# شجر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AC%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: شجر

شَجْرٌ
1 شَجْرٌ ذ is an inf. n. of شَجَرَ, and signifies The being, or becoming, intricate, complicated, perplexed, confused, or intricately intermixed; as also ↓ اِشْتِجَارٌ. (TA.) You say, شَجَرَ الأَمْرُ بَيْنَهُمْ, (Msb, K,) aor. شَجُرَ , inf. n. شَجْرٌ (Msb, TA) and شُجُورٌ, (K, TA,) The affair, or case, was, or became, complicated, intricate, or confused, so as to be a subject of disagreement, or difference, between them; syn. اِضْطَرَبَ; (Msb;) and so شَجَرَ بَيْنَهُمْ [in which الأَمْرُ is understood]; syn. اِخْتَلَفَ: (S:) it was, or became, an occasion of contention, or dispute, or of disagreement, or difference, between them. (K, TA.) فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ, in the Kur iv. 68, means Respecting that which hath become complicated, or intricate, or confused, [so as to be a subject of disagreement, or difference,] between them: and hence the word شَجَرٌ, [“ trees, ” and “ shrubs, ”] because of the intermixing, or confusion, of the branches: (Bd:) or respecting the disagreement, or difference, that has happened between them. (Zj, Mgh.) And it is said in a trad., اـِيَّاكُمْ وَمَا شَجَرَ بَيْنَ أَصْحَابِى Avoid ye the disagreement, or difference, that hath occurred among my companions. (TA.) -A2- شَجَرَهُ, (K,) aor. شَجُرَ , (TA,) inf. n. شَجْرٌ, He tied it; namely, a thing. (K.) ― -b2- شَجَرَهُ بِالرُّمْحِ He thrust, or pierced, him with the spear, (S, A, K, TA,) so that it stuck fast in him. (TA.) ― -b3- شَجَرَهُ عَنْهُ, (S, A, K,) aor. شَجُرَ , (TA,) inf. n. شَجْرٌ, (S,) He, or it, averted, or diverted, him, from it; (S, A, K;) namely, an affair: (K:) he removed, or put away, (TS, K,) him, (K,) or it, (TS,) from it: (TS, K:) he withheld, or debarred, and repelled, him from it. (K.) You say, مَا شَجَرَكَ عَنْهُ What has averted thee, or diverted thee, from it? (S, A.) ― -b4- شَجَرَ البَيْتَ, (S, K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He propped up the بيت [or tent] with a pole. (S, K, TA. [In some copies of the K, بِعُودٍ is erroneously put for بِعَمُودٍ.]) In like manner شَجَرْتُهُ is said of anything as meaning I propped it up with a pole or the like. (TA.) And شَجَرَ الشَّجَرَةَ, (T, K, TA,) and النَّبَاتَ, (T, TA,) inf. n. as above, (TA,) He raised the hanging branches of the tree, or shrub, (T, K, TA,) and of the plant. (T, TA.) And شَجَرَ الثَّوْبَ He raised the garment, it having gone down. (T, TA.) And شُجِرَ, inf. n. as above, is said of anything as meaning It was raised, upraised, uplifted, or elevated. (TA.) ― -b5- شَجَرَ فَاهُ He opened his mouth (A, K, * TA) with a stick, or a piece of wood, (A, TA,) by inserting this into the part of the mouth called its شَجْر, (TA,) فَأَوْجَرَهُ [and then put, or poured, medicine, or water, &c., into his mouth]. (A, TA.) And شَجَرَ الدَّابَّةَ, (TS, K, TA,) aor. and inf. n. as above; or, accord. to one relation of a trad. in which it occurs, ↓ اِشْتَجَرَهَا بِلِجَامِهَا; (TA;) He made the beast to open its mouth by jerking its bridle to curb it. (TS, K, TA.) ― -b6- And شَجَرَ الشَّىْءَ He threw the thing upon the مِشْجَر [q. v.], (S, K,) i. e. the مِشْجَب. (S.) -A3- شَجِرَ, aor. شَجَرَ , i. q. كَثُرَ جَمْعُهُ [app. meaning Its aggregate became large in quantity; or it became much in the aggregate]: (TS, K, TA:) but accord. to As, [it seems to signify it became collected together, and then scattered, or dispersed, by something: for he says that] ↓ شَجِرٌ [its reg. part. n.] is applied to anything collected together, and then scattered, or dispersed, by something (TA.)

تَشْجِيرُ النَّخْلِ
2 تَشْجِيرُ النَّخْلِ ذ i. q. تَشْخِيرُهُ, (K,) The laying of the racemes of the palm-trees upon the branches, lest they should break: (K in art. شخر:) this is done when the fruit is much in quantity, and the racemes are large, and one fears for the heart of the tree, and for the base, or lower part, of the raceme. (TA in the present art.)

شاجر المَالُ
3 شاجر المَالُ ذ The cattle pastured upon شَجَر [i. e. trees, or shrubs], (ISk, S, A, K,) having consumed the herbs and leguminous plants. (ISk, S, A. *) ― -b2- شاجر فُلَانٌ فُلَانًا, (K,) inf. n. مُشَاجَرَةٌ (S,) Such a one contended, disputed, or litigated, with such a one. (S, * K, TA.)

اشجرت الأَرْضُ
4 اشجرت الأَرْضُ ذ The land produced شَجَر [i. e. trees, or shrubs]. (K.)

6 تَشَاْجَرَ see 8, in three places.

7 اـِنْشَجَرَ see 8, in two places, and see 7 in art. سجر.

