# شب — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A8/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شب

باب الشين والباء
شب ، بش .
شب : قال الليث : الشَّبّ حَجَرٌ مِنها الزَّاجُ وأَشْبَاهُه ، وأَجْوَدُها ما جُلِبَ من اليمن ، وهو شَبٌّ أبيض له مَضِيضٌ شديد .
وشَبَّة : اسمُ رجل ، وكذلك شَبيب . أبو نصر عن الأصمعيّ : شَبَّ الغُلاَم يَشِبُّ شَبابَا ، وشَبَّ الفَرَسُ يَشِبُّ شِباباً وشُبوباً وَشَبِيباً ، إذا نَشِطَ ومَرِح .
وقال ذو الرمة :
شُبُوبَ الْخَيْلِ تَشْتَعِلُ اشْتِعَالا
وشَبَبت النارَ فأنا أَشُبُّها شَبّاً وشُبُوباً ، ويقال : إنَّ شَعْرَ فُلانَة يَشُبُّ لَوْنَها ، إِذَا كان يُحَسِّنُه ويُظْهِرُ حُسْنَه وبَصِيصَه ، ويقال للرَّجل الجميل : إنَّه لَمَشْبُوب .
ويقال : أَشَبَّتْ فلانةُ أوْلاداً ، إذا شَبّ لها أَوْلاد .
ويقال للثَّور إِذا كان مُسِنّاً : شَبَبٌ ومُشِبُّ وشَبُوب .
ويقال : فَعَلَ ذلك في شَبِيبتِه ، وامْرَأَةٌ
شَابَّةٌ ، ونِسْوَةٌ شَوَابّ .
وقال أبو زيد : يَجُوز نِسْوَةٌ شَبَائب في معنى شَوَابّ ، وأنشد :
عَجَائِزٌ يَطْلُبْنَ شَيئاً ذَاهِبَا
يَخْضِبْنَ بالحِنّاءِ شَيْباً شَائِبَا
يَقُلْن كُنَّا مَرَّةً شَبائِباً
قلت : شَبائبُ جمع شَبَّة لا جمع شَابَّة ، مثل ضَرْة وضَرَائِر . وكَنَّه وكَنَائِن .
وشِبَابُ الفَرَسِ : أَنْ يَرْفعَ يديه جَميعاً كأَنَّه يَنْزُو وَنَزَواناً .
وفي الحديث : ( اشْتَشِبُّوا على أَسْوُقِكُم على الْبَوْل ) ، يقول : اسْتَوْفِزُوا عليها ولا تُسِفّوا من الأرض .
وعَسَلٌ شَبَابِيّ : يُنْسَبُ إلى بني شَبَابَةَ ، قَوْمٍ بالطَّائف من بني مالِك بن كنانة ، يَنْزِلون اليمن .
وتَشْبيبُ الشِّعر : تَرقيقُ أوّله بذكر النِّساء ، وهو من تَشْبِيبِ النار وتَأْريثُها .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : أُشِبَّ لي الرَّجُلُ إشْباباً إذا رَفَعْتَ طرفَك فرأَيْتَه من غير أن تَرْجُوَه أوْ تَحْتَسِبه .
وقال الهذليّ :
حَتَّى أُشِبّ لها رَامٍ بمُحْدَلَةٍ
نَبْعٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهِنّ كالسَّجَمِ
قال : السّجَمُ ضَرْبٌ من الورق شَبّهَ النِّصَالَ بها .
ويقال : لَقِيتُ فلاناً في شبابِ النهار ، أي في أوّله .
عَمْرو ، عن أبيه ، قال : شَبْشَبَ الرَّجل ، إذا نَمَّمَ ، وشَبَّ ، إذا رُفِعَ ، وشَبَّ إذا لَهَب .
وقال ابن الأعرابيّ : من أسماءِ الْعَقْرب الشّوْشب ، ويقال للقملة : الشّوْشبَة .
بش : قال الليث : الْبَشّ اللُّطْف في المسألة ، والإقبال على أخِيك . تقول : بَشِشتُ به بَشّاً وبَشَاشَةً ، ورَجُلٌ هَشٌّ بَشٌّ . قال : والبَشِيشُ : الوَجْهُ . يقال : رجُلٌ مُضِيٌّ البَشيش ، أي مُضِيءُ الوَجْه .
وقال رؤبة :
تكَرُّماً والهشُّ للتَّهْشِيشِ
وارِي الزِّناد مِسْفِر الْبَشِيش
وفي الحديث : ( لا يُوطِنُ رجلٌ المساجدَ للصَّلاة والذِّكْر إلاّ تَبشْبَشَ اللَّهُ به حين يَخْرُج من بيته ، كما يتَبَشْبَشُ أهلُ البيت بغائبهم إذا قَدِمَ عليهم ) وهذا مَثَلٌ ضربه لتلقِّيه جلّ وعزّ بِبِرِّه وكرامته وتَقْرِيبه إيّاه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي ، قال : الْبَشُّ فَرَحُ الصديق بالصديق ، والتَّبَشْبُش في الأصل التَّبَشُّش ، فاستُثْقل الجمع بين ثلاث شِينات فقُلِبَتْ إحداهن باء .

