# شجع (ش-ج-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AC%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ج - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الجيم والشين معهما
)ج ش ع، ش ج ع يستعملان فقط( جشع: الجشع: الحرص الشديد على الأكل وغيره. وقوم جَشِعُون. وجَشِعَ يَجْشَعُ.
شجع: الشَّجَع في الإبل: سُرعة نقْل القوائم. جمل شَجعٌ، وناقةٌ شَجِعَةٌ. ويقال: شَجْعاء. ويقال: هو الذي يعتريه جنون من الإبل، وهو خطأ، إذا لو كان جنونا لما وصف به قوائمها في قوله:
على شَجِعاتٍ لا شِخاتٍ ولا عُصْلِ
يعني بالشجعات: قوائم الإبل، وقال سويد يصف النوق:
بصلاب الأرض فيهنّ شَجَعْ
والشَّجِعَةُ من النساء: الجريئة الجسورة على الرجال في كلامها وسلاطتها واللبؤة الشجعاء الجسورة الجريئة، وكذلك الأشجع من الأسد، والأشجعُ من الرجال الذي كأن به جنونا. قال الأعشى:
بأشجع أخّاذ على الدهر حكمه
ومن قال: الأشجع: الممسوس من الرجال فقد أخطأ. لو كان كذلك ما مدحت به الشعراء.
والأشجع في اليد والرجل: العصب الممدود فوق السُّلامَى ما بين الرُّسغ إلى أصول الأصابع التي يقال لها: أطناب الأصابع، فوق ظهر الكفّ، ويقال: بل هو العظم الذي يصل الإصبَعَ بالرُّسغ، لكلّ إصبّع أشجع، وإنما احتج الذي قال هو العصب بقولهم: للذئب والأسد ونحوه: عارى الشاجع. فمن جعل الأشاجع العصب قال: تللك العظام هي الأسناع. الواحد: سِنْعٌ.
والشجاع: بعض الحيّات، وجمعُه شُجْعانٌ وثلاثة أشْجِعَة، ورجلٌ شُجاعٌ وشُجَعَةً، وشِجَعَةٌ.. وامرأة شُجاعة، ونسوةٌ شُجاعاتٌ وشجائع. وقوم شُجَعاءُ وشُجْعَةٌ وشِجْعَةٌ على تقدير صُحْبة وغِلْمة. ورجلٌ شَجيعٌ، أي: شُجاعٌ، مثل: عَجيب وعُجاب.
والشَّجاعة: شِدَّةُ القلب عند البأس. تقول: تَشَجّعوا فحَمَلوا. ورجل أشجع يرجع معناه إلى الشُّجاع.
أشْجَعُ: حيّ من قيس. بنو شُجَع حيّ من كنانة.

##### Türkçe

باب **العين** و **الجيم** و**الشين** معهما
(**ج ش ع**، **ش ج ع** yalnızca kullanılırlar) **جشع**: **الجشع**: yemeğe ve başkasına karşı pek şiddetli hırs. Ve **قوم جَشِعُون**. Ve **جَشِعَ يَجْشَعُ**.

**شجع**: develerde **الشَّجَع**: ayakların (bacakların) hızlı nakli (hızlı hareket ettirilmesi). **جمل شَجعٌ** ve **ناقةٌ شَجِعَةٌ**. Ve denilir: **شَجْعاء**. Ve denilir: develerden kendisine delilik arız olan odur; bu hatadır; eğer delilik olsaydı, şu sözünde onunla ayaklarını vasfetmezdi:
على **شَجِعاتٍ** لا **شِخاتٍ** ولا **عُصْلِ**
**الشجعات** ile kasteder: develerin ayakları; ve Süveyd, dişi develeri vasfederek dedi:
بصلاب الأرض فيهنّ **شَجَعْ**

Ve kadınlardan **الشَّجِعَةُ**: erkeklere karşı sözünde ve dil uzatmasında cesur, yürekli olan. Ve **اللبؤة الشجعاء**: yürekli, cesur. Ve bunun gibi, aslandan **الأشجع**; ve erkeklerden **الأشجعُ**: sanki onda bir delilik varmış gibi olan. A‘şâ dedi:
بأشجع أخّاذ على الدهر حكمه
Ve “**الأشجع**: erkeklerden dokunulmuş (musallat olunmuş) olan” diyen hata etmiştir. Öyle olsaydı şairler onunla övmezdi.

Ve elde ve ayakta **الأشجع**: **السُّلامَى**’nın üstünde, **الرُّسغ** ile “**أطناب الأصابع**” denilen parmak kökleri arasındaki, elin sırtının üstünde uzatılmış sinir; ve denilir: bilakis o, **الإصبَعَ**ı **الرُّسغ**e ulaştıran kemiktir; her parmak için bir **أشجع** vardır. “O sinirdir” diyen ancak onların şu sözünü delil getirdi: kurt ve aslan ve benzeri için: **عارى الشاجع**. Kim **الأشاجع**i sinirler kılarsa dedi ki: şu kemikler **الأسناع**dır. Tekili: **سِنْعٌ**.

Ve **الشجاع**: yılanların bir kısmı; çoğulu **شُجْعانٌ** ve üçü **أشْجِعَة**. Ve **رجلٌ شُجاعٌ** ve **شُجَعَةً** ve **شِجَعَةٌ**.. ve **امرأة شُجاعة**; ve **نسوةٌ شُجاعاتٌ** ve **شجائع**. Ve **قوم شُجَعاءُ** ve **شُجْعَةٌ** ve **شِجْعَةٌ**; **صُحْبة** ve **غِلْمة** takdiri üzere. Ve **رجلٌ شَجيعٌ**; yani: **شُجاعٌ**; **عَجيب** ve **عُجاب** gibi.

Ve **الشَّجاعة**: şiddet anında kalbin sertliği. Dersin ki: **تَشَجّعوا** da hücum ettiler. Ve **رجل أشجع**; manası **الشُّجاع**a döner.

**أشْجَعُ**: Kays’tan bir kabile. **بنو شُجَع**: Kinâne’den bir kabile.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَجاعَةُ: شدَّة القلب عند البأس. وقد شَجُعَ الرجل بالضم فهو شُجاعٌ، وقومٌ شِجْعَةٌ وشِجْعانٌ. ورجلٌ شَجيعٌ وقومٌ شُجْعانٌ وشُجَعاء. وامرأةٌ شُجاعَةٌ. قال أبو زيد: سمعت الكلابيِّين يقولون: رجلٌ شُجاعٌ. ولا يوصف به المرأةُ. والشَجَعُ في الإبل: سرعةُ نَقْل القوائم. قال سُوَيد بن أبي كاهل:
فَرَكِبْناها عَلى مَجْهـولِـهـابصِلابِ الأرضِ فيهنَّ شَجَعُ
أي بصِلابِ القوائم. يقال: جملٌ شَجِعُ القوائم، وناقةٌ شَجِعَةٌ وشَجْعاءُ. وحكى يعقوب عن اللِحياني: رجلٌ شُجاعٌ وشِجاعٌ، وقومٌ شُجْعانٌ وشِجْعانٌ. وقال أبو عبيدة: قومٌ شِجْعةٌ وشَجْعَةٌ. وحكى أبو عبيدة: وقوم ٌشَجَعَة بالتحريك. والأَشْجَعُ من الرجال مثل الشُجاع. ويقال: الذي فيه خِفَّةٌ كالهَوَجِ لقوَّتِه. ويُسمَّى به الأسد، قال الشاعر:
بأَشْجَعَ أَخَّاذٍ على الدهرِ حُكْمَهُ
يعني الدهر. والأَشْجَعُ: ضربٌ من الحيَّات، وكذلك الشُجاعُ. والأَشاجِعُ: أصولُ الأصابِع التي تتصل بعصبِ ظاهرِ الكفِّ، الواحدُ أَشْجَعٌ، ومنه قول لبيد:
يُدْخِلُها حتى تُواري أَشْجَعَهْ
وناسٌ يزعمون أنه إشْجَعٌ. وشَجَّعْتُهُ، إذا قلت له أنت شُجاعٌ، أو قوَّيْتَ قلبه. وتَشَجَّعَ، أي تكلَّفَ الشَجاعَةَ.

