# شثث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AB%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AB%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AB%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شثث

الشَّثُّ: الكثير من كل شيء. والشَّثُّ: ضَرْب من الشجر؛ قال ابن سيده: كذا حكاه ابن دريد، وأَنشد:
بوادٍ يمانٍ يُنْبِتُ الشَّثَّ فَرْعُه،
وأَسْفَلُه بالمَرْخِ والشَّبَهانِ
وقيل: الشَّثُّ شجر طَيِّبُ الريح، مُرُّ الطَّعْم يُدْبَغُ به؛ قال أَبو الدُّقَيْشِ: ويَنْبُتُ في جبال الغَوْر، وتِهامة ونجْدٍ؛ قال الشاعر يصف طبقات النساء:
فمنهنَّ مِثْلُ الشَّثِّ، يُعْجِبْكَ رِيحُه،
وفي غَيْبهِ سُوءُ المَذاقةِ والطَّعْمِ
واحْتاج فسَكَّنَ، كقول جرير:
سِيرُوا بني العَمِّ، فالأَهْوازُ مَنْزِلُكُمْ،
ونَهْرُ تِيرى، ولا تَعْرِفْكُمُ العربُ
وقد أَورد الأَزهري هذا البيت:
فمِنْهُنَّ مِثْلُ الشَّثِّ يُعْجِبُ رِيحُه
الأَصمعي: الشَّثُّ من شجر الجبال؛ قال تأَبط شرّاً:
كأَنَّما حَثْحَثُوا حُصّاً قَوادِمُه،
أَوْ أُمَّ خِشْفٍ، بذي شَثٍّ وطُبَّاقِ
قال الأَصمعي: هما نبتان. وفي الحديث: أَنه مَرَّ بشاةٍ مَيِّتةٍ؛ فقال عن جِلْدها: أَليس في الشَّثِّ والقَرَظِ ما يُطَهِّرهُ؟ قال: الشَّثُّ ما ذكرناه؛ والقَرَظُ: وَرَقُ السَّلَم، يُدبغ بهما؛ قال ابن الأَثير: هكذا يروى الحديث بالثاء المثلثة، قال: وكذا يَتَداولُه الفقهاءُ في كتبهم وأَلفاظهم. وقال الأَزهري في كتاب لغة الفقه: إِن الشَّبَّ، يعني بالباء الموحدة، هو من الجواهر التي أَنبتها الله في الأَرض، يُدْبَغ به شِبه الزاج، قال: والسَّمَاعُ بالباء، وقد صحفه بعضهم فقاله بالمثلثة، وهو شجر مُرُّ الطَّعْم، قال: ولا أَدْري، أَيُدبغ به أَم لا؟ وقال الشافعي في الأُم: الدِّباغ بكلِّ ما دَبَغَتْ به العربُ، من قَرَظ وشَبٍّ، بالباء الموحدة. وفي حديث ابن الحَنَفِيَّة، ذكَر رجلاً يَلي الأَمْرَ بعد السُّفْياني فقال: يكون بين شَثٍّ وطُبَّاقٍ؛ الطُبَّاقُ: شجر يَنْبُت بالحجاز إِلى الطائف؛ أَراد أَن مَخْرَجَه ومُقامه المواضع التي يَنْبُتُ بها الشَّثُّ والطُّبَّاقُ؛ وقيل: الشَّثُّ جَوْزُ البَرِّ. وقال أَبو حنيفة: الشَّثُّ شجر مثل شجر التُّفاح القِصار في القَدْر، ووَرَقُه شبيه بورق الخِلافِ، ولا شَوْكَ له، وله بَرَمةٌ مُورّدةٌ، وسِنَفةٌ صَغيرة، فيها ثلاثُ حَبَّاتٍ أَو أَربعٌ سُودٌ، مثلُ الشِّئْنِيزِ تَرْعاه الحمامُ إِذا انْتَثَرَ، واحدتُه شثَّة؛ قال ساعدة بن جؤية:
فذلِكَ ما كُنَّا بسَهْلٍ، ومَرَّةً
إِذا ما رَفَعْنا شَثَّه وصَرائمه
أَبو عمرو: الشَّثُّ النَّحْلُ العَسَّالُ؛ وأَنشد:
حَدِيثُها، إِذْ طالَ فيه النَّثُّ،
أَطْيَبُ من ذَوْبٍ، مَذاهُ الشَّثُّ
الذَّوْبُ: العسلُ. مَذَاه: مَجَّه النحلُ، كما يَمْذِي الرجلُ المَذْيَ.

