’tır. Ve **الشَّبْوَةُ**([13]): akrep için bir isimdir; ancak iğnesinin keskinliğinden dolayı bununla adlandırılmıştır. Dedi ki:
* **قد جَعلَتْ شَبْوَةُ تزبَئِرُّ**([14]) *
Ve Lihyânî zikretti ki: fuhşu çok olan cariyeye **شَبْوة** denir. Ancak ona, akrebe benzetilerek bununla adlandırılmıştır.
Diğer asıl: **الإشباء**: ikramdır. “Falanca falancaya geldi de onu **فأَشْبَاهُ**”; yani: ona ikram etti, denir. Ve “adamı **أَشَبَيْتُ**”; onu yücelik ve şerefe yükselttiğim zaman, denir. Zû’l-İsba‘ dedi ki:
وهم مَنْ ولدوا أَشبَوْا *** بسِرِّ النّسبِ المَحضِ([15])و**المُشْبِي**: kendisine zeki bir çocuk doğurulan kimsedir; ve **أَشْبَى**. Ve ağaç **أَشْبَت**: uzadı. Ve “falancayı onun çocuğu **أَشبَى**”; ona benzedikleri zaman, denir. Ve şu beyitleri okudular:
أنا ابنُ الذي لم يُخْزِنِي في حياته  *** قديماً ومن أشَبى أباه فما ظَلَمْ([16])Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـ
([1]) Sa‘ide b. Cüeyye’nindir; Lisân’da (**شبث**) ve divanında 230; ve (**هم**)’de gelecektir. Sadrı:
* ترى أثره في صفحتيه كأنه *.
([2]) Ebû Züeyb’in divanında 30’da bir beytin sadrı. Aczü: * خشوف إذا ما الحرب طال مرارها *.
([3]) Ondan önce Lisân’da (**شبر**): * إذا أتاني نبأ من منعمر *.
([4]) Bu mânâyı Kâmûs’ta zikretti; Lisân’da zikretmedi.
([5]) el-Cemhere (1: 291).
([6]) el-Cemhere’de ondan sonra şunu artırdı: “**لغة يمانية**”; Lisân’da da böyledir.
([7]) Tekmile, el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([8]) Lisân’da (**لبب**، **شبل**) ona ait bir beytin bir parçasıdır. Ve (**لب**)’de gelecektir. Tamamı:
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك المبلب والمشبل
([9]) Kesre ile **الشبه** de denir. Tahkiki: o, bakırdan bir türdür; üzerine başka bir madde atılır da sararır ve altına benzer.
([10]) Bu ضبط ile Mücmel’de de böyledir. Lisân’da “**المشتبهات**”. Kâmûs’ta: “**وأمور مشتبهة ومشبهة، كمعظمة: مشكلة**”. Şu hâlde üç lugattır.
([11]) **الشبهان**: **العضاه**dan veya reyhanlardan bir türdür.
([12]) Asılda: “**ماء**”; tahrif.
([13]) Lisân’da: “**والنحويون يقولون: شبوة العقرب، معرفة لا تـنصرف، ولا تدخلها الألف واللام**”.
([14]) Lisân’da (**شبا**)’da ondan sonra:
* تكسو استها لحماً وتقشعر *
([15]) Bu beyt üzerine söz, (**سر**) maddesinde s. 70’te geçti.
([16]) Asılda: “**فقد ظلم**”; Araplar onu söylemezler.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ب و
ومن المجاز‏:‏ رجل شباة‏:‏ سفيه‏.‏
قال الأعشى‏:‏ فما أنا عما تفعلون بغافل ولا بشباةٍ جهله يتدفـق وفرس شباة‏:‏ حديدة تمطو في العنان وتثب فيه‏.‏
قال‏:‏ ومـن دونهـا قـوم حموها أعزة بسمـر القنـا والمرهفـات البواتـر وكـل شبـاة في اللجام كأنها إذا ضمها المشوار قدح المخاطر

##### Türkçe

ش ب و
Mecazdan: **رجل شباة**: sefih.
**الأعشى** dedi ki:
“Ben, yaptıklarınızdan gafil değilim; ne de cehaleti taşkınca akıp giden bir **شباة** ile (birlikteyim).” Ve **فرس شباة**: dizginde uzanıp sıçrayan keskin (at).
Dedi ki:
“Ve onun aşağısında, onu koruyan kavimler vardır; izzet sahipleri; mızrakların esmerleri ve keskin, kesip biçen (kılıçlar) ile.
Ve dizgindeki her **شبـاة** sanki, **المشوار** onu topladığında, tehlikelerin çakmak taşı (gibidir).”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ب و * * شَبَاةُ * كل شيء حد طرفه والجمع * الشَّبا * و * الشَّبَواتُ