##### Türkçe

**الشَجاعَةُ**: şiddetli savaş anında kalbin şiddeti. Ve adam **شَجُعَ** (ötre ile) (yani) o **شُجاعٌ**dır; ve bir kavim **شِجْعَةٌ** ve **شِجْعانٌ**dır. Ve bir adam **شَجيعٌ**; ve bir kavim **شُجْعانٌ** ve **شُجَعاء**. Ve bir kadın **شُجاعَةٌ**. Ebû Zeyd dedi: Kelâbîleri “bir adam **شُجاعٌ**” derlerken işittim. Ve kadın onunla vasıflandırılmaz. Ve develerde **الشَجَعُ**: ayakların naklinin sürati. Süveyd b. Ebî Kâhil dedi:
فَرَكِبْناها عَلى مَجْهـولِـهـابصِلابِ الأرضِ فيهنَّ شَجَعُ
Yani ayakların sertliğiyle. Denir: ayakları **شَجِعُ** olan bir deve (erkek); ve ayakları **شَجِعَةٌ** ve **شَجْعاءُ** olan bir deve (dişi). Ya‘kūb, Lihyânî’den nakletti: bir adam **شُجاعٌ** ve **شِجاعٌ**; ve bir kavim **شُجْعانٌ** ve **شِجْعانٌ**. Ebû Ubeyde dedi: bir kavim **شِجْعةٌ** ve **شَجْعَةٌ**. Ebû Ubeyde nakletti: ve bir kavim harekeli olarak **شَجَعَة**. Erkeklerden **الأَشْجَعُ**, **الشُجاع** gibidir. Ve denir: kuvvetinden dolayı **الهَوَجِ** gibi hafiflik bulunan kimse. Ve onunla aslan adlandırılır; şair dedi:
بأَشْجَعَ أَخَّاذٍ على الدهرِ حُكْمَهُ
Yani dehr (zaman). Ve **الأَشْجَعُ**: yılanlardan bir tür; aynı şekilde **الشُجاعُ**. Ve **الأَشاجِعُ**: el ayasının dışındaki sinire bitişen parmakların kökleri; teki **أَشْجَعٌ**dır. Ve ondan, Lebîd’in sözü:
يُدْخِلُها حتى تُواري أَشْجَعَهْ
Ve birtakım insanlar onun **إشْجَعٌ** olduğunu zannederler. Ve onu **شَجَّعْتُهُ**: ona “sen **شُجاعٌ**sın” dediğin zaman; yahut onun kalbini kuvvetlendirdiğin zaman. Ve **تَشَجَّعَ**: yani **الشَجاعَةَ**yi tekellüf etti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والجيم والشين
شجع ، جشع ، جعش
استعمل من وجوهه : شجع ، جشع ، جعش .
شجع : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يجيء كنز أحدهم يوم القيامة شجاعاً أفرعَ له زبيبتان ) . أما الأقرع فقد مرّ تفسيره . وأما الشُّجاع فإن أبا عبيد وغيره قالوا : الشجاع : الحيَّة الذّكَر . وأنشد الأحمر :
قد سالمَ الحياتُ منه القدما
الأفعوانَ والشُّجاعَ الشجعمَا
نصب الأفعوانَ والشُّجاع بمعنى الكلام ، لأن الحيات إذا سالمت القدمَ فقد سالَمَها القدمُ ، فكأنه قال : قد سالم القدمُ الحياتِ ؛ ثم جَعَلَ الأفعوان بدلاً منها . والشَّجعم من الحيات الخبيث المارد .
وقال اللحياني : يقال للحية شُجاع وشِجاع .
وقال شمر في كتاب ( الحيات ) : الشُّجاع ضرب من الحيات لطيفٌ دقيق ، وهو زعموا أجرؤها . وقال ابن أحمر :
وحبَتْ له أذنٌ يراقبُ سمعَها
بصَرٌ كناصبة الشُّجاع المُسْخِدِ
حبَتْ : انتصبت . وناصبةُ الشجاعِ : عينه التي ينصبها للنَّظَر إذا نظر .
وقال الليث : جمع الشُّجاعِ الحيّةِ الشُّجعان ، وثلاثة أشجعة . قال : ورجلٌ شجاعٌ وامرأة شُجاعة ونسوة شجاعات ، وقوم شُجعاء وشُجْعان وشَجْعة . قال : ويقال رجل شَجِيع وشُجاع ، مثل عَجيب وعُجاب . قال : والشَّجاعة : شدَّة القلب
عند البأس . قال : ويقال للأسد أشجع ، وللبؤةِ شَجْعاء . وأنشد للعجّاج :
فولَدَت فَرَّاسَ أُسْدٍ أشجعا
يعني أمّ تميم ولدته أسداً من الأسود وأنشد للأعشى :
بأشجعَ أخّاذٍ على الدهر حُكمَه
فمن أيّ ما تأتي الحوادثُ أَفرَقُ
وقال غيره : يقال للحيّة الأشجعَ . وأنشد :
قد عضَّه فقضَى عليه الأشجعُ
والأشجع : المجنون ، وبه شجَع أي جنون .
وقال الليث : قد قيل أنَّ الأشجع من الرِّجال : الذي كأنّ به جنوناً . قال : وهذا خطأ ، لو كان كذلك ما مَدَح به الشعراء . قال : والشِّجِعة من النِّساء : الجريئة على الرجال في كلامها وسلاطتها .
وقال اللِّحياني : يقال للجبان الضعيف إنّه لشَجْعة .
وقال الأصمعيّ : شُجاع البطن : شدّة الجوع . وأنشد لأبي خِراش الهذلي :
أردُّ شُجاعَ البطنِ لو تعلمينه
وأُوثِر غيري من عِيالِك بالطُّعمِ
والشَّجْعة : الفصيل تضعُه أمُّه كالمخبَّل .
قلت : ومنه قيل للرجل الضعيف شَجْعة .
ويقال شجُع الرجلُ يشجُع شجاعة . قال : ويقال لقد تشجَّعَ فلانٌ أمراً عظيماً ، أي ركبه . والمشجوع : المغْلوب بالشجاعة . والأشجع : الرجُل الطويل ، والمصدر الشَّجَع . وقال سُويد :
بصِلاب الأرض فيهنَّ شَجَعْ
وقال الليث : الشَّجَع في الإبل : سرعة نقلها قوائمها . جَملٌ شَجِعٌ وناقة شَجِعة وأنشد :
على شَجِعاتٍ لا شِخاتٍ ولا عُصْلِ
أراد بالشَّجِعات قوائم الإبل أنَّها طِوال .
وقال ابن دريد : رجلٌ أشجع : طويل ؛ وامرأة شَجْعاء . قال : وشَجْع : قبيلة من عُذرة ، وشُجَعُ : قبيلة من كنانة وأشجع في قيس .
أبو عبيد عن الأصمعي وأبي عمرو قالا : الأشاجع : عروق ظاهر الكفّ ، وهو مَغْرِز الأصابع .
وقال ابن السكيت : واحدها أشجع .
وقال الليث : الأشجع في اليد والرجل : العصَب الممدود فوق السُّلامَى ما بين الرُّسغ إلى أصول الأصابع التي يقال لها أطناب الأصابع فوق ظهر الكفّ . قال : وقال بعضهم : هو العُظَيم الذي يصل الإصبعَ بالرُّسْغ ، لكلّ إصبعٍ أشجَع . قال : واحتجَّ الذي قال هو العصب بقولهم للذئب والأسد : عارِي الأشاجع . فمن جَعَل الأشاجعَ العصب قال لتلك العظام هي الأسناع ، واحدها سِنْع .
جشع : في الحديث أن مُعاذاً لما خرج إلى اليمن شيعه رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فبكى معاذٌ جشعاً لفراق رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال ابن السكيت : الجَشَعُ : أسوأ الحرص . وقال سُوَيد :
وكلابُ الصَّيد فيهنَّ جَشَعْ
وقال شمر : الجشَع . شدَّة الجزع لفراق الإلْف . قال : والجشَع : الحرص الشديد على الأكل وغيره . رجلٌ جَشِعٌ : وقومٌ جَشِعون .
وقال ابن شُميل : رجلٌ جَشِعٌ بَشِع : يجمع جَزعاً وحِرصاً وخُبثَ نفس .
وقال بعض الأعراب : تجاشعنا الماء نتجاشعه تجَاشُعاً ، وتناهبناه ، وتشاححناه إذا تضايقنا عليه وتعاطشنا .
ومن الأسماء مجاشع .
جعش : أبو عبيد عن الأصمعي : الجُعشوش : الرجل الطويل . وقال شمر : الجُعشوش : الرجلُ الدقيقُ النحيف ، وكذلك الجعسوس . وقال غيره : رجلٌ جُعشوش وجُعسوسٌ ، إذا كان قمياً زريّاً . وقيل : الجُعشوش اللئيم .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي قال : الجُعشوش : النَّحيف الضامر . وأنشد :
يا ربَّ قَرْم سَرِسٍ عَنَطنَطِ
ليس بجعسُوسٍ ولا بأذْوَط
وقال ابن حِلِّزة :
بنو لُجيم وجَعَاسيسُ مُضَرْ
كل ذلك يقال بالسين والشين .

##### Türkçe

باب العين والجيم والشين
**شجع** ، **جشع** ، **جعش**

Şu yönlerinden kullanılmıştır: **شجع** ، **جشع** ، **جعش** .

**شجع** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olunduğuna göre şöyle demiştir: (Onlardan birinin hazinesi kıyamet günü iki üzüm tanesi bulunan boynuzsuz bir **شجاعاً** olarak gelir). **الأقرع**’a gelince, onun tefsiri geçmişti. **الشُّجاع**’a gelince, Ebû Ubeyd ve başkaları şöyle dedi: **الشجاع**: erkek yılan. El-Ahmer şu beyti okudu:
قد سالمَ الحياتُ منه القدما
الأفعوانَ والشُّجاعَ الشجعمَا

**الأفعوانَ** ve **الشُّجاع**’ı, sözün manası üzere nasbetti; çünkü yılanlar ayağı barışık tutarsa, ayak da onlarla barışık tutmuş olur; sanki şöyle demiş oldu: “Ayak yılanlarla barışık tuttu”; sonra **الأفعوان**’ı ondan bedel kıldı. **الشَّجعم** yılanlardan habîs, azgın olanıdır.

El-Lihyânî dedi: Yılana **شُجاع** ve **شِجاع** denir.