اشتجر
8 اشتجر ذ It was, or became, knit, or connected, together, one part with another; as also اِشْتَبَكَ: it was, or became, commingled, one part amid, or within, another; (TA;) and so ↓ تشاجر: (Ham p. 161:) it was, or became, intricate, complicated, perplexed, confused, or intricately intermixed. (TA: see 1, first sentence.) It is said in a trad., relating to conflict and faction (فِتْنَة), يَشْتَجِرُونَ فِيهَا اشْتِجَارَ أَطْبَاقِ الرَّأْسِ They become knit together therein, like the knitting together of the bones of the head that interjoin, one with another, one entering into another: or the meaning is, they disagree, or differ, one with another. (TA.) You say, اشتجروا بِرِمَاحِهِمْ (TA) and بِهَا ↓ تشاجروا (S, A, Msb, TA) They became knit together, or commingled, one with another, [in conflict,] with their spears: (TA:) or they thrust, or pierced, one another with their spears. (S, A, Mgh, Msb, TA.) And اشتجروا (Zj, S, A, Msb, K) and ↓ تشاجروا (Zj, S, A, Mgh, K) They became commingled, or confused, or embroiled, disagreeing, or differing: (Zj, TA:) they contended, or disputed, together; (S, A, Mgh, Msb;) or disagreed, or differed. (S, * A, * Mgh, Msb, * K.) ― -b2- Also He preceded, outwent, or outstripped; (K, * TA;) and so ↓ انشجر. (K.) ― -b3- And, said of sleep, It withdrew, or kept aloof, from one; (K, * TA;) as also ↓ انشجر. (K.) -A2- Also (S, K) said of a man, (S,) He put his hand beneath his شَجْر, against the part beneath his chin: (S:) or he put his hand beneath his chin and leaned upon his elbow, (K, TA,) not laying his side upon the bed. (TA.) ― -b2- [And, said of a horse, He was bridled, reined, or curbed: (Freytag, from the Deewلn of the Hudhalees:) or perhaps the verb in this sense is in the passive form:] -A3- see 1, last sentence but two.

شَجْرٌ
شَجْرٌ ذ A discordant, or complicated, or confused, affair, or case. (O, K.) -A2- Also The part, of a رَحْل [or camel's saddle], that is between the كَرَّانِ, (K, TA, [this word erroneously written in the CK with ز,]) which are the قَادِمَة and the آخِرَة, (TA in art. شخر,) [i. e. the شَرْخَانِ,] the كَرّ being what conjoins the ظَلِفَتَانِ [in the fore part of the saddle and in like manner in the hinder part]: the part between the كَرَّانِ is also called the شَخْر. (TA in the present art. [It is there said that this part is also called the شَرْخ as well as the شَخْر: but this is a mistake.]) ― -b2- And The chin: (As, O, K:) or (TA, in the K “ and, ”) the place of opening (مَفْرَج, [as in the K voce شِينٌ,] in the K here erroneously written مَخْرَج, the meaning being مَفْتَح,) of the mouth: (K, * TA:) or the part between the two lower jaws: (AA, S, K:) or the hinder part of the mouth: or the side of the mouth, where the upper and lower lips unite: or what has opened of the part where the mouth closes [when medicine or the like is put into it]; expl. by مَا انْفَتَحَ مِنْ مُنْطَبَقِ الفَمِ: or the place of meeting of the لِهْزِمَتَانِ [q. v., a word variously explained]: (K:) or the part where the two sides of the lower jaw unite, beneath the hair that grows between the lower lip and the chin: and, in a horse, the part between the upper, main, portions of the two sides of the lower jaw: (TA:) pl. [of pauc.] أَشْجَارٌ and [of mult.] شُجُورٌ and شِجَارٌ. (K.)

شَجَرٌ
شَجَرٌ ذ (S, A, Mgh, Msb, K, &c.) and ↓ شِجَرٌ and شِيَرٌ, (K,) in which last the ج is changed into ى, like as the ى is changed into ج, as in غَنِجٌّ, originally غَنِىٌّ, or, accord. to IJ, the ى in شِيَرٌ is not changed from ج because it remains ى in the dim., in which, where it so changed, it should be changed back into ج, whereas the dim. of شِيَرَةٌ is said to be شُيَيْرَةٌ and شِيَيْرَةٌ, and because it has kesr instead of fet-h to the ش, [whence it appears that IJ knew not شِجَرٌ,] (TA,) [as coll. gen. ns., Trees; and shrubs, or bushes; which latter are also called, for distinction, دِقُّ الشَّجَرِ; and sometimes applied to plants in general; and, as a gen. n., sometimes meaning the tree, &c.;] the kind of plant that has a trunk, or stem: (S, A, K:) or the kind that has a hard trunk, or stem, (Mgh, Msb,) like the نَخْل &c.: (Msb:) or such as produces seed, and does not come to an end in its year: (Mgh:) or such as rises, or rises high, of itself, whether slender or large, and whether it withstand the winter or lack strength to do so: (K:) called شَجَرٌ from شَجَرَ, because of the intermixing, or confusion, of the branches: (Bd in iv. 68, and TA: *) n. un. with ة, (Msb, K,) i. e. شَجَرَةٌ (S, Mgh, Msb, TA) and ↓ شِجَرَةٌ and شِيَرَةٌ: (TA:) the pl. [of شَجَرٌ] is أَشْجَارٌ (S, Msb) and [of شَجَرَةٌ] شَجَرَاتٌ (Msb, TA) and [of شِيَرَةٌ] شِيَرَاتٌ: (TA:) ↓ شَجْرَآءُ also signifies the same as شَجَرٌ: (K:) or it is a pl. [or rather a quasi-pl. n.] of شَجَرَةٌ; a pl. [or quasi-pl. n.] of which there are few other instances; قَصْبَآءُ of قَصَبَةٌ, and طَرْفَآءُ of طَرَفَةٌ, and حَلْفَآءُ of حَلَفَةٌ; or, accord. to As, the sing. [or n. un.] of حلفآءُ is حَلِفَةٌ: and accord. to Sb, شَجْرَآءُ is sing. and pl., and so are قَصْبَآءُ and طَرْفَآءُ and حَلْفَآءُ: (S:) or شَجْرَآءُ signifies tangled, or luxuriant, or abundant and dense, شَجَر: (A:) or a collection of شَجَر. (TA.) ― -b2- شَجَرَةُ البَقِّ &c.: see in arts. بق &c. ― -b3- In the saying in a trad., that the شَجَرَة and the صَخْرَة are of, or from, Paradise, by the former is said to be meant The grape-vine: or the tree beneath which allegiance was sworn to the Prophet; and which, it is said, was a شَمُرَة [or gum-acacia-tree]: (TA:) and by the latter, the صخرة [or rock] of Jerusalem. (TA in art. صخر, q. v.) ― -b4- By الشَّجَرَةُ الطَّيِّبَةُ, mentioned in the Kur in xiv. 29, is said to be meant The palm-tree: or a certain tree in Paradise: and by الشَّجَرَةُ الخَبِيثَةُ, in the next verse but one, the colocynth, and the كَشُوث: [see art. خبث:] or each may have a more general application. (Bd in xiv. 31.) And الشَّجَرَةُ المَلْعُونَةُ, mentioned in the Kur xvii. 62, means The tree called الزَّقُّوم: and some explain it as meaning the Devil: and Aboo-Jahl: and El-Hakam Ibn-Abi-l-'As. (Bd.) ― -b5- شَجَرَةٌ also signifies (tropical:) The stock, or origin, of a man: (O, TA:) [hence,] one says, هُوَ مِنْ شَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ (tropical:) [He is of a good stock or origin]; and مِنْ شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ (tropical:) [of the prophetic stock, meaning of the stock of the Prophet]. (A.) [And (assumed tropical:) A genealogical tree; a pedigree.] ― -b6- Also, (CK,) or ↓ شَجْرَةٌ, (O, and K accord. to the TA, [but probably thus in the TA only because found to be so in the O,]) (assumed tropical:) A small speck, or speckle, on the chin of a boy: (O, K:) on the authority of IAar. (TA.) ― -b7- And one says, مَا أَحْسَنَ شَجَرَةَ ضَرْعِهَا, (so in my copy of the A, and accord. to the CK,) or ضرعها ↓ شَجْرَةَ, (O, and so accord. to the text of the K as given in the TA, [but Z has, in the A, distinguished the phrase as tropical, and hence it seems that he held the former reading to be the right,]) (tropical:) How goodly are the shape, (A,) or the size, (O, K,) and the appearance, of her udder! (A, O, K:) or the veins and skin and flesh thereof! referring to a she-camel. (O, K.)

