# شتر (ش-ت-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ت - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والتاء والراء معهما
ش ت ر، ت ش ر مستعملان فقط
شتر:
الشَّترُ: انقلابٌ في جفنِ العين الأسفل قلَّما يكون خلقةً. والشَّتر، بجزم التّاء: فِعلُك بها. والنعتُ: أشتر وشتراءُ. وقد شتر يشتر شتراً.
تشر:
تشرين: اسم شهرٍ من شهور الخريف بالرُّومية.

##### Türkçe

باب **الشين** و**التاء** و**الراء** معهما
**ش ت ر**، **ت ش ر** kullanımdadır, yalnızca.

**شتر**:
**الشَّترُ**: gözün alt kapağında bir dönme; pek az yaratılıştan olur. Ve **الشَّتر** ( **التّاء**’nın cezmiyle): onunla yaptığın fiildir. Sıfat: **أشتر** ve **شتراءُ**. Ve **شتر** eder, **يشتر** eder, **شتراً**.

**تشر**:
**تشرين**: Rûmîce’de sonbahar aylarından bir ayın adıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَتَرُ: انقلابٌ في جفن العين. يقال: رجلٌ أَشْتَرُ بيِّن الشَتَرِ. وقد شَتِرَ الرجل وشُتِرَ أيضاً. وشَتَرْتُهُ أنا، مثل ثَرِمَ وثَرَمْتُهُ أنا. وأَشْتَرْتُهُ أيضاً. وانْشَتَرَتْ عينُه. وشَتَّرْتُ بفلان تَشْتيراً، إذا تَنَقَّصْتَهُ وعِبْتَهُ.

##### Türkçe

**الشَتَرُ**: göz kapağında bir dönme/ters dönme. Denir ki: **رجلٌ أَشْتَرُ**; **الشَتَرِ**i açıkça belli olan. Ve adam **شَتِرَ** oldu; **شُتِرَ** de oldu. Ve ben onu **شَتَرْتُهُ**; **ثَرِمَ** ve ben onu **ثَرَمْتُهُ** gibi. Ve onu **أَشْتَرْتُهُ** de. Ve gözü **انْشَتَرَتْ**. Ve falan kimse hakkında **شَتَّرْتُ**; **تَشْتيراً**, onu eksilttiğim ve ayıpladığım zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ت ر
شتر ، ترش ، تشر
استعمل منها : شتر ، ترش ، تشر .
شتر : قال الليث : الشَّتْرُ انقلابٌ في جَفن العين قَلَّ ما يكون خِلْقة ، والشَّتْرُ مُخَفِّفٌ : فِعْلُك بها ، والنَّعت أَشْتر وشتْراء ، وقد شَتِرَ يَشتَرُ شَتَراً .
وقال ابن الأعرابيّ : شَتَرَ قطعَ ، وشَتِر انقطَعَ .
وقال أبو زيد : الشترُ انقلاب شُفْرِ الْعَين من أَسْفل وأَعلى ويَتَشَنَّجُ شُفْرهُ تَشنُّجاً .
قلت : والشفْر حرف العين .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : شَتَّرْتُ به تشتِيراً ، سمَّعَتُ به تسميعاً ، ونَدَّدْتُ به تنديداً ، كلُّ هذا إذا أسمعَه القبيحَ وشَتَمَه . قلت : وهكذا قال ابن الأعرابيّ وأبو عمرو : شَتَّرت بالتاء ، وكان شمر أنكَرَ التاء ، وقال : إنما هو شنُرْتُ بالتاء وقال : إنما هو شنرْتُ بالنون ، وأنشد :
وباتَتْ تُوَقِّي الزَّوُجَ وهي حَرِيصةٌ
عليه ولكن تَتَّقِي أَنْ تُشَنَّرا
قلت : جَعَله شَمِرُ من الشَّنَار ، وهو العيْب ، والتاء عندي صحيح أيضاً .
تشر : قال الليث : تِشرين اسم شهر من شهور الخريف بالرومية .
قلت : هما تِشْرِينان : الأول والثاني وبعدهما الكانُونَان .
ترش : ابن دريد : التَّرَشُ خِفَّةٌ ونَزَقٌ ، تَرِشَ يَتْرَشُ تَرَشاً ، فهو تَرِش وتارِشٌ .
قلت : الترشُ مُنْكر لم يروه غيرُه .

##### Türkçe

ش ت ر
**شتر** ، **ترش** ، **تشر**
Bunlardan kullanılan: **شتر** , **ترش** , **تشر** .

**شتر** : Leys dedi: **الشَّتْرُ** göz kapağında bir dönmedir; yaratılıştan olması pek az olur; **الشَّتْرُ** (muhaffef) ise: onunla yaptığın fiildir; sıfat **أَشْتر** ve **شتْراء**’dır; ve **شَتِرَ** **يَشتَرُ** **شَتَراً**.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **شَتَرَ** kesti; **شَتِرَ** kesildi.

Ebû Zeyd dedi: **الشترُ** gözün kirpiğinin aşağıdan ve yukarıdan dönmesidir; ve kirpiği **تَشنُّجاً** kasılır.