Şemr, ( **الحيات** ) kitabında dedi: **الشُّجاع** yılanlardan bir türdür; latîf, ince; ve dediler ki o, onların en cüretkârıdır. İbn Ahmer dedi:
وحبَتْ له أذنٌ يراقبُ سمعَها
بصَرٌ كناصبة الشُّجاع المُسْخِدِ

**حبَتْ**: doğruldu. **ناصبةُ الشجاعِ**: baktığı zaman bakmak için diktiği gözü.

El-Leys dedi: **الشُّجاعِ** (yılanın) cem‘i **الشُّجعان**’dır; ve üçü **أشجعة**. Dedi: **رجلٌ شجاعٌ** ve **امرأة شُجاعة** ve **نسوة شجاعات**; ve **قوم شُجعاء** ve **شُجْعان** ve **شَجْعة**. Dedi: **رجل شَجِيع** ve **شُجاع** denir; **عَجيب** ve **عُجاب** gibi. Dedi: **الشَّجاعة**: şiddetli yüreklilik, çetinlik anında. Dedi: Aslana **أشجع** denir; dişi aslana **شَجْعاء**. El-Acّâc’tan şu beyit okundu:
فولَدَت فَرَّاسَ أُسْدٍ أشجعا

Yani Ümmü Temîm onu aslanlardan bir aslan olarak doğurdu. El-A‘şâ’dan şu beyit okundu:
بأشجعَ أخّاذٍ على الدهر حُكمَه
فمن أيّ ما تأتي الحوادثُ أَفرَقُ

Başkası dedi: Yılana **الأشجعَ** denir. Şu beyit okundu:
قد عضَّه فقضَى عليه الأشجعُ

**الأشجع**: deli; ve onda **شجَع** vardır, yani delilik.

El-Leys dedi: Erkeklerden **الأشجع**’ın, sanki onda bir delilik varmış gibi olan kimse olduğu söylenmiştir. Dedi: Bu hatadır; öyle olsaydı şairler onunla övmezdi. Dedi: Kadınlardan **الشِّجِعة**: konuşmasında ve baskınlığında erkeklere karşı cüretkâr olan.

El-Lihyânî dedi: Korkak zayıfa “o mutlaka **شَجْعة**’dır” denir.

El-Asma‘î dedi: **شُجاع البطن**: şiddetli açlık. Ebû Hırâş el-Hüzelî’den şu beyit okundu:
أردُّ شُجاعَ البطنِ لو تعلمينه
وأُوثِر غيري من عِيالِك بالطُّعمِ

**الشَّجْعة**: annesinin, aklı karışmış gibi doğurduğu yavru deve.

Dedim: Bundan dolayı zayıf adama **شَجْعة** denmiştir.

Ve denir: Adam **شجُع** olur, **يشجُع**; **شجاعة** (gösterir). Dedi: “Falan, büyük bir işi **تشجَّعَ** etti” denir; yani ona bindi (girişti). **المشجوع**: şecaatle mağlup edilmiş olan. **الأشجع**: uzun adam; masdar **الشَّجَع**. Süveyd dedi:
بصِلاب الأرض فيهنَّ شَجَعْ

El-Leys dedi: Develerde **الشَّجَع**: ayaklarının onları hızlı taşımasıdır. **جَملٌ شَجِعٌ** ve **ناقة شَجِعة**. Şu beyit okundu:
على شَجِعاتٍ لا شِخاتٍ ولا عُصْلِ

**الشَّجِعات** ile develerin ayaklarını kastetti; yani onlar uzundur.

İbn Düreyd dedi: **رجلٌ أشجع**: uzun; ve **امرأة شَجْعاء**. Dedi: **شَجْع**: **عُذرة**’den bir kabile; **شُجَعُ**: **كنانة**’den bir kabile; ve **أشجع** **قيس**’te (bir kabile).

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î ve Ebû ‘Amr’dan: İkisi dedi: **الأشاجع**: elin dış yüzündeki damarlar; ve o, parmakların saplandığı yerdir.

İbn es-Sikkît dedi: Onun teki **أشجع**’dır.

El-Leys dedi: Elde ve ayakta **الأشجع**: **السُّلامَى**’nın üstünde, bilekten parmakların köklerine kadar uzanan gerilmiş sinirdir; bunlara elin sırtı üzerinde “parmakların ipleri” denir. Dedi: Bazıları dedi ki: O, parmağı bileğe ulaştıran büyük kemiktir; her parmak için bir **أشجَع** vardır. Dedi: Onun sinir olduğunu söyleyen, kurt ve aslan için “**عارِي الأشاجع**” demeleriyle delil getirdi. Kim **الأشاجع**’ı sinir kılarsa, o kemiklere **الأسناع** der; onun teki **سِنْع**’dır.

**جشع** : Hadiste, Muâz Yemen’e çıktığında, Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) onu uğurladı; Muâz, Resûlullah’tan ( صلى الله عليه وسلم ) ayrılığa **جشعاً** olarak ağladı. İbn es-Sikkît dedi: **الجَشَعُ**: hırsın en kötüsü. Süveyd dedi:
وكلابُ الصَّيد فيهنَّ جَشَعْ

Şemr dedi: **الجشَع**: ülfetin ayrılığına şiddetli sızlanma. Dedi: **الجشَع**: yemeğe ve başkasına karşı şiddetli hırs. **رجلٌ جَشِعٌ**: ve **قومٌ جَشِعون**.

İbn Şümeyl dedi: **رجلٌ جَشِعٌ بَشِع**: sızlanmayı, hırsı ve nefsin kötülüğünü bir araya getirir.

Bazı bedevî dedi: Suyu **تجاشعنا** ettik, onu **نتجاشعه**; **تجَاشُعاً**; ve onu yağmaladık; ve ona karşı cimrilik ettik; ona daraldığımız ve susuz kaldığımız zaman.

İsimlerden: **مجاشع**.

**جعش** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الجُعشوش**: uzun adam. Şemr dedi: **الجُعشوش**: ince, zayıf adam; ve **الجعسوس** da böyledir. Başkası dedi: **رجلٌ جُعشوش** ve **جُعسوسٌ**; eğer aşağılık, değersiz ise. Ve denildi: **الجُعشوش** alçak (kimse)dir.

El-Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: **الجُعشوش**: zayıf, cılız. Şu beyit okundu:
يا ربَّ قَرْم سَرِسٍ عَنَطنَطِ
ليس بجعسُوسٍ ولا بأذْوَط