شَجِرٌ
شَجِرٌ ذ : see 1, last sentence: -A2- and its fem., with ة, see voce شَجِيرٌ.

شِجَرٌ
شِجَرٌ ذ ; and its n. un., with ة: see شَجَرٌ.

شَجْرَةٌ
شَجْرَةٌ ذ : see شَجَرٌ, last two sentences.

شَجْرَآءُ
شَجْرَآءُ ذ , as a quasi-pl. n.: see شَجَرٌ. -A2- Also fem. of أَشْجَرُ as syn. with شَجِيرٌ.

الحُرُوفُ الشَّجْرِيَّةُ
الحُرُوفُ الشَّجْرِيَّةُ ذ [The letters of which the شَجْر is the place of utterance; (in the CK, الشَّجَرِيَّةُ;)] the letters ج and ش and ض. (K.)

شَجَارٌ
شَجَارٌ ذ : see مِشْجَرٌ, in two places.

شِجَارٌ
شِجَارٌ ذ : see مِشْجَرٌ, in four places. ― -b2- Also The wood of a well, (S, K, KL,) by means of which the bucket is drawn out therefrom: (KL:) pl. شُجُرٌ: (S:) this pl. occurs in a verse, accord. to J; but the right reading in that instance is سُجُل, as is shown by the rhyme of the poem. (Sgh, TA.) ― -b3- Also [A wooden bar of a door;] a piece of wood which is put behind a door; called in Pers. مَتَرْس, (S, K, TA,) written by Az مَتَّرْس. (TA.) ― -b4- And A piece of wood with which a couch-frame (سَرِير) is repaired, by its being affixed as a ضَبَّة [q. v.], (S, K,) beneath it. (S.) ― -b5- And A piece of wood which is put in the mouth of a kid, to prevent its sucking. (TS, K.) ― -b6- And A certain brand, or mark made with a hot iron, upon camels. (S, K.)

وَادٍ شَجِيرٌ
وَادٍ شَجِيرٌ ذ , and ↓ أَشْجَرُ, (K,) or the former, (S, A,) but not the latter, (S,) and ↓ مُشْجِرٌ; (K;) and أَرْضٌ شَجِيرَةٌ, (S, TA,) and ↓ شَجِرَةٌ, (A, K,) and ↓ شَجْرَآءُ, (S, Msb, K,) and ↓ مَشْجَرَةٌ; (AHn, S, * K;) A valley, and a land, abounding with شَجَر or أَشْجَار [i. e. trees, or shrubs]. (S, A, Msb, K.) ― -b2- شَجِيرٌ also signifies Strange, or a stranger; applied to a man, (S, A, K,) and to a camel. (S, K.) ― -b3- And An arrow that is used in the game called المَيْسِر, thrown among arrows not from its kind of tree: (S, K:) or one that is borrowed, and from the winning of which [on former occasions] one augurs good. (TA.) ― -b4- Also Bad, corrupt, or disapproved. (Kr, K.) ― -b5- And A companion: (M, K:) or a friend: (A:) pl. شُجَرَآءُ. (M, TA.) ― -b6- And A sword. (K.)

شَجَارَةٌ
شَجَارَةٌ ذ : see مِشْجَرٌ.

شَوَاجِرُ
شَوَاجِرُ ذ [pl. of شَاجِرَةٌ fem. of شَاجِرٌ]: see مُشْتَجِرٌ. ― -b2- Also Withholding, or debarring, and diverting, things. (TA.) You say, شَجَرَتْنِى عَنْهُ شَوَاجِرُ [Withholding, or debarring, or diverting, things withheld, or debarred, or diverted, me from it]. (S.)

أَشْجَرُ
أَشْجَرُ ذ ; and its fem., شَجْرَآءُ: see شَجِيرٌ. ― -b2- Also (K) Containing more شَجَر [i. e. trees, or shrubs]: (S, K:) so in the saying, هٰذِهِ الأَرْضُ أَشْجَرُ مِنْ هٰذِهِ [This land is one containing more trees than this]. (S, K. *) It has no known verb. (TA.)

