# شتم (ش-ت-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AA%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ت - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والتَّاء والميم معهما
ش ت م، ش م ت مستعملات فقط
شتم:
شَتَمَ فلانٌ فلاناً شتماً. وأسدٌ شَتِيمٌ وحمارٌ شَتِيمٌ، أي: كريهُ الوجه.
شمت:
الشَّماتةُ: فرحُ العدُوّ ببلّيةٍ تنزلُ بمعاديهِ. وقد شمت به يشمتُ شماتةً. وأشمتهُ الله بكذا.
وشمَّتَّ العاطسَ تشميتاً: قلت له: يرحمك الله. والتَّشميتُ: الدُّعاءُ، وكلُّ داعٍ لأحدٍ ببخير فهو مُشمِّتٌ له.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **التَّاء** ve **الميم** ikisiyle birlikte
**ش ت م**، **ش م ت** yalnızca kullanılagelenlerdir

**شتم**:
Falan, falanı **شتماً** olarak **شَتَمَ** etti. Ve **أَسَدٌ شَتِيمٌ** ve **حِمَارٌ شَتِيمٌ**; yani: yüzü çirkin.

**شمت**:
**الشَّماتةُ**: düşmanın, düşmanlarına inen bir belâ ile sevinmesidir. Ve onunla **شمت** eder; **يشمتُ** **شماتةً** olarak. Ve Allah onu bununla **أشمتهُ** etti.
Ve aksıranı **تشميتاً** olarak **شمَّتَّ** ettin: ona “Allah sana rahmet etsin” dedin. Ve **التَّشميتُ**: duadır; ve her kim birine hayır ile dua ederse o, onun için **مُشمِّتٌ**tir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَتْمُ: السبُّ، والاسم الشَتيمَةُ. والتَشاتُمُ: التسابُّ. والمُشاتَمَةُ: المُسابَّةُ. والشَتيمُ: الرجل الكريه الوجه، وكذلك الأسد. يقال: رجلٌ شَتِيمُ المحيا. وقد شَتُمَ بالضم شَتامَةً.

##### Türkçe

**الشَتْمُ**: sövme; isim **الشَتيمَةُ**’dir. Ve **التَشاتُمُ**: karşılıklı sövüşme. Ve **المُشاتَمَةُ**: karşılıklı sövme. Ve **الشَتيمُ**: yüzü çirkin olan adam; aynı şekilde aslan. Denir ki: “**رجلٌ شَتِيمُ المحيا**” (çehresi çirkin bir adam). Ve (fiil) **شَتُمَ** (ضم ile) **شَتامَةً** (olarak) olmuştur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ت م
شمت ، شتم ، متش : مستعملة .
شتم : قال الليث : شَتَمَ فلانٌ فلاناً شَتْماً . وأسَدٌ شَتِيمٌ ، وحمارٌ شتيم ، وهو الكريهُ الوجه القبيح .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الشَّتْمُ : قبيحُ الكلام ، وليس فيه قَذف ، وقال : هو يشْتِمُهُ ويَشْتُمُه ، قال : والمشتَمةُ والشَّتِيمَةُ : الشَّتْم .
وأنشد أبو عُبيد :
ليْسَت يمَشْتِمَةٍ تُعَدُّ وعَفْوُها
عَرَقُ السِّقاءِ على القَعُودِ اللاَّغِبِ
يعني : كلمة كرِهَها وإنْ لم تُعدّ شَتْماً ؛ فإِنَّ العفْوَ عنها يَشتَدّ .
شمت : قال الليث : الشماتَةُ : فرحُ العدُوِّ ببِليّة تنزل بمن يُعاديه ؛ والفعل منها شمِتَ يشْمَتُ شماتةً ، وأشَمَتهُ الله بكذا وكذا ؛ ومنه قول الله جلّ وعزّ حكاية عن هارون أنه قال لأخيه : ( فَلاَ تُشْمِتْ بِىَ الأَعْدَآءَ ) ( الأعراف : 150 ) .
قال الفراء : هو من أشمت ، قال : وحدثني ابنُ عُيَيْنَة عن رجلٍ عن مجاهد أنه قرأ : ( فلا تَشْمَت بي الأعداء ) ، قال الفراء : ولم نَسمعها من العرب .
فقال الكسائيّ : ما أدْرِي لعلهم أرادوا ( فلا تُشْمِتْ بي الأعداء ) فإن تكن صحيحة فلها نَظَائِر : العربُ تقول : فَرِغْتُ وفَرَغْتُ ، فمن قال : فَرِغْتُ قال : أَفْرَغُ ، ومن قال : فَرَغْتُ ، قال : أَفْرُغُ .
وقال ابن السكيت في قوله :
فارْتاعَ من صَوْتِ كلاَّبٍ فَبَاتَ له
طَوْعَ الشَّوَامِتِ من خَوْفٍ ومن صَرَدِ
قال ابن السكيت : قوله : ( طَوعُ الشَّوامِت ) ، يقول : باتَ له ما أَطاعَ شامِته من البرْد والخوف ، أي بات له ما اشْتهَى شَوَامِتُه . قال : وسُرُورها به : طَوْعُها ، ومن ذلك يقال : اللهم لا تُطِيعَنَّ بي شامِتاً ، أي لا تفعل بي ما يُحبّ .
وقال أبو عبيدة : من رَفع ( طوع ) أراد : بَاتَ له ما يُسِرُّ الشَّوامِت اللواتي شَمِتْن به . قال : ومن رواه بالنَّصْب ، أراد بالشَّوامت القوائِم ، واسمُها الشَّوامت ، الواحِدَةُ شَامِتة ؛ يقول : فباتَ الثَّوْرُ طوعَ شَوامِته ، أي قوائمه ، أي بات قائماً .
روى أبو عبيد ، عن أبي عبيدة في تَفْسِيره نَحْواً منه .
وقال : طَوْعُ الشَّوامِت ، أراد بات له ما شَمِتَ به شماتة .
وقال أبو عبيد وغيره : شَمَّت العاطسَ وشَّمَته ، إذا دَعا له ، وكل داعٍ لأحد بخير فهو مُشَمِّت له ، قال : والشِّين أعلى وأفشى في كلامهم .
وأخبرني المنذريّ ، عن ابن العباس ، أنه قال : الأصل فيهما السّين من السَّمْت ، وهو الْقَصْدُ والهَدْي .
قال : وقال ابن الأعرابيّ : الاشْتِمَاتُ : أوَّلْ السِّمن ، وأنشدنا :
أرَى إبلي بَعْدَ اشْتِمَاتٍ كأَنَّما
تُصِيتُ بِسَجْعٍ آخر اللَّيْلِ نِيبُهَا
قال : وإبلٌ مشتَمِتة : إذا كانت كذلك .
ويقال : خَرَج القوم في غزاة فقفلوا شَماتَي ، ومُتَشَمِّتين .
قال : والتَّشَمّت : أن يَرْجعوا خائبين لم يَغْنَموا .
وقال غيره : كل دعاءٍ بخير فهو تَشْمِيتٌ ، ومنه تَشْميتُ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) فاطمة وعليّاً عليهما السلام حين أدخلها عليه .
متش : قال ابن دريد : المَتْشُ : تَفريقُك الشّيءَ بأَصَابعك ، تقول : متشت أَخْلَافَ النَّاقة بأَصابِعِي ، إذا احتَلَبَتهَا حَلْباً ضَعِيفاً .
قال : والْمَتْش : سُوءُ البصر ، رَجُلٌ أَمْتَش ، وامرأة متْشَاء .
وقال أيضاً : تَمَشْتُ الشّيْءَ تَمْشاً ، إذا جَمَعْتَه .
قلت : وهذا مُنْكَرٌ جدّاً .