İbn Hillize dedi:
بنو لُجيم وجَعَاسيسُ مُضَرْ

Bütün bunlar **السين** ve **الشين** ile söylenir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والجيم وما يثلثهما)
(شجذ) الشين والجيم والذال كلمةٌ واحدة. يقال أشْجَذَت السماء، إِذا سَكَنَ مطرُها، قال امرؤُ القيس:
تُظهِرُ الوَدَّ إِذا ما أَشْجَذَتْ  *** وتُواريهِ إذا ما تَشْتكِرْ([1])قال ابن دريد([2]):  "الوَدّ: جبلٌ معروف. وتشتكر: يشتدُّ مطرُها، من قولهم اشتكر الضَّرعُ، إِذا امتلأَ لَبَناً". وأَمَّا نُسختي مِن كتاب العين للخليل، ففيها أنَّ الشّين والجيم والذال مهمل، فلا أدرِي أهي سَقَطٌ في السَّماع، أم خفيت الكلمةُ على مؤلِّف الكتاب([3]). والكلمة صحيحة([4]).
(شجر) الشين والجيم والراء أصلان متداخلان، يقرُب بعضُهما من بعض، ولا يخلو معناهما من تداخُل الشيء بعضِه في بعض، ومن عُلُوٍّ في شيءٍ وارتفاع. وقد جمعنا بين فروع هذين البابين، لما ذكرناه من تداخُلِهما.
فالشَّجَر مَعروفٌ، الواحدةُ شَجرة، وهي لا تخلو من ارتفاعٍ وتداخُلِ أغصان. ووادٍ شَجِر([5]): كثير الشجر. ويقال: هذه الأرضُ أَشجَرُ من غيرها، أي أكثر شَجَراً. والشَّجَر: كلُّ نبتٍ لـه ساقٌ. قال الله تعالى: ﴿وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ﴾ [الرحمن 6]. وشَجَرَ بين القوم الأمرُ، إِذا اختلف أو اختَلَفوا وتشاجَرُوا فيه، وسمِّيت مشاجرةً([6]) لتداخُلِ كلامِهم بعضِه في بعض.  واشتَجَروا: تنازَعوا. قال الله سبحانه وتعالى: ﴿فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ﴾ [النساء 65].
وأمَّا شَجْرُ الإنسان، فقال قوم: هو مَفْرَج الفم. وكان الأصمعيّ يقول: الشَّجْر الذَّقَنُ بعينه. والقولان عندنا متقاربان؛ لأنَّ اللَّحيين إِذا اجتمعا، فقد اشتجرا، كما ذكرناهُ من قياس الكلمة. ويقال اشتَجَرَ الرَّجُل، إذا وضع يده على شَجْرِهِ([7]). قال:
إِنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللّيلَ مشتجِراً	 *** كأَنَّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([8])ويقال: شجرتُ الشّيءَ، إِذا تدلّى فرفعتَه. والشَِّجار: خشب الهَوْدَج. والمعنيان جميعاً فيه موجودان، لأنّ ثمَّ ارتفاعاً وتداخُلاً. والمِشْجَر سمِّي مِشْجَراً لتداخُل بعضِهِ في بعض. وتشاجَرَ القومُ بالرِّماح: تطاعَنُوا بها. والأرض الشَّجْراء والشَّجِرةُ: الكثيرة الشجَر. قال ابنُ دريد: ولا يقال وادٍ شجراء.
(شجع) الشين والجيم والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على جُرأةٍ وإقدام، وربَّما كان هناك ببعض الطُّول، وهو بابٌ واحدٌ. من ذلك الرَّجُلُ الشجاع، وهو المِقدام، وجمعه شجْعةٌ([9]) وشجَعاء. قال ابن دريد([10]): "ولا تلتفت إلى قولهم شُجْعانٌ، فإنّه خطأ. قال أبو زيد: سمعت الكِلابيِّين يقولون: رجلٌ شُجاع، ولا يوصف به المرأة. هذا قول أبي زيد".
وحُدِّثْنا عن الخليل بإسنادِ الكتاب: رجلٌ شجاعٌ وامرأةٌ شُجاعة ونسوةٌ شُجاعات. وقد ذَكر أيضاً الشجعانَ في جمع شجاع. والشجاع: الحيَّة. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "يجيءُ كَنْزُ أحدهم يومَ القيامة شُجاعاً أَقْرَعَ". فأمَّا الشَّجَع في الإِبل فقال قوم: هو سرعةُ نَقْلِ القوائمِ، ثم يقال جمل شَجِع وناقةٌ شجِعة. ويقال هو الطُّول، وأنشد:
فَرَكِبْناها على مَجهولها *** بِصِلاب الأرضِ فيهنَّ شَجَع([11])ويقال: إنَّ الشَّجَع الجُنون. وقال أهلُ اللغة: وهذا خطأ، ولو كانَ الشَّجع جُنوناً [ما([12])] وصفَ قوائمها. والشَّجِعة من النِّساء: الجريئة. واللّـبُؤة الشجْعاء هي الجريئة، وكذلك الأسد أَشْجَع. فيقال إنَّ الأَشْجَعَ من الرِّجال: الذي كأَنَّ به جنوناً. والأشجع: العصب الممدود في الرِّجل فوق السُّلاَمَى.
(شجن) الشين والجيم والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على اتّصال الشيء والتفافِهِ. من ذلك الشِّجْنة، وهي الشجَر الملتفّ. ويقال بيني وبينه شِجْنةُ رَحمٍ، يريد اتّصالَها والتفافَها. ويقال للحاجة الشجَن، وإِنّما سمِّيت بذلك لالتباسها وتعلُّق القلبِ بها؛ والجمع شجون. قال:
* والنّفس شتَّى شجونُها([13]) *
والأشجان: جمع شجَن. قال:
لي شَجَنانِ شَجَنٌ بنجدِ *** وشجَنٌ لي ببلادِ الهِنْدِ([14])والشواجن: أوديةٌ غامضة كثيرةُ الشجَر. وسمِّيت به لتشاجُنِ الشجَر. قال الطرمّاح:
كَظَهْرِ الّلأى لو تُبتَغَى  رَيَّةٌ بِها *** نَهاراً لعَيَّتْ في بطون الشَّواجِنِ([15])(شجو/ي) الشين والجيم والحرف المعتل يدلُّ على شِدَّةٍ وصُعوبة، وأن يَنْشَب الشَّيءُ في ضيقٍ. من ذلك الشَّجْو: الحُزْن والهَمّ، يقال شجاه يشجوه. وشجاني الشيء، إِذا حَزَنَكَ([16]). والشَّجَى: ما نَشِبَ في الحَلْقِ من غُصَّةِ هَمٍّ. ومفازةٌ شَجْواء: ضيّقة المسلك.
(شجب) الشين والجيم والباء كلمتان، تدلُّ إحداهما على تداخلٍ، والأخرى تدلُّ على ذَهابٍ وبُطلان.
الأولى: قول العرب تشاجَبَ الأمر، إِذا اختلطَ ودخل بعضُهُ في بعض. قالوا: ومنه اشتقاق المِشجَب، وهي خشباتٌ متداخلة موثَّقة تُنصَب وتُنْشَر عليها الثِّياب. والشُّجُوب: أعمدةٌ من عَُمَُـد البيت. قال:
* وهُنَّ معاً قِيَامٌ كالشُّجُوبِ([17]) *
ويقال ـ * وهو ذلك المعنى ـ إن الشجاب السِّداد، يقال شجبه بشجابٍ، أي سدَّه.
وأمّا الأصل الآخر فالشجِب، وهو الهالك. يقال قد شَجِب. وقال:
فَمَنْ يَكُ في قتلِهِ يمترى  *** فإنَّ أبا نوفل قد شجِبْ([18])وربَّما سمَّوُا المحزون شَجِباً. ويقولون شجَبَه، إِذا حَزَنه. وشجبه الله، أي أهلكه الله. قال ابن السِّكِّيت: شَجَبَهُ يَشْجُبُهُ شَجْبَاً، إِذا شغله، وأصل الشَّجْب ما ذكرناه، وكلُّ ما بعدَه فمحمولٌ عليه.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 143 واللسان (شجذ، شكر).
([2]) الجمهرة (2: 72).
([3]) في الأصل: "أعني سقط" الخ، والصواب ما أثبت. وفي المجمل: "فلا أدري أسقط من كتابي أم خفي على مؤلفه".
([4]) زاد في المجمل: "لا شك فيها".
([5]) المجمل: "شجير"،  وكلاهما صحيح. اللسان (شجر 62).
([6]) في الأصل: "مشاجرتهم".
([7]) في الأصل: "شجرة"، تحريف.
([8]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي، في ديوانه 104 واللسان (شجر).
([9]) الشجعة، هذه بتثليث حركات الشين.
([10]) الجمهرة (2: 96).
([11]) البيت لسويد بن أبي كاهل اليشكري، في المفضليات (1: 188)، واللسان (شجع).
([12]) التكملة من المجمل.
([13]) البيت بتمامه، كما في اللسان رواية عن ابن بري:
ذكرتك حيث استأمن الوحش والتقت *** رفاق به والنفس شتى شجونها
 ([14]) وكذا في اللسان (شجن). وفي الصحاح: "ببلاد السند".
([15]) ديوان الطرماح 165 واللسان (شجن) برواية: "رية به". وسيأتي في (لأي).
([16]) في الأصل: "حزنه".
([17]) البيت لأبي رعاس الهذلي، أو أسامة بن الحارث الهذلي. انظر اللسان (شجب، هدن)، وملحق القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 110. وصدره:
* فسامونا الهدانة من قريب *
([18]) نسب لعنترة في شرح الحماسة للمرزوقي 420.
ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الجيم** ve ikisini üç harekeli kılan şey)
(**شجذ**) **الشين** ve **الجيم** ve **الذال** tek bir kelimedir. Denir ki: gök **أشْجَذَت**, yani yağmuru durulduğu zaman. İmru’ul-Kays dedi ki:
وَدّ’ü gösterir, ne zaman ki **أَشْجَذَتْ**  *** ve onu gizler, ne zaman ki **تَشْتكِرْ**([1]) İbn Düreyd([2]) dedi ki: “**الوَدّ**: bilinen bir dağdır. Ve **تشتكر**: yağmuru şiddetlenir; onların ‘meme **اشتكر**’ sözünden, yani sütle dolduğu zaman.” Ama Halîl’in Kitâbu’l-‘Ayn’ından olan nüshamda, onda **الشّين** ve **الجيم** ve **الذال**’ın ihmâl edilmiş olduğu vardır; bu yüzden bilmem: işitmede bir düşme midir, yoksa kelime kitabın müellifine gizli mi kaldı([3]). Kelime sahihtir([4]).

(**شجر**) **الشين** ve **الجيم** ve **الراء** birbirine girmiş iki asıldır; bazısı bazısına yaklaşır; ve ikisinin manası, şeyin bir kısmının bir kısmına girmesinden ve bir şeyde yükseklik ve yükselmeden hâlî olmaz. Bu iki babın dallarını bir araya topladık; zikrettiğimiz, ikisinin iç içeliğinden dolayı.
İşte **الشَّجَر** bilinir; teki **شَجرة**’dir; ve o, yükselmeden ve dalların iç içeliğinden hâlî olmaz. Ve **وادٍ شَجِر**([5]): ağacı çok olan. Ve denir: bu yer, başkasından daha **أَشجَر**’dir; yani daha çok **شَجَراً**. Ve **الشَّجَر**: sapı olan her bitkidir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ﴾ [er-Rahmân 6]. Ve iş, kavim arasında **شَجَرَ** oldu; yani ihtilaf etti yahut ihtilaf ettiler ve onda **تشاجَرُوا**; ve **مشاجرةً**([6]) diye adlandırıldı; sözlerinin bir kısmının bir kısmına girmesinden dolayı. Ve **اشتَجَروا**: çekiştiler. Allah سبحانه وتعالى dedi: ﴿فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ﴾ [en-Nisâ 65].
İnsanın **شَجْر**’üne gelince: bir kavim dedi ki: o, ağzın açıklığıdır. Asma‘î derdi ki: **الشَّجْر** bizzat çenedir. İki söz, bize göre birbirine yakındır; çünkü iki çene birleştiği zaman, **اشتجرا** etmiş olurlar; kelimenin kıyasından zikrettiğimiz üzere. Ve denir: adam **اشتَجَرَ**, yani elini **شَجْرِهِ** üzerine koyduğu zaman([7]). Dedi ki:
إِنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللّيلَ مشتجِراً	 *** كأَنَّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([8])
Ve denir: ben şeyi **شجرتُ**; yani sarktığı zaman onu kaldırdın. Ve **الشَِّجار**: hevdecin odunu. İki mana da onda mevcuttur; çünkü orada bir yükselme ve bir iç içelik vardır. Ve **المِشْجَر** bir kısmının bir kısmına girmesinden dolayı **مِشْجَراً** diye adlandırıldı. Ve kavim mızraklarla **تشاجَرَ** etti: onlarla birbirine sapladılar. Ve **الأرض الشَّجْراء** ve **الشَّجِرةُ**: **الشجَر**’i çok olan. İbn Düreyd dedi ki: ve “**وادٍ شجراء**” denmez.

