# شتم — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AA%D9%85/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%85.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: شتم

شَتَمَهُ
1 شَتَمَهُ ذ , (MA, Msb, K,) aor. شَتِمَ (Msb, K) and شَتُمَ , (K,) inf. n. شَتْمٌ (S, MA, Msb, K) and مَشْتَمَةٌ and مَشْتُمَةٌ, (K, TA,) the last of these [written مَشْتِمَة in the CK] with damm to the ت, or this and the next before it, though said to be inf. ns., may be simple substantives, as A'Obeyd inclines to think them, (TA,) He reviled him, vilified him, upbraided him, reproached him, defamed him, or gave a bad name to him; (S, * MA, K, TA;) syn. سَبَّهُ: (K, TA:) or, as some say, شَتْمٌ signifies [the addressing with] foul speech, without قَذْف [here meaning the casting an accusation, though commonly used and expl. as syn. with شَتْمٌ]: (TA:) and ↓ شاتمهُ signifies the same as شَتَمَهُ, (MA, Msb,) being a rare instance of a verb of the measure فَاعَلَ denoting an act of a single agent when it has an unaugmented verb of the same radical letters [and the same signification], as صَادَمَهُ الحِمَارُ meaning صَدَمَهُ, and زَاحِمَهُ meaning زَحَمَهُ. (Msb.) Hence the saying, فَاـِنْ شُتِمَ فَلْيَعُلْ اـِنِّى صَائِمٌ [And if he be reviled, let him say, Verily I am fasting], which may mean that he should say this with his tongue, which is the more proper meaning, or mentally: or ↓ فَاـِنْ شُوتِمَ, which is allowable, though the former is the more proper. (Msb.) ― -b2- شاتمهُ فَشَتَمَهُ: see 3. -A2- شَتُمَ, aor. شَتُمَ , (S, K,) inf. n. شَتَامَةٌ (S, IB) and شَتَمٌ, (IB, TA,) (assumed tropical:) He (a man, S) was, or became, displeasing, or hateful, in countenance. (S, K.) -A3- [شَتِمَ, trans. by means of ب, expl. by Golius as meaning He rejoiced at evils, or misfortunes, of an enemy, is, I doubt not, a mistake for شَمِتَ; though it might be supposed to be formed by transposition, like جَبَذَ from جَذَبَ.]

شتّم
2 شتّم ذ , accord. to Reiske, said of a camel when haltered, and of a lion, as mentioned by Freytag, signifies (assumed tropical:) He was harsh, and surly, in countenance, and uttered a grumbling sound: if used, it must be شُتِّمَ, agreeably with the part. n., expl. below.]

مُشَاتَمَةٌ
3 مُشَاتَمَةٌ ذ is syn. with مُسَابَّةٌ, (S,) signifying The reviling, vilifying, upbraiding, reproaching, defaming, or giving a bad name to, each other: (KL:) and [in like manner] ↓ تَشَاتُمٌ is syn. with تَسَابٌّ, (S,) signifying as above [but used in relation to two persons and more than two]: (KL:) you say, شَاتَمَا and ↓ تَشَاتَمَا meaning تَسَابَّا [They reviled, vilified, &c., each other]: (K:) and ↓ تشاتموا They reviled, &c., one another; like تَسَابُّوا. (MA.) [شاتمهُ may therefore be rendered He reviled him, &c., being reviled, &c., by him: but sometimes it is syn. with شَتَمَهُ:] see 1, in two places. ― -b2- One says also, ↓ شَاتَمَهُ فَشَتَمَهُ, aor. شَتُمَ , meaning [He vied, or contended, with him in reviling, vilifying, &c.,] and he overcame him [therein, i. e.] in reviling, &c. (TA.)

تشتّم
5 تشتّم ذ is said by Freytag to signify He exposed himself to contumelies; on the authority of the Ham p. 310: but I there find only the part. n., مُتَشَتِّمٌ, signifying as expl. below: so that the verb, if used, means he became exasperated by reviling, vilifying, &c., and addressed, or applied, himself thereto. ― -b2- He also explains it as signifying (assumed tropical:) He contracted the face very austerely; on the authority of the Deewلn of the Hudhalees.]

6 تَشَاْتَمَ see 3, in three places.

شِتَامٌ
شِتَامٌ ذ : see the next paragraph.