Dedim: ve **الشفْر** gözün kenarıdır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **شَتَّرْتُ** onunla **تشتِيراً**; onunla **تسميعاً** işittirdim; onunla **تنديداً** ayıpladım; bütün bunlar, ona çirkini işittirdiği ve ona sövdüğü zaman (söylenir). Dedim: İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Amr da böyle dedi: **شَتَّرت** **بالتاء**; Şemir ise **التاء**’yı inkâr etti ve dedi: ancak o **شنُرْتُ** **بالتاء**’dır; ve dedi: ancak o **شنرْتُ** **بالنون**’dur; ve inşad etti:

وباتَتْ تُوَقِّي الزَّوُجَ وهي حَرِيصةٌ
عليه ولكن تَتَّقِي أَنْ تُشَنَّرا

Dedim: Şemir onu **الشَّنَار**’dan kıldı; o da ayıptır; ve **التاء** benim yanımda da sahihdir.

**تشر** : Leys dedi: **تِشرين** rûmîce sonbahar aylarından bir ayın adıdır.

Dedim: onlar iki **تِشْرِين**’dir: birinci ve ikinci; ve onların ardından iki **الكانُونَان**.

**ترش** : İbn Düreyd: **التَّرَشُ** hafiflik ve ataklıktır; **تَرِشَ** **يَتْرَشُ** **تَرَشاً**; o hâlde o **تَرِش** ve **تارِشٌ**’tir.

Dedim: **الترشُ** münkerdir; onu ondan başkası rivayet etmedi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والتاء وما يثلثهما)
(شتر) الشين والتاء والراء يدلُّ على خرقٍ في شيء. من ذلك الشتَر في العين: انقلابٌ في جفنها الأسفل مع خرقٍ يكون. ويشتقُّ من ذلك قولهم: شَتَّر به، إِذا انتقصَه وعابَه ومزّقه.‏
(شتم) الشين والتاء والميم يدلُّ على كراهةٍ وبِغضة. من ذلك الأسد الشتيم، وهو الكريه الوَجه. وكذلك الحِمار الشتيم. واشتقاقُ الشتم منه، لأنَّه كلامٌ كريه.‏
(شتو) الشين والتاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ لزمانٍ من الأزمنة، وهو الشِّتاء: خلافُ الصَّيف. وهي الشَّتْوة، بفتح الشين. والموضع المَشْتاة والمَشْتَى. قال طَرَفة:‏
نَحْنُ في المشتاةِ نَدعُو الجَفَلَى *** لا تَرَى الآدِبَ فينا ينتقِرْ‏
وقال الخليل: الشِّتاء معروف، والواحد الشَّتوة. وهذا قياسٌ جيِّد، وهو مثل شَكوة وشِكاء. ويقال أشتى القوم، إِذا دخَلوا في الشتاء؛ وشَتَوا؛ إذا أصابهم الشِّتاء.‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**التاء** ve ikisini üçleyen şey)
(**شتر**) **الشين** ve**التاء** ve**الراء**, bir şeyde bir yırtığa delâlet eder. Bundan: gözde **الشتَر**: alt kapağında bir dönme, beraberinde bulunan bir yırtık ile. Ve bundan onların sözü türetilir: **شَتَّر** به, onu eksilttiği, ayıpladığı ve parçaladığı zaman.

(**شتم**) **الشين** ve**التاء** ve**الميم**, bir hoşnutsuzluğa ve nefrete delâlet eder. Bundan: **الأسد الشتيم**, ve o çirkin yüzlüdür. Keza **الحِمار الشتيم**. Ve **الشتم**’in türeyişi ondandır; çünkü o, çirkin bir sözdür.

(**شتو**) **الشين** ve**التاء** ve illetli harf, zamanlardan bir zaman için tek bir asıldır; ve o **الشِّتاء**dır: **الصَّيف**’in zıddı. Ve o **الشَّتْوة**’dir, **الشين**’in fethiyle. Ve yer: **المَشْتاة** ve**المَشْتَى**. طَرَفة dedi ki:

نَحْنُ في المشتاةِ نَدعُو الجَفَلَى *** لا تَرَى الآدِبَ فينا ينتقِرْ

Ve الخليل dedi ki: **الشِّتاء** bilinir; ve tekili **الشَّتوة**’dir. Ve bu iyi bir kıyastır; ve o, **شَكوة** ve**شِكاء** gibidir. Ve denir: **أشتى** القوم, kışa girdikleri zaman; ve **شَتَوا**, **الشِّتاء** onlara isabet ettiği zaman.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ت ر
رجل أشتر وبه شتر وهو انقلاب الجفن الأسفل‏.‏