##### Türkçe

* ش ب و * * **شَبَاةُ** * her şeyin kenarının ucu; çoğulu **الشَّبا** ve **الشَّبَواتُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!شَبا ) شَبْواً : ( عَلاَ .
( و ) شَبَا ( وَجْهُه : أَضَاءَ بَعْدَ تَغَيُّرٍ .
( و ) *!شَبَتِ ( الفَرَسُ ) *!شَبواً : ( قامَتْ على رِجْلَيْها ) ؛ والعامَّةُ تقولُ : *!شَبَّتْ بالتَّشْديدِ .
( و ) شَبا ( النَّارَ ) شَبواً : ( أَوْقَدَها ) ، كشبها .
( *!والشَّباةُ : العَقْربُ ) ، عن الفرَّاء ، وقالَ غيرُهُ : ( ساعَةَ تُولَدُ .
( أَو ) هي ( عَقْرَبٌ صَفْراءُ ) ؛ كما في المُحْكم .
( و ) *!الشَّباةُ ؛ ( الفَرَسُ العاطِيَةُ في العِنانِ .
( و ) أَيْضاً : ( التي تقومُ على رِجْلَيْها .
( و ) *!الشَّباةُ : ( إبرَةُ العَقْربِ .
( و ) أَيْضاً : ( حَدُّ ) طَرَفِ ( كلِّ شيءٍ ) ؛ ومنه قوْلُ الحرِيرِي : هَلاَّ قَلَّلْتَ *!شَباةَ اعْتِدائِكَ .
وهي مُعْتلَّةٌ بالاتِّفاقِ ، واسْتَعْملها شيْخُنا المَرْحوم يوسفُ بنُ سالِمِ الحفني في مَقْصورَتِه مَهْموزةً وقد رُدَّ عليه ذلكَ .
( و ) الشَّباةُ ( مِن النَّعْلِ : جانِبَا أَسْلَتِها ، ج *!شَباً ) بالقَصْر ، ( *!وشَبَواتٌ ) ، محرّكةً .
( *!وأَشْبَى ) الرَّجُل : ( أَعْطَى ) وأَكْرَمَ .
( و ) *!أَشْبَى : مِثْلُ ( أشْبَلَ ) بمعْنَى أَشْفَقَ .
( و ) أَشْبَى : ( وُلِدَ له ابنٌ كَيِّسٌ ) ذكِيٌّ ؛ ومنه قولُ ابن هرمة :
هُمُ نبَتُوا فَرْعاً بكُلِّ سَرارَةٍ
حَرام *!فأَشْبَى فَرْعُها وأُرُومُها