(**شجع**) **الشين** ve **الجيم** ve **العين** tek bir asıldır; cesaret ve atılganlığa delalet eder; ve bazen orada bir miktar uzunluk olur; ve o tek bir babdır. Bundan: **الرَّجُلُ الشجاع**; o, atılgandır; cem‘i **شجْعةٌ**([9]) ve **شجَعاء**. İbn Düreyd([10]) dedi ki: “Onların ‘**شُجْعانٌ**’ sözlerine iltifat etme; çünkü o hatadır. Ebû Zeyd dedi: Kilâbîleri ‘adam **شُجاع**’ derken işittim; ve kadın onunla vasfedilmez. Bu, Ebû Zeyd’in sözüdür.”
Ve bize, kitabın isnadıyla Halîl’den rivayet edildi: adam **شجاعٌ** ve kadın **شُجاعة** ve kadınlar **شُجاعات**. Ve o, **شجعانَ**’ı da **شجاع**’ın cem‘inde zikretti. Ve **الشجاع**: yılandır. Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Onlardan birinin hazinesi kıyamet günü **شُجاعاً أَقْرَعَ** olarak gelir.” Deve(ler)deki **الشَّجَع**’a gelince, bir kavim dedi ki: o, ayakların naklinin süratidir; sonra denir: deve **شَجِع** ve dişi deve **شجِعة**. Ve denir: o, uzunluktur; ve şu beyit okunmuştur:
فَرَكِبْناها على مَجهولها *** بِصِلاب الأرضِ فيهنَّ شَجَع([11])
Ve denir: **الشَّجَع** deliliktir. Dil ehli dedi: bu hatadır; eğer **الشَّجع** delilik olsaydı, ayaklarını vasfetmezdi([12]). Kadınlardan **الشَّجِعة**: cüretkâr olan. Ve **اللّـبُؤة الشجْعاء** cüretkâr olandır; aynı şekilde aslan **أَشْجَع**. Denir ki: erkeklerden **الأَشْجَعَ**: sanki onda delilik varmış gibi olan. Ve **الأشجع**: bacağın üstünde, **السُّلاَمَى**’nın üzerinde uzatılmış sinirdir.

(**شجن**) **الشين** ve **الجيم** ve **النون** tek bir asıldır; şeyin bitişmesine ve dolanmasına delalet eder. Bundan: **الشِّجْنة**; o, dolanmış ağaçtır. Ve denir: benimle onun arasında **شِجْنةُ رَحمٍ** vardır; onun bitişmesini ve dolanmasını ister. Ve ihtiyaç için **الشجَن** denir; ancak kalbin ona karışması ve ona bağlanması sebebiyle böyle adlandırıldı; cem‘i **شجون**. Dedi ki:
* والنّفس شتَّى شجونُها([13]) *
Ve **الأشجان**: **شجَن**’in cem‘idir. Dedi ki:
لي شَجَنانِ شَجَنٌ بنجدِ *** وشجَنٌ لي ببلادِ الهِنْدِ([14])
Ve **الشواجن**: kapalı, ağacı çok vadilerdir. Ağaçların **تشاجُنِ**’ünden dolayı onunla adlandırıldı. Tırimmâh dedi ki:
كَظَهْرِ الّلأى لو تُبتَغَى  رَيَّةٌ بِها *** نَهاراً لعَيَّتْ في بطون الشَّواجِنِ([15])

(**شجو/ي**) **الشين** ve **الجيم** ve illetli harf, şiddete ve zorluğa ve şeyin darlıkta saplanmasına delalet eder. Bundan: **الشَّجْو**; hüzün ve gamdır; denir: onu **شجاه** eder, onu **يشجوه**. Ve şey beni **شجاني**; yani seni hüzünlendirdiği zaman([16]). Ve **الشَّجَى**: boğazda, gamın bir boğuntusundan saplanıp kalan şeydir. Ve **مفازةٌ شَجْواء**: yolu dar olan.

(**شجب**) **الشين** ve **الجيم** ve **الباء** iki kelimedir; birisi iç içeliğe delalet eder, diğeri gitmeye ve bâtıl olmaya delalet eder.
Birincisi: Arapların “iş **تشاجَبَ** etti” sözü; yani karıştığı ve bir kısmı bir kısmına girdiği zaman. Dediler ki: ve ondan **المِشجَب**’in اشتقاقı; o, iç içe geçmiş, sağlamlaştırılmış tahta parçalarıdır; dikilir ve elbiseler onun üzerine yayılır. Ve **الشُّجُوب**: evin direklerinden sütunlardır. Dedi ki:
* وهُنَّ معاً قِيَامٌ كالشُّجُوبِ([17]) *
Ve denir — o mananın kendisi olarak — **الشجاب** tıkamadır; denir: onu bir **شجابٍ** ile **شجبه** etti; yani onu tıkadı.
Diğer asla gelince: o, **الشجِب**’dir; o, helâk olandır. Denir: **شَجِب** oldu. Ve dedi ki:
فَمَنْ يَكُ في قتلِهِ يمترى  *** فإنَّ أبا نوفل قد شجِبْ([18])
Ve bazen mahzun olana **شَجِباً** adını verirler. Ve “onu **شجَبَه** etti” derler; yani onu hüzünlendirdi. Ve “Allah onu **شجبه** etti”; yani Allah onu helâk etti. İbnü’s-Sikkît dedi ki: onu **شَجَبَهُ** eder, onu **يَشْجُبُهُ** eder, **شَجْبَاً**; yani onu meşgul ettiği zaman. Ve **الشَّجْب**’in aslı, zikrettiğimiz şeydir; ve ondan sonrası olan her şey ona hamledilmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ج ع
رجـل شجـاع وشجيـع وقـوم شجعـاء وشجعـة وشجعـان وامـرأة شجاعـة وشجيعـة ونساء شجاعـات وشجيعـات وشجائع وشجع شجاعة‏.‏
وتشجعوا فحملوا عليهم‏.‏
وما شجعك على هـذا أي جـرأك‏.‏
وشاجعتـه فشجعتـه‏.‏
وتقـول‏:‏ مـا تغنـي عنك المساجعة إذا طلبت منك المشاجعة‏.‏
وامرأة شجعة وشجعاء‏:‏ جريئة على الرجال في كلامها وسلاطتها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نفثه الشجاع وهو الحية الجريئة الشديدة‏.‏
وبه جوع شُجاعٌ‏.‏
قال‏:‏
أردُّ شُجاعَ الجُوعِ قد تَعلمينَهُ
وأوثِرُ غَيرِي من عِيالِكِ بالطُّعمِ

##### Türkçe

ش ج ع
**رجل شجاع** ve **شجيع**; ve kavim **شجعاء** ve **شجعة** ve **شجعان**; ve kadın **شجاعة** ve **شجيعة**; ve kadınlar **شجاعات** ve **شجيعات** ve **شجائع**; ve **شجع** (fiili) **شجاعة** (olarak).

**وتشجعوا**: böylece onların üzerine حمل ettiler.

Ve “Seni buna karşı **شجع** eden nedir?” yani seni cesaretlendiren.

Ve **شاجعته**; böylece onu **شجعت** ettim.

Ve dersin ki: “Senden **المشاجعة** talep edildiğinde **المساجعة** sana ne fayda verir?”

Ve kadın **شجعة** ve **شجعاء**: sözünde ve dilinin keskinliğinde erkeklere karşı cüretkâr.

Ve mecazdan: **نفثه الشجاع**; ve o, cüretkâr, şiddetli yılan olan **الحية**’dir.

Ve onda **جوع شُجاعٌ** vardır.