شَتِيمٌ
شَتِيمٌ ذ : see مَشْتُومٌ. ― -b2- Also (assumed tropical:) Displeasing, or hateful, in countenance; (S, K;) applied to a man, and to a lion; (S;) and to an ass, as meaning thus, and foul, or ugly: (TA:) or to a lion as meaning (tropical:) grim-faced; or stern, austere, or morose, in countenance; as also ↓ مُشَتَّمٌ; and ↓ شَتَّامَةٌ; (K, TA;) the last like جَبَّانَةٌ [in measure, but in the CK written شَتامَة]. (TA.) One says, فُلَانٌ شَتِيمُ المُحَيَّا (assumed tropical:) Such a one is displeasing, or hateful, in countenance. (S.) -A2- Also, and ↓ شِتَامٌ, An obstruction (سُدَّة) of the fauces, combined with foulness, or ugliness, of face. (TA.)

شَتِيمَةٌ
شَتِيمَةٌ ذ a subst., (S, Msb, K, and Ksh in lxxiv. 41, [by Bd, in explaining the same passage of the Kur, improperly said to be an inf. n.,]) from شَتَمَهُ, (Msb, K,) in the sense of شَتْمٌ [meaning The act of reviling, vilifying, or upbraiding; reproach, obloquy, or contumely]; (S, * and Ksh ubi suprà;) as also ↓ مَشْتَمَةٌ, and ↓ مَشْتُمَةٌ, or, as mentioned above, [see 1, first sentence,] these two are inf. ns. (TA.)

شَتَّامٌ
شَتَّامٌ ذ [One who reviles, &c., much]. (Ham p. 310.)

شَتَّامَةٌ
شَتَّامَةٌ ذ One who reviles, &c., [very] much. (TA.) ― -b2- See also شَتِيمٌ.

شَاتِمٌ
[ شَاتِمٌ ذ act. part. n. of 1, Reviling, &c. ― -b2- It is also said by Golius, on the authority of the Mirkلt el-Loghah, to signify Rejoicing at another's evils, or misfortunes: but this I believe to be a mistake for شَامِتٌ: see 1, last sentence.]

الاشتيام
الاشتيام ذ , with kesr, [which seems to indicate that it is الاـِشْتِيَامُ,] is expl. by IB as meaning رئيس الركاب [app. رَئِيسُ الرُّكَّابِ The headman, or master, of the riders: but whence this is derived I know not, unless it be arabicized, from the Pers. أُسْتَا يَام (if there be such an appellation), meaning “ the master of the post-horse ”]. (TA.)

مَشْتَمَةٌ
مَشْتَمَةٌ ذ and مَشْتُمَةٌ: see شَتِيمَةٌ.

مُشَتَّمٌ
مُشَتَّمٌ ذ : see شَتِيمٌ; and see also مُشَبَّمٌ.

مَشْتُومٌ
مَشْتُومٌ ذ Reviled, vilified, upbraided, reproached, defamed, or called by a bad name: and so with ة applied to a female, as also ↓ شَتِيمٌ; (K, TA;) this last, without ة, mentioned on the authority of Lh. (TA.)

مُتَشَتِّمٌ
مُتَشَتِّمٌ ذ Exasperated by reviling, &c., and addressing, or applying, himself thereto. (Ham p. 310: there expl. by the words متحكك بالشتم ومعترض له [i. e. مُتَحَكِّكٌ بِالشَّتْمِ وَمُعْتَرِضٌ لَهُ: see 5].)