### Türkçe

باب **الشين** و**الباء**
**شب** ، **بش** .
**شب** : Leys dedi: **الشَّبّ** ondan **الزَّاجُ** ve benzerleri olan bir taştır; onun en iyisi Yemen’den getirilenidir; o, şiddetli bir **مَضِيضٌ**’u olan beyaz bir **شَبٌّ**’dur.
Ve **شَبَّة**: bir adamın adıdır; aynı şekilde **شَبيب**. Ebû Nasr, Asma‘î’den: **شَبَّ** **الغُلاَم** **يَشِبُّ** **شَبابَا**; ve **شَبَّ** **الفَرَسُ** **يَشِبُّ** **شِباباً** ve **شُبوباً** ve **وَشَبِيباً**, eğer canlanıp neşelenirse.
Ve Zû’r-Rumme dedi:
**شُبُوبَ الْخَيْلِ تَشْتَعِلُ اشْتِعَالا**
Ve ateşi **شَبَبت**; ben onu **أَشُبُّها** **شَبّاً** ve **شُبُوباً** (olarak) yaparım; ve denilir ki: Şu kadının saçı onun rengini **يَشُبُّ**, eğer onu güzelleştiriyor ve onun güzelliğini ve parıltısını ortaya çıkarıyorsa; ve güzel adama denilir: O elbette **لَمَشْبُوب**’dur.
Ve denilir: Falan kadın **أَشَبَّتْ** çocuklar, eğer ona çocuklar **شَبّ** ederse.
Ve öküz için, eğer yaşlı ise, denilir: **شَبَبٌ** ve **مُشِبُّ** ve **شَبُوب**.
Ve denilir: Bunu kendi **شَبِيبتِه**’inde yaptı; ve bir kadın
**شَابَّةٌ**, ve kadınlar **شَوَابّ**.
Ebû Zeyd dedi: **شَبَائب** kadınlar (denilmesi) **شَوَابّ** manasında caiz olur; ve (şu beyti) okudu:
**عَجَائِزٌ يَطْلُبْنَ شَيئاً ذَاهِبَا**
**يَخْضِبْنَ بالحِنّاءِ شَيْباً شَائِبَا**
**يَقُلْن كُنَّا مَرَّةً شَبائِباً**
Dedim: **شَبائبُ**, **شَبَّة**’nin cem‘idir; **شَابَّة**’nin cem‘i değildir; **ضَرْة** ve **ضَرَائِر** gibi. Ve **كَنَّه** ve **كَنَائِن**.
Ve **شِبَابُ الفَرَسِ**: iki elini (ön ayağını) hep birlikte kaldırmasıdır; sanki sıçrıyor ve bir sıçrayışla (sıçrıyor) gibidir.
Ve hadiste: ( **اشْتَشِبُّوا** على **أَسْوُقِكُم** على **الْبَوْل** ) (vardır); der ki: Onun üzerinde dikilin ve yerden (çok) alçalmayın.
Ve **عَسَلٌ شَبَابِيّ**: **بني شَبَابَةَ**’ye nisbet edilir; Tâif’te **بني مالِك بن كنانة**’den bir kavimdir; Yemen’e inerler.
Ve **تَشْبيبُ الشِّعر**: başını kadınları anmakla inceltmektir; o, ateşin **تَشْبِيب**’inden ve onu tutuşturup sürdürmekten (**تَأْريثُها**)dır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Adam bana **أُشِبَّ** oldu **إشْباباً**, eğer bakışını kaldırıp onu, ummadığın veya hesap etmediğin hâlde görürsen.
Huzelî dedi:
**حَتَّى أُشِبّ لها رَامٍ بمُحْدَلَةٍ**
**نَبْعٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهِنّ كالسَّجَمِ**
Dedi: **السّجَمُ** yapraktan bir türdür; ok uçlarını ona benzetti.
Ve denilir: Falanla gündüzün **شبابِ**’ında karşılaştım; yani onun başında.
Amr, babasından, dedi: Adam **شَبْشَبَ**, eğer söz taşıdıysa; ve **شَبَّ**, eğer yükseltildiyse; ve **شَبَّ**, eğer alevlendiyse.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Akrebin adlarından (biri) **الشّوْشب**’dir; ve bite denilir: **الشّوْشبَة**.
**بش** : Leys dedi: **الْبَشّ** istekte yumuşaklıktır ve kardeşine yönelmedir. Dersin ki: Onunla **بَشِشتُ** **بَشّاً** ve **بَشَاشَةً**; ve bir adam **هَشٌّ بَشٌّ**. Dedi: Ve **البَشِيشُ**: yüzdür. Denilir: **مُضِيٌّ البَشيش** bir adam; yani yüzü aydınlık.
Rü’be dedi:
**تكَرُّماً والهشُّ للتَّهْشِيشِ**
**وارِي الزِّناد مِسْفِر الْبَشِيش**
Ve hadiste: ( Bir adam mescitleri namaz ve zikir için yurt edinmez ki, evinden çıktığı vakit Allah onunla **تَبشْبَشَ** etsin; nitekim ev halkı, kendilerine geldiğinde, uzaktaki kimseleriyle **يتَبَشْبَشُ** eder ) ve bu, O’nun (celâl ve عزّ) onu iyiliği ve ikramı ile karşılamasına ve onu yakınlaştırmasına dair vurduğu bir misaldir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi: **الْبَشُّ** dostun dosta sevinmesidir; ve **التَّبَشْبُش** aslında **التَّبَشُّش**’tur; üç **شين**i bir araya getirmek ağır görüldü de onlardan biri **باء**’ya çevrildi.