مَشْجَرٌ
مَشْجَرٌ ذ (S, K, TA) [and] ↓ مَشْجَرَةٌ (Mgh, Msb) A place (S, Mgh, Msb, K) of growth (Mgh, K) of شَجَر or أَشْجَار [i. e. trees, or shrubs]: (S, Mgh, Msb, K:) or, as some say, the former signifies many شَجَر. (TA.) ― -b2- The former also signifies A place of مُشَاجَرَة [i. e. contending, disputing, or litigating]: pl. مَشَاجِرُ: and, some say, it is an inf. n. (Har p. 473.) ― -b3- See also مِشْجَرٌ, in two places.

مُشْجِرٌ
مُشْجِرٌ ذ : see شَجِيرٌ. ― -b2- You say also أَرْضٌ مُشْجِرَةٌ meaning A land giving growth to شَجَر [i. e. trees, or shrubs]. (TA. [See also مَشْجَرٌ.])

مِشْجَرٌ
مِشْجَرٌ ذ i. q. مِشْجَبٌ [i. e. A thing composed of pieces of wood, or sticks, the heads of which are bound together, and the feet parted asunder, upon which clothes &c. are put]: (S:) or pieces of wood, or sticks, tied together, like the مِشْجَب, upon which articles of furniture, or utensils, are put: (M, Msb:) pl. مَشَاجِرُ. (M, TA.) ― -b2- And hence, (M,) The wood, (K,) or pieces of wood, (M,) of the [kind of camel-vehicle for women called] هَوْدَج; (M, K;) as also ↓ مَشْجَرٌ and ↓ شِجَارٌ and ↓ شَجَارٌ: (L, K:) n. un. مَشْجَرَةٌ and ↓ شَجَارَةٌ: (TA:) or a vehicle used by women, smaller than the هَوْدَج, having the head uncovered; (AA, K, * TA;) as also ↓ مَشْجَرٌ and ↓ شِجَارٌ and ↓ شَجَارٌ: (K:) accord. to Lth, ↓ شِجَارٌ signifies the wood [or frame-work] of the هودج, which when covered becomes a هودج: (TA:) As says that مَشَاجِرُ signifies the pieces of wood of a هودج: AA, that it signifies vehicles smaller than هَوَادِج, having the heads uncovered; also called سُجُرٌ, of which the sing. is ↓ شِجَارٌ. (S.)

مَشْجَرَةٌ
مَشْجَرَةٌ ذ : see شَجِيرٌ: ― -b2- and see also مَشْجَرٌ.

مُشَجَّرٌ
مُشَجَّرٌ ذ Figured work (TA) having the form of شَجَر [i. e. trees, or shrubs]: (K, * TA:) and silk brocade (دِيبَاج) figured with the forms of شَجَر. (S, K.)

مُشْتَجَرُ الرِّمَاحِ
مُشْتَجَرُ الرِّمَاحِ ذ [The place of the commingling of spears; or of the thrusting, or piercing, therewith]. (Ham p. 161.)

مُشْتَجِرٌ
مُشْتَجِرٌ ذ and ↓ مُتَشَاجِرٌ Commingled [and confused]: you say رِمَاحٌ مُشْتَجِٰرَةٌ and ↓ مُتَشَاجِرَةٌ and ↓ شَوَاجِرُ Spears commingled and confused. (TA.)

مُتَشَاجِرٌ
مُتَشَاجِرٌ ذ : see what next precedes, in two places.

### Türkçe

**شَجْرٌ**
1 **شَجْرٌ** ذ, **شَجَرَ**’ın bir mastarıdır ve “giriftleşme, karmaşıklaşma, müşkil hâle gelme, şaşırma/karışma yahut girift biçimde birbirine karışma”yı ifade eder; ayrıca ↓ **اِشْتِجَارٌ** da böyledir. (TA.) Şöyle dersin: **شَجَرَ الأَمْرُ بَيْنَهُمْ**, (Msb, K,) muzârîsi **شَجُرَ**, mastarı **شَجْرٌ** (Msb, TA) ve **شُجُورٌ**, (K, TA,) “iş/olay onların arasında ihtilâf yahut ayrılık konusu olacak şekilde karmaşıklaştı, giriftleşti veya karıştı”; eşanlamlısı **اِضْطَرَبَ**; (Msb;) ve yine **شَجَرَ بَيْنَهُمْ** [burada **الأَمْرُ** takdir edilir]; eşanlamlısı **اِخْتَلَفَ**: (S:) “onların arasında çekişme yahut münâkaşa, yahut ihtilâf yahut ayrılık vesilesi oldu.” (K, TA.) Kur’ân iv. 68’deki **فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ**, “onların arasında karmaşıklaşmış, giriftleşmiş veya karışmış [böylece ihtilâf yahut ayrılık konusu olmuş] şeye dair” demektir: bundan dolayı **شَجَرٌ** kelimesi [“ağaçlar” ve “çalılar”], dalların birbirine karışması yahut karışıklığı sebebiyledir: (Bd:) yahut “onların arasında vuku bulan ihtilâfa yahut ayrılığa dair” demektir. (Zj, Mgh.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir: **اـِيَّاكُمْ وَمَا شَجَرَ بَيْنَ أَصْحَابِى** “Ashabım arasında vuku bulmuş ihtilâftan yahut ayrılıktan sakının.” (TA.)

-A2- **شَجَرَهُ**, (K,) muzârîsi **شَجُرَ**, (TA,) mastarı **شَجْرٌ**, “onu bağladı”; yani bir şeyi. (K.)

― -b2- **شَجَرَهُ بِالرُّمْحِ** “ona mızrakla sapladı/delip geçti”, (S, A, K, TA,) öyle ki onda saplanıp kaldı. (TA.)

― -b3- **شَجَرَهُ عَنْهُ**, (S, A, K,) muzârîsi **شَجُرَ**, (TA,) mastarı **شَجْرٌ**, (S,) “onu ondan çevirdi/saptırdı”; (S, A, K;) yani bir işten: (K:) onu (TS, K,) yahut onu/onu (TS,) ondan uzaklaştırdı: (TS, K:) onu ondan men etti, engelledi ve geri çevirdi. (K.) Şöyle dersin: **مَا شَجَرَكَ عَنْهُ** “Seni ondan ne çevirdi yahut saptırdı?” (S, A.)