##### Türkçe

ش ت ر
**رجل أشتر**: **أشتر** olan adam; onda **شتر** vardır; o, alt göz kapağının dönmesidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب: الشَّتَرُ انقلابٌ في جفن العين قلما يكون خلقة. والشَّتْرُ، مخففةً: فِعْلك بها. ابن سيده: الشَّتَرُ انقلاب جَفْنِ العين من أَعلى وأَسفل وتَشَنُّجُه، وقيل: هو أَن ينشَقَّ الجفن حتى ينفصل الحَتَارُ، وقيل: هو استرخاء الجفن الأَسفل؛ شَتِرَتْ عينُه شَتَراً وشَتَرَها يَشْتُرُها شَتْراً وأَشْتَرَها وشَتَّرَها. قال سيبويه: إِذا قلت شَتَرْتُهُ فإِنك لم تَعْرِضْ لِشتِرَ ولو عَرَضْتَ لِشترَ لقلتَ أَشْتَرْتُه. الجوهري: شَتَرْتُه أَنا مثل ثَرِم وثَرَمْتُه أَنا وأَشْتَرْتُه أَيضاً، وانشَتَرتْ عينُه. ورجل أَشْتَرُ: بَيِّنُ الشَّتَرِ، والأُنثى شَتْراء. وقد شَتِرَ يَشْتَرُ شَتَراً وشُتِرَ أَيضاً مثل أَفِنَ وأُفِنَ. وفي حديث قتادة: في الشَّتَرِ ربع الدية، وهو قطع الجفن الأَسفل والأَصل انقلابُه إِلى أَسفل.
والشَّتْرُ: من عَروض الهَزَجِ أَن يدخله الخَرْمُ والقَبْضُ فيصير فيه مفاعيلن فاعل كقوله:
قلتُ: لا تَخَفْ شيّا،
فما يكونُ يأْتيكا
وكذلك هو في جزء المضارع الذي هو مفاعيلن، وهو مشتق من شَتَرِ العين، فكأَن البيت قد وقع فيه من ذهاب الميم والياء ما صار به كالأَشْتَرِ العيْن. والشَّتَرُ: انشقاق الشفة السفلى، شَفَة شَتْراء. وشَتَّرَ بالرجل تَشْتِيراً: تَنَقَّصَه وعابه وسبَّه بنظم أَو نثر. وفي حديث عمر: لو قَدَرْتُ عليهما لشَتَّرْتُ بهما أَي أَسمعتهما القبيح، ويروى بالنون، من الشَّنَارِ، وهو العار والعيب. وشَتَرَه: جَرَحَهُ؛ ويروى بيت الأَخطل:
رَكُوبٌ على السَّوْآتِ قد شَتَرَ اسْتَهُ
مُزَاحَمَةُ الأَعداءِ، والنَّخْسُ في الدُّبُرْ
وشَتَّرْت به تَشْتِيراً وسَمَّعْتُ به تسميعاً ونَدَّدْتُ به تنديداً، كل هذا إِذا أَسمعتَه القبيح وشتمتَه. قال أَبو منصور: وكذلك قال ابن الأَعرابي وأَبو عمرو: شَتَّرْت، بالتاء؛ وكان شمر أَنكر هذا الحرف وقال: إِنما هو شَنَّرْتُ، بالنون؛ وأَنشد:
وباتَتْ تُوَقِّي الرُّوحَ، وهي حَرِيصَةٌ
عليه، ولكنْ تَتَّقِي أَنْ تُشَنَّرَا
قال الأَزهري: جعله من الشَّنَارِ وهو العيب، والتاء صحيح عندنا. وقال ابن الأَعرابي: شَتِرَ انقطع، وشُتِرَ انقطع. وشَتَرَ ثوبه: مَزَّقَهُ. والأَشْتَرَانِ: مالك وابنه. وشُتَيْرُ بن خالد: رجل من أَعْلام العرب كان شريفاً؛ قال:
أَوَالِبَ لا فانْهَ شُتَيْرَ بنَ خالِدٍ
عن الجَهْلِ لا يَغْرُرْكُمُ بِأَثَامِ
وفي حديث علي، عليه السلام، يوم بدر: فقلتُ قريبٌ مَفَرُّ ابن الشَّتْرَاءِ؛ قال ابن الأَثير: هو رجل كان يقطع الطريق يأْتي الرُّفقة فيدنو منهم حتى إِذا هَمُّوا به نأَى قليلاً ثم عاوَدَهم حتى يصيب منهم غِرَّة، المعنى: أَن مَفَرَّه قريب وسيعود، فصار مثلاً. وشُتَيْرٌ: موضع؛ أَنشد ثعلب:وعلى شُتَيْر راحَ مِنَّا رائحٌ،
يأْتي قَبِيصَةَ كالفَنِيق المُقْرَمِ

##### Türkçe

**التهذيب**: **الشَّتَرُ** göz kapağında bir dönmedir; yaratılıştan olması nadirdir.
Ve **الشَّتْرُ**, hafifletilmiş olarak: onunla yaptığın fiildir. İbn Sîde: **الشَّتَرُ** göz kapağının üstten ve alttan dönmesi ve onun kasılmasıdır; ve denildi ki: göz kapağının yarılıp **الحَتَارُ**’un ayrılıncaya kadar ayrılmasıdır; ve denildi ki: alt göz kapağının gevşemesidir; gözü **شَتِرَتْ** **شَتَراً**; ve onu **شَتَرَها** **يَشْتُرُها** **شَتْراً** ve **أَشْتَرَها** ve **شَتَّرَها**. Sîbeveyh dedi: **شَتَرْتُهُ** dediğin zaman, sen **لِشتِرَ**’e temas etmemiş olursun; eğer **لِشترَ**’e temas etseydin **أَشْتَرْتُه** derdin.