##### Türkçe

ش ت م
**شمت** , **شتم** , **متش** : kullanımdadır.

**شتم** : Leys dedi: Falan, falana **شَتْماً** olarak **شَتَمَ** etti. Ve **أسَدٌ شَتِيمٌ** , ve **حمارٌ شتيم** ; o, yüzü iğrenç, çirkin yüzlü olandır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّتْمُ** : sözün çirkini; onda **قَذف** yoktur. Dedi: O, onu **يَشْتِمُهُ** ve onu **يَشْتُمُه**. Dedi: ve **المشتَمةُ** ve **الشَّتِيمَةُ** : **الشَّتْم**’dür.
Ebû ‘Ubeyd inşâd etti:
ليْسَت يمَشْتِمَةٍ تُعَدُّ وعَفْوُها
عَرَقُ السِّقاءِ على القَعُودِ اللاَّغِبِ
Yani: **شَتْماً** sayılmasa bile, hoşlanmadığı bir kelime; çünkü ondan affetmek şiddetlenir.

**شمت** : Leys dedi: **الشماتَةُ** : düşmanın, kendisine düşmanlık ettiği kimseye inen bir belâ ile sevinmesidir; bunun fiili **شمِتَ** **يشْمَتُ** **شماتةً**’dır. Ve Allah onu şu ve şu ile **أشَمَتهُ** etti; bundan, Allah جلّ وعزّ’ün Hârûn’dan kardeşine dediğini hikâye ederek olan sözü: ( **فَلاَ تُشْمِتْ بِىَ الأَعْدَآءَ** ) ( الأعراف : 150 ).
Ferrâ dedi: O, **أشمت**’tendir. Dedi: ve bana İbn ‘Uyeyne, bir adamdan, Mücâhid’den haber verdi ki o şöyle okudu: ( **فلا تَشْمَت بي الأعداء** ). Ferrâ dedi: Biz onu Araplardan işitmedik.
Bunun üzerine Kisâî dedi: Bilmiyorum; belki onlar ( **فلا تُشْمِتْ بي الأعداء** ) istemişlerdir. Eğer sahih ise onun benzerleri vardır: Araplar der ki: **فَرِغْتُ** ve **فَرَغْتُ**; kim **فَرِغْتُ** derse **أَفْرَغُ** der; kim **فَرَغْتُ** derse **أَفْرُغُ** der.
İbnü’s-Sikkît şu sözünde dedi:
فارْتاعَ من صَوْتِ كلاَّبٍ فَبَاتَ له
طَوْعَ الشَّوَامِتِ من خَوْفٍ ومن صَرَدِ
İbnü’s-Sikkît dedi: Onun sözü: ( **طَوعُ الشَّوامِت** ); der ki: ona, soğuk ve korkudan, kendisini ayıplayanın itaat ettiği şey olarak geceledi; yani ona, **شَوَامِتُه**’nun arzuladığı şey olarak geceledi. Dedi: ve onunla sevinmeleri: onun **طَوْعُها**’sıdır. Ve bundan denir: Allah’ım, benimle bir ayıplayanı **تُطِيعَنَّ** etme; yani benimle, sevdiği şeyi yapma.
Ebû ‘Ubeyde dedi: Kim ( **طوع** )’u ref‘ ederse, muradı: onunla, kendisiyle **شَمِتْن** eden **الشَّوامِت** olanların sevindiği şey olarak geceledi. Dedi: ve kim onu nasb ile rivayet ederse, **الشَّوامت** ile kastedilen ayakta duranlardır; onun adı **الشَّوامت**’tir; tekili **شَامِتة**’dir. Der ki: Öküz, **شَوامِته**’nin **طوعَ**’u olarak geceledi; yani ayakları; yani ayakta olarak geceledi.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den, onun tefsirinde buna benzerini rivayet etti.
Ve dedi: **طَوْعُ الشَّوامِت** ; muradı: onunla **شماتة** olarak **شَمِتَ** ettiği şey olarak ona geceledi.
Ebû ‘Ubeyd ve başkaları dedi: **شَمَّت** hapşırana ve onu **وشَّمَته** etti; ona dua ettiği zaman. Ve her kim birine hayırla dua ederse o, onun için **مُشَمِّت**’tir. Dedi: ve **الشِّين** onların كلامında daha yüksek ve daha yaygındır.
Ve bana Münzirî, İbn Abbâs’tan haber verdi ki o dedi: İkisinde de asl, **السّين**’dir; **السَّمْت**’ten; o da **الْقَصْدُ** ve **الهَدْي**’dir.
Dedi: ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الاشْتِمَاتُ** : semizliğin başlangıcı. Ve bize inşâd etti:
أرَى إبلي بَعْدَ اشْتِمَاتٍ كأَنَّما
تُصِيتُ بِسَجْعٍ آخر اللَّيْلِ نِيبُهَا
Dedi: ve **إبلٌ مشتَمِتة** : o hâlde olduğu zaman.
Ve denir: Kavim bir gazvede çıktı; sonra **شَماتَي** olarak ve **مُتَشَمِّتين** olarak döndüler.
Dedi: ve **التَّشَمّت** : ganimet elde etmeden, başarısız olarak dönmeleridir.
Başkası dedi: Her hayırla dua **تَشْمِيتٌ**’tir; bundan, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) Fâtıma’yı ve Ali’yi عليهما السلام, onu onun yanına soktuğu zaman **تَشْميتُ** etmesi.