― -b4- **شَجَرَ البَيْتَ**, (S, K,) muzârî ve mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) “**بَيْت**’i [yahut çadırı] bir direkle dayadı.” (S, K, TA. [K’nin bazı nüshalarında **بِعُودٍ** yanlışlıkla **بِعَمُودٍ** yerine konmuştur.]) Aynı şekilde **شَجَرْتُهُ** herhangi bir şey hakkında “onu bir direkle yahut benzeriyle dayadım” mânasında söylenir. (TA.) Ve **شَجَرَ الشَّجَرَةَ**, (T, K, TA,) ve **النَّبَاتَ**, (T, TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) “ağacın yahut çalının sarkmış dallarını” (T, K, TA) “ve bitkinin” (T, TA) “yukarı kaldırdı.” Ve **شَجَرَ الثَّوْبَ** “elbise aşağı sarkmışken onu yukarı kaldırdı.” (T, TA.) Ve **شُجِرَ**, mastarı yukarıdaki gibi, herhangi bir şey hakkında “yükseltildi, yukarı kaldırıldı, yukarı çekildi yahut yükseltildi” mânasında söylenir. (TA.)

― -b5- **شَجَرَ فَاهُ** “ağzını açtı” (A, K, * TA) “bir çubukla yahut bir parça odunla”, (A, TA,) bunu ağzın **شَجْر** denilen kısmına sokarak, (TA,) **فَأَوْجَرَهُ** [ve sonra ağzına ilaç yahut su vb. koydu/döktü]. (A, TA.) Ve **شَجَرَ الدَّابَّةَ**, (TS, K, TA,) muzârî ve mastarı yukarıdaki gibi; yahut geçtiği bir hadisin bir rivayetine göre ↓ **اِشْتَجَرَهَا بِلِجَامِهَا**; (TA;) “hayvanı, gemini çekip onu dizginlemek için, ağzını açar hâle getirdi.” (TS, K, TA.)

― -b6- Ve **شَجَرَ الشَّىْءَ** “şeyi **مِشْجَر** üzerine attı”, (S, K,) yani **مِشْجَب**. (S.)

-A3- **شَجِرَ**, muzârîsi **شَجَرَ**, **كَثُرَ جَمْعُهُ** ile aynı mânadadır [görünüşe göre: “toplamı çok oldu; yahut toplam hâlinde çoklaştı”]: (TS, K, TA:) fakat As’a göre, [şöyle görünür ki “bir araya toplanıp sonra bir şey sebebiyle saçılıp dağılma”yı ifade eder: zira o,] ↓ **شَجِرٌ** [onun düzenli ism-i fâili] “bir araya toplanmış, sonra bir şeyle saçılıp dağılmış olan her şeye” denir, der. (TA.)

**تَشْجِيرُ النَّخْلِ**
2 **تَشْجِيرُ النَّخْلِ** ذ, **تَشْخِيرُهُ** ile aynı mânadadır, (K,) “hurma ağaçlarının salkımlarını dalların üzerine yatırmak; kırılmasınlar diye”: (K, madde **شخر**’da:) bu, meyve miktarı çok olduğunda, salkımlar büyük olduğunda, ve ağacın göbeği (kalbi) ile salkımın dip yahut alt kısmı için endişe edildiğinde yapılır. (TA, bu maddede.)

**شاجر المَالُ**
3 **شاجر المَالُ** ذ “davar, otları ve baklagil türlerini tüketmiş olarak **شَجَر** üzerinde (yani ağaçlar yahut çalılar üzerinde) otladı.” (ISk, S, A, K.)

― -b2- **شاجر فُلَانٌ فُلَانًا**, (K,) mastarı **مُشَاجَرَةٌ** (S,) “falanca, falancayla çekişti, tartıştı yahut davalaştı.” (S, * K, TA.)

**اشجرت الأَرْضُ**
4 **اشجرت الأَرْضُ** ذ “arazi **شَجَر** (yani ağaçlar yahut çalılar) bitirdi.” (K.)

6 **تَشَاْجَرَ**: 8’e bak, üç yerde.

7 **اـِنْشَجَرَ**: 8’e bak, iki yerde; ve سجر maddesinde 7’ye bak.

**اشتجر**
8 **اشتجر** ذ “bir parça diğer parçayla örülüp/bağlanıp birleşti”; ayrıca **اِشْتَبَكَ** da böyledir: “bir parça diğer parçanın arasında yahut içinde karıştı”; (TA;) ve ↓ **تشاجر** de böyledir: (Ham s. 161:) “giriftleşti, karmaşıklaştı, müşkil hâle geldi, karıştı yahut girift biçimde birbirine karıştı.” (TA: 1’in ilk cümlesine bak.) Çatışma ve fırkalaşma (**فِتْنَة**) hakkında bir hadiste şöyle denilmiştir: **يَشْتَجِرُونَ فِيهَا اشْتِجَارَ أَطْبَاقِ الرَّأْسِ** “Orada, başın birbirine giren kemiklerinin birbirine örülmesi gibi örülüp birbirine girerler; biri diğerine girer”: yahut mânası “birbirleriyle ihtilâf ederler yahut ayrılığa düşerler”dir. (TA.) Şöyle dersin: **اشتجروا بِرِمَاحِهِمْ** (TA) ve **بِهَا** ↓ **تشاجروا** (S, A, Msb, TA) “mızraklarıyla [çatışmada] birbirine örülüp karıştılar”: (TA:) yahut “mızraklarıyla birbirlerini sapladılar/delip geçtiler.” (S, A, Mgh, Msb, TA.) Ve **اشتجروا** (Zj, S, A, Msb, K) ve ↓ **تشاجروا** (Zj, S, A, Mgh, K) “birbirine karıştılar yahut karışıp dolaştılar; ihtilâf edip ayrılığa düştüler”: (Zj, TA:) “birlikte çekiştiler yahut tartıştılar”; (S, A, Mgh, Msb;) yahut “ihtilâf ettiler yahut ayrılığa düştüler.” (S, * A, * Mgh, Msb, * K.)

― -b2- Ayrıca “öne geçti, geçip aştı yahut geride bıraktı”; (K, * TA;) ve ↓ **انشجر** de böyledir. (K.)

― -b3- Ve uyku hakkında: “birinden çekildi yahut uzak durdu”; (K, * TA;) ayrıca ↓ **انشجر** de böyledir. (K.)

