# شجب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AC%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شجب

شَجَبَ، بالفتح، يَشْجُبُ، بالضم، شُجُوباً، وشَجِبَ،
بالكسر، يَشْجَبُ شَجَباً، فهو شاجِبٌ وشَجِبٌ: حَزِنَ أَو هَلَكَ. وشَجَبَه اللّهُ، يَشْجُبُه شَجْباً أَي أَهْلَكَه؛ يَتَعَدَّى ولا يَتَعَدَّى؛ يقال: ما له شَجَبَه اللّهُ أَي أَهْلَكَه؛ وشَجَبَه أَيضاً يَشْجُبُه شَجْباً: حَزَنَه. وشَجَبَه: شَغَله. وفي الحديث: الناسُ ثلاثةٌ: شاجِبٌ، وغانِمٌ، وسالِمٌ؛ فالشاجِبُ: الذي يَتَكَلَّم بالرَّدِيءِ، وقيل: الناطِقُ بالخَنا، الـمُعِـينُ على الظُّلْمِ؛ والغانِمُ: الذي يَتَكَلَّم بالخَيْرِ، ويَنْهَى عن المنكر فيَغْنَمُ؛ والسالِمُ: الساكتُ. وفي التهذيب: قال أَبو عبيد الشاجِبُ الهالِكُ الآثِمُ. قال: وشَجَبَ الرجلُ، يَشْجُبُ شُجُوباً إِذا عَطِبَ وهَلَكَ في دِينٍ أَو دُنْيا. وفي لغة: شَجِبَ يَشْجَبُ شَجَباً، وهو أَجْوَدُ اللُّغَتين، قاله الكسائي؛ وأَنشد للكُمَيْت: لَيْلَك ذا لَيْلَكَ الطويلَ، كما *  عالَجَ تَبْريحَ غُلِّه الشَّجِبُ وامرأَةٌ شَجُوبٌ: ذاتُ هَمٍّ، قَلْبُها مُتَعَلِّقٌ به.
والشَّجَبُ: العَنَتُ يُصِـيبُ الإِنسانَ من مَرَضٍ، أَو قِتال. وشَجَبُ الإِنسانِ: حاجتُه وهَمُّه، وجمعه شُجُوبٌ، والأَعرف شَجَنٌ، بالنون، وسيأْتي ذكره في موضعه. الأَصمعي: يقال إِنك لتَشْجُبُني عن حاجتي أَي تَجْذِبُني عنها؛ ومنه يقال: هو يَشْجُبُ اللِّجامَ أَي يَجْذِبُه. والشَّجَبُ: الـهَمُّ والـحَزَنُ.
وأَشْجَبه الأَمْرُ، فشَجِبَ له شَجَباً: حَزِنَ. وقد أَشْجَبَك الأَمْرُ، فشَجِـبْتَ شَجَباً. وشَجَبَ الشيءُ، يَشْجُبُ شَجْباً وشُجُوباً: ذَهَبَ.
وشَجَبَ الغُرابُ، يَشْجُبُ شَجِـيباً: نَعَقَ بالبَيْنِ. وغرابٌ شاجِبٌ: يَشْجُبُ شَجِـيباً، وهو الشديدُ \<ص:484>
 النَّعِـيقِ الذي يَتَفَجَّعُ مِن غِرْبانِ البَيْنِ؛ وأَنشد: ذَكَّرْن أَشْجاناً لِـمَنْ تَشَجَّبا، *  وهِجْنَ أَعْجاباً لِـمَنْ تَعَجَّبا والشِّجابُ: خَشَباتٌ مُوَثَّقةٌ منصوبةٌ، تُوضَعُ عليها الثِّـيابُ وتُنْشَر، والجمع شُجُبٌ؛ والـمِشْجَبُ كالشِّجابِ.
وفي حديث جابِرٍ: وثَوْبهُ على الـمِشْجَبِ وهو، بكسر الميم، عِـيدانٌ يُضَمُّ رُؤُوسها، ويُفَرَّجُ بين قَوائمِها، وتُوضَعُ عليها الثِّـيابُ. وقد تُعَلَّقُ عليها الأَسْقِـيةُ لتَبْريدِ الماءِ؛ وهو من تَشاجَبَ الأَمْرُ إِذا اخْتَلَطَ. والشُّجُبُ: الخَشَباتُ الثلاثُ التي يُعَلِّق عليها الراعِـي دَلْوَه وسِقاءَه. والشّجْبُ: عَمُود من عُمُدِ البيت، والجمع شُجُوب؛ قال أَبو وِعاسٍ الـهُذَلي يَصِفُ الرِّماح: كأَنَّ رِماحَهم قَصْباءُ غِـيلٍ، *  تَهَزْهَزُ مِن شَمالٍ، أَو جَنُوبِ فَسامُونا الـهِدانةَ مِن قَريبٍ، *  وهُنَّ مَعاً قِـيامٌ كالشُّجُوبِ قال ابن بري: الشعر لأُسامةَ بن الـحَرثِ الهذلي. وهُنَّ: ضميرُ الرِّماح التي تقدّمَت في البيت الأَوَّل. وسامُونا: عَرضُوا علينا. والـهِدانةُ: الـمُهادَنةُ والـمُوادَعةُ.
والشَّجْبُ: سِقاءٌ يابسٌ يُجعلُ فيه حَصى ثم يُحَرَّكُ، تُذْعَرُ به الإِبل. وسِقاءٌ شاجِبٌ أَي يابسٌ؛ قال الراجز:
لَوْ أَنّ سَلْمَى ساوَقَتْ رَكائِـبي،  وشَرِبَتْ مِن ماءِ شَنٍّ شاجِبِ وفي حديث ابن عباس، رضي اللّه عنهما: أَنه باتَ عند خالتِه مَيْمونةَ، قال: فقام النبـيُّ، صلى اللّه عليه وسلم، إِلى شَجْبٍ، فاصْطَبَّ منه الماءَ، وتَوَضَّـأَ؛ الشَّجْبُ: بالسكون، السِّقاءُ الذي أَخْلَقَ وبَلِـيَ، وصارَ شَنّاً، وهو من الشَّجْبِ، الهلاكِ، ويجمع على شُجُبٍ وأَشْجابٍ. قال الأَزهري: وسمعتُ أَعرابياً من بني سُلَيْمٍ يقول: الشَّجْب من الأَساقِـي ما تَشَنَّنَ وأَخْلَقَ؛ قال: وربما قُطِـعَ فَمُ الشَّجْبِ، وجُعِلَ فيه الرُّطَبُ. ابن دريد: الشَّجْبُ تَداخُلُ الشيء بعضه في بعضٍ. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها: فاسْتَقَوْا من كلّ بِئرٍ ثلاثَ شُجُبٍ. وفي حديث جابر، رضي اللّه عنه: كان رجل من الأَنصارِ يُبَرّدُ، لرسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، الماء في أَشْجابِه. وشَجَبَه بِشِجابٍ أَي سَدَّه بِسِدادٍ. وبَنُو الشَّجْبِ: قبيلةٌ من كَلْبٍ؛ قال الأَخطل:
ويامَنَّ عن نَجْدِ العُقابِ، وياسَرَتْ  *  بِنا العِـيسُ، عن عَذْراءَ دارِ بَني الشَّجْبِ ويَشْجُبُ: حَيٌّ، وهو يَشْجُبُ بن يَعْرُبَ بن قَحْطانَ، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**شَجَبَ**, fetih ile, **يَشْجُبُ**, zamme ile, **شُجُوباً**, ve **شَجِبَ**, kesre ile, **يَشْجَبُ شَجَباً**, o hâlde o **شاجِبٌ** ve **شَجِبٌ**’dir: Hüzünlendi yahut helâk oldu.