Dedi ki:
أردُّ **شُجاعَ الجُوعِ** قد تَعلمينَهُ
وأوثِرُ غَيرِي من عِيالِكِ بالطُّعمِ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَجُعَ، بالضم، شَجاعةً: اشْتَدَّ عِنْدَ البَأْسِ. والشَّجاعةُ: شِدّةُ القَلْبِ في البأْس. ورجلٌ شَجاعٌ وشِجاعٌ وشُجاعٌ وأَشْجَعُ وشَجِعٌ وشَجيعٌ وشِجَعةٌ على مثال عِنَبة؛ هذه عن ابن الأَعرابي وهي طَرِيفةٌ، من قوم شِجاعٍ وشُجْعانٍ وشِجْعانٍ؛ الأَخيرة عن اللحياني، وشُجَعاءَ وشِجْعةٍ وشَجْعةٍ وشُجْعةٍ، الأَربع اسم للجمع؛ قال طريف بن مالك العنبري:حَوْلِي فَوارِسُ، من أُسَيِّدِ، شِجْعةٌ،
وإِذا غَضِبْتُ فَحَوْلَ بَيْتِيَ خَضَّمُ
ورواه الصِّقِلِّيُّ: من أُسيّدَ، غير مصروف. وامرأَة شَجِعةٌ وشَجِيعةٌ وشُجاعةٌ وشَجْعاءُ من نسوة شَجائِعَ وشُجُعٍ وشِجاعٍ؛ الجميع عن اللحياني، ونِسْوة شجاعاتٌ، والشَّجِعةُ من النساء: الجَريئةُ على الرجال في كلامها وسَلاطَتِها. وقال أَبو زيد: سمعت الكِلابِيِّينَ يقولون: رجل شُجاعٌ ولا توصف به المرأَة. والأَشْجَعُ من الرجال: مثل الشُّجاع، ويقال للذي فيه خِفَّةٌ كالهَوَج لقُوّته ويسمى به الأَسَدُ، ويقال للأَسد أَشْجَعُ وللّبُوءَة شَجْعاءُ؛ وأَنشد للعجاج:
فَوَلَدَتْ فَرّاسَ أُسْد أَشْجَعا
يعني أُم تميم ولدته أَسداً من الأُسود.
وتَشَجَّعَ الرجلُ: أَظْهَرَ ذلك من نفسه وتَكَلّفه وليس به، وشَجَّعَه: جعله شُجاعاً أَو قَوَّى قلبه. وحكى سيبويه: هو يُشَجَّعُ أَي يُرْمى بذلك ويقال له. وشَجّعه على الأَمر: أَقْدَمَه. والمَشْجُوع: المَغْلوبُ بالشجاعة.
والأَشْجَعُ من الرجال: الذي كأَنَّ به جنوناً، وقيل: الأَشْجَعُ المجنون؛ قال الأَعشى:
بِأَشْجَعَ أَخّاذٍ على الدَّهْرِ حُكْمَه،
فَمِنْ أَيِّ ما تَأْتِي الحَوادِثُ أَفْرَقُ
وقد فسّر قوله بأَشْجَعَ أَخّاذ قال يصف الدهر، ويقال: عنى بالأَشْجَع نَفْسَه، ولا يصح أَن يراد بالأَشجع الدهر لقوله أَخّاذٍ على الدهر حكمه. قال الأَزهري: قال الليث وقد قيل إِن الأَشجع من الرجال الذي كأَنَّ به جنوناً، قال: وهذا خطأ ولو كان كذلك ما مَدح به الشُّعَراء. وبِهِ شَجَعٌ أَي جُنون. والشَّجِعُ من الإِبل: الذي يَعْتَرِيه جنون، وقيل: هو السريع نَقْلِ القوائمِ.
وناقة شَجِعةٌ وقَوائِمُ شَجِعاتٌ: سريعة خفيفة، والاسم من كل ذلك الشَّجَع؛ قال:
علَى شجعاتٍ لا شحاب ولا عُصْل
(* قوله «لا شحاب» كذا في الأصل وشرح
القاموس بحاء مهملة وباء موحدة ولعله شخات بمعجمة ككتاب جمع شخت وهو دقيق العنق والقوائم.)
أَراد بالشجعات قَوائِمَ الإِبل الطِّوال. والشَّجَعُ في الإِبل: سُرْعةُ نقل القوائم؛ جمل شَجِعُ القوائِمِ وناقة شَجِعةٌ وشَجْعاءُ؛ قال سُوَيْد بن أَبي كاهل:
فَرَكِبْناها على مَجْهُولِها
بِصِلابِ الأَرضِ، فِيهِنَّ شَجَعْ
أَي بِصِلابِ القَوائِم، وناقة شَجْعاءُ من ذاك؛ قال ابن بري: لم يصف سويد في البيت إِبلاً وإِنما وصف خيلاً بدليل قوله بعده:
فَتَراها عُصُماً مُنْعَلةً
. . . يد القَيْنِ، يَكْفِيها الوَقَعْ
(* كذا بياض في الأصل؛ ولعلها: بِحَدِيدِ.)
فيكون المعنى في قوله بِصِلاب الأَرض أَي بخيل صلاب الحوافِر. وأَرضُ الفَرسِ: حوافِرُها، وإِنما فَسَّرَ صلاب الأَرض بالقوائم لأَنه ظَنَّ أَنه يصف إِبلاً، وقد قدّم أَن الشجَعَ سرعة نقل القوائم، والذي ذكره الأَصمعي في تفسير الشجَع في هذا البيت أَنه المَضاءُ والجَراءَةُ. والشَّجَعُ أَيضاً: الطول. ورجل أَشجَعُ: طويلٌ، وامرأَة شَجْعاء. والشَّجْعةُ: الرجل (* قوله « والشجعة الرجل إلخ» في شرح القاموس هو بالفتح وفي شرح الامثال للميداني. قال الازهري: الشجعة، بسكون الجيم، الضعيف.) الطويلُ المُضْطَرِبُ. والشَّجْعةُ: الزَّمِنُ. وفي المثل: أَعْمى يَقود شَجْعةً. وقوائِمُ شَجِعةٌ: طويلة، وقد تقدّم أَنها السريعة الخفيفة. ورجل شَجْعةٌ: طويلٌ ملتف، وشُجْعةٌ
(* قوله «وشجعة» في القاموس: والشجعة، بالضم ويفتح،
العاجز الضاوي لا فؤاد له.) جَبانٌ ضَعِيفٌ. والشَّجْعةُ: الفَصِيلُ تَضَعُه أُمّه كالمُخَبَّلِ.
والأَشْجِعُ في اليد والرجل: العَصَبُ الممدودُ فوق السُّلامى من بين الرُّسْغِ إِلى أُصول الأَصابع التي يقال لها أَطنابُ الأَصابع فوق ظهر الكف، وقيل: هو العظم الذي يصل الإِصْبَعَ بالرُّسْغِ لكل إِصبع أَشْجَع، واحتج الذي قال هو العصب بقولهم للذئب وللأَسد عارِي الأَشاجِعِ، فمن جعل الأَشاجعَ العصب قال لتلك العظام هي الأَسْناعُ واحدها سِنْعٌ. وفي صفة أَبي بكر، رضي الله عنه: عارِي الأَشاجِعِ؛ هي مَفاصِلُ الأَصابع، واحدها أَشجَع، أَي كان اللحم عليها قليلاً، وقيل: هو ظاهر عصبها، وقيل: الأَشاجع رؤوس الأَصابع التي تتصل بعصب ظاهر الكفّ، وقيل: الأَشاجع عُروق ظاهر الكف، وهو مَغْرِزُ الأَصابع، والجمع الأَشاجع؛ ومنه قول لبيد: يُدْخِلُها حتى يُوارِي إِصْبَعَه
(* قوله «اصبعه» لا شاهد فيه ولذا
كتب بهامش الأصل: صوابه اشجعه.)
وناس يزعمون أَنه إِشْجَع مثل إِصْبَع ولم يعرفه أَبو الغوث؛ ويقال للحيَّة أَشْجَع؛ وأَنشد:
فَقَضى عليه الأَشْجَعُ
(* قوله «فقضى إلخ» في هامش النهاية قال جرير: قد عضه فقضى إلخ.) وأَشْجَع: ضرب من الحيات، وتزعم العرب أَن الرجل إِذا طال جوعه تعرّضتْ له في بطنه حية يسمونها الشُّجاعَ والشِّجاع والصَّفَرَ؛ وقال أَبو خراش الهُذَلي يخاطب امرأَته:
أَرُدُّ شُِجاعَ البَطْنِ لو تَعْلَمِينَه،
وأُوثِرُ غَيْري من عِيالِكِ بالطُّعْمِ
وقال الأَزهري: قال الأَصمعي شُجاعُ البطن وشِجاعُهُ شِدَّةُ الجوع، وأَنشد بيت أَبي خراش أَيضاً. وقال شمر في كتاب الحيات: الشُّجاعُ ضرب من الحيات لطيف دقيق وهو، زعموا، أَجْرَؤُها؛ قال ابن أَحمر: وحَبَتْ له أُذُنٌ يُراقِبُ سَمْعَها
يَصَرٌ، كناصِبة الشُّجاعِ المُسْخِدِ
حَبَت: انتصب. وناصِبةُ الشُّجاعِ: عَيْنُه التي يَنْصِبُها للنظر إِذا نظر. والشُّجاعُ والشِّجاعُ، بالضم والكسر: الحيّةُ الذكَر، وقيل: هو الحية مطلقاً، وقيل: هو ضَرْب من الحيّات، وقيل: هو ضرب منها صغير، والجمع أَشْجِعةٌ وشُجْعانٌ وشِجْعانٌ؛ الأَخيرة عن اللحياني. وفي حديث أَبي هريرة في منع الزكاة: إِلا بُعِثَ عليه يوم القيامة سَعَفُها ولِيفُها أَشاجِعَ يَنْهَشْنَه أَي حيات وهي جمع أَشجَع، وقيل: هو جمع أَشْجِعةٍ وأَشْجِعةٌ جمع شُجاع وشِجاع وهو الحية، والشَّجْعَمُ: الضَّخْم منها، وقيل: هو الخَبيث المارِدُ منها، وذهب سيبويه إِلى أَنه رباعي. وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، قال: يَجِيءُ كَنْزُ أَحدهم يوم القيامة شُجاعاً أَقرَعَ؛ وأَنشد الأَحمر:
قد سالَمَ الحَيَّاتُ منه القَدَما،
الأُفْعُوانَ والشُّجاعَ الشَّجْعما
نصب الشجاع والأُفْعُوان بمعنى الكلام لأَن الحيّاتِ إِذا سالمت القَدَم فقد سالمها القدم فكأَنه قال سالَم القدمُ الحيّاتِ، ثم جعل الأُفْعُوان بدلاً منها.
ومَشْجَعةُ وشُجاعٌ: اسمانِ. وبنو شَجْعٍ: بطن من عُذْرةَ. وشِجْعٌ: قبيلة من كِنانة، وقيل: إِن في كلب بطناً يقال لهم بنو شَجْعٍ، بفتح الشين؛ قال أَبو خراش:
غَداةَ دَعا بَني شَجْعٍ، وولَّى
يَؤُمُّ الخَطْمَ، لا يَدْعُو مُجِيبا
وفي الأَزْد بنو شُجاعةَ. وأَشْجَعُ: قبيلة من غَطَفان، وأَشْجَعُ: في قَيْس.