Cevherî: Ben onu **شَتَرْتُه**; tıpkı **ثَرِم** ve ben onu **ثَرَمْتُه** gibi; ve **أَشْتَرْتُه** da (vardır); yani ayrıca; ve gözü **انشَتَرتْ**. Ve **أَشْتَرُ** bir adam: **الشَّتَرِ**’i açık olan; dişisi **شَتْراء**. Ve gerçekten o **شَتِرَ** **يَشْتَرُ** **شَتَراً**; ve **شُتِرَ** de (vardır); tıpkı **أَفِنَ** ve **أُفِنَ** gibi. Katâde hadîsinde: **الشَّتَرِ**’de diyetin dörtte biri vardır; o, alt göz kapağının kesilmesidir; asıl olan ise onun aşağıya doğru dönmesidir.

Ve **الشَّتْرُ**: **عَروض الهَزَجِ**’dendir; ona **الخَرْمُ** ve **القَبْضُ** girmesidir; böylece onda **مفاعيلن فاعل** olur; şu sözü gibi:
قلتُ: لا تَخَفْ شيّا،
فما يكونُ يأْتيكا
Ve bu, **مفاعيلن** olan **جزء المضارع**’da da böyledir; ve bu, gözün **شَتَرِ**’inden türetilmiştir; sanki beyitte **الميم** ve **الياء**’nın gitmesinden, onunla gözün **الأَشْتَرِ**’i gibi olacak hâle gelmiştir. Ve **الشَّتَرُ**: alt dudağın yarılmasıdır; **شَفَة شَتْراء**.

Ve **شَتَّرَ** adam hakkında **تَشْتِيراً**: onu eksiltti, ayıpladı ve onu nazım yahut nesir ile sövdü. Ömer hadîsinde: “Eğer onlara güç yetirseydim, onlarla **لشَتَّرْتُ**”; yani onlara çirkini işittirirdim; ve **بالنون** ile rivayet edilir; **الشَّنَارِ**’dan; o ise ar ve ayıptır. Ve **شَتَرَه**: onu yaraladı; ve Ahtal’ın beyti rivayet edilir:
رَكُوبٌ على السَّوْآتِ قد شَتَرَ اسْتَهُ
مُزَاحَمَةُ الأَعداءِ، والنَّخْسُ في الدُّبُرْ
Ve onunla **شَتَّرْتُ** **تَشْتِيراً** ve onunla **سَمَّعْتُ** **تسميعاً** ve onunla **نَدَّدْتُ** **تنديداً**: bütün bunlar, ona çirkini işittirdiğin ve ona sövdüğün zamandır. Ebû Mansûr dedi: İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Amr da böyle dedi: **شَتَّرْت**; **بالتاء**. Ve Şemmer bu harfi inkâr etti ve dedi: ancak **شَنَّرْتُ**’tur; **بالنون**; ve şu beyti okudu:
وباتَتْ تُوَقِّي الرُّوحَ، وهي حَرِيصَةٌ
عليه، ولكنْ تَتَّقِي أَنْ تُشَنَّرَا
Ezherî dedi: onu **الشَّنَارِ**’dan kıldı; o ise ayıptır; ve **التاء** bize göre sahihtir. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **شَتِرَ** koptu; ve **شُتِرَ** koptu. Ve elbisesini **شَتَرَ**: onu yırttı.

Ve **الأَشْتَرَانِ**: Mâlik ve oğlu. Ve **شُتَيْرُ بن خالد**: Arapların ileri gelenlerinden bir adamdı; şerefli idi; dedi ki:
أَوَالِبَ لا فانْهَ شُتَيْرَ بنَ خالِدٍ
عن الجَهْلِ لا يَغْرُرْكُمُ بِأَثَامِ
Ve Ali hadîsinde, عليه السلام, Bedir günü: “Dedim ki: **ابن الشَّتْرَاءِ**’nın kaçışı yakındır.” İbnü’l-Esîr dedi: O, yol kesen bir adamdır; kafileye gelir, onlara yaklaşır; nihayet ona yöneldiklerinde biraz uzaklaşır, sonra onlara döner; ta ki onlardan bir gaflet yakalayıp elde edinceye kadar. Mana: kaçışı yakındır ve geri dönecektir; böylece bir mesel oldu. Ve **شُتَيْرٌ**: bir yerdir; Sa‘leb okudu:
وعلى شُتَيْر راحَ مِنَّا رائحٌ،
يأْتي قَبِيصَةَ كالفَنِيق المُقْرَمِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ت ر * * الشَّتَر * بفتحتين انقلاب في جفن العين وقد * شَتِرَ * الرجل من باب طرب فهو * أشْتَرُ * و * شُتِرَ * أيضا على ما لم يسم فاعله

