# شجب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AC%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شجب

شجب كنصر يشجب و شجب مثل فرح يشجب شجوبا وشجبا، فهو شاجب وشجب كفرج، وهما على اللف والنشر المرتب كما هو ظاهر فلا تخليط في كلام المؤلف كما زعمه شيخنا. قال أبو عبيد: شجب الرجل يشجب شجوبا إذا عطب وهلك في دين أو دنيا. وفي لغة: شجب يشجب شجبا، وهو أجود اللغتين، قاله الكسائي. وشجب الشيء يشجب شجبا وشجوبا: ذهب. والشجب من الإنسان: الحاجة والهم جمعه شجوب، قاله ابن شميل. وقال الكميت:
  ليلك ذا ليلك الطويل كما                      عالج تبريح غله الشجب الشجب: عمود من عمد البيت جمعه شجوب. قال أبو وعاس الهذلي يصف الرماح، ونسبه ابن بري لأسامة بن الحارث الهذلي:
  كأن رماحهم قصباء غـيل                      تهزهز من شمال أو جنوب
  يسومون الهدانة من قـريب                      وهن معا قيام كالشجـوب الشجب: سقاء يابس يحرك فيه حصى. وعبارة لسان العرب: سقاء يابس يجعل فيه حصى ثم يحرك تذعر بذلك الإبل. وسقاء شاجب: يابس. قال الراجز:
  لو أن سلمى ساوقت ركائبي
  وشربت من ماء شن شاجب وفي حديث ابن عباس رضي الله عنهما أنه بات عند خالته ميمونة رضي الله عنها، قال: فقام النبي صلى الله عليه وسلم إلى شجب فاصطب منها الماء وتوضأ الشجب بالسكون: السقاء الذي أخلق وبلي وصار شنا، وهو من الشجب: الهلاك. قال الأزهري: وسمعت أعرابيا من بني سليم يقول: الشجب من الأساقي: ما استشن وأخلق قال: وربما قطع فم الشدب وجعل فيه الرطب. وفي حديث جابر: كان رجل من الأنصار يبرد لرسول الله صلى الله عليه وسلم الماء في أشجابه. الشجب: أبو قبيلة من كلب، وهو عوف بن عبد ود بن عوف ابن كنانة، كذا في كتاب الإيناس للوزير أبي القاسم المغربي. وقال الأخطل:
  ويا من عن نجد العقاب ويا سرتبنا العيس عن عذراء دار بني الشجب الشجب: الطويل. الشجب: سقاء يقطع نصفه فيتخذ أسفله دلوا. وقد وردض في حديث السيدة عائشة رضي الله عنها: فاستقوا من كل بئر ثلاثة شجب وفسر بما ذكره المؤلف.

  الشجب بالتحريك: الحزن والهم، والأعرف فيه النون، كما سيأتي. الشجب: العنت يصيب الإنسان من مرض أو قتال. الشجب بضمتين: الخشبات الثلاث التي يعلق عليها الراعي دلوه وسقاءه. الشجاب ككتاب: خشبات موثقة منصوبة توضع عليها الثياب وتنشر. والجمع شجب ككتب. كالمشجب بالكسر. وترك ضبطه لشهرته. وفي حديث جابر: وثوبه على المشجب، وهو عيدان تضم رءوسها ويفرج بين قوائمها وتوضع عليها الثياب، وقد تعلق عليها الأسقية لتبريد الماء. كذا في النهاية. وقال شيخنا: وكانوا يسمون القربة شجباء، وكانوا لا يمسكون القربة إلا معلقة، فالعود الذي تعلق فيه هو المشجب حقيقة، ثم اتسعوا فسموا ما تعلق فيه الثياب مشجبا تشبيها به، قاله السهيلي في الروض. وشجبه يشجبه شجبا أي أهلكه يتعدى ولا يتعدى، يقال: ماله شجبه الله. شجبه أيضا: حزنه. و شجبه: شغله. وأشجبه الأمر فشجب له شجبا: حزن. وقد أشجبك الأمر فشجبت شجبا. شجبه: جذبه. قال الأصمعي: يقال: إنك لتشجبني عن حاجتي أي تجذبني عنها. ومنه يقال: فرس يشجب اللجام أي يجذبه. وشجبه الفارس: جذبه. شجب الظبي: رماه بالسهم أو غيره فأصابه فأبان بعض قوائمه فلم يستطع أن يبرح. وتشاجب الأمر إذا اختلط ومثله في النهاية. عن ابن دريد: الشجب: تداخل الشيء بعضه في بعض، ومنه شجب وتشاجب إذا دخل بعضه في بعض. يقال: امرأة شجوب على فعول: ذات هم قلبها متعلق به. وتشجب الرجل إذا تحزن. قال العجاج:
  ذكرن أشجانا لمن تشجبا
  وهجن أعجابا لمن تعجبا ويشجب كينصر: حي، وهو يشجب بن يعرب بن قحطان. والشجاب ككتاب: السداد. يقال: شجبه بشجاب أي سده بسداد. وشاجب بلا لام: موضع في ديار بكر، قاله البكري. وقيل: واد بالعرمة محركة، كذا في المراصد والتكملة. والعرمة: أرض صلبة إلى جنب الدهناء. وهو أي الشاجب باللام: الهذاء المكثار. وفي الحديث: الناس ثلاثة: شاجب وغانم وسالم. فالشاجب: الذي يتكلم بالرديء، وقيل: الناطق بالخنا، المعين على الظلم؛ والغانم: الذي يتكلم بالخير ويأمر به وينهى عن المنكر فيغنم؛ والسالم: الساكت. وفي التهذيب، قال أبو عبيد: الشاجب: الهالك الآثم. الشاجب من الغربان: الشديد النعيق، بالمهملة والمعجمة، الذي يتفجع من غربان البين، يقال: شجب الغراب يشجب شجيبا: نعق بالبين. وغراب شاجب يشجب.