**متش** : İbn Düreyd dedi: **المَتْشُ** : şeyi parmaklarınla dağıtmandır; dersin ki: **متشت أَخْلَافَ النَّاقة بأَصابِعِي**; onu zayıf bir sağışla sağdığın zaman.
Dedi: ve **الْمَتْش** : görmenin kötülüğüdür; **رَجُلٌ أَمْتَش** , ve **امرأة متْشَاء**.
Ve yine dedi: **تَمَشْتُ الشّيْءَ تَمْشاً**; onu topladığın zaman.
Dedim: ve bu, pek çok münkerdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والتاء وما يثلثهما)
(شتر) الشين والتاء والراء يدلُّ على خرقٍ في شيء. من ذلك الشتَر في العين: انقلابٌ في جفنها الأسفل مع خرقٍ يكون. ويشتقُّ من ذلك قولهم: شَتَّر به، إِذا انتقصَه وعابَه ومزّقه.‏
(شتم) الشين والتاء والميم يدلُّ على كراهةٍ وبِغضة. من ذلك الأسد الشتيم، وهو الكريه الوَجه. وكذلك الحِمار الشتيم. واشتقاقُ الشتم منه، لأنَّه كلامٌ كريه.‏
(شتو) الشين والتاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ لزمانٍ من الأزمنة، وهو الشِّتاء: خلافُ الصَّيف. وهي الشَّتْوة، بفتح الشين. والموضع المَشْتاة والمَشْتَى. قال طَرَفة:‏
نَحْنُ في المشتاةِ نَدعُو الجَفَلَى *** لا تَرَى الآدِبَ فينا ينتقِرْ‏
وقال الخليل: الشِّتاء معروف، والواحد الشَّتوة. وهذا قياسٌ جيِّد، وهو مثل شَكوة وشِكاء. ويقال أشتى القوم، إِذا دخَلوا في الشتاء؛ وشَتَوا؛ إذا أصابهم الشِّتاء.‏

ـ

##### Türkçe

(Şin, **التاء** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**شتر**) **الشين** ve **التاء** ve **الراء**, bir şeyde bir yırtığa delâlet eder. Bundan: gözde **الشتَر**: onun alt kapağında bir dönme ile birlikte bulunan bir yırtık(tır). Ve bundan onların şu sözü türetilir: **شَتَّر به**, onu eksilttiği, ayıpladığı ve parçaladığı zaman.

(**شتم**) **الشين** ve **التاء** ve **الميم**, bir hoşnutsuzluğa ve nefrete delâlet eder. Bundan: **الأسد الشتيم**, ve o çirkin yüzlüdür. Yine **الحِمار الشتيم**. Ve **الشتم**’in türeyişi ondandır; çünkü o, çirkin bir söz(dür).

(**شتو**) **الشين** ve **التاء** ve illetli harf, zamanlardan bir zaman için tek bir asıl(dır); ve o **الشِّتاء**: **الصَّيف**’in zıddı(dır). Ve o **الشَّتْوة**’dir, **الشين**’in fethasıyla. Ve yer: **المَشْتاة** ve **المَشْتَى**. **طَرَفة** dedi ki:
نَحْنُ في المشتاةِ نَدعُو الجَفَلَى *** لا تَرَى الآدِبَ فينا ينتقِرْ
Ve **الخليل** dedi: **الشِّتاء** bilinen(dir), ve tekil(i) **الشَّتوة**’dir. Ve bu iyi bir kıyas(tır), ve o **شَكوة** ve **شِكاء** gibidir. Ve denir: **أشتى القوم**, **الشتاء**’a girdikleri zaman; ve **شَتَوا**: **الشِّتاء** onlara isabet ettiği zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّتْمُ: قبيح الكلام وليس فيه قَذْفٌ. والشَّتْمُ: السَّبُّ، شَتَمَه يَشْتُمُه ويَشْتِمُه شَتْماً، فهو مَشْتُوم، والأُنثى مَشْتُومة وشَتِيمٌ، بغير هاء؛ عن اللحياني: سَبَّهُ، وهي المَشْتَمَةُ والشَّتِيمة؛ وأَنشد أَبو عبيد:
لَيْسَتْ بمَشْتَمةٍ تُعَدُّ، وعَفْوُها
عَرَقُ السِّقاءِ على القَعُودِ اللاَّغِبِ
يقول: هذه الكلمة وإِن لم تُعَدَّ شَتْماً فإِن العَفْو عنها شديد. والتَّشاتُمُ: التَّسابُّ. والمُشاتَمةُ: المُسابَّةُ؛ وقال سيبويه في باب ما جَرى مَجْرى المَثَل:
كلُّ شَيءٍ ولا شَتِيمةُ حُرٍّ
وشاتَمه فَشَتَمه يَشْتُمه: غَلَبَه بالشَّتْمِ. ورجل شَتَّامةٌ: كثير الشَّتْمِ. الجوهري: والشَّتِيمُ الكَريهُ الوجه، وكذلك الأَسَدُ. يقال: فلان شَتِيمُ المُحَيّا، وقد شَتُمَ الرجلُ، بالضم، شَتامَةً؛ وأَنشد ابن بري للمَرَّار الأَسَدِيّ:
يُعْطِي الجَزيلَ ولا يُرى، في وَجْهِهِ
لخَلِيلِه، مَنٌّ ولا شَتْمُ
قال: وشاهد شَتامَةً قول الآخر:
وهَزِئْن مِنِّي أَن رَأَيْنَ مُوَيْهِناً
تَبْدُو عليه شَتامَةُ المَمْلُوكِ
والاشْتِيامُ: رَئيسُ الرُّكّابِ. والشَّتِيمُ والشُّتامُ والشُّتامةُ: القبيح الوجه. والشُّتامَةُ أَيضاً: السَّيِّءُ الخُلُقِ. والشَّتامة: شِدَّةُ الخَلْقِ مع قُبْح وَجْهٍ. وأَسدٌ شَتِيمٌ: عابسٌ. وحمار شَتِيمٌ: وهو الكريه الوجه القبيح. وشُتَيْم ومِشْتَمٌ: اسمان.