Ve **شَجَبَه اللّهُ**, **يَشْجُبُه شَجْباً**; yani onu helâk etti; geçişli olur ve geçişsiz olur; denir ki: onun için “**شَجَبَه اللّهُ**” yoktur; yani onu helâk etti; ve **شَجَبَه** ayrıca **يَشْجُبُه شَجْباً**: onu hüzünlendirdi. Ve **شَجَبَه**: onu meşgul etti.

Ve hadiste: İnsanlar üçtür: **شاجِبٌ**, ve **غانِمٌ**, ve **سالِمٌ**; artık **الشاجِبُ**: kötü olanla konuşan kimsedir; ve denildi: çirkin sözle konuşan, zulme yardım eden; ve **الغانِمُ**: hayırla konuşan ve münkerden nehyeden kimsedir de ganimet elde eder; ve **السالِمُ**: susan kimsedir. Ve **التهذيب**’de: Ebû Ubeyd dedi: **الشاجِبُ** helâk olmuş, günahkâr olandır. Dedi: ve adam **شَجَبَ**, **يَشْجُبُ شُجُوباً**; din yahut dünyada bozulup helâk olduğu zaman. Ve bir dilde: **شَجِبَ يَشْجَبُ شَجَباً**; ve o iki dilin daha iyisidir; bunu Kisâî söylemiştir; ve Kümeyt’ten inşad etti:
لَيْلَك ذا لَيْلَكَ الطويلَ، كما *  عالَجَ تَبْريحَ غُلِّه الشَّجِبُ

Ve **امرأَةٌ شَجُوبٌ**: gam sahibi; kalbi ona bağlıdır.

Ve **الشَّجَبُ**: insana hastalıktan yahut çarpışmadan isabet eden sıkıntıdır. Ve insanın **شَجَبُ**’i: ihtiyacı ve gamıdır; çoğulu **شُجُوبٌ**’dur; daha bilinen **شَجَنٌ**’dir, **النون** ile; ve onun zikri yerinde gelecektir.