( فهو *!مُشْبًى ) ، أَي وُلِدَ له وَلَدٌ ذكِيٌّ ؛ هكذا رَواهُ ابنُ الأعرابيِّ بصِيغَةِ المَفْعول .
( و ) رَدّه ثَعْلب وقالَ : إنّما هو ( *!مُشْبٍ ) ، وهو القِياسُ والمَعْلومُ .
وقال ابنُ الأعرابي : رجُلٌ مُشْبٍ : يَلِدُ الكِرَامَ .
( و ) أَشْبَى *!إشْباءً : ( دَفَع .
( و ) أَشْبَى زيْدٌ ( فُلاناً ) : إذا ( أَلْقاهُ في بئْرٍ أَو مَكْرُوهٍ ) ؛ عن ابن الأَعْرابي ، ومنه قولُ الشاعِرِ :
إعْلَوَّطا عمْراً *!ليُشْبياهُ
في كلِّ سُوءٍ ويُدَرْ بِياهُ ( و ) *!أشْباهُ : رَفَعَهُ و ( أَكْرَمَهُ وأَعَزَّهُ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ ؛ ( ضِدٌّ ) .
و ) *!أَشْبَى ( الشَّجَرُ ) *!إشْباءً : ( طالَ والْتَفَّ نَعْمَةً ) وغُضُوضَةً .
وفي الصِّحاح : *!أَشْبَتِ الشَّجَرَةُ : ارْتَفَعَتْ .
( و ) أَشْبَى ( زَيْداً أَوْلادُهُ ) أَي ( أَشْبَهُوهُ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!والشَّبا : الطُّحْلُبُ ) يمانِيَّة .
( و ) *!شَبَا : ( وادٍ بالمدينَةِ ) ، المشرَّفَةِ ، فيه عينٌ لبَني جَعْفر ابن إبراهيم مِن بَني جَعْفرٍ الطيَّار .
وقالَ نَصْر : هو عَيْنٌ بالأَثْيَل مِن أعْراضِ المدينَةِ لبَني الطيَّار .
( *!وشَبْوةُ ) ، مَعْرفَةٌ لا تجرى : ( العَقْربُ ) .
قالَ أَبو عبيدٍ : غيرُ مُجْراةٍ .
فقولُ المصنِّفِ : ( وتَدْخُلُها أَلْ ) وَهْمٌ ، والصَّوابُ لا تَدْخلُها ألْ ؛ ومنه قولُ الشاعِرِ :
قدْ جَعَلَتْ *!شَبْوَةُ تَزْبَئِرُّ
تكْسُو اسْتَها لحْماً وتَقْشَعِرُّوالجَمْعُ *!شَبَواتٌ .
( و ) *!شَبْوَةُ : ( أَبو قَبيلَةٍ ) مِن اليَمَنِ ، وهو شَبْوَةُ بنُ ثَوْبان بنِ عَبْس بنِ شحارَةَ بنِ غالِبِ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ عكَ ، وهو والِدُ ذوال وهل ، مِن

ولدِ بشيرِ بنِ جابِرِ بنِ عرابِ الصَّحابي وإخْوَتِهِ .
( و ) شَبْوَةُ : ( ع بالبادِيَةِ ) ، ومنه قوْلُ بِشْرٍ :
أَلا ظَعَنَ الخَلِيطُ غَداةَ رِيعُوا
*!بِشبوَةَ والمَطِيُّ بها خُضُوعُ ( و ) أَيْضاً : ( حِصْنٌ باليَمَنِ ) سمِّي ببَنِي شَبْوَةَ .
( أَو : د بينَ مأْرِبَ وحَضْرَمَوْتَ قريبَةٌ ) ؛ كذا في النُّسخِ والصَّوابُ قرِيبٌ ؛ ( من لَحْجٍ ) .
وقالَ نَصْر : على الجادَةِ مِن حَضْرَمَوْتَ إلى مكَّةَ .
وقالَ ابنُ الأثير : نَاحِيَةٌ مِن حَضْرَمَوْتَ ، ومنه حديثُ وائِلِ بنِ حُجْر : ( أَنَّه كَتَبَ لأَقْوالِ شَبْوَةَ بما كانَ لَهُم فيها من مِلْكٍ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
جارِيةٌ شَبْوَةٌ : جرِيئةُ كثيرَةُ الحَرَكَةِ فاحِشَةٌ .
*!والمَشْبِيَةُ : المرْأَةُ المُشْفقَةُ على أَوْلادِها .
وقالَ اليزيدي : *!أَشْبَى إذا أَتَى بغُلامٍ *!كشَبَا الحديدِ .
*!والمُشِبْى ، كمُكْرَمٍ زِنَةً ومَعْنىً .
*!والشَّبْوُ : الأَذَى .
*!والشَّبا : مدينَةُ خربةٌ بأَوَال ، قالَهُ نَصْر .

##### Türkçe

: ( و ( **شَبا** ) **شَبْواً** : ( yükseldi .

( و ) **شَبَا** ( **وَجْهُه** : bir değişmeden sonra aydınlandı .

( و ) **شَبَتِ** ( **الفَرَسُ** ) **شَبواً** : ( iki ayağı üzerine kalktı ) ; avam ise şeddeli olarak **شَبَّتْ** der .

( و ) **شَبا** ( **النَّارَ** ) **شَبواً** : ( onu yaktı ) , onun gibi: **شبها** .

( **والشَّباةُ** : akrep ) , el-Ferrâ’dan ; başkası dedi ki: ( doğduğu vakit .

( أَو ) o ( sarı bir akreptir ) ; **المُحْكم**’de olduğu gibi .

( و ) **الشَّباةُ** ; ( dizginde azgın olan at .

( و ) ayrıca : ( iki ayağı üzerine kalkan olan .