##### Türkçe

**شَجُعَ**, ötre ile, **شَجاعةً**: şiddetlendi, **البَأْسِ** (savaş/çetinlik) anında. Ve **الشَّجاعةُ**: **البأْس** içinde kalbin şiddeti. Ve **شَجاعٌ** ve **شِجاعٌ** ve **شُجاعٌ** ve **أَشْجَعُ** ve **شَجِعٌ** ve **شَجيعٌ** ve **شِجَعةٌ** ( **عِنَبة** vezni üzere); bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir ve o nadirdir; **شِجاعٍ** ve **شُجْعانٍ** ve **شِجْعانٍ** kavminden; sonuncusu Lihyânî’dendir; ve **شُجَعاءَ** ve **شِجْعةٍ** ve **شَجْعةٍ** ve **شُجْعةٍ**; dördü cem‘ için isimdir; Tarîf b. Mâlik el-‘Anberî dedi ki:
حَوْلِي فَوارِسُ، من أُسَيِّدِ، شِجْعةٌ،
وإِذا غَضِبْتُ فَحَوْلَ بَيْتِيَ خَضَّمُ

Sıkıllî onu şöyle rivayet etti: **أُسيّدَ**’den, gayr-i munsarif. Ve bir kadın: **شَجِعةٌ** ve **شَجِيعةٌ** ve **شُجاعةٌ** ve **شَجْعاءُ**; **شَجائِعَ** ve **شُجُعٍ** ve **شِجاعٍ** kadınlarından; hepsi Lihyânî’dendir; ve **شجاعاتٌ** kadınlar. Ve kadınlardan **الشَّجِعةُ**: sözünde ve dil uzatmasında erkeklere karşı cüretkâr olan. Ebû Zeyd dedi: Kilâbîleri “**شُجاعٌ** adam” derken işittim; kadın onunla vasıflandırılmaz. Ve erkeklerden **الأَشْجَعُ**: **الشُّجاع** gibidir; ve kuvveti sebebiyle **الهَوَج** gibi içinde hafiflik bulunan kimseye denir ve onunla aslan adlandırılır; ve aslana **أَشْجَعُ**, dişi aslana **شَجْعاءُ** denir; ve ‘Accâc’tan şu beyit okunmuştur:
فَوَلَدَتْ فَرّاسَ أُسْد أَشْجَعا

Yani Ümmü Temîm onu, aslanlardan bir aslan olarak doğurdu.

Ve **تَشَجَّعَ** adam: bunu kendinden gösterdi ve onu tekellüf etti, hâlbuki onda yoktur. Ve **شَجَّعَه**: onu **شُجاعاً** yaptı yahut kalbini kuvvetlendirdi. Sîbeveyh nakletti: “**يُشَجَّعُ**” yani bununla itham edilir ve ona söylenir. Ve onu iş üzerine **شَجّعه**: onu ileri sürdü. Ve **المَشْجُوع**: şecaatle mağlup edilmiş olan.

Ve erkeklerden **الأَشْجَعُ**: sanki onda delilik varmış gibi olan; ve denildi ki: **الأَشْجَعُ** deli olandır; A‘şâ dedi ki:
بِأَشْجَعَ أَخّاذٍ على الدَّهْرِ حُكْمَه،
فَمِنْ أَيِّ ما تَأْتِي الحَوادِثُ أَفْرَقُ

Onun “**بِأَشْجَعَ أَخّاذ**” sözü, dehri vasfederek tefsir edilmiştir; ve denilir ki: **الأَشْجَع** ile kendisini kastetti; ve “**الأَشجع**” ile dehrin kastedilmesi sahih olmaz; çünkü “**أَخّاذٍ على الدهر حكمه**” dedi. Ezherî dedi: Leys dedi ki—ve denilmiştir ki erkeklerden **الأَشجع** sanki onda delilik varmış gibi olandır—dedi: bu hatadır; eğer öyle olsaydı şairler onunla övmezdi. Ve onda **شَجَعٌ** vardır, yani delilik. Ve develerden **الشَّجِعُ**: kendisine delilik arız olan; ve denildi ki: ayakların naklinde süratli olandır.

Ve bir dişi deve **شَجِعةٌ** ve **قَوائِمُ شَجِعاتٌ**: süratli, hafif; ve bütün bunların ismi **الشَّجَع**’dır; dedi ki:
علَى شجعاتٍ لا شحاب ولا عُصْل

(* “**لا شحاب**” sözü: asılda böyle; Kāmûs şerhinde **ح** مهملة ve **باء** موحدة ile; belki de **شخات** (mu‘ceme ile)dir; **كتاب** gibi; **شخت**’in cem‘i; o da boynu ve ayakları ince olandır.)

**الشجعات** ile uzun develerin ayaklarını kastetti. Ve develerde **الشَّجَعُ**: ayakların naklinde sürat; **شَجِعُ القوائِمِ** bir erkek deve ve **شَجِعةٌ** ve **شَجْعاءُ** bir dişi deve; Süveyd b. Ebî Kâhil dedi ki:
فَرَكِبْناها على مَجْهُولِها
بِصِلابِ الأَرضِ، فِيهِنَّ شَجَعْ

Yani ayakların sertliğiyle; ve bundan bir **شَجْعاءُ** dişi deve; İbn Berî dedi: Süveyd beyitte develeri vasfetmedi; ancak atları vasfetti; delili, ondan sonra söylediği şu sözdür:
فَتَراها عُصُماً مُنْعَلةً
. . . يد القَيْنِ، يَكْفِيها الوَقَعْ

(* Asılda böyle boşluk vardır; belki de: **بِحَدِيدِ**.)

Böylece “**بِصِلاب الأَرض**” sözündeki mânâ: sert nallı atlarla, yani sert toynaklı atlarla. Ve atın **أَرضُ**’u: toynaklarıdır. O, **صلاب الأَرض**’ı ayaklarla tefsir etti; çünkü onun develeri vasfettiğini zannetti; hâlbuki **الشجَع**’ın ayakların naklinde sürat olduğu daha önce geçti. Asma‘î’nin bu beyitte **الشجَع** tefsirinde zikrettiği: **المَضاءُ** ve **الجَراءَةُ**’dir. Ve **الشَّجَعُ** ayrıca: uzunluktur. Ve **أَشجَعُ** bir adam: uzun; ve **شَجْعاء** bir kadın. Ve **الشَّجْعةُ**: uzun, çalkantılı adam. (* “**والشجعة الرجل** ...” sözü: Kāmûs şerhinde fetha iledir; ve Meydânî’nin **شرح الأمثال**’inde. Ezherî dedi: **الشجعة**—**الجيم** sükûn ile—zayıftır.) Ve **الشَّجْعةُ**: sakat (zaman). Ve meselde: “**أَعْمى يَقود شَجْعةً**”. Ve **قوائِمُ شَجِعةٌ**: uzun; hâlbuki onun süratli hafif olduğu daha önce geçti. Ve **شَجْعةٌ** bir adam: uzun, sarılı; ve **شُجْعةٌ**: korkak, zayıf. (* “**وشجعة**” sözü: Kāmûs’ta: **الشجعة** ötre ile ve fetha ile; aciz, zayıflamış, kalbi olmayan.) Ve **الشَّجْعةُ**: annesinin, şaşkın gibi doğurduğu deve yavrusu.

Ve elde ve ayakta **الأَشْجِعُ**: bilekten parmak köklerine kadar, **السُّلامى**’nın üstünde uzanmış sinir; bunlara, elin sırtı üzerinde parmakların **أَطنابُ الأَصابع**’ı denir. Ve denildi ki: her parmak için parmağı bileğe bağlayan kemiktir; her parmak için bir **أَشْجَع** vardır. “O sinirdir” diyen, onların kurda ve aslana “**عارِي الأَشاجِعِ**” demeleriyle delil getirdi. Kim **الأَشاجع**’ı sinir yaparsa, o kemiklere **الأَسْناعُ** der; tekili **سِنْعٌ**’dır. Ebû Bekir’in, رضى الله عنه, vasfında: “**عارِي الأَشاجِعِ**”; o, parmak boğumlarıdır; tekili **أَشجَع**; yani üzerlerinde et az idi. Ve denildi ki: sinirlerinin dışta oluşudur. Ve denildi ki: **الأَشاجع** elin sırtındaki açık sinire bağlanan parmak başlarıdır. Ve denildi ki: **الأَشاجع** elin sırtının damarlarıdır; o, parmakların yerleştiği yerdir; cem‘i **الأَشاجع**’dır. Bundan Lebîd’in sözü:
يُدْخِلُها حتى يُوارِي إِصْبَعَه

(* “**اصبعه**” sözü: onda şahit yoktur; bu yüzden asıl nüshanın kenarına yazıldı: doğrusu **اشجعه**’dir.)

Ve bazı insanlar onun **إِشْجَع** olduğunu, **إِصْبَع** gibi, iddia ederler; Ebû’l-Gavs onu bilmedi. Ve yılana **أَشْجَع** denir; ve şu beyit okunmuştur:
فَقَضى عليه الأَشْجَعُ

(* “**فقضى** ...” sözü: **النهاية**’nin kenarında Cerîr dedi: “**قد عضه فقضى** ...”.)