### Türkçe

**شَتَمَهُ**
1 **شَتَمَهُ** ذ , (MA, Msb, K,) muzâri‘i **شَتِمَ** (Msb, K) ve **شَتُمَ** , (K,) mastarı **شَتْمٌ** (S, MA, Msb, K) ve **مَشْتَمَةٌ** ve **مَشْتُمَةٌ**, (K, TA,) bunların sonuncusu [CK’de **مَشْتِمَة** yazılmıştır] **ت**’ye damme ile, yahut bu ve ondan önceki, her ne kadar mastar isimleri olduğu söylenmişse de, A’Obeyd’in onları böyle saymaya meylettiği üzere, basit isimler olabilirler, (TA,) Ona sövdü, onu kötüledi, onu azarladı, onu kınadı, onu karaladı, yahut ona kötü bir ad verdi; (S, * MA, K, TA;) eş anlamlısı **سَبَّهُ**: (K, TA:) yahut bazılarına göre **شَتْمٌ** [ile] çirkin sözle hitap etmeyi ifade eder, **قَذْف** olmaksızın [burada, yaygınca kullanıldığı ve **شَتْمٌ** ile eş anlamlı diye açıklanmasına rağmen, suçlama atmayı kasteder]: (TA:) ve ↓ **شاتمهُ** **شَتَمَهُ** ile aynı manayı ifade eder, (MA, Msb,) aynı kök harflerden [ve aynı anlamdan] artırımsız bir fiili bulunduğu hâlde tek bir failin fiilini ifade eden **فَاعَلَ** vezninde bir fiilin nadir bir örneği olarak; **صَادَمَهُ الحِمَارُ**’ın **صَدَمَهُ** manasında olması gibi, ve **زَاحِمَهُ**’nin **زَحَمَهُ** manasında olması gibi. (Msb.) Buradan şu söz: **فَاـِنْ شُتِمَ فَلْيَعُلْ اـِنِّى صَائِمٌ** [Ve eğer kendisine sövülürse, “Şüphesiz ben oruçluyum” desin], bu, bunu diliyle söylemesi manasına gelebilir ki bu daha uygun manadır; yahut zihnen: yahut ↓ **فَاـِنْ شُوتِمَ**, bu caizdir, her ne kadar birincisi daha uygun ise de. (Msb.) ― -b2- **شاتمهُ فَشَتَمَهُ**: 3’e bak. -A2- **شَتُمَ**, muzâri‘i **شَتُمَ** , (S, K,) mastarı **شَتَامَةٌ** (S, IB) ve **شَتَمٌ**, (IB, TA,) (mecaz kabul edilerek:) O (bir adam, S) yüz görünüşünde hoş olmayan, yahut nefret edilen oldu, yahut öyle hâle geldi. (S, K.) -A3- [**شَتِمَ**, **ب** vasıtasıyla geçişli kılınmış, Golius tarafından “Bir düşmanın kötülüklerine yahut musibetlerine sevindi” manasında açıklanmıştır; bu, şüphesiz, **شَمِتَ** yerine bir hatadır; her ne kadar **جَبَذَ**’ın **جَذَبَ**’dan olduğu gibi yer değiştirme ile yapılmış olduğu varsayılabilirse de.]

**شتّم**
2 **شتّم** ذ , Reiske’ye göre, yuları takılmış bir deve hakkında ve Freytag’ın zikrettiği üzere bir aslan hakkında söylenir; (mecaz kabul edilerek:) Yüz görünüşünde sert ve asık oldu ve homurdanır bir ses çıkardı: eğer kullanılmışsa, aşağıda açıklanan ism-i mef‘ûle uygun olarak **شُتِّمَ** olmalıdır.]

**مُشَاتَمَةٌ**
3 **مُشَاتَمَةٌ** ذ **مُسَابَّةٌ** ile eş anlamlıdır, (S,) birbirlerine sövmeyi, kötülemeyi, azarlamayı, kınamayı, karalamayı yahut birbirlerine kötü ad vermeyi ifade eder: (KL:) ve [aynı şekilde] ↓ **تَشَاتُمٌ** **تَسَابٌّ** ile eş anlamlıdır, (S,) yukarıdaki gibi manayı ifade eder [fakat iki kişi ve ikiden fazla kişi hakkında kullanılır]: (KL:) **شَاتَمَا** ve ↓ **تَشَاتَمَا** dersin; **تَسَابَّا** manasında [Birbirlerine sövdüler, kötülediler, vb.]: (K:) ve ↓ **تشاتموا** Birbirlerine sövdüler, vb.; **تَسَابُّوا** gibi. (MA.) [Buna göre **شاتمهُ**, “Ona sövdü, vb., onun tarafından da sövülerek, vb.” diye tercüme edilebilir: fakat bazen **شَتَمَهُ** ile eş anlamlıdır:] 1’e, iki yerde, bak. ― -b2- Şu da söylenir: ↓ **شَاتَمَهُ فَشَتَمَهُ**, muzâri‘i **شَتُمَ** , manası: [Sövmede, kötülemede, vb. onunla yarıştı yahut çekişti] ve onu yendi [yani] sövmede, vb. (TA.)

**تشتّم**
5 **تشتّم** ذ Freytag tarafından “Hakaretleri üzerine çekti” manasında olduğu söylenir; Ham s. 310’a dayanarak: fakat ben orada yalnız ism-i fâili, **مُتَشَتِّمٌ**’ü buluyorum; aşağıda açıklandığı manada: öyleyse fiil, eğer kullanılmışsa, sövme, kötüleme, vb. ile öfkelendi ve kendini buna yöneltti, yahut buna koyuldu, manasındadır. ― -b2- Onu ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Yüzünü çok sertçe buruşturdu diye açıklar; Hudhalees’in Dîvân’ına dayanarak.]

6 **تَشَاْتَمَ**: 3’e, üç yerde, bak.