( و ) **الشَّباةُ** : ( akrebin iğnesi .

( و ) ayrıca : ( her şeyin ) ucunun ( keskinliği ) ; bundan: el-Harîrî’nin sözü: Keşke saldırının **شَباةَ**’sini azaltsaydın .

Ve o, ittifakla illetlidir; merhum şeyhimiz Yûsuf b. Sâlim el-Hafnî onu **مَقْصورَتِه**’sinde hemzeli olarak kullanmış ve buna karşılık verilmiştir .

( و ) **الشَّباةُ** ( **مِن النَّعْلِ** : onun **أَسْلَتِها**’sının iki yanı , cemi **شَباً** ) kısaltma ile, ( **وشَبَواتٌ** ) harekeli olarak .

( **وأَشْبَى** ) adam : ( verdi ) ve ikram etti .

( و ) **أَشْبَى** : ( **أشْبَلَ** ) gibidir, **أَشْفَقَ** manasında .

( و ) **أَشْبَى** : ( ona zeki ) akıllı bir oğul doğdu ; bundan İbn Hirma’nın sözü:
هُمُ نبَتُوا فَرْعاً بكُلِّ سَرارَةٍ
حَرام **فأَشْبَى** فَرْعُها وأُرُومُها

( o hâlde o **مُشْبًى**’dır ) , yani ona zeki bir çocuk doğdu; İbnü’l-A‘râbî bunu mef‘ûl sigasıyla böyle rivayet etti .

( و ) Sa‘leb onu reddetti ve dedi ki: ancak o ( **مُشْبٍ** )’dir, ve o kıyas ve bilinen olandır .

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: adam **مُشْبٍ** : soyluları doğurur .

( و ) **أَشْبَى** **إشْباءً** : ( itti .

( و ) Zeyd ( **فُلاناً** ) **أَشْبَى** : ( onu bir kuyuya yahut bir mekruha attığı ) zaman ; İbnü’l-A‘râbî’den; bundan şairin sözü:
إعْلَوَّطا عمْراً **ليُشْبياهُ**
في كلِّ سُوءٍ ويُدَرْ بِياهُ ( و ) **أشْباهُ** : onu yükseltti ve ( ona ikram etti ve onu aziz kıldı ) ; el-Cevherî nakletti ; ( zıddır ) .

و ) **أَشْبَى** ( **الشَّجَرُ** ) **إشْباءً** : ( uzadı ve nimetçe ) ve tazelikçe ( dolaştı/sarıldı ) .

Ve **الصِّحاح**’ta: **أَشْبَتِ الشَّجَرَةُ** : yükseldi .

( و ) **أَشْبَى** ( Zeyd’i onun çocukları ) yani ( ona benzediler ) ; el-Cevherî nakletti .

( **والشَّبا** : yosun ) Yemen lehçesidir .

( و ) **شَبَا** : ( Medine’de bir vadidir ) , şereflendirilmiş (şehirde); onda Benî Ca‘fer b. İbrâhîm’den, Benî Ca‘fer et-Tayyâr’dan olanlara ait bir pınar vardır .

Nasr dedi ki: o, Medine’nin **أَعْراض**’ından **الأَثْيَل**’de, Benî et-Tayyâr’a ait bir pınardır .

( **وشَبْوةُ** ) , cerre girmeyen bir ma‘rife: ( akrep ) .

Ebû Ubeyd dedi ki: cerre sokulmayan .

O hâlde musannifin sözü: ( ona **أَلْ** girer ) vehimdir; doğrusu **ألْ** ona girmez ; bundan şairin sözü:
قدْ جَعَلَتْ **شَبْوَةُ** تَزْبَئِرُّ
تكْسُو اسْتَها لحْماً وتَقْشَعِرُّوالcem‘i **شَبَواتٌ** .

( و ) **شَبْوَةُ** : ( Yemen’den bir kabilenin babası ) , o, Şebve b. Sevbân b. ‘Abs b. Şehâra b. Gâlib b. ‘Abdullâh b. ‘Akk’dır; ve o, Beşîr b. Câbir b. ‘Arâb es-Sahâbî’nin ve kardeşlerinin soyundan olan **ذوال وهل**’in babasıdır .