-A2- Ayrıca (S, K) bir adam hakkında, (S,) “elini **شَجْر**’ünün altına, çenesinin altındaki kısma koydu”: (S:) yahut “elini çenesinin altına koydu ve dirseğine dayanıp yaslandı”, (K, TA,) yanını yatağa koymaksızın. (TA.)

― -b2- [Ve bir at hakkında: “gemlendi/dizginlendi”: (Freytag, Hudhelîler Dîvânı’ndan:) yahut bu mânada fiil meçhul sigada olabilir:]

-A3- 1’in sondan iki önceki cümlesine bak.

**شَجْرٌ**
**شَجْرٌ** ذ “uyumsuz, yahut karmaşık, yahut karışık bir iş/olay.” (O, K.)

-A2- Ayrıca “**رَحْل**’in [yahut deve semerinin] **كَرَّانِ** arasında bulunan kısmı”, (K, TA, [bu kelime CK’de yanlışlıkla **ز** ile yazılmıştır,]) bunlar **قَادِمَة** ve **آخِرَة**’dir, (TA, şخر maddesinde,) [yani **شَرْخَانِ**], **كَرّ** ise **ظَلِفَتَانِ**’ı [semerin ön kısmında ve aynı şekilde arka kısmında] birleştiren şeydir: **كَرَّانِ** arasındaki kısma ayrıca **شَخْر** da denir. (TA, bu maddede. [Orada bu kısmın **شَرْخ** diye de adlandırıldığı, **شَخْر** diye de adlandırıldığı söylenmiştir; fakat bu bir hatadır.])

― -b2- Ve “çene”: (As, O, K:) yahut (TA, K’da “ve”) “ağzın açılma yeri (**مَفْرَج**, [K’da **شِينٌ** maddesinde olduğu gibi;] K’da burada yanlışlıkla **مَخْرَج** yazılmıştır; mânası **مَفْتَح**’tır)”: (K, * TA:) yahut “iki alt çene kemiği arasındaki kısım”: (AA, S, K:) yahut “ağzın arka kısmı”: yahut “üst ve alt dudakların birleştiği ağız yanı”: yahut “[ilaç vb. konulduğunda] ağzın kapanan yerinden açılmış olan kısım”; **مَا انْفَتَحَ مِنْ مُنْطَبَقِ الفَمِ** ile açıklanır: yahut “**لِهْزِمَتَانِ**’ın buluşma yeri” [bk.]: (K:) yahut “alt dudak ile çene arasındaki kılların altında, alt çenenin iki yanının birleştiği kısım”; ve atta, “alt çenenin iki yanının üst, ana kısımları arasındaki kısım”: (TA:) azlık çoğulu **أَشْجَارٌ** ve çokluk çoğulu **شُجُورٌ** ve **شِجَارٌ**. (K.)

**شَجَرٌ**
**شَجَرٌ** ذ (S, A, Mgh, Msb, K, vb.) ve ↓ **شِجَرٌ** ve **شِيَرٌ**, (K,) bu sonuncusunda **ج** harfi **ى**’ye çevrilmiştir; tıpkı **غَنِجٌّ**’deki gibi, aslı **غَنِىٌّ** iken **ى**’nin **ج**’ye çevrilmesi gibi; yahut IJ’ye göre, **شِيَرٌ**’deki **ى**, **ج**’den çevrilmiş değildir; çünkü küçültmede **ى** olarak kalır; oysa böyle çevrilmiş olsaydı küçültmede tekrar **ج**’ye çevrilmesi gerekirdi; hâlbuki **شِيَرَةٌ**’nin küçültmesi **شُيَيْرَةٌ** ve **شِيَيْرَةٌ** diye söylenir; ayrıca **ش**’ye fetha yerine kesra bulunması sebebiyle [buradan IJ’nin **شِجَرٌ**’ü bilmediği anlaşılır], (TA,) [cem‘î cins isim olarak:] “ağaçlar; ve çalılar/çalılıklar”; (S, A, K:) yahut “gövdesi/sapı olan bitki türü”: (S, A, K:) yahut “sert gövdeli/saplı olan tür”, (Mgh, Msb,) **نَخْل** vb. gibi: (Msb:) yahut “tohum veren ve yılı içinde sona ermeyen”: (Mgh:) yahut “kendiliğinden yükselen yahut yüksek yükselen; ince olsun iri olsun; kışı karşılasın yahut buna gücü yetmesin”: (K:) dalların birbirine karışması yahut karışıklığı sebebiyle **شَجَرَ**’dan **شَجَرٌ** diye adlandırılmıştır: (Bd, iv. 68’de; ve TA: *) tekili ة ile, (Msb, K,) yani **شَجَرَةٌ** (S, Mgh, Msb, TA) ve ↓ **شِجَرَةٌ** ve **شِيَرَةٌ**: (TA:) **شَجَرٌ**’ün çoğulu **أَشْجَارٌ** (S, Msb) ve **شَجَرَةٌ**’nin çoğulu **شَجَرَاتٌ** (Msb, TA) ve **شِيَرَةٌ**’nin çoğulu **شِيَرَاتٌ**: (TA:) ↓ **شَجْرَآءُ** da **شَجَرٌ** ile aynı mânaya gelir: (K:) yahut o, **شَجَرَةٌ**’nin bir çoğuludur [daha doğrusu yarı-çoğul isimdir]; bunun benzeri azdır; **قَصْبَآءُ**’un **قَصَبَةٌ**’den, **طَرْفَآءُ**’un **طَرَفَةٌ**’den, **حَلْفَآءُ**’un **حَلَفَةٌ**’den olması gibi; yahut As’a göre **حلفآءُ**’un tekili [yahut tekil birimi] **حَلِفَةٌ**’dir: ve Sb’ye göre **شَجْرَآءُ** tekil ve çoğuldur; **قَصْبَآءُ** ve **طَرْفَآءُ** ve **حَلْفَآءُ** da böyledir: (S:) yahut **شَجْرَآءُ**, “dolaşık, yahut gür, yahut bol ve sık **شَجَر**” demektir: (A:) yahut “bir **شَجَر** topluluğu”dur. (TA.)