**شِتَامٌ**
**شِتَامٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**شَتِيمٌ**
**شَتِيمٌ** ذ : **مَشْتُومٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Yüz görünüşünde hoş olmayan, yahut nefret edilen; (S, K;) bir adama ve bir aslana uygulanır; (S;) ve bir eşeğe de, bu manada ve pis, yahut çirkin manasında: (TA:) yahut bir aslana, (mecaz:) yüzü sert olan; yahut yüz görünüşünde katı, sert, yahut somurtkan; bunun gibi ↓ **مُشَتَّمٌ**; ve ↓ **شَتَّامَةٌ**; (K, TA;) sonuncusu vezin bakımından **جَبَّانَةٌ** gibidir [fakat CK’de **شَتامَة** yazılmıştır]. (TA.) Şöyle denir: **فُلَانٌ شَتِيمُ المُحَيَّا** (mecaz kabul edilerek:) Filân kimse yüz görünüşünde hoş olmayan, yahut nefret edilendir. (S.) -A2- Ayrıca, ve ↓ **شِتَامٌ**, yüzün pisliği yahut çirkinliği ile birleşik olarak boğazın üst kısmının ( **سُدَّة** ) tıkanmasıdır. (TA.)

**شَتِيمَةٌ**
**شَتِيمَةٌ** ذ bir isimdir, (S, Msb, K, ve Ksh lxxiv. 41’de, [Bd tarafından Kur’ân’ın aynı pasajını açıklarken uygunsuzca mastar ismi olduğu söylenmiştir,]) **شَتَمَهُ**’den, (Msb, K,) **شَتْمٌ** manasında [yani sövme, kötüleme, yahut azarlama fiili; kınama, ayıplama, yahut hakaret]; (S, * ve Ksh yukarıda anılan yerde;) bunun gibi ↓ **مَشْتَمَةٌ**, ve ↓ **مَشْتُمَةٌ**, yahut yukarıda zikredildiği üzere, [1’in ilk cümlesine bak,] bu ikisi mastar isimleridir. (TA.)

**شَتَّامٌ**
**شَتَّامٌ** ذ [Çok söven, vb.]. (Ham s. 310.)

**شَتَّامَةٌ**
**شَتَّامَةٌ** ذ Çok söven, vb. (TA.) ― -b2- **شَتِيمٌ**’e de bak.

**شَاتِمٌ**
[ **شَاتِمٌ** ذ 1’in ism-i fâilidir, Söven, vb. ― -b2- Golius tarafından, Mirkât el-Loghah’a dayanarak, “Başkasının kötülüklerine yahut musibetlerine sevinmek” manasında olduğu da söylenmiştir: fakat bunun **شَامِتٌ** yerine bir hata olduğuna inanıyorum: 1’in son cümlesine bak.]

**الاشتيام**
**الاشتيام** ذ , kesra ile, [bu, onun **الاـِشْتِيَامُ** olduğunu gösteriyor gibidir,] IB tarafından **رئيس الركاب** manasında açıklanır [görünüşe göre **رَئِيسُ الرُّكَّابِ**: binicilerin başı yahut reisi: fakat bunun nereden türetildiğini bilmiyorum; ancak Farsça **أُسْتَا يَام**’dan (eğer böyle bir adlandırma varsa) Arapçalaştırılmış olmadıkça; “posta atının ustası” manasında]. (TA.)

**مَشْتَمَةٌ**
**مَشْتَمَةٌ** ذ ve **مَشْتُمَةٌ**: **شَتِيمَةٌ**’ye bak.

**مُشَتَّمٌ**
**مُشَتَّمٌ** ذ : **شَتِيمٌ**’e bak; ve ayrıca **مُشَبَّمٌ**’e de bak.

**مَشْتُومٌ**
**مَشْتُومٌ** ذ Sövgüye uğratılmış, kötülenmiş, azarlanmış, kınanmış, karalanmış, yahut kötü bir adla anılmış: ve dişil için ة ile böyledir; bunun gibi ↓ **شَتِيمٌ**; (K, TA;) bu sonuncusu, ة olmaksızın, Lh’nin rivayetine dayanarak zikredilmiştir. (TA.)

**مُتَشَتِّمٌ**
**مُتَشَتِّمٌ** ذ Sövgü, vb. ile öfkelenmiş ve kendini buna yöneltmiş, yahut buna koyulmuş. (Ham s. 310: orada **متحكك بالشتم ومعترض له** sözleriyle açıklanmıştır [yani **مُتَحَكِّكٌ بِالشَّتْمِ وَمُعْتَرِضٌ لَهُ**: 5’e bak].)