( و ) **شَبْوَةُ** : ( çölde bir yer ) , bundan Bişr’in sözü:
أَلا ظَعَنَ الخَلِيطُ غَداةَ رِيعُوا
**بِشبوَةَ** والمَطِيُّ بها خُضُوعُ ( و ) ayrıca : ( Yemen’de bir kaledir ) Benî Şebve ile adlandırılmıştır .

( أَو : Me’rib ile Hadramut arasında bir köydür, yakındır ) ; nüshalarda böyle, doğrusu yakındır ( **قريبٌ** ) ; ( Lahc’den ) .

Nasr dedi ki: Hadramut’tan Mekke’ye giden ana yol üzerindedir .

İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadramut’tan bir nahiyedir; bundan Vâil b. Hucr hadisi: ( ona, Şebve’nin kavimlerine, orada kendilerine ait mülkten olan şey hakkında yazdı ) .

Ve ona istidrâk olunanlardandır:

cariye **شَبْوَةٌ** : cesur, çok hareketli, çirkin sözlü/edepsiz .

**والمَشْبِيَةُ** : çocuklarına şefkat eden kadın .

el-Yezîdî dedi ki: **أَشْبَى**: **كشَبَا الحديدِ** gibi bir oğlan getirdiği zaman .

**والمُشِبْى** , vezin ve mana bakımından **مُكْرَمٍ** gibi .

**والشَّبْوُ** : eziyet .

**والشَّبا** : Evâl’de harap bir şehirdir, Nasr söyledi .

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَبَا
1 شَبَا ذ , (K,) [aor. شَبُوَ ,] inf. n. شَبْوٌ, (TA,) It was or became, high, elevated, or lofty. (K. [See also 4, first sentence.]) ― -b2- شَبَتِ الفَرَسُ, (K,) inf. n. as above, (TA,) The mare stood upon her hind legs. (K.) [It is added in the TA that the vulgar say شبّت: but see art. شب, where a similar meaning is assigned to شَبَّ said of a horse.] ― -b3- شَبَا وَجْهُهُ His face shone after having become altered. (K.) -A2- شَبَا النَّارَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) He kindled the fire; or made it to burn, burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame; (K;) as also شَبَّهَا. (TA.)

أَشْبَتِ الشَّجَرَةُ
4 أَشْبَتِ الشَّجَرَةُ ذ , (S,) or اشبى الشَّجَرُ, (K,) inf. n. اـِشْبَآءٌ, (TA,) The tree, (S,) or the trees, (K,) became tall, (S, K, TA,) and tangled and dense, by reason of luxuriance (K, TA) and sappiness. (TA.) ― -b2- اشبى said of a man, He begat a boy [sharp] like the point of iron (كَشَبَا الحَدِيدِ): (Yz, TA:) or he had a son born to him sharp in intellect: (S, K, TA:) or he begat generous, or noble, children, by whom he had sharp means of attack and defence, like the points of spear-heads. (Ham p. 384.) -A2- أَشْبَيْتُ الرَّجُلَ i. q. وَجَدْتُ لَهُ ↓ شَبَاةً [app. meaning I found the man to have sharpness]. (Ham p. 385.) ― -b2- And اشباهُ He exalted him, syn. رَفَعَهُ, (S,) and honoured him; namely, a man. (S, K.) ― -b3- And He cast him into a well, or into an evil, or a hateful, plight: thus having two contr. meanings. (K.) -A3- اشبى is also syn. with دَفَعَ [He impelled, pushed, thrust, &c.]. (K. [But perhaps this is a mistake for رَفَعَ, a syn. of اشبى mentioned before: if not, it may be from شَبَاةً signifying the “ point ” of anything.]) -A4- And i. q. أَعْطَى [He gave]. (K. [In this sense, accord. to the TK, trans. without a prep.; which I think doubtful.]) ― -b2- And i. q. أَشْبَلَ, (K,) meaning أَشْفَقَ [i. e. He was, or became, favourably inclined; &c.]. (TA. [In this sense, also, both اشبى and اشبل, accord. to the TK, are trans. without a prep.; but this I think a mistake with respect to both of these verbs, the latter of which is well known to be trans. only by means of عَلَى.]) -A5- [And i. q. أَشْبَهَ.] One says, اشبى فُلَانًا وَلَدُهُ, (S,) or اشبى زَيْدًا أَوْلَادُهُ, (K,) His children resembled such a one, or, Zeyd; syn. أَشْبَهُوهُ. (S, K.)