### Türkçe

**الشَّثُّ**: her şeyden çok olan. Ve **الشَّثُّ**: ağaçtan bir tür; İbn
Sîde dedi ki: İbn Düreyd böyle hikâye etti; ve inşâd etti:

Yemenî bir vadide ki **الشَّثَّ** onun dalı bitirir,
ve aşağısı **المَرْخِ** ve **الشَّبَهانِ** iledir.

Ve denildi: **الشَّثُّ** güzel kokulu, acı tatlı bir ağaçtır; onunla tabaklanır; dedi
Ebû’d-Dukayş: ve **الغَوْر** dağlarında, Tihâme ve Necd’de biter; şair dedi ki
kadınların tabakalarını vasfeder:

Onlardan kimi **الشَّثِّ** gibidir; kokusu seni beğendirir,
ve gizlisinde tadın ve lezzetin kötülüğü vardır.

Ve ihtiyaç duydu da sükûn verdi; Cerîr’in sözü gibi:

Yürüyün amcaoğulları; çünkü Ahvâz sizin menzilinizdir,
ve Tîrâ nehri; ve Arap sizi tanımaz.

Ve Ezherî bu beyti rivayet etmiştir:

Onlardan kimi **الشَّثِّ** gibidir; kokusu beğendirir.

Asmaî: **الشَّثُّ** dağ ağaçlarındandır; Teeabbata Şerran dedi ki:

Sanki önleri, sert bir şeyi sürte sürte kaldırdılar,
yahut bir ceylan yavrusunun anası; **شَثٍّ** ve **طُبَّاقِ** bulunan yerde.

Asmaî dedi ki: ikisi iki bitkidir. Ve hadiste: onun ölü bir koyuna uğradığı (vardır); dedi ki
onun derisi hakkında: **الشَّثِّ** ve **القَرَظِ** içinde onu temizleyen şey yok mu? Dedi ki: **الشَّثُّ**
bizim zikrettiğimizdir; ve **القَرَظُ**: **السَّلَم**’in yaprağıdır; ikisiyle tabaklanır; İbnü’l-Esîr dedi ki:
hadis böyle, üç noktalı **الثاء** ile rivayet olunur; dedi ki: ve fukahâ da onu kitaplarında
ve lafızlarında böyle tedâvül eder. Ezherî, “fıkıh dili” kitabında dedi ki: **الشَّبَّ** (yani tek noktalı **الباء** ile)
Allah’ın yerde bitirdiği cevherlerdendir; onunla, zâca benzer şekilde tabaklanır; dedi ki: ve semâ‘ **الباء** iledir;
bazıları onu tashîf etti de üç noktalı ile söyledi; o, acı tatlı bir ağaçtır; dedi ki: ve bilmiyorum,
onunla tabaklanır mı, yoksa değil mi? Şâfiî “el-Ümm”de dedi ki: tabaklama, Arapların tabakladığı her şey iledir;
**قَرَظ** ve **شَبٍّ** ile; tek noktalı **الباء** ile. İbnü’l-Hanefiyye hadîsinde, Süfyânî’den sonra
işi üstlenecek bir adamı zikretti de dedi ki: **شَثٍّ** ile **طُبَّاقٍ** arasında olur; **الطُبَّاقُ**: Hicaz’da Tâif’e kadar biten bir ağaçtır;
onun çıkışının ve ikametinin, **الشَّثُّ** ve **الطُّبَّاقُ**’ın bittiği yerler olduğunu murad etti; ve denildi: **الشَّثُّ** yabani cevizdir. Ebû Hanîfe dedi ki:
**الشَّثُّ**, elma ağacı gibi bir ağaçtır; ölçüde kısa; yaprağı **الخِلافِ** yaprağına benzer; dikeni yoktur;
ve onun kırmızımsı bir tomurcuğu vardır; ve küçük bir kapsülü vardır; içinde üç
tane yahut dört tane siyah (tane) vardır; **الشِّئْنِيزِ** gibidir; güvercinler onu, saçıldığı zaman otlar; onun bir tanesi **شثَّة**’dir; Sâide b. Cüeyye dedi ki:

İşte bu, bizim kolaylıkla (yaptığımız) değildi; ve bir defa
biz onun **شَثَّه**’sini ve kesilmişlerini kaldırdığımızda.

Ebû Amr: **الشَّثُّ** bal yapan arıdır; ve inşâd etti:

Onun konuşması, onda **النَّثُّ** uzadığı vakit,
**ذَوْبٍ**’dan daha hoştur; onu **الشَّثُّ** tükürmüştür.

**الذَّوْبُ**: baldır. **مَذَاه**: arının onu tükürmesidir; tıpkı erkeğin
**المَذْيَ**’yi akıtması gibi.