##### Türkçe

* ش ت ر * * **الشَّتَر** * (iki fetha ile:) göz kapağında dönme; ve adam * **شَتِرَ** * (طرب بابından) olur; o hâlde o * **أشْتَرُ** *dur; ve * **شُتِرَ** * de (faili adlandırılmayan üzere) olur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشتر، بالفتح: القطع، فعله شتره يشتره كضرب. وبه سمي شتر، بلالام، وهو والد عبد الرحمن المحدث الكوفي، روى عن الإمام أبي جعفر محمد الباقر رضي الله عنه. الشتر، بالتحريك: الانقطاع وقد شتر، كفرح، عن ابن الأعرابي. في التهذيب: الشتر: انقلاب في جفن العين قلما يكون خلقة، والشتر بالتسكين: فعلك بها. وفي المحكم: الشتر: انقلاب الجفن من أعلى وأسفل، وتشنجه وانشقاقه حتى ينفصل الحتار أو هو استرخاء أسفله، أي الجفن. يقال: شترت العين والرجل شترا كفرح وعني مثل أفن وأفن، وانشترت عينه وشترها يشترها شترا وأشترها وشترها، قال سيبويه: إذا قلت: شترته فإنك لم تعرض لشتر، ولو عرضت لشتر لقلت أشترته. وقال الجوهري: شترته أنا، مثل ثرم وثرمته أنا.
 وفي حديث قتادة:  في الشتر ربع الدية  وهو قطع الجفن الأسفل، والأصل انقلابه إلى أسفل. ورجل أشتر بين الشتر، والأنثى شتراء. الشتر أيضا: انشقاق الشفة السفلى يقال: شفة شتراء، ورجل أشتر. من المجاز: الشتر: هو دخول الخرم والقبض في عروض الهزج، فيصير فيه فاعلن كقوله:
  قلت لا تخف شيئا                      فما يكون يأتيكا ووجد في نسخة شيخنا أو القبض، بأو الدالة على الخلاف، والصواب ما عندنا بالواو، لأنه لا يكون شترا إلا باجتماعهما. قلت: وكذلك هو في جزء المضارع والذي هو مفاعيلن، وهو مشتق من شتر العين، فكأن البيت قد وقع فيه من ذهاب الميم والياء ما صار به كالأشتر العين. شتر، محركة: قلعة بأران، أي من أعمالها، بين بردعة وكنجة، وهي جنزة. وشتر به، كفرح: سبه وتنقصه بنظم أو نثر. وشتره: غته، وجرحه، ويروى بيت الأخطل:
  ركوب على السوآت قد شترا ستـه                      مزاحمة لأعداء والنخس في الدبر شتير كزبير: ابن شكل، محركة، العبسي الكوفي، يقال: إنه أدرك الجاهلية، روى له مسلم والأربعة. شتير بن نهار الغنوي البصري، كذا يقول حماد بن سلمة، والمعروف سمير، بالمهملة والميم، قاله الحافظ: تابعيان، الأخير روى له الترمذي. وأشتر، كأردن: لقب بعض، العلويين، قلت: هو زيد بن جعفر من ولد يحيى بن الحسين بن زيد بن علي بن الحسين، ذكره ابن ماكولا، وهو فرد، قال الصاغاني: وأصحاب الحديث يفتحون التاء، قلت: وقد تقدم للمصنف في الهمزة مع الراء. قال اللحياني: رجل شتير شنير، كفسيق، فيهما، إذا كان كثير الشر والعيوب سيئ الخلق والشترة، بالضم: ما بين الإصبعين، استدركه الصاغاني.

  والشوترة: المرأة العجزاء، استدركه الصاغاني. والأشتر، كمقعد، هكذا في النسخ، والتنظير به غير ظاهر، كما لا يخفى، وهو لقب مالك بن الحارث النخعي الفارس الشاعر التابعي، من أصحاب علي رضي الله عنه، مشهور. والأشتران: هو وابنه إبراهيم، قتل مع مصعب بن الزبير. أمين الدين أحمد بن الأشتري. نفيس الدين عمر بن علي الصوفي الأشتري، رويا، الأول أجاز الحافظ الذهبي، والأخير حدث عن الوزير الفلكي، سمع منه بالقاهرة مرتضى بن أبي الجود، قاله الحافظ، وهو نسبة إلى الأشتر: قرية من بلاد الجبل عند همذان، وقد يقال: اليشتر، وقيل بينهما بين نهاوند عشرة فراسخ.
 وفي حديث علي رضي الله عنه. يوم بدر:  فقلت قريب مفر ابن الشتراء  ز قال ابن الأثير: هو لص كان يقطع الطريق، يأتي الرفقة فيدنو منهم، حتى إذا هموا به نأي قليلا، ثم عاودهم حتى يصيب منهم غرة. المعنى: إن مفره قريب وسيعود، فصار مثلا. ونقب شتار، ككتاب نقب في جبل بين أرض البلقاء والمدينة، شرفها الله تعالى.
 ومما يستدرك عليه: شتر بالرجل تشتيرا: عابه وتنقصه. وفي حديث عمر:  لو قدرت عليهما لشترت بهما  ، أي أسمعتهما القبيح، ويروى بالنون، من الشنار، وبه قال شمر، وأنكر التاء، بالتاء، قال ابن الأعرابي، وأبو عمرو، وقال أبو منصور: والتاء صحيح عندنا. وشتر ثوبه: مزقه. وشتير بن خالد رجل من أعلام العرب كان شريفا. وشتير: موضع، أنشد ثعلب:
  وعلى شتير راح منا رائح                      يأتي قبيصة كالفنيق المقرم وذو شناتر، واسمه لختيعة، سيأتي في النون إن شاء الله تعالى.