شَبًا
شَبًا ذ : see شَبَاةٌ, in two places. -A2- Also The green substance that overspreads stagnant water; syn. طُحْلُبٌ. (K.)

شُبْوٌ
شُبْوٌ ذ [written in my original شُبو] i. q. اذى [i. e., app., أَذًى, A state of annoyance or molestation: or annoyance, molestation, harm, or hurt: or a thing that annoys, &c.]. (TA.)

شَبَاةٌ
شَبَاةٌ ذ The point (S, K) of the extremity (S) of anything: (S, K:) pl. ↓ شَبًا [or rather this is a coll. gen. n.] and [the pl. properly so termed is] شَبَوَاتٌ. (S, K. *) ― -b2- And The sting of the scorpion; (K;) [and] so ↓ شَبًا [mentioned above as having a pl. meaning]. (Sh, TA in art. شول; and Ham p. 385.) ― -b3- And The portion with which one cuts, of a sword. (Har p. 17.) ― -b4- And The two sides of the أَسَلَة [i. e. toe, or tapering head or foremost part,] of a sandal: pl. as above [app. in all of the senses of the sing.]. (K.) ― -b5- [And app. (assumed tropical:) Sharpness, as a quality of a man:] see 4. ― -b6- Also The scorpion: (Fr, TA:) or the scorpion when just born: or a yellow scorpion: (K:) so in the M. (TA.) [See also the next paragraph.] ― -b7- And A mare raising her head (عَاطِيَةٌ) in the bridle. (K.) And [A mare] standing upon her hind legs. (K.)

شَبْوَةُ
شَبْوَةُ ذ The scorpion; (A'Obeyd, S, K, TA; [in the CK, شَبْوَةُ العَقْرَبِ is erroneously put for شَبْوَةُ العَقْرَبُ;]) a proper name thereof; it may be from الشَّبَا signifying its sting; (Ham p. 385;) determinate; (TA;) imperfectly decl.: (A'Obeyd, S, TA:) it is said in the K, “ and [the article] ال is prefixed to it; ” but this is a mistake: it should be, “ and ال is not prefixed to it: (TA:) [but, although a proper name, it has a pl.;] the pl. is شَبَوَاتٌ. (S.) [See also شَبَاةٌ, which signifies “ a scorpion, ” and of which شَبَوَاتٌ is a pl.] ― -b2- جَارِيَةٌ شَبْوَةٌ A girl, or young woman, that is bold, much in motion, foul in speech or actions. (TA.)

مُشْبًى
مُشْبًى ذ [pass. part. n. of 4,] Honoured [&c.]. (TA.) -A2- See also what next follows.

مُشْبٍ
مُشْبٍ ذ [act. part. n. of 4,] A man having a son born to him sharp in intellect; (Th, K, TA;) and so ↓ مُشْبًى, (K, TA, [in the CK, erroneously, مَشْبِىٌّ,]) accord. to IAar, but disallowed by Th. (TA.) And the former, accord. to IAar, A man who begets generous offspring. (TA.) ― -b2- And مُشْبِيَةٌ A woman affectionate, kind, or favourably inclined, to her children. (TA.)

##### Türkçe

**شَبَا**
1 **شَبَا** ذ, (K,) [muzârîsi **شَبُوَ** ,] mastarı **شَبْوٌ**, (TA,) yüksek, yüce, yahut ulu oldu. (K. [Ayrıca 4’e, ilk cümleye bak.]) ― -b2- **شَبَتِ الفَرَسُ**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) kısrak arka ayakları üzerine dikildi. (K.) [TA’da, avamın **شبّت** dediği ilâve olunur: fakat شب maddesine bak; orada benzer bir mânâ, ata nisbetle söylenen **شَبَّ**’e verilmiştir.] ― -b3- **شَبَا وَجْهُهُ** Yüzü, değişmiş olduktan sonra parladı. (K.) -A2- **شَبَا النَّارَ**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) ateşi yaktı; yahut onu yanar kıldı, yanıp tutuşur kıldı, parlak yahut şiddetli yandırdı, alevlendirdi, yahut alev alev yaktırdı; (K;) bunun gibi **شَبَّهَا** da. (TA.)