― -b2- **شَجَرَةُ البَقِّ** vb.: بق vb. maddelerine bak.

― -b3- Bir hadisteki “**شَجَرَة** ve **صَخْرَة** cennettendir” sözünde, birinciden muradın “asma” olduğu söylenmiştir: yahut “Peygamber’e biatın altında yapıldığı ağaç”; bunun da bir **شَمُرَة** [yahut akasya türü] olduğu söylenir: (TA:) ikinciden murad ise Kudüs’ün **صخرة**’sıdır. (TA, صخر maddesinde, bk.)

― -b4- Kur’ân xiv. 29’da geçen **الشَّجَرَةُ الطَّيِّبَةُ**’den muradın “hurma ağacı” olduğu söylenmiştir: yahut cennetteki bir ağaç: ve bir sonraki âyette geçen **الشَّجَرَةُ الخَبِيثَةُ**’den muradın “hanzal (colocynth)” ve **كَشُوث** olduğu [خبث maddesine bak]: yahut her birinin daha genel bir uygulaması olabilir. (Bd, xiv. 31’de.) Ve Kur’ân xvii. 62’de geçen **الشَّجَرَةُ المَلْعُونَةُ**, **الزَّقُّوم** denilen ağaç demektir: bazıları bunu “Şeytan” diye açıklar; ve “Ebu Cehil” diye; ve “El-Hakam İbn-Abi-l-‘As” diye. (Bd.)

― -b5- **شَجَرَةٌ** ayrıca (mecazen) “bir adamın soyu/kökeni” demektir: (O, TA:) [buradan] şöyle denir: **هُوَ مِنْ شَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ** (mecazen) [o, iyi bir soydandır/kökendendir]; ve **مِنْ شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ** (mecazen) [nübüvvet soyundandır; yani Peygamber’in soyundandır]. (A.) [Ve (varsayılan mecaz:) soy ağacı; nesep şeceresi.]

― -b6- Ayrıca, (CK,) yahut ↓ **شَجْرَةٌ**, (O, ve TA’ya göre K’da, [muhtemelen TA’da yalnızca O’da böyle bulunduğu için,]) (varsayılan mecaz:) “bir çocuğun çenesindeki küçük benek/benekçik”: (O, K:) IAar rivayetine göre. (TA.)

― -b7- Ve şöyle denir: **مَا أَحْسَنَ شَجَرَةَ ضَرْعِهَا**, (A nüshamda böyle; CK’ye göre de,) yahut **ضرعها** ↓ **شَجْرَةَ**, (O, ve TA’da verilen K metnine göre böyle, [fakat Z, A’da ibareyi mecaz diye ayırmıştır; buradan onun birinci okuyuşu doğru saydığı anlaşılır,]) (mecazen:) “Onun memesinin şekli” (A) “yahut büyüklüğü” (O, K) “ve görünüşü ne güzel!” (A, O, K:) yahut “onun damarları ve derisi ve eti!”; bir dişi deve hakkında söylenir. (O, K.)

**شَجِرٌ**
**شَجِرٌ** ذ: 1’in son cümlesine bak: -A2- ve onun müennesi, ة ile, **شَجِيرٌ** maddesine bak.

**شِجَرٌ**
**شِجَرٌ** ذ; ve onun tekili, ة ile: **شَجَرٌ**’e bak.

**شَجْرَةٌ**
**شَجْرَةٌ** ذ: **شَجَرٌ**’e bak, son iki cümle.

**شَجْرَآءُ**
**شَجْرَآءُ** ذ, yarı-çoğul isim olarak: **شَجَرٌ**’e bak. -A2- Ayrıca **أَشْجَرُ**’un müennesi olup **شَجِيرٌ** ile eşanlamlıdır.

**الحُرُوفُ الشَّجْرِيَّةُ**
**الحُرُوفُ الشَّجْرِيَّةُ** ذ [mahreç yeri **شَجْر** olan harfler; (CK’de **الشَّجَرِيَّةُ**;)] **ج** ve **ش** ve **ض** harfleridir. (K.)

**شَجَارٌ**
**شَجَارٌ** ذ: **مِشْجَرٌ**’e bak, iki yerde.

**شِجَارٌ**
**شِجَارٌ** ذ: **مِشْجَرٌ**’e bak, dört yerde.

― -b2- Ayrıca “kuyunun odunu”, (S, K, KL,) onunla kovayı oradan çekip çıkarırlar: (KL:) çoğulu **شُجُرٌ**: (S:) bu çoğul, J’ye göre bir beyitte geçer; fakat o yerde doğru okunuş **سُجُل**’dür; bunu şiirin kafiyesi gösterir. (Sgh, TA.)

― -b3- Ayrıca [kapının tahta sürgüsü;] bir kapının arkasına konulan bir parça odun; Farsçada **مَتَرْس** denir, (S, K, TA,) Az tarafından **مَتَّرْس** diye yazılmıştır. (TA.)

― -b4- Ve “bir sedirin (**سَرِير**) altına, ona bir **ضَبَّة** [bk.] olarak eklenmek suretiyle, onu onarmada kullanılan bir parça odun.” (S, K.)

― -b5- Ve “bir oğlağın emmesini engellemek için ağzına konulan bir parça odun.” (TS, K.)

― -b6- Ve “develer üzerine kızgın demirle yapılan belli bir dağlama/işaret.” (S, K.)

**وَادٍ شَجِيرٌ**
**وَادٍ شَجِيرٌ** ذ, ve ↓ **أَشْجَرُ**, (K,) yahut birincisi, (S, A,) ikincisi değil, (S,) ve ↓ **مُشْجِرٌ**; (K;) ve **أَرْضٌ شَجِيرَةٌ**, (S, TA,) ve ↓ **شَجِرَةٌ**, (A, K,) ve ↓ **شَجْرَآءُ**, (S, Msb, K,) ve ↓ **مَشْجَرَةٌ**; (AHn, S, * K;) “**شَجَر** yahut **أَشْجَارٌ** (yani ağaçlar yahut çalılar) bakımından bol bir vadi ve bir arazi.” (S, A, Msb, K.)

― -b2- **شَجِيرٌ** ayrıca “garip, yabancı”; bir adama (S, A, K) ve bir deveye (S, K) söylenir.