##### Türkçe

**الشَّتْمُ**: çirkin söz; onda **قَذْفٌ** yoktur. Ve **الشَّتْمُ**: **السَّبُّ**,
**شَتَمَه** **يَشْتُمُه** ve **يَشْتِمُه** **شَتْماً**; o hâlde o **مَشْتُوم**dur; dişisi **مَشْتُومة**
ve **شَتِيمٌ**dur, **هاء**sız; **اللحياني**’den: onu **سَبَّهُ** (sövdü); o da **المَشْتَمَةُ** ve **الشَّتِيمة**dir;
ve **أَبو عبيد** inşâd etti:
لَيْسَتْ بمَشْتَمةٍ تُعَدُّ، وعَفْوُها
عَرَقُ السِّقاءِ على القَعُودِ اللاَّغِبِ
der ki: bu kelime, her ne kadar **شَتْماً** sayılmasa da, ondan **العَفْو** (affetme) şiddetlidir.
Ve **التَّشاتُمُ**: **التَّسابُّ**. Ve **المُشاتَمةُ**: **المُسابَّةُ**; ve **سيبويه** “mesel mecrâsında cereyan eden” bâbında dedi:
كلُّ شَيءٍ ولا شَتِيمةُ حُرٍّ
Ve **شاتَمه**; sonra **شَتَمه** **يَشْتُمه**: ona **الشَّتْمِ** ile galip geldi. Ve bir adam **شَتَّامةٌ**: **الشَّتْمِ**i çok olan.
**الجوهري**: ve **الشَّتِيمُ** yüzü çirkin olandır; aynı şekilde **الأَسَدُ** da. Denir:
falanca **شَتِيمُ المُحَيّا**dır; ve adam **شَتُمَ** (damme ile) **شَتامَةً** (oldu); ve **ابن بري** **المَرَّار الأَسَدِيّ** için inşâd etti:
يُعْطِي الجَزيلَ ولا يُرى، في وَجْهِهِ
لخَلِيلِه، مَنٌّ ولا شَتْمُ
dedi: ve **شَتامَةً** için şâhid, başkasının sözü:
وهَزِئْن مِنِّي أَن رَأَيْنَ مُوَيْهِناً
تَبْدُو عليه شَتامَةُ المَمْلُوكِ
Ve **الاشْتِيامُ**: **رَئيسُ الرُّكّابِ**. Ve **الشَّتِيمُ** ve **الشُّتامُ** ve **الشُّتامةُ**:
yüzü çirkin olan. Ve **الشُّتامَةُ** ayrıca: **السَّيِّءُ الخُلُقِ**. Ve **الشَّتامة**:
yüz çirkinliği ile birlikte yaratılışın şiddeti. Ve **أَسدٌ شَتِيمٌ**: asık suratlı. Ve **حمار شَتِيمٌ**:
o, yüzü çirkin, kötü olandır. Ve **شُتَيْم** ve **مِشْتَمٌ**: iki isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ت م * * الشَّتْمُ * السب وبابه ضرب والاسم * الشَّتِيمةُ * و * التَّشَاتُمُ * التساب و * المُشاتَمَةُ * المسابة

##### Türkçe

* ش ت م * * **الشَّتْمُ** * sövmedir; babı **ضرب**’dır; isim: * **الشَّتِيمةُ** *; ve * **التَّشَاتُمُ** * karşılıklı sövüşmedir; ve * **المُشاتَمَةُ** * karşılıklı sövüşmedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( شَتَمه يَشْتِمه ) بالكَسْر ( ويَشْتُمه ) | بالضّم ( شَتْمًا ومَشْتَمَةً ) كَمَرْحَلةٍ | ( ومَشْتُمةً ) بضَمِّ التّاء ، ( فَهُو مَشْئُوم | وهي مَشْتُومة وشَتِيمٌ ) بِغَيْر هَاءٍ عن | اللَّحْيانِيّ : ( سَبَّه ) وقيل : الشَّتْم : | قَبِيحُ الكَلاَم ، وليس فيه قَذْفِ ، | ( والاسْمُ : الشَّتيمَة ) كَسَفِينَة ، قال | سِيبَوَيْه في باب ما جَرَى بِهِ المَثَل : | | ( كُلُّ شَيْءٍ ولا شَتِيمَةُ حُرٍّ ) . | | والمَشْتَمَة والمَشْتُمَة قيل : | مَصْدَران كما يَقْتَضيه سِياقُه ، أو هُمَا | اسْمانِ . وإلى الأَخِير مَالَ أبو عُبَيْد ، | وَأنْشَدَ : | % ( لَيْسَتُ بِمَشْتَمَةٍ تُعَدُّ وعَفْوُها % عَرَقُ السِّقاءِ على القَعُودِ اللاَّغِبِ ) % | | يقول : هذِهِ الكَلِمَة وَإنْ لَمْ تَعَدَّ | شَتْمًا فإن العَفْو عنها شَدِيد . | | ( وَشَاتَما ) مَشَاتَمَةً ، سَابّا ، | ( وتَشَاتَمَا : تَسَابَّا ) . | | ( و ) في الصِّحَاح : ( الشَّتِيم : | الكَرِيهُ الوَجْهِ ) . يقال : فلان شَتِيمُ | المُحَيَّا . ( وقد شَتُم كَكَرُم ) شَتْمًا | وشَتَامَةً . وأنشد ابن بَرّيّ للمَرَّار | الأَسَدِيّ : |

| % ( يُعْطِي الجَزِيلَ ولا يُرَى في وَجْهِه % | لِخَلِيلِهِ مَنٌّ ولا شَتْمُ ) % | | قال : وشاهِدُ شَتامَة قَولُ الآخَر : | % ( وَهَزِئِن مِنّي أَنْ رَأَيْنَ مُوَيْهِنًا % | تَبَدُو عليه شَتامَةُ المَمْلُوكِ ) % | | ( و ) الشَّتِيمُ : ( الأَسدُ العابسُ | كالمُشَتَّم كَمَعَظَّم ) . | | ( والشَّتَّأمَةُ ) كَجَبَّانةٍ ، وهو مجاز ، | ( وَكَزُبَيْر ) شُتَيْمُ ( بنُ ثَعْلَبَة ) بنِ ذُؤَيْب | ابن السّيد : ( أبو قَبِيلَة في ضَبَّة ) . | هكذا قاله ابنُ دُرَيْد في كِتابِ | الاشْتِقاق . وقال : هو من شَتامَة | الوَجْه ، ( أو الصَّواب شُيَيْم بِمُثَنَّاتَيْن | من تَحْت ) ، ولكنّ أَوَّلَه على هذا | مَكْسُور ، وهو قَولُ أئِمَّة النَّسَب من | غَيْرِ اخْتِلاف . ويَقُولُون : صَحَّفَ | ابنُ دُرَيْد . | | ( و ) شُتَيْم ( بنُ خُوَيْلد الفَزارِيُّ | شاعِرٌ ) قال الحافِظُ : اختُلِف في | شُتَيْم الفَزَارِي الصَّحابِي أحد بَنيِ | سَهْم بنِ مُرَّة والدِ سَعِيد ، فذَكَره | الأميرُ بِيَاءَين تَحْتِيَّتَيْن وَأَوَّلُه | مَكْسُور ، وذكره أبو الوَلِيد الفَرْضِي | بِفَتْح الشِّينِ وَكَسْرِ المُثَنَّاة ، كذا نَقَله | الرُّشَاطِيّ في باب السّهميّ ، فالله | أعلَمُ . انتهى . | | قُلتُ : وضَبَطَه المَيَانْجِي كَضَبْطِ | الأَمير . وفي سِياقِ المُصَنِّف قُصورٌ | لا يَخْفَى . | | ( والأُشْتُوم بالضَّم : حِصْن | بِتنِّيس ) ، قال يَحْيَى بنُ الفُضَيْل : | % ( حِمارٌ أَتَى دِمْياطَ والرُّومُ رُتَّب % | بِتِنّيس منه رأي عين وَأقْرَبُ ) % | % ( يُقِيمُون بالأُشْتُوم يَبْغُون مِثْلَ ما % | أَصابُوه من دِمْياط والحَربُ تَرْتُبُ ) % | | وقال المُهَلَّبِيّ : من تَنِّيس إلى | الأُشْتُوم سِتَّة فَراسِخ . وفيه مَصَبٌّ | مَاءِ البُحَيْرة إلى بَحْرِ الرُّوم . ومن | الأُشْتُومِ إلى مَدِينةِ الفَرَمَا في البَرِّ | ثَمانِيَةُ أَمْيالٍ ، وفي البُحَيْرة ثَلاثَةُ | فَراسِخ . |

| | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | شاتَمَه فَشَتَمَه يَشْتُمُه : غَلَبه بالشَّتْم ، | ورجل شَتَّامة : كَثِير الشَّتْم . | | والشَّتِيمُ والشُّتَامُ : شَدَّةُ الخَلْق مع | قُبْح وَجْه . وحِمارٌ شَتِيمٌ : كَرِيهُ | الوَجْهِ قَبيح . | | والاشْتِيام بالكَسْر : رَئِيسُ الرُّكَّاب ، | عن ابنِ بَرّيّ : وَمِشْتَم كَمِنْبَر : اسم . |