##### Türkçe

**الشتر**، fetih ile: kesme; fiili **شتره يشتره** (kalıbı) **كضرب**. Bununla adlandırıldı **شتر**; **باللام** ile; o, Kûfeli muhaddis Abdurrahman’ın babasıdır; İmam Ebû Ca‘fer Muhammed el-Bâkır رضى الله عنه’dan rivayet etti. **الشتر**، hareke ile: kopma; ve **شتر** oldu, **كفرح**; İbnü’l-A‘râbî’den. **في التهذيب**: **الشتر**: göz kapağında bir dönme; pek az yaratılıştan olur; ve **الشتر** sükûn ile: onunla yaptığın fiilindir. **وفي المحكم**: **الشتر**: göz kapağının yukarıdan ve aşağıdan dönmesi, onun kasılması ve yarılması; ta ki **الحتار** ayrılıncaya kadar; yahut onun aşağısının gevşemesidir, yani göz kapağının. Denir: **شترت العين** ve adam **شترا** (oldu) **كفرح**; ve “**عني**” (mânâsında) “**مثل أفن وأفن**”; ve onun gözü **انشترت**; ve **شترها يشترها شترا**; ve **أشترها** ve **شترها**. Sîbeveyh dedi: “**شترته**” dediğinde, sen **شتر**e ilişmedin; eğer **شتر**e ilişseydin “**أشترته**” derdin. Cevherî dedi: “**شترته أنا**”, “**مثل ثرم وثرمته أنا**” gibidir.

Ve Katâde hadîsinde: **في الشتر ربع الدية**; o, alt göz kapağının kesilmesidir; aslî olan, onun aşağıya dönmesidir. Ve adam **أشتر**; **بين الشتر**; dişisi **شتراء**. **الشتر** ayrıca: alt dudağın yarılması; denir: **شفة شتراء** ve adam **أشتر**. Mecazdan: **الشتر**: **الهزج** arûzunun **عروض**larında **الخرم** ve **القبض**ın girmesidir; böylece onda **فاعلن** olur; şu sözü gibi:

  قلت لا تخف شيئا                      فما يكون يأتيكا

Ve şeyhimizin nüshasında “**أو القبض**” bulundu; ihtilâfa delâlet eden **أو** ile; doğru olan, bizdeki **بالواو** iledir; çünkü ikisinin birleşmesi olmaksızın **شترا** olmaz. Dedim: ve aynı şekilde o, **جزء المضارع**da da böyledir; ki o **مفاعيلن**dir; ve o, **شتر العين**den türemiştir; sanki beyitte **الميم** ve **الياء**ın gitmesinden, onunla göz **الأشتر**i gibi oldu. **شتر**، harekeli: **أران**’da bir kale; yani onun amellerinden; **بردعة** ile **كنجة** arasında; ve o, **جنزة**’dir. Ve onunla **شتر به**، **كفرح**: onu sövdü ve onu nazım yahut nesir ile küçümsedi. Ve **شتره**: onu aldattı; ve onu yaraladı. Ve Ahtal’ın beyti rivayet olunur:

  ركوب على السوآت قد شترا ستـه                      مزاحمة لأعداء والنخس في الدبر

**شتير**، **كزبير**: **شكل**’in oğlu; harekeli; el-‘Absî el-Kûfî; denir ki o, câhiliyeyi idrak etti; Müslim ve dördü onun için rivayet etti. **شتير بن نهار** el-Ganevî el-Basrî; Hammâd b. Seleme böyle der; bilinen **سمير**dir; **بالمهملة والميم** ile; bunu Hâfız söyledi: ikisi tâbiîdir; sonuncusu için Tirmizî rivayet etti. Ve **أشتر**، **كأردن**: bazılarının lakabıdır; ‘Alevîlerden. Dedim: o, Yahyâ b. el-Hüseyn b. Zeyd b. Alî b. el-Hüseyn soyundan Zeyd b. Ca‘fer’dir; onu İbn Mâkûlâ zikretti; ve o, tektir. Sâgânî dedi: ve hadis ehli **التاء**yı fetha ederler. Dedim: musannif için **الهمزة** ile **الراء**da geçmişti. Lihyânî dedi: adam **شتير شنير**، **كفسيق**; ikisinde; eğer çok şer ve ayıplar sahibi, kötü huylu ise. Ve **الشترة**، zamme ile: iki parmak arasındaki şey; onu Sâgânî istidrâk etti.

Ve **الشوترة**: kalçasız kadın; onu Sâgânî istidrâk etti. Ve **الأشتر**، **كمقعد**; nüshalarda böyledir; ve onunla benzetme açık değildir, gizli olmadığı üzere; ve o, Ali رضى الله عنه’nun ashabından, süvari, şair, tâbiî, Nehaî Mâlik b. el-Hâris’in lakabıdır; meşhurdur. Ve **الأشتران**: o ve oğlu İbrâhîm; Mus‘ab b. ez-Zübeyr ile birlikte öldürüldü. Emînüddîn Ahmed b. el-Eşterî. Nefîsüddîn Ömer b. Alî es-Sûfî el-Eşterî; rivayet ettiler; birincisine Hâfız Zehebî icâzet verdi; sonuncusu vezir el-Felekî’den hadis etti; Kahire’de ondan Murtazâ b. Ebî’l-Cûd işitti; bunu Hâfız söyledi. Ve o, **الأشتر**e nisbetdir: Cebel beldelerinden Hemedân yanında bir köy; ve bazen **اليشتر** denir; ve denildi ki ikisinin arasında Nehâvend ile arasında on fersahtır.