― -b3- Ve “**المَيْسِر** denilen oyunda kullanılan bir ok; kendi ağacının cinsinden olmayan oklar arasına atılan”: (S, K:) yahut “ödünç alınmış olan; ve onunla kazanılmasından [önceki defalarda] hayır umulan.” (TA.)

― -b4- Ayrıca “kötü, bozuk yahut hoş görülmeyen.” (Kr, K.)

― -b5- Ve “arkadaş”: (M, K:) yahut “dost”: (A:) çoğulu **شُجَرَآءُ**. (M, TA.)

― -b6- Ve “kılıç.” (K.)

**شَجَارَةٌ**
**شَجَارَةٌ** ذ: **مِشْجَرٌ**’e bak.

**شَوَاجِرُ**
**شَوَاجِرُ** ذ [**شَاجِرٌ**’in müennesi **شَاجِرَةٌ**’nin çoğulu]: **مُشْتَجِرٌ**’e bak.

― -b2- Ayrıca “şeyleri men eden/engelleyen ve saptıran.” (TA.) Şöyle dersin: **شَجَرَتْنِى عَنْهُ شَوَاجِرُ** “[men eden/engelleyen yahut saptıran şeyler] beni ondan men etti/engelledi yahut saptırdı.” (S.)

**أَشْجَرُ**
**أَشْجَرُ** ذ; ve onun müennesi **شَجْرَآءُ**: **شَجِيرٌ**’e bak.

― -b2- Ayrıca (K) “daha çok **شَجَر** (yani ağaçlar yahut çalılar) ihtiva eden”: (S, K:) şu sözde olduğu gibi: **هٰذِهِ الأَرْضُ أَشْجَرُ مِنْ هٰذِهِ** “Bu arazi, şundan daha çok ağaçlıdır.” (S, K. *) Bunun bilinen bir fiili yoktur. (TA.)

**مَشْجَرٌ**
**مَشْجَرٌ** ذ (S, K, TA) [ve] ↓ **مَشْجَرَةٌ** (Mgh, Msb) “bir yer” (S, Mgh, Msb, K) “**شَجَر** yahut **أَشْجَارٌ**’ın (yani ağaçlar yahut çalılar) bittiği yer”: (S, Mgh, Msb, K:) yahut bazılarına göre birincisi “çok **شَجَر**” demektir. (TA.)

― -b2- Birincisi ayrıca “**مُشَاجَرَة** [yani çekişme/tartışma/davalaşma] yeri” demektir: çoğulu **مَشَاجِرُ**: ve bazıları bunun mastar olduğunu söyler. (Har s. 473.)

― -b3- **مِشْجَرٌ**’e de bak, iki yerde.

**مُشْجِرٌ**
**مُشْجِرٌ** ذ: **شَجِيرٌ**’e bak.

― -b2- Ayrıca **أَرْضٌ مُشْجِرَةٌ** denir; mânası “**شَجَر** (yani ağaçlar yahut çalılar) bitiren arazi.” (TA. [**مَشْجَرٌ**’e de bak.])

**مِشْجَرٌ**
**مِشْجَرٌ** ذ, **مِشْجَبٌ** ile aynı mânadadır [yani başları bağlanmış, ayakları açılmış çubuklardan/odun parçalarından oluşan; üzerine elbise vb. konulan şey]: (S:) yahut “üzerine ev eşyası yahut kap-kacak konulan, **مِشْجَب** gibi bağlanmış odun parçaları yahut çubuklar”: (M, Msb:) çoğulu **مَشَاجِرُ**. (M, TA.)

― -b2- Ve bundan dolayı, (M,) “**هَوْدَج**’ın odunu”, (K,) yahut “odun parçaları”, (M,) [kadınlar için olan deve mahfesi türünün] **هَوْدَج**’ı: (M, K;) ayrıca ↓ **مَشْجَرٌ** ve ↓ **شِجَارٌ** ve ↓ **شَجَارٌ**: (L, K:) tekili **مَشْجَرَةٌ** ve ↓ **شَجَارَةٌ**: (TA:) yahut “kadınların kullandığı, **هَوْدَج**’dan küçük, başı örtüsüz bir binek/mahfe”: (AA, K, * TA;) ayrıca ↓ **مَشْجَرٌ** ve ↓ **شِجَارٌ** ve ↓ **شَجَارٌ**: (K:) Lth’ye göre ↓ **شِجَارٌ**, örtülünce **هودج** olan **هودج**’ın odunu [yahut iskeleti] demektir: (TA:) As, **مَشَاجِرُ**’ün bir **هودج**’ın odun parçaları demek olduğunu söyler: AA ise bunun “**هَوَادِج**’den küçük, başları örtüsüz binekler” demek olduğunu; bunlara **سُجُرٌ** da denildiğini; bunun tekilinin ↓ **شِجَارٌ** olduğunu söyler. (S.)

**مَشْجَرَةٌ**
**مَشْجَرَةٌ** ذ: **شَجِيرٌ**’e bak: ― -b2- ve ayrıca **مَشْجَرٌ**’e de bak.

**مُشَجَّرٌ**
**مُشَجَّرٌ** ذ “**شَجَر** (yani ağaçlar yahut çalılar) biçiminde şekilli işleme”: (K, * TA:) ve “**شَجَر** biçimleriyle desenlenmiş ipek brokar (**دِيبَاج**).” (S, K.)

**مُشْتَجَرُ الرِّمَاحِ**
**مُشْتَجَرُ الرِّمَاحِ** ذ [mızrakların birbirine karıştığı yer; yahut onlarla saplama/delme yeri]. (Ham s. 161.)

**مُشْتَجِرٌ**
**مُشْتَجِرٌ** ذ ve ↓ **مُتَشَاجِرٌ** “birbirine karışmış [ve karışık]”: şöyle dersin: **رِمَاحٌ مُشْتَجِٰرَةٌ** ve ↓ **مُتَشَاجِرَةٌ** ve ↓ **شَوَاجِرُ** “birbirine karışmış ve karışık mızraklar.” (TA.)

**مُتَشَاجِرٌ**
**مُتَشَاجِرٌ** ذ: bir öncekinin iki yerinde geçen şeye bak.