### Türkçe

**شجب**; **نصر** gibi: **يشجب**. Ve **شجب** **فرح** gibi: **يشجب** **شجوبا** ve **شجبا**; o hâlde o **شاجب**’dir. Ve **شجب** **فرج** gibi; ve ikisi, görüldüğü üzere, tertipli “lafz ve neşr” üzerinedir; müellifin sözünde karışıklık yoktur; şeyhimiz onu iddia ettiği gibi değildir. Ebû Ubeyd dedi: Adam **شجب** eder, **يشجب** **شجوبا**; din veya dünyada sakatlanıp helâk olduğu zaman. Bir dilde: **شجب** eder, **يشجب** **شجبا**; ve o iki dilin daha iyisidir; bunu el-Kisâî söylemiştir. Ve şey **شجب** eder, **يشجب** **شجبا** ve **شجوبا**: gitti. Ve insandan **الشجب**: ihtiyaç ve gamdır; çoğulu **شجوب**; bunu İbn Şümeyl söylemiştir. Ve el-Kümeyt dedi:
  Gecen, işte o uzun gecen, tıpkı                      **الشجب**’in (ihtiyaç ve gamın) onun şiddetli acısını tedavi ettiği gibi
**الشجب**: evin direklerinden bir direktir; çoğulu **شجوب**. Ebû Vu‘âs el-Hüzelî mızrakları vasfederek söyledi; İbn Berrî onu Üsâme b. el-Hâris el-Hüzelî’ye nisbet etti:
  Sanki mızrakları bir vadi kamışlarıdır                      kuzeyden yahut güneyden sallanır
  Yakından **الهدانة**’yi güderler                      ve onlar birlikte ayakta, **الشجوب** gibi
**الشجب**: içinde çakıl taşları hareket ettirilen kuru bir su tulumudur. Ve Lisânü’l-‘Arab’ın ibaresi: içine çakıl taşları konulan, sonra hareket ettirilen kuru bir su tulumu; bununla develer ürkütülür. Ve **سقاء شاجب**: kuru. er-Recez şairi dedi:
  Eğer Selmâ bineklerime eşlik etseydi
  Ve **شن شاجب**’in suyundan içseydim
İbn Abbâs’tan (Allah ikisinden de razı olsun) rivayette: teyzesi Meymûne’nin (Allah ondan razı olsun) yanında geceledi; dedi ki: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) bir **شجب**’e kalktı, ondan suyu aldı ve abdest aldı. **الشجب** sükûn ile: eskimiş, yıpranmış ve **شنا** olmuş su tulumu; ve o, **الشجب**’dendir: helâk. el-Ezherî dedi: Ben Benî Süleym’den bir bedevîyi şöyle derken işittim: su tulumlarından **الشجب**: **استشن** olup eskimiş olandır. Dedi ki: Bazen **الشدب**’in ağzı kesilir ve içine taze hurma konur. Câbir hadîsinde: Ensardan bir adam, Resûlullah’a (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) suyu **أشجابه**’inde soğuturdu. **الشجب**: Kelb’den bir kabilenin babasıdır; o, ‘Avf b. ‘Abd Ved b. ‘Avf b. Kinâne’dir; vezir Ebû’l-Kâsım el-Mağribî’nin **كتاب الإيناس**’ında böyledir. Ve el-Ahtal dedi:
  Ey Necd’den kartal (gibi) olan ve ey yürüyen;                      ve biz de develeri Benî **الشجب**’in yurdu olan ‘Azrâ’dan sürdük
**الشجب**: uzun (olan). **الشجب**: yarısı kesilip altı kova yapılan su tulumu. Ve hanımımız Âişe’nin (Allah ondan razı olsun) hadîsinde vârid olmuştur: “Her kuyudan üç **شجب** su çektiler”; ve müellifin zikrettiğiyle tefsir edilmiştir.