##### Türkçe

| | ( **شَتَمه يَشْتِمه** ) kesre ile ( ve **يَشْتُمه** ) | damme ile ( **شَتْمًا ومَشْتَمَةً** ) **كَمَرْحَلةٍ** | ( ve **مَشْتُمةً** ) **التّاء**’nın dammesiyle, ( artık o **مَشْئُوم** | ve o **مَشْتُومة** ve **شَتِيمٌ** ) **هاء** olmaksızın, | **اللَّحْيانِيّ**’den: ( **سَبَّه** ) ve denildi: **الشَّتْم**: | çirkin söz(dür); onda **قَذْفِ** yoktur, | ( isim: **الشَّتيمَة** ) **كَسَفِينَة** (vezninde), dedi | **سِيبَوَيْه** “emsal olarak cari olan” babında: | | ( **كُلُّ شَيْءٍ ولا شَتِيمَةُ حُرٍّ** ) . | | Ve **المَشْتَمَة** ve **المَشْتُمَة** denildi: | iki mastardır, siyakı(n)ın gerektirdiği üzere; yahut ikisi | iki isimdir. Ve sonuncuya meyletti **أبو عُبَيْد** , | ve inşad etti: | % ( **لَيْسَتُ بِمَشْتَمَةٍ تُعَدُّ وعَفْوُها % عَرَقُ السِّقاءِ على القَعُودِ اللاَّغِبِ** ) % | | der ki: bu kelime, her ne kadar sayılmasa da | sövme; fakat ondan af(ve göz yumma) şiddetlidir. | | ( **وَشَاتَما** ) **مَشَاتَمَةً** , **سَابّا** , | ( ve **تَشَاتَمَا : تَسَابَّا** ) . | | ( ve ) **الصِّحَاح**’ta: ( **الشَّتِيم** : | **الكَرِيهُ الوَجْهِ** ) . denilir: falan **شَتِيمُ** | **المُحَيَّا**. ( ve gerçekten **شَتُم** **كَكَرُم** ) **شَتْمًا** | ve **شَتَامَةً**. Ve inşad etti İbn **بَرّيّ** **للمَرَّار** | **الأَسَدِيّ** için: |

| % ( **يُعْطِي الجَزِيلَ ولا يُرَى في وَجْهِه % | لِخَلِيلِهِ مَنٌّ ولا شَتْمُ** ) % | | dedi: ve **شَتامَة**’nin şahidi başkasının sözü(dür): | % ( **وَهَزِئِن مِنّي أَنْ رَأَيْنَ مُوَيْهِنًا % | تَبَدُو عليه شَتامَةُ المَمْلُوكِ** ) % | | ( ve ) **الشَّتِيمُ** : ( **الأَسدُ العابسُ** | **كالمُشَتَّم كَمَعَظَّم** ) . | | ( **والشَّتَّأمَةُ** ) **كَجَبَّانةٍ** , ve o mecazdır, | ( ve **كَزُبَيْر** ) **شُتَيْمُ** ( **بنُ ثَعْلَبَة** ) **بنِ ذُؤَيْب** | İbn **السّيد**: ( **أبو قَبِيلَة في ضَبَّة** ) . | böyle dedi İbn **دُرَيْد** kitabında | **الاشْتِقاق**. Ve dedi: o, **شَتامَة**’den(dir) | **الوَجْه**; ( yahut doğru olan **شُيَيْم بِمُثَنَّاتَيْن | من تَحْت** ) , fakat onun evveli bu üzere | meksurdur; ve o, nesep imamlarının sözüdür | ihtilafsız. Ve derler: tashif etti | İbn **دُرَيْد**. | | ( ve ) **شُتَيْم** ( **بنُ خُوَيْلد الفَزارِيُّ** | **شاعِرٌ** ) dedi **الحافِظُ**: ihtilaf edildi | **شُتَيْم الفَزَارِي** sahabî hakkında, **بَنيِ** | **سَهْم بنِ مُرَّة**’den biri, **سَعِيد**’in babası; onu zikretti | **الأميرُ** iki **ياء** ile alttan ve evveli | meksurdur; ve onu zikretti **أبو الوَلِيد الفَرْضِي** | **الشِّين**’in fethası ve **المُثَنَّاة**’nin kesresiyle; böyle nakletti | **الرُّشَاطِيّ** **باب السّهميّ**’de; Allah | daha iyi bilir. bitti. | | dedim: ve onu ضبط etti **المَيَانْجِي** , **الأَمير**’in ضبطı gibi. Ve musannifin siyakında bir kusur vardır | gizli değildir. | | ( ve **الأُشْتُوم** damme ile: bir hisar | **بِتنِّيس**’te ) , dedi **يَحْيَى بنُ الفُضَيْل**: | % ( **حِمارٌ أَتَى دِمْياطَ والرُّومُ رُتَّب % | بِتِنّيس منه رأي عين وَأقْرَبُ** ) % | % ( **يُقِيمُون بالأُشْتُوم يَبْغُون مِثْلَ ما % | أَصابُوه من دِمْياط والحَربُ تَرْتُبُ** ) % | | Ve dedi **المُهَلَّبِيّ**: **تَنِّيس**’ten | **الأُشْتُوم**’a altı fersah(tır). Ve onda bir döküntü vardır: | **البُحَيْرة** suyu(nun) **بَحْرِ الرُّوم**’a. Ve | **الأُشْتُوم**’dan **مَدِينةِ الفَرَمَا**’ya karada | sekiz mil(dir); ve **البُحَيْرة**’de üç | fersah(tır). |

| | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | **شاتَمَه فَشَتَمَه يَشْتُمُه**: sövme ile ona galip geldi, | ve adam **شَتَّامة**: sövmesi çok. | | Ve **الشَّتِيمُ** ve **الشُّتَامُ**: yaratılışın şiddeti ile | yüz çirkinliği. Ve eşek **شَتِيمٌ**: yüzü iğrenç, | çirkin. | | Ve **الاشْتِيام** kesre ile: binekçilerin reisi, | İbn **بَرّيّ**’den: ve **مِشْتَم** **كَمِنْبَر**: isim. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَتَمَهُ
1 شَتَمَهُ ذ , (MA, Msb, K,) aor. شَتِمَ (Msb, K) and شَتُمَ , (K,) inf. n. شَتْمٌ (S, MA, Msb, K) and مَشْتَمَةٌ and مَشْتُمَةٌ, (K, TA,) the last of these [written مَشْتِمَة in the CK] with damm to the ت, or this and the next before it, though said to be inf. ns., may be simple substantives, as A'Obeyd inclines to think them, (TA,) He reviled him, vilified him, upbraided him, reproached him, defamed him, or gave a bad name to him; (S, * MA, K, TA;) syn. سَبَّهُ: (K, TA:) or, as some say, شَتْمٌ signifies [the addressing with] foul speech, without قَذْف [here meaning the casting an accusation, though commonly used and expl. as syn. with شَتْمٌ]: (TA:) and ↓ شاتمهُ signifies the same as شَتَمَهُ, (MA, Msb,) being a rare instance of a verb of the measure فَاعَلَ denoting an act of a single agent when it has an unaugmented verb of the same radical letters [and the same signification], as صَادَمَهُ الحِمَارُ meaning صَدَمَهُ, and زَاحِمَهُ meaning زَحَمَهُ. (Msb.) Hence the saying, فَاـِنْ شُتِمَ فَلْيَعُلْ اـِنِّى صَائِمٌ [And if he be reviled, let him say, Verily I am fasting], which may mean that he should say this with his tongue, which is the more proper meaning, or mentally: or ↓ فَاـِنْ شُوتِمَ, which is allowable, though the former is the more proper. (Msb.) ― -b2- شاتمهُ فَشَتَمَهُ: see 3. -A2- شَتُمَ, aor. شَتُمَ , (S, K,) inf. n. شَتَامَةٌ (S, IB) and شَتَمٌ, (IB, TA,) (assumed tropical:) He (a man, S) was, or became, displeasing, or hateful, in countenance. (S, K.) -A3- [شَتِمَ, trans. by means of ب, expl. by Golius as meaning He rejoiced at evils, or misfortunes, of an enemy, is, I doubt not, a mistake for شَمِتَ; though it might be supposed to be formed by transposition, like جَبَذَ from جَذَبَ.]

شتّم
2 شتّم ذ , accord. to Reiske, said of a camel when haltered, and of a lion, as mentioned by Freytag, signifies (assumed tropical:) He was harsh, and surly, in countenance, and uttered a grumbling sound: if used, it must be شُتِّمَ, agreeably with the part. n., expl. below.]

مُشَاتَمَةٌ
3 مُشَاتَمَةٌ ذ is syn. with مُسَابَّةٌ, (S,) signifying The reviling, vilifying, upbraiding, reproaching, defaming, or giving a bad name to, each other: (KL:) and [in like manner] ↓ تَشَاتُمٌ is syn. with تَسَابٌّ, (S,) signifying as above [but used in relation to two persons and more than two]: (KL:) you say, شَاتَمَا and ↓ تَشَاتَمَا meaning تَسَابَّا [They reviled, vilified, &c., each other]: (K:) and ↓ تشاتموا They reviled, &c., one another; like تَسَابُّوا. (MA.) [شاتمهُ may therefore be rendered He reviled him, &c., being reviled, &c., by him: but sometimes it is syn. with شَتَمَهُ:] see 1, in two places. ― -b2- One says also, ↓ شَاتَمَهُ فَشَتَمَهُ, aor. شَتُمَ , meaning [He vied, or contended, with him in reviling, vilifying, &c.,] and he overcame him [therein, i. e.] in reviling, &c. (TA.)

تشتّم
5 تشتّم ذ is said by Freytag to signify He exposed himself to contumelies; on the authority of the Ham p. 310: but I there find only the part. n., مُتَشَتِّمٌ, signifying as expl. below: so that the verb, if used, means he became exasperated by reviling, vilifying, &c., and addressed, or applied, himself thereto. ― -b2- He also explains it as signifying (assumed tropical:) He contracted the face very austerely; on the authority of the Deewلn of the Hudhalees.]

6 تَشَاْتَمَ see 3, in three places.

شِتَامٌ
شِتَامٌ ذ : see the next paragraph.

شَتِيمٌ
شَتِيمٌ ذ : see مَشْتُومٌ. ― -b2- Also (assumed tropical:) Displeasing, or hateful, in countenance; (S, K;) applied to a man, and to a lion; (S;) and to an ass, as meaning thus, and foul, or ugly: (TA:) or to a lion as meaning (tropical:) grim-faced; or stern, austere, or morose, in countenance; as also ↓ مُشَتَّمٌ; and ↓ شَتَّامَةٌ; (K, TA;) the last like جَبَّانَةٌ [in measure, but in the CK written شَتامَة]. (TA.) One says, فُلَانٌ شَتِيمُ المُحَيَّا (assumed tropical:) Such a one is displeasing, or hateful, in countenance. (S.) -A2- Also, and ↓ شِتَامٌ, An obstruction (سُدَّة) of the fauces, combined with foulness, or ugliness, of face. (TA.)

شَتِيمَةٌ
شَتِيمَةٌ ذ a subst., (S, Msb, K, and Ksh in lxxiv. 41, [by Bd, in explaining the same passage of the Kur, improperly said to be an inf. n.,]) from شَتَمَهُ, (Msb, K,) in the sense of شَتْمٌ [meaning The act of reviling, vilifying, or upbraiding; reproach, obloquy, or contumely]; (S, * and Ksh ubi suprà;) as also ↓ مَشْتَمَةٌ, and ↓ مَشْتُمَةٌ, or, as mentioned above, [see 1, first sentence,] these two are inf. ns. (TA.)

شَتَّامٌ
شَتَّامٌ ذ [One who reviles, &c., much]. (Ham p. 310.)

شَتَّامَةٌ
شَتَّامَةٌ ذ One who reviles, &c., [very] much. (TA.) ― -b2- See also شَتِيمٌ.

شَاتِمٌ
[ شَاتِمٌ ذ act. part. n. of 1, Reviling, &c. ― -b2- It is also said by Golius, on the authority of the Mirkلt el-Loghah, to signify Rejoicing at another's evils, or misfortunes: but this I believe to be a mistake for شَامِتٌ: see 1, last sentence.]

الاشتيام
الاشتيام ذ , with kesr, [which seems to indicate that it is الاـِشْتِيَامُ,] is expl. by IB as meaning رئيس الركاب [app. رَئِيسُ الرُّكَّابِ The headman, or master, of the riders: but whence this is derived I know not, unless it be arabicized, from the Pers. أُسْتَا يَام (if there be such an appellation), meaning “ the master of the post-horse ”]. (TA.)

مَشْتَمَةٌ
مَشْتَمَةٌ ذ and مَشْتُمَةٌ: see شَتِيمَةٌ.