**أَشْبَتِ الشَّجَرَةُ**
4 **أَشْبَتِ الشَّجَرَةُ** ذ, (S,) yahut **اشبى الشَّجَرُ**, (K,) mastarı **اـِشْبَآءٌ**, (TA,) ağaç, (S,) yahut ağaçlar, (K,) uzun oldu, (S, K, TA,) ve gürlük (K, TA) ve özsuluk sebebiyle (TA) dolaşık ve sık oldu. (TA.) ― -b2- **اشبى** bir adam hakkında denildiğinde: demirin ucu gibi ( **كَشَبَا الحَدِيدِ** ) sivri bir oğlan doğurdu: (Yz, TA:) yahut kendisine zekâda sivri bir oğul doğdu: (S, K, TA:) yahut cömert, yahut soylu çocuklar doğurdu; onların vasıtasıyla, mızrak başlarının uçları gibi, saldırı ve savunmada sivri imkânlara sahip oldu. (Ham p. 384.) -A2- **أَشْبَيْتُ الرَّجُلَ** yani **وَجَدْتُ لَهُ ↓ شَبَاةً** [görünüşe göre mânâ: adamda sivrilik buldum]. (Ham p. 385.) ― -b2- Ve **اشباهُ** onu yüceltti; eş anlamlısı **رَفَعَهُ**, (S,) ve onu onurlandırdı; yani bir adamı. (S, K.) ― -b3- Ve onu bir kuyuya, yahut kötü, yahut nefret edilen bir hâle attı: böylece iki zıt mânâya sahip olarak. (K.) -A3- **اشبى** ayrıca **دَفَعَ** ile de eş anlamlıdır [itti, sürdü, dürttü, vb.]. (K. [Fakat belki bu, daha önce zikredilen **اشبى**’nin eş anlamlısı olan **رَفَعَ** yerine bir hatadır: değilse, “herhangi bir şeyin ucu” mânâsındaki **شَبَاةً**’den olabilir.]) -A4- Ve yani **أَعْطَى** [verdi]. (K. [Bu mânâda, TK’ya göre, bir harf-i cer olmaksızın geçişli; ki ben bunu şüpheli görüyorum.]) ― -b2- Ve yani **أَشْبَلَ**, (K,) mânâsı **أَشْفَقَ** [yani: şefkatli oldu, yahut oldu; vb.]. (TA. [Bu mânâda da, TK’ya göre, hem **اشبى** hem **اشبل** bir harf-i cer olmaksızın geçişlidir; fakat ben bunu ikisi hakkında da bir hata görüyorum; bunlardan ikincisinin yalnız **عَلَى** vasıtasıyla geçişli olduğu iyi bilinir.]) -A5- [Ve yani **أَشْبَهَ**.] Denir ki, **اشبى فُلَانًا وَلَدُهُ**, (S,) yahut **اشبى زَيْدًا أَوْلَادُهُ**, (K,) çocukları falancaya, yahut Zeyd’e benzedi; eş anlamlısı **أَشْبَهُوهُ**. (S, K.)

**شَبًا**
**شَبًا** ذ : iki yerde **شَبَاةٌ**’ya bak. -A2- Ayrıca durgun suyu kaplayan yeşil madde; eş anlamlısı **طُحْلُبٌ**. (K.)

**شُبْوٌ**
**شُبْوٌ** ذ [aslî nüshamda **شُبو** yazılmıştır] yani **اذى** [yani, görünüşe göre, **أَذًى**, rahatsızlık yahut eziyet hâli: yahut rahatsızlık, eziyet, zarar, yahut incitme: yahut rahatsız eden şey, vb.]. (TA.)

**شَبَاةٌ**
**شَبَاةٌ** ذ herhangi bir şeyin ucunun (S, K) nihayetinin (S) ucu: (S, K:) çoğulu ↓ **شَبًا** [yahut daha doğrusu bu, cins isimdir] ve [asıl çoğul denilen] **شَبَوَاتٌ**’tır. (S, K. *) ― -b2- Ve akrebin iğnesi; (K;) [ve] bunun gibi ↓ **شَبًا** [yukarıda çoğul mânâsı olduğu zikredilen]. (Sh, TA, شول maddesinde; ve Ham p. 385.) ― -b3- Ve kılıcın, onunla kesilen kısmı. (Har p. 17.) ― -b4- Ve bir nalının **أَسَلَة**’sinin [yani parmak ucu, yahut incelen baş yahut ön kısım] iki yanı: çoğulu yukarıdaki gibidir [görünüşe göre müfredin bütün mânâlarında]. (K.) ― -b5- [Ve görünüşe göre (mecazî olarak:) bir adamın vasfı olarak sivrilik:] 4’e bak. ― -b6- Ayrıca akrep: (Fr, TA:) yahut yeni doğmuşken akrep: yahut sarı akrep: (K:) M.’de de böyledir. (TA.) [Ayrıca sonraki paragrafa bak.] ― -b7- Ve gem içinde başını kaldıran ( **عَاطِيَةٌ** ) bir kısrak. (K.) Ve [bir kısrak] arka ayakları üzerine dikilen. (K.)