  **الشجب** hareke ile: hüzün ve gam; onda daha bilinen **النون**’dur; ileride geleceği üzere. **الشجب**: hastalık veya savaş sebebiyle insana isabet eden sıkıntı. **الشجب** iki damme ile: çobanın kovasını ve su tulumunu astığı üç tahta. **الشجاب** **كتاب** gibi: sağlamlaştırılmış, dikilmiş tahtalar; elbiseler onların üzerine konur ve serilir. Çoğulu **شجب** **كتب** gibi. Kesre ile **المشجب** gibi. Şöhreti sebebiyle zabtını terk etti. Câbir hadîsinde: “Elbisesi **المشجب** üzerindeydi”; o, başları birleştirilen ve ayakları aralanan çubuklardır; elbiseler onların üzerine konur; suyu soğutmak için su tulumları da onlara asılabilir. Nihâye’de böyledir. Şeyhimiz dedi: Onlar kırbaya **شجباء** derlerdi; ve kırbayı ancak asılı olarak tutarlardı; ona asıldığı çubuk hakikatte **المشجب**’dir; sonra genişlettiler de elbiselerin asıldığı şeye, ona benzeterek, **مشجب** adını verdiler; bunu es-Süheylî **الروض**’da söylemiştir. Ve onu **شجبه** eder, **يشجبه** **شجبا**; yani onu helâk etti; geçişli de olur geçişsiz de; denir ki: “Malı var; Allah onu **شجبه** etsin.” **شجبه** ayrıca: onu hüzünlendirdi. Ve **شجبه**: onu meşgul etti. Ve iş onu **أشجبه** etti; o da onun için **شجبا** **شجب** etti: hüzünlendi. “İş seni **أشجب** etti; sen de **شجبا** **شجبت** ettin.” **شجبه**: onu çekti. el-Asma‘î dedi: Denir ki: “Sen beni ihtiyacımdan **تشجبني** ediyorsun”; yani beni ondan çekiyorsun. Bundan dolayı denir ki: “At **يشجب** dizgini”; yani onu çeker. Ve süvari onu **شجبه** etti: onu çekti. Ceylanı **شجب** etti: onu okla veya başka bir şeyle vurdu da ona isabet etti; bacaklarının bir kısmını kopardı; böylece ayrılamadı. Ve iş **تشاجب** etti; karıştığı zaman; Nihâye’de de benzeri vardır. İbn Düreyd’den: **الشجب**: şeyin bir kısmının bir kısmına girmesidir; bundan **شجب** ve **تشاجب**: bir kısmı bir kısmına girdiği zaman. Denir ki: **امرأة شجوب** “فعول” üzere: kalbi ona bağlı, gam sahibi. Ve adam **تشجب** etti: hüzünlendi. el-‘Accâc dedi:
  **تشجب** edene, gamlar hatırlattılar
  Ve **تعجب** edene, hayretler bıraktılar
Ve **يشجب** **ينصر** gibi: bir hay (kabile); o, Ya‘rub b. Kahtân’ın oğlu **يشجب**’dir. Ve **الشجاب** **كتاب** gibi: tıkama, kapama. Denir ki: Onu **شجاب** ile **شجبه** etti; yani onu bir tıkama ile kapadı. **شاجب** lamsız: Diyâr-ı Bekr’de bir yerdir; bunu el-Bekrî söylemiştir. Ve denildi ki: harekeli **العرمة**’de bir vadidir; **المراصد** ve **التكملة**’de böyledir. Ve **العرمة**: **الدهناء**’nın yanında sert bir arazidir. Ve o, yani lamlı **الشاجب**: çok geveze, çok konuşan ahmaktır. Hadîste: “İnsanlar üçtür: **شاجب** ve **غانم** ve **سالم**.” **الشاجب**: kötü söz söyleyen; ve denildi ki: çirkin söz söyleyen; zulme yardım eden. **الغانم**: hayır söyleyen, onu emreden ve münkerden nehyeden; böylece ganimet elde eder. **السالم**: susan. **التهذيب**’de: Ebû Ubeyd dedi: **الشاجب**: helâk olmuş günahkâr. Kargalardan **الشاجب**: şiddetli ötüşlü olan; noktasız ve noktalı (harfle); ayrılık kargalarından feryat eden; denir ki: Karga **شجب** eder, **يشجب** **شجيبا**: ayrılıkla öttü. Ve **غراب شاجب** **يشجب**.