مُشَتَّمٌ
مُشَتَّمٌ ذ : see شَتِيمٌ; and see also مُشَبَّمٌ.

مَشْتُومٌ
مَشْتُومٌ ذ Reviled, vilified, upbraided, reproached, defamed, or called by a bad name: and so with ة applied to a female, as also ↓ شَتِيمٌ; (K, TA;) this last, without ة, mentioned on the authority of Lh. (TA.)

مُتَشَتِّمٌ
مُتَشَتِّمٌ ذ Exasperated by reviling, &c., and addressing, or applying, himself thereto. (Ham p. 310: there expl. by the words متحكك بالشتم ومعترض له [i. e. مُتَحَكِّكٌ بِالشَّتْمِ وَمُعْتَرِضٌ لَهُ: see 5].)

##### Türkçe

**شَتَمَهُ**
1 **شَتَمَهُ** ذ , (MA, Msb, K,) muzâri‘i **شَتِمَ** (Msb, K) ve **شَتُمَ** , (K,) mastarı **شَتْمٌ** (S, MA, Msb, K) ve **مَشْتَمَةٌ** ve **مَشْتُمَةٌ**, (K, TA,) bunların sonuncusu [CK’de **مَشْتِمَة** yazılmıştır] **ت**’ye damme ile, yahut bu ve ondan önceki, her ne kadar mastar isimleri olduğu söylenmişse de, A’Obeyd’in onları böyle saymaya meylettiği üzere, basit isimler olabilirler, (TA,) Ona sövdü, onu kötüledi, onu azarladı, onu kınadı, onu karaladı, yahut ona kötü bir ad verdi; (S, * MA, K, TA;) eş anlamlısı **سَبَّهُ**: (K, TA:) yahut bazılarına göre **شَتْمٌ** [ile] çirkin sözle hitap etmeyi ifade eder, **قَذْف** olmaksızın [burada, yaygınca kullanıldığı ve **شَتْمٌ** ile eş anlamlı diye açıklanmasına rağmen, suçlama atmayı kasteder]: (TA:) ve ↓ **شاتمهُ** **شَتَمَهُ** ile aynı manayı ifade eder, (MA, Msb,) aynı kök harflerden [ve aynı anlamdan] artırımsız bir fiili bulunduğu hâlde tek bir failin fiilini ifade eden **فَاعَلَ** vezninde bir fiilin nadir bir örneği olarak; **صَادَمَهُ الحِمَارُ**’ın **صَدَمَهُ** manasında olması gibi, ve **زَاحِمَهُ**’nin **زَحَمَهُ** manasında olması gibi. (Msb.) Buradan şu söz: **فَاـِنْ شُتِمَ فَلْيَعُلْ اـِنِّى صَائِمٌ** [Ve eğer kendisine sövülürse, “Şüphesiz ben oruçluyum” desin], bu, bunu diliyle söylemesi manasına gelebilir ki bu daha uygun manadır; yahut zihnen: yahut ↓ **فَاـِنْ شُوتِمَ**, bu caizdir, her ne kadar birincisi daha uygun ise de. (Msb.) ― -b2- **شاتمهُ فَشَتَمَهُ**: 3’e bak. -A2- **شَتُمَ**, muzâri‘i **شَتُمَ** , (S, K,) mastarı **شَتَامَةٌ** (S, IB) ve **شَتَمٌ**, (IB, TA,) (mecaz kabul edilerek:) O (bir adam, S) yüz görünüşünde hoş olmayan, yahut nefret edilen oldu, yahut öyle hâle geldi. (S, K.) -A3- [**شَتِمَ**, **ب** vasıtasıyla geçişli kılınmış, Golius tarafından “Bir düşmanın kötülüklerine yahut musibetlerine sevindi” manasında açıklanmıştır; bu, şüphesiz, **شَمِتَ** yerine bir hatadır; her ne kadar **جَبَذَ**’ın **جَذَبَ**’dan olduğu gibi yer değiştirme ile yapılmış olduğu varsayılabilirse de.]

**شتّم**
2 **شتّم** ذ , Reiske’ye göre, yuları takılmış bir deve hakkında ve Freytag’ın zikrettiği üzere bir aslan hakkında söylenir; (mecaz kabul edilerek:) Yüz görünüşünde sert ve asık oldu ve homurdanır bir ses çıkardı: eğer kullanılmışsa, aşağıda açıklanan ism-i mef‘ûle uygun olarak **شُتِّمَ** olmalıdır.]

**مُشَاتَمَةٌ**
3 **مُشَاتَمَةٌ** ذ **مُسَابَّةٌ** ile eş anlamlıdır, (S,) birbirlerine sövmeyi, kötülemeyi, azarlamayı, kınamayı, karalamayı yahut birbirlerine kötü ad vermeyi ifade eder: (KL:) ve [aynı şekilde] ↓ **تَشَاتُمٌ** **تَسَابٌّ** ile eş anlamlıdır, (S,) yukarıdaki gibi manayı ifade eder [fakat iki kişi ve ikiden fazla kişi hakkında kullanılır]: (KL:) **شَاتَمَا** ve ↓ **تَشَاتَمَا** dersin; **تَسَابَّا** manasında [Birbirlerine sövdüler, kötülediler, vb.]: (K:) ve ↓ **تشاتموا** Birbirlerine sövdüler, vb.; **تَسَابُّوا** gibi. (MA.) [Buna göre **شاتمهُ**, “Ona sövdü, vb., onun tarafından da sövülerek, vb.” diye tercüme edilebilir: fakat bazen **شَتَمَهُ** ile eş anlamlıdır:] 1’e, iki yerde, bak. ― -b2- Şu da söylenir: ↓ **شَاتَمَهُ فَشَتَمَهُ**, muzâri‘i **شَتُمَ** , manası: [Sövmede, kötülemede, vb. onunla yarıştı yahut çekişti] ve onu yendi [yani] sövmede, vb. (TA.)

**تشتّم**
5 **تشتّم** ذ Freytag tarafından “Hakaretleri üzerine çekti” manasında olduğu söylenir; Ham s. 310’a dayanarak: fakat ben orada yalnız ism-i fâili, **مُتَشَتِّمٌ**’ü buluyorum; aşağıda açıklandığı manada: öyleyse fiil, eğer kullanılmışsa, sövme, kötüleme, vb. ile öfkelendi ve kendini buna yöneltti, yahut buna koyuldu, manasındadır. ― -b2- Onu ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Yüzünü çok sertçe buruşturdu diye açıklar; Hudhalees’in Dîvân’ına dayanarak.]

6 **تَشَاْتَمَ**: 3’e, üç yerde, bak.