**شَبْوَةُ**
**شَبْوَةُ** ذ akrep; (A'Obeyd, S, K, TA; [CK’da, **شَبْوَةُ العَقْرَبِ** yanlışlıkla **شَبْوَةُ العَقْرَبُ** yerine konmuştur;]) onun özel adı; onun iğnesi mânâsındaki **الشَّبَا**’dan olabilir; (Ham p. 385;) belirli; (TA;) gayr-i munsarif: (A'Obeyd, S, TA:) K’da “ve **ال** ona getirilir” denilmiştir; fakat bu bir hatadır: doğrusu “ve **ال** ona getirilmez” olmalıdır: (TA:) [fakat, özel ad olmakla beraber, onun bir çoğulu vardır;] çoğulu **شَبَوَاتٌ**’tır. (S.) [Ayrıca “akrep” mânâsına gelen ve **شَبَوَاتٌ**’ın onun çoğulu olduğu **شَبَاةٌ**’ya da bak.] ― -b2- **جَارِيَةٌ شَبْوَةٌ** cesur, çok hareketli, sözünde yahut fiillerinde çirkin olan bir kız, yahut genç kadın. (TA.)

**مُشْبًى**
**مُشْبًى** ذ [4’ün ism-i mef‘ûlü,] onurlandırılmış [&c.]. (TA.) -A2- Ayrıca hemen sonra gelen şeye bak.

**مُشْبٍ**
**مُشْبٍ** ذ [4’ün ism-i fâ‘ili,] kendisine zekâda sivri bir oğul doğmuş adam; (Th, K, TA;) ve bunun gibi ↓ **مُشْبًى**, (K, TA, [CK’da yanlışlıkla, **مَشْبِىٌّ**,]) IAar’a göre, fakat Th tarafından kabul edilmez. (TA.) Ve birincisi, IAar’a göre, cömert nesil doğuran adamdır. (TA.) ― -b2- Ve **مُشْبِيَةٌ** çocuklarına şefkatli, merhametli, yahut iyi meyilli kadın. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَبَا
شَبَا U ( n. ac. شَبْو 1 ),
a.  Was high, lofty, elevated.

b.  Reared ( horse ).

c.  Brightened up, beamed, shone ( face ).

d.  Lit, kindled.

أَشْبَوَ
أَشْبَوَ IV ,
a.  Became luxurious.

b.  Begat an intelligent child.

c.  Exalted.

d.  Gave.

e.  [ 'Ala ], Favoured.

f.  Threw, cast into.

شَبْوَة
شَبْوَة [ 1t ],
a.  Scorpion.

شَبًا
شَبًا [ 4A ],
a.  Slime, green moss.

شَبَاة
شَبَاة [ 4tA ] , ( pl. شَبَو 4tA &
a.  شَبَوَات ), Edge, point; sting ( of a scorpion ).

b.  Scorpion.

##### Türkçe

شَبَا
شَبَا U ( i. ac. **شَبْو** 1 ),
a. Yüksek oldu, yüce oldu, yükseldi.

b. (Atı) yetiştirdi.

c. (Yüz) parladı, ışıldadı, ışık saçtı.

d. Yaktı, tutuşturdu.

أَشْبَوَ
أَشْبَوَ IV ,
a. Lüks oldu.

b. Zeki bir çocuk doğurdu.

c. Yüceltti.

d. Verdi.

e. [ 'Ala ], Lütfetti.

f. İçine attı, içine fırlattı.

شَبْوَة
شَبْوَة [ 1t ],
a. Akrep.

شَبًا
شَبًا [ 4A ],
a. Sümük; yeşil yosun.

شَبَاة
شَبَاة [ 4tA ] , ( çoğ. **شَبَو** 4tA &
a. **شَبَوَات** ), Kenar, uç; (akrebin) iğnesi.

b. Akrep.