Ve Ali رضى الله عنه hadîsinde, Bedir günü: **فقلت قريب مفر ابن الشتراء**. İbnü’l-Esîr dedi: o, yol kesen bir hırsızdır; kafileye gelir, onlara yaklaşır; ta ki ona yöneldiklerinde biraz uzaklaşır; sonra onlara döner; ta ki onlardan bir gaflet yakalar. Mânâ: onun kaçışı yakındır ve dönecektir; böylece mesel oldu. Ve **نقب شتار**، **ككتاب**: Belkā toprağı ile Medine arasında bir dağda bir geçittir; Allah Teâlâ onu şereflendirsin.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: adam hakkında **شتر بالرجل تشتيرا**: onu ayıpladı ve onu küçümsedi. Ömer hadîsinde: **لو قدرت عليهما لشترت بهما**; yani ikisine çirkini işittirirdim. Ve **بالنون** ile rivayet olunur; **الشنار**dan; Şemr bununla dedi; ve **التاء**yı inkâr etti; **بالتاء**; İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Amr dedi. Ebû Mansûr dedi: ve **التاء** bize göre sahihtir. Ve **شتر ثوبه**: onu yırttı. Ve **شتير بن خالد**: Arapların ileri gelenlerinden bir adam; şerefli idi. Ve **شتير**: bir yer; Sa‘leb inşâd etti:

  وعلى شتير راح منا رائح                      يأتي قبيصة كالفنيق المقرم

Ve **ذو شناتر**; adı **لختيعة**’dır; inşallah Teâlâ **النون**da gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَتِرَ
1 شَتِرَ ذ , aor. شَتَرَ , (S, Msb, K, &c.,) inf. n. شَتَرٌ; (T, S, A, Msb, K, &c.;) and شُتِرَ; (S, K;) He (a man) had an inversion in the eyelid; (T, S;) seldom natural: (T:) or an inversion of, (A,) or in, (Msb,) the lower eyelid: (A, Mgh, Msb:) or an inversion of the eyelid above and below, (M, K,) or above or below, (Mgh,) and a contraction thereof: (M:) or a cracking thereof, (K,) so that the edge [for الخِتَار, in the TA, I read الحِتَار,] became separate: (Mgh, TA:) or a flaccidity of its lower part. (K.) ― -b2- And شَتِرَتِ العَيْنُ, and شُتِرَت, (K,) and ↓ انشترت, (S, K,) The eye had an inversion in the lid: (S:) [or in, or of, the lower lid:] or an inversion of the lid above and below, (K,) and a contraction thereof: (TA:) or a cracking thereof, (K,) so that the edge became separate: (TA:) or a flaccidity of its lower part. (K.) ― -b3- And شَتِرَ, (TK,) inf. n. شَتَرٌ, (K,) He (a man) had his lower lip cracked. (K, * TA.) -A2- شَتَرَهُ, and ↓ اشترهُ, (S,) or the latter but not the former, (Sh, TA,) He caused him to have an inversion in the eyelid. (S.) ― -b2- And شَتَرَ العَيْنَ, (K,) aor. شَتِرَ , inf. n. شَتْرٌ; (TA;) and ↓ اشترها; and ↓ شتّرها; (K;) He caused the eye to have an inversion of the lid above and below, (K,) and a contraction thereof: (TA:) or a cracking thereof, (K,) so that the edge became separate: (TA:) or a flaccidity of its lower part. (K.) ― -b3- شَتْرٌ also signifies The cutting off of the lower eyelid: for which a quarter of the whole price of blood must be paid. (TA.) -A3- شَتِرَ بِهِ He reviled him; (K;) found fault with him; blamed him; or censured him; in verse or in prose: (TA:) and بِهِ ↓ شتّر, inf. n. تَشْتِيرٌ, he detracted from his reputation; found fault with him; blamed him; or censured him; (S, TA;) made him to hear what was bad, evil, abominable, or foul: (TA:) Sh says that it is شنّر, and he disallows ↓ شتّر: but IAar and AA say شتّر; and AM holds this to be correct. (TA.) [See also شذّر به.]

2 شَتَّرَ see 1, in three places.

4 أَشْتَرَ see 1, in two places.

7 اـِنْشَتَرَ see 1, second sentence.

أَشْتَرُ
أَشْتَرُ ذ A man having the affection of the eyelid described above, voce شَتِرَ: (S, A, Mgh, Msb:) or having the eyelid slit: (IAar, TA in art. شرم:) fem. شَتْرَآءُ. (Msb.) ― -b2- A man having his lower lip cracked: and شَفَةٌ شَتْرَآءُ a cracked lip. (TA.)