**شِتَامٌ**
**شِتَامٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**شَتِيمٌ**
**شَتِيمٌ** ذ : **مَشْتُومٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Yüz görünüşünde hoş olmayan, yahut nefret edilen; (S, K;) bir adama ve bir aslana uygulanır; (S;) ve bir eşeğe de, bu manada ve pis, yahut çirkin manasında: (TA:) yahut bir aslana, (mecaz:) yüzü sert olan; yahut yüz görünüşünde katı, sert, yahut somurtkan; bunun gibi ↓ **مُشَتَّمٌ**; ve ↓ **شَتَّامَةٌ**; (K, TA;) sonuncusu vezin bakımından **جَبَّانَةٌ** gibidir [fakat CK’de **شَتامَة** yazılmıştır]. (TA.) Şöyle denir: **فُلَانٌ شَتِيمُ المُحَيَّا** (mecaz kabul edilerek:) Filân kimse yüz görünüşünde hoş olmayan, yahut nefret edilendir. (S.) -A2- Ayrıca, ve ↓ **شِتَامٌ**, yüzün pisliği yahut çirkinliği ile birleşik olarak boğazın üst kısmının ( **سُدَّة** ) tıkanmasıdır. (TA.)

**شَتِيمَةٌ**
**شَتِيمَةٌ** ذ bir isimdir, (S, Msb, K, ve Ksh lxxiv. 41’de, [Bd tarafından Kur’ân’ın aynı pasajını açıklarken uygunsuzca mastar ismi olduğu söylenmiştir,]) **شَتَمَهُ**’den, (Msb, K,) **شَتْمٌ** manasında [yani sövme, kötüleme, yahut azarlama fiili; kınama, ayıplama, yahut hakaret]; (S, * ve Ksh yukarıda anılan yerde;) bunun gibi ↓ **مَشْتَمَةٌ**, ve ↓ **مَشْتُمَةٌ**, yahut yukarıda zikredildiği üzere, [1’in ilk cümlesine bak,] bu ikisi mastar isimleridir. (TA.)

**شَتَّامٌ**
**شَتَّامٌ** ذ [Çok söven, vb.]. (Ham s. 310.)

**شَتَّامَةٌ**
**شَتَّامَةٌ** ذ Çok söven, vb. (TA.) ― -b2- **شَتِيمٌ**’e de bak.

**شَاتِمٌ**
[ **شَاتِمٌ** ذ 1’in ism-i fâilidir, Söven, vb. ― -b2- Golius tarafından, Mirkât el-Loghah’a dayanarak, “Başkasının kötülüklerine yahut musibetlerine sevinmek” manasında olduğu da söylenmiştir: fakat bunun **شَامِتٌ** yerine bir hata olduğuna inanıyorum: 1’in son cümlesine bak.]

**الاشتيام**
**الاشتيام** ذ , kesra ile, [bu, onun **الاـِشْتِيَامُ** olduğunu gösteriyor gibidir,] IB tarafından **رئيس الركاب** manasında açıklanır [görünüşe göre **رَئِيسُ الرُّكَّابِ**: binicilerin başı yahut reisi: fakat bunun nereden türetildiğini bilmiyorum; ancak Farsça **أُسْتَا يَام**’dan (eğer böyle bir adlandırma varsa) Arapçalaştırılmış olmadıkça; “posta atının ustası” manasında]. (TA.)

**مَشْتَمَةٌ**
**مَشْتَمَةٌ** ذ ve **مَشْتُمَةٌ**: **شَتِيمَةٌ**’ye bak.

**مُشَتَّمٌ**
**مُشَتَّمٌ** ذ : **شَتِيمٌ**’e bak; ve ayrıca **مُشَبَّمٌ**’e de bak.

**مَشْتُومٌ**
**مَشْتُومٌ** ذ Sövgüye uğratılmış, kötülenmiş, azarlanmış, kınanmış, karalanmış, yahut kötü bir adla anılmış: ve dişil için ة ile böyledir; bunun gibi ↓ **شَتِيمٌ**; (K, TA;) bu sonuncusu, ة olmaksızın, Lh’nin rivayetine dayanarak zikredilmiştir. (TA.)

**مُتَشَتِّمٌ**
**مُتَشَتِّمٌ** ذ Sövgü, vb. ile öfkelenmiş ve kendini buna yöneltmiş, yahut buna koyulmuş. (Ham s. 310: orada **متحكك بالشتم ومعترض له** sözleriyle açıklanmıştır [yani **مُتَحَكِّكٌ بِالشَّتْمِ وَمُعْتَرِضٌ لَهُ**: 5’e bak].)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَتَمَ
شَتَمَ I ,  U ( n. ac. شَتْم 1 ,  مَشْتَمَة 17t ,  مَشْتُمَة 19t ),
a.  Insulted, abused, reviled.

شَتُمَ
شَتُمَ U ( n. ac. شَتَاْمَة 22t ),
a.  Was ugly, forbidding, ill-favoured.

شَتَّمَ
شَتَّمَ II ,
a.  Was harsh, surly.

شَاْتَمَ
شَاْتَمَ III ,
a.  Insulted &c.

تَشَتَّمَ
تَشَتَّمَ V ,
a.  Exposed himself to insult.

تَشَاْتَمَ
تَشَاْتَمَ VI ,
a.  Insulted each other.

شَاْتِم
شَاْتِم 21 ,
a.  see 28 .

شَتِيْم
شَتِيْم 25 ,
a.  Reviled, abused, insulted.

b.  Hateful, ugly, forbidding, grimfaced.

شَتِيْمَة
شَتِيْمَة 25t ,
a.  Vilification, contumely, obloquy, invective.

شَتَّاْم
شَتَّاْم 28 ,
a.  Reviler.

شَتڤمَ
N. P. شَتڤمَ I ,
a.  see 25 (a) .

##### Türkçe

شَتَمَ
**شَتَمَ** I , U (n. ac. **شَتْم** 1 , **مَشْتَمَة** 17t , **مَشْتُمَة** 19t),
a. Hakaret etti, sövdü, yerdi.

شَتُمَ
**شَتُمَ** U (n. ac. **شَتَاْمَة** 22t),
a. Çirkin oldu, ürkütücü oldu, kötü görünümlü oldu.

شَتَّمَ
**شَتَّمَ** II ,
a. Sert oldu, asık suratlı oldu.

شَاْتَمَ
**شَاْتَمَ** III ,
a. Hakaret etti vb.

تَشَتَّمَ
**تَشَتَّمَ** V ,
a. Kendini hakarete maruz bıraktı.

تَشَاْتَمَ
**تَشَاْتَمَ** VI ,
a. Birbirlerine hakaret ettiler.

شَاْتِم
**شَاْتِم** 21 ,
a. 28’e bak.

شَتِيْم
**شَتِيْم** 25 ,
a. Yerilmiş, sövülmüş, hakarete uğramış.

b. Nefret edilen, çirkin, ürkütücü, asık suratlı.

شَتِيْمَة
**شَتِيْمَة** 25t ,
a. Kötüleme, hakaret, sövgü, yergi.

شَتَّاْم
**شَتَّاْم** 28 ,
a. Söven, yeren.

شَتڤمَ
N. P. **شَتڤمَ** I ,
a. 25 (a)’ya bak.