Asmaî: denir ki: sen beni ihtiyacımdan **تَشْجُبُني**; yani beni ondan çekiyorsun; ve ondan denir ki: o gemi **يَشْجُبُ**; yani onu çeker.

Ve **الشَّجَبُ**: gam ve hüzündür.

Ve iş onu **أَشْجَبه**; böylece onun için **شَجِبَ** **شَجَباً**: hüzünlendi. Ve iş seni **أَشْجَبَ**; böylece sen **شَجِـبْتَ شَجَباً**.

Ve şey **شَجَبَ**, **يَشْجُبُ شَجْباً** ve **شُجُوباً**: gitti.

Ve karga **شَجَبَ**, **يَشْجُبُ شَجِـيباً**: ayrılık (uğursuzluğu) ile öttü. Ve **غرابٌ شاجِبٌ**: **يَشْجُبُ شَجِـيباً**; ve o, ayrılık kargalarından feryat eden, ötüşü şiddetli olandır; ve inşad etti:
ذَكَّرْن أَشْجاناً لِـمَنْ تَشَجَّبا، *  وهِجْنَ أَعْجاباً لِـمَنْ تَعَجَّبا

Ve **الشِّجابُ**: bağlanmış, dikilmiş tahta parçalarıdır; elbiseler onun üzerine konur ve serilir; çoğulu **شُجُبٌ**’dur; ve **الـمِشْجَبُ** **الشِّجابُ** gibidir.

Ve Câbir hadîsinde: ve elbisesi **الـمِشْجَبِ** üzerindedir; ve o, mimin kesresiyle, başları birleştirilen ve ayakları arasına açıklık verilen çubuklardır; elbiseler onun üzerine konur. Ve suyu soğutmak için kırbalar da onun üzerine asılabilir; ve o, iş **تَشاجَبَ** olduğu zaman; yani karıştığı zaman (kökünden)dir. Ve **الشُّجُبُ**: çobanın kovasını ve kırbasını üzerine astığı üç tahta parçasıdır.

Ve **الشّجْبُ**: evin direklerinden bir direktir; çoğulu **شُجُوب**’dur; Hüzeli Ebû Vi‘âs mızrakları vasfederek dedi:
كأَنَّ رِماحَهم قَصْباءُ غِـيلٍ، *  تَهَزْهَزُ مِن شَمالٍ، أَو جَنُوبِ
فَسامُونا الـهِدانةَ مِن قَريبٍ، *  وهُنَّ مَعاً قِـيامٌ كالشُّجُوبِ

İbn Berrî dedi: Şiir, Hüzeli Üsâme b. el-Hâris’indir. Ve **وهُنَّ**: birinci beyitte öne geçen mızrakların zamiridir. Ve **سامُونا**: bize arz ettiler. Ve **الـهِدانةُ**: mühâdene ve muvâda‘adır.

Ve **الشَّجْبُ**: içine çakıl konulan sonra hareket ettirilen kuru bir kırbadır; onunla develer ürkütülür. Ve **سِقاءٌ شاجِبٌ**: yani kuru; râciz dedi:
لَوْ أَنّ سَلْمَى ساوَقَتْ رَكائِـبي،  وشَرِبَتْ مِن ماءِ شَنٍّ شاجِبِ

Ve İbn Abbâs hadîsinde, Allah onlardan razı olsun: teyzesı Meymûne’nin yanında gecelediğini; dedi ki: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, bir **شَجْبٍ**’e kalktı, ondan suyu döktü ve abdest aldı; **الشَّجْبُ**: sükûn ile, eskimiş ve yıpranmış, **شَنّاً** olmuş kırbadır; ve o, **الشَّجْبِ**’dendir: helâk; ve **شُجُبٍ** ve **أَشْجابٍ** üzere cem‘ olunur. Ezherî dedi: Benî Süleym’den bir bedevîyi işittim, diyordu ki: **الشَّجْب** kırbalardan, **تَشَنَّنَ** olmuş ve eskimiş olandır; dedi: ve bazen **الشَّجْب**’in ağzı kesilir ve içine taze hurma konur. İbn Düreyd: **الشَّجْبُ** şeyin bir kısmının bir kısmına girmesidir. Ve Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: her bir kuyudan üç **شُجُبٍ** su çektiler. Ve Câbir hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Ensardan bir adam, Resûlullah için, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, suyu kendi **أَشْجابِه**’inde soğuturdu. Ve onu bir **شِجابٍ** ile **شَجَبَه**; yani onu bir tıkaçla tıkadı.

Ve **بَنُو الشَّجْبِ**: Kelb’den bir kabiledir; Ahtal dedi:
ويامَنَّ عن نَجْدِ العُقابِ، وياسَرَتْ  *  بِنا العِـيسُ، عن عَذْراءَ دارِ بَني الشَّجْبِ

Ve **يَشْجُبُ**: bir haydır; ve o, Kahtân’ın oğlu Ya‘rub’un oğlu **يَشْجُبُ** b.’dir; ve Allah daha iyi bilir.