##### Türkçe

شَتِرَ
1 **شَتِرَ** ذ , muzâri‘ **شَتَرَ** , (S, Msb, K, &c.,) mastar ismi **شَتَرٌ**; (T, S, A, Msb, K, &c.;) ve **شُتِرَ**; (S, K;) O (bir adam) göz kapağında bir ters dönüklüğe sahip oldu; (T, S;) nadiren tabiîdir: (T:) yahut alt göz kapağının, (A,) yahut alt göz kapağında, (Msb,) bir ters dönüklük: (A, Mgh, Msb:) yahut üstte ve altta göz kapağının bir ters dönüklüğü, (M, K,) yahut üstte veya altta, (Mgh,) ve onun bir büzülmesi: (M:) yahut onun bir çatlaması, (K,) öyle ki kenar [TA’daki **الخِتَار** yerine **الحِتَار** okurum,] ayrık hâle geldi: (Mgh, TA:) yahut onun alt kısmının bir gevşekliği. (K.) ― -b2- Ve **شَتِرَتِ العَيْنُ**, ve **شُتِرَت**, (K,) ve ↓ **انشترت**, (S, K,) Göz, kapakta bir ters dönüklüğe sahip oldu: (S:) [yahut alt kapakta, yahut alt kapağın:] yahut üstte ve altta kapağın bir ters dönüklüğü, (K,) ve onun bir büzülmesi: (TA:) yahut onun bir çatlaması, (K,) öyle ki kenar ayrık hâle geldi: (TA:) yahut onun alt kısmının bir gevşekliği. (K.) ― -b3- Ve **شَتِرَ**, (TK,) mastar ismi **شَتَرٌ**, (K,) O (bir adam) alt dudağı çatlamış oldu. (K, * TA.) -A2- **شَتَرَهُ**, ve ↓ **اشترهُ**, (S,) yahut ikincisi ama birincisi değil, (Sh, TA,) Ona göz kapağında bir ters dönüklüğe sahip olmasını yaptırdı. (S.) ― -b2- Ve **شَتَرَ العَيْنَ**, (K,) muzâri‘ **شَتِرَ** , mastar ismi **شَتْرٌ**; (TA;) ve ↓ **اشترها**; ve ↓ **شتّرها**; (K;) Göze üstte ve altta kapağın bir ters dönüklüğünü yaptırdı, (K,) ve onun bir büzülmesini: (TA:) yahut onun bir çatlamasını, (K,) öyle ki kenar ayrık hâle geldi: (TA:) yahut onun alt kısmının bir gevşekliğini. (K.) ― -b3- **شَتْرٌ** ayrıca alt göz kapağının kesilip atılması anlamına gelir: bunun için kan bedelinin bütününün dörtte biri ödenmelidir. (TA.) -A3- **شَتِرَ بِهِ** Ona sövdü; (K;) onda kusur buldu; onu ayıpladı; yahut onu kınadı; nazımda veya nesirde: (TA:) ve **بِهِ** ↓ **شتّر**, mastar ismi **تَشْتِيرٌ**, onun şöhretinden eksiltti; onda kusur buldu; onu ayıpladı; yahut onu kınadı; (S, TA;) ona kötü, şer, iğrenç, yahut çirkin olanı işittirdi: (TA:) Sh bunun **شنّر** olduğunu söyler ve ↓ **شتّر**’i geçersiz sayar: fakat IAar ve AA **شتّر** der; ve AM bunu doğru kabul eder. (TA.) [Ayrıca **شذّر به**’ye bak.]

2 **شَتَّرَ** 1’e bak, üç yerde.

4 **أَشْتَرَ** 1’e bak, iki yerde.

7 **اـِنْشَتَرَ** 1’e bak, ikinci cümle.

**أَشْتَرُ**
**أَشْتَرُ** ذ Yukarıda **شَتِرَ** maddesinde anlatılan göz kapağı âfetini taşıyan bir adam: (S, A, Mgh, Msb:) yahut göz kapağı yarılmış olan: (IAar, TA in art. شرم:) müennesi **شَتْرَآءُ**. (Msb.) ― -b2- Alt dudağı çatlamış bir adam: ve **شَفَةٌ شَتْرَآءُ** çatlamış bir dudak. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَتَرَ
شَتَرَ I ( n. ac. شَتْر 1 ),
a.  Cut; cut off; mangled.

b.  Hurt, offended.

c.  Inverted ( eyelid ).

شَتِرَ
شَتِرَ A ( n. ac. شَتَر 4 ),
a.  Was cut, cut off.

b.  Had inverted eye-lids.

c.  [ Bi ], Reviled.

شَتَّرَ
شَتَّرَ II ,
a.  Injured ( eye-lid ).

b.  [ Bi ], Reviled.

اِنْشَتَرَ
اِنْشَتَرَ VII ,
a.  Had inverted eye-lids.

شَتَر
شَتَر 4 ,
a.  Crack.

b.  Inversion of the eye-lids.

أَشْتَرُ
أَشْتَرُ 14 ,
a.  One having inverted eye-lids; cracked lip.

شِتِّيْر
شِتِّيْر 30 ,
a.  Rogue, scoundrel, knave.

##### Türkçe

شَتَرَ
**شَتَرَ** I ( n. ac. **شَتْر** 1 ),
a. Kesti; kesti attı; sakatladı.

b. İncitti, gücendirdi.

c. (Göz kapağını) ters çevirdi.

شَتِرَ
**شَتِرَ** A ( n. ac. **شَتَر** 4 ),
a. Kesildi, kesilip atıldı.

b. Ters dönmüş göz kapaklarına sahip oldu.

c. [ Bi ], Sövdü.

شَتَّرَ
**شَتَّرَ** II ,
a. (Göz kapağını) yaraladı.

b. [ Bi ], Sövdü.

اِنْشَتَرَ
**اِنْشَتَرَ** VII ,
a. Ters dönmüş göz kapaklarına sahip oldu.

شَتَر
**شَتَر** 4 ,
a. Çatlak.

b. Göz kapaklarının ters dönmesi.

أَشْتَرُ
**أَشْتَرُ** 14 ,
a. Ters dönmüş göz kapaklarına sahip olan; çatlak dudaklı.

شِتِّيْر
**شِتِّيْر** 30 ,
a. Haydut, alçak, düzenbaz.