Ve **أَشْجَع**: yılanlardan bir tür. Araplar, adamın açlığı uzayınca karnında bir yılanın ona musallat olduğunu iddia ederler; ona **الشُّجاعَ** ve **الشِّجاع** ve **الصَّفَرَ** adını verirler. Ebû Hirâş el-Hüzelî, karısına hitap ederek dedi ki:
أَرُدُّ شُِجاعَ البَطْنِ لو تَعْلَمِينَه،
وأُوثِرُ غَيْري من عِيالِكِ بالطُّعْمِ

Ezherî dedi: Asma‘î dedi ki: **شُجاعُ البطن** ve **شِجاعُهُ** şiddetli açlıktır; Ebû Hirâş’ın beytini de okudu. Şemmer, yılanlar kitabında dedi: **الشُّجاعُ** yılanlardan ince, latif bir türdür; ve—iddia ettiklerine göre—onların en cüretkârıdır; İbn Ahmer dedi ki:
وحَبَتْ له أُذُنٌ يُراقِبُ سَمْعَها
يَصَرٌ، كناصِبة الشُّجاعِ المُسْخِدِ

**حَبَت**: doğruldu. Ve **ناصِبةُ الشُّجاعِ**: baktığı zaman bakış için diktiği gözüdür. Ve **الشُّجاعُ** ve **الشِّجاعُ**, ötre ve kesre ile: erkek yılan; ve denildi ki: yılan mutlak olarak; ve denildi ki: yılanlardan bir tür; ve denildi ki: onlardan küçük bir türdür. Cem‘i: **أَشْجِعةٌ** ve **شُجْعانٌ** ve **شِجْعانٌ**; sonuncusu Lihyânî’dendir. Zekâtı vermeyi engelleme hakkında Ebû Hureyre hadîsinde: “Ancak kıyamet günü onun üzerine **سَعَفُها** ve **لِيفُها** **أَشاجِعَ** olarak gönderilir; onu ısırırlar”; yani yılanlar; ve o, **أَشجَع**’ın cem‘idir. Ve denildi ki: o, **أَشْجِعةٍ**’nin cem‘idir; **أَشْجِعةٌ**, **شُجاع** ve **شِجاع**’ın cem‘idir; o da yılandır. Ve **الشَّجْعَمُ**: onlardan iri olan; ve denildi ki: onlardan habis, azgın olan. Sîbeveyh, onun rubâ‘î olduğuna gitti. Hadîste: onun, صلى الله عليه وسلم, dediği: “Kıyamet günü onların birinin hazinesi **شُجاعاً أَقرَعَ** olarak gelir.” Ve Ahmer şu beyiti okudu:
قد سالَمَ الحَيَّاتُ منه القَدَما،
الأُفْعُوانَ والشُّجاعَ الشَّجْعما

**الشجاع** ve **الأُفْعُوان**’ı nasbetti; sözün mânâsı sebebiyle; çünkü yılanlar ayağı selâmlarsa, ayak da onları selâmlamış olur; sanki “ayak yılanları selâmladı” dedi; sonra **الأُفْعُوان**’ı ondan bedel yaptı.

Ve **مَشْجَعةُ** ve **شُجاعٌ**: iki isimdir. Ve **بنو شَجْعٍ**: ‘Uzre’den bir batın. Ve **شِجْعٌ**: Kinâne’den bir kabile. Ve denildi ki: Kelb’de “**بنو شَجْعٍ**” denilen bir batın vardır; şîn’in fethasıyla. Ebû Hirâş dedi ki:
غَداةَ دَعا بَني شَجْعٍ، وولَّى
يَؤُمُّ الخَطْمَ، لا يَدْعُو مُجِيبا

Ve Ezd’de **بنو شُجاعةَ** vardır. Ve **أَشْجَعُ**: Gatafân’dan bir kabile. Ve **أَشْجَعُ**: Kays içinde.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ج ع * * الشَّجَاعَةُ * شدة القلب عند البأس وقد * شَجُعَ * الرجل من باب ظرف فهو * شَجاعٌ * وقوم * شِجْعَةٌ * و * شِجْعَانٌ * نظير غلام وغلمة وغلمان ورجل * شَجِيعٌ * وقوم * شُجْعانٌ * مثل جريب وجربان و * شُجَعاءُ * كفقيه وفقهاء وامرأة * شُجاعَةٌ * وقال أبو زيد لا توصف به المرأة ونقل رجل * شِجَاعٌ * بالكسر وقوم * شَجْعَةٌ * بالفتح و * شَجَعَةٌ * بفتحتين و * الأشْجَعُ * من الرجال مثل الشجاع وقيل الذي فيه خفة كالهوج لقوته و * شَجَّعَهُ تشجيعا * قال له إنك شجاع أو قوَّى قلبه و * تَشَجَّعَ * تكلف الشجاعة

##### Türkçe

* ش ج ع * * **الشَّجَاعَةُ** * çetinlik anında kalbin şiddetidir; ve erkek **شَجُعَ** (oldu), **ظرف** bâbından; o hâlde o **شَجاعٌ**dır; ve bir kavim **شِجْعَةٌ** ve **شِجْعَانٌ**dır; **غلام** ve **غلمة** ve **غلمان** nazîri. Ve bir adam **شَجِيعٌ**; ve bir kavim **شُجْعانٌ**; **جريب** ve **جربان** gibi. Ve **شُجَعاءُ**; **فقيه** ve **فقهاء** gibi. Ve bir kadın **شُجاعَةٌ**. Ebû Zeyd dedi ki: kadın bununla vasfedilmez. Ve **شِجَاعٌ** (kesre ile) bir adam nakledildi; ve **شَجْعَةٌ** (fetha ile) bir kavim; ve **شَجَعَةٌ** (iki fetha ile). Ve erkeklerden **الأشْجَعُ**; **الشجاع** gibi. Ve denildi ki: onda, kuvveti sebebiyle **الهوج** gibi bir hafiflik bulunan (kimsedir). Ve **شَجَّعَهُ تشجيعا**: ona “sen şecaâtsin” dedi; yahut onun kalbini kuvvetlendirdi. Ve **تَشَجَّعَ**: şecaati tekellüf etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشجاع، كسحاب، وكتاب، وغراب، وهاتان عن اللحياني، كما حكى ابن السكيت، وأمير، نقله الصاغاني عن اللحياني أيضا، وكتف، وعنبة، وهذه عن ابن الأعرابي، وأحمد، نقله الصاغاني: الشديد القلب عند البأس، ولا تظهر فائدة للتطويل بهذه الأوزان، ولو قال: الشجاع، مثلثة وكأمير وعنبة وأحمد كان أخصر، وأجرى على قاعدته، ج: شجعة، مثلثة، الفتح والكسر عن أبي عبيدة وشجعة، محركة، وشجاع، كرجال، وشجعان، بالضم والكسر، الأخيرة عن اللحياني، وحكى ابن السكيت عن اللحياني: رجل شجاع وشجاع، وقوم شجعان: مثل جريب وجربان، وقال ابن دريد: لا تلتفت إلى قولهم: شجعان، فإنه غلط، وشجعاء، مثل قوم شجعة وشجعة، وحكى غيره: شجعة بالتحريك أيضا، ويقال: شجعاء، وشجعة، وشجعة، الأربع اسم للجمع، قال طريف بن مالك العنبري:
  حولي فوارس من أسيد شجعة                      وإذا غضبت فحول بيتي خضم وهي شجاعة، مثلثة، وشجعة كفرحة، وشريفة، وشجعاء، بالفتح والمد، ج: شجائع وشجاع، بالكسر، وشجع، بضمتين، الجميع عن اللحياني، أو شجاع خاص بالرجال ولا توصف به المرأة، كما سمعه أبو زيد من الكلابيين، ونقله الجوهري. والشجعة من النساء: الجريئة على الرجال في كلامها وسلاطتها. وقد شجع، ككرم، شجاعة، ككرامة. أغفل عنه مع شدة الاحتياج إليه، والاعتذار بالشهرة من مثله لا ينهض. وكغراب وكتاب: الحية مطلقا أو الذكر منها، أو ضرب منها صغير، وقال شمر في كتاب الحيات: الشجاع: ضرب من الحيات لطيف دقيق، وهو - زعموا - أجرؤها، قال ابن أحمر:
  وحبت له أذن يواقب سمعهـا                      بصر كناصبة الشجاع المسخد

  حبت: انتصبت، وناصبة الشجاع: عينه التي ينصبها للنظر إذا نظر. وفي الحديث:  يجيء كنز أحدهم يوم القيامة شجاعا أقرع  ج: شجعان، بالكسر والضم، الأول عن اللحياني، وقال ابن دريد: الكسر أكثر. من المجاز: الشجاع: الصفر الذي كون في البطن، وفي الصحاح: وتزعم العرب أن الرجل إذا طال جوعه تعرضت له في بطنه حية يسمونها الشجاع والصفر، قال أبو خراش الهذلي يخاطب امرأته:
  أرد شجاع البطن لو تعلمـينـه                      وأوثر غيري من عيالك بالطعم وقال الأزهري: قال الأصمعي شجاع البطن: شدة الجوع، وأنشد بيت أبي خراش أيضا. وشجاع بن وهب، ويقال: ابن أبي وهب، بن ربيعة الأسدي حليف بني عبد شمس: صحابي، رضي الله عنه، كنيته أبو وهب، له هجرتان، وشهد بدرا، وبعثه النبي صلى الله عليه وسلم رسولا إلى الحارث ابن أبي شمر الغساني ملك البلقاء. وفاته: شجاع بن الحارث السدوسي له شعر، ذكره ابن فتحون في الصحابة. وبنو شجاعة، بالضم: بطن من العرب، قاله ابن دريد. قلت: وهم شجاعة بن مالك بن كعب بن الحارث، بطن من الأزد. وبنو شجع، بالفتح: بطن من عذرة بن زيد اللات، ثم من كلب بن وبرة، قال أبو خراش:
  غداة دعا بني شجع وولى                      يؤم الخطم لا يدعو مجيبا بنو شجع، بالكسر: بطن من كنانة، وهو شجع بن عامر بن ليث بن بكر بن عبد مناة بن كنانة وهو جد للحارث بن عوف بن أسيد بن جابر بن عويرة بن عبد مناة بن شجع، أبو واقد الليثي الصحابي رضي الله عنه، وهو بكنيته أشهر، شهد الفتح، ونزل في الآخر بمكة، وبها توفي سنة ثمان وستين. والشجع، محركة في الإبل: سرعة نقل القوائم، كما في الصحاح، وأنشد لسويد بن أبي كاهل:
  فركبناها على مجهـولـهـا                      بصلاب الأرض فيهن شجع أي بصلاب القوائم، يقال: جمل شجع القوائم، ككتف، وناقة شجعاء، وشجعة، كفرحة، قال ابن بري: لم يصف سويد في البيت إبلا، وإنما وصف خيلا، بدليل قوله بعده:
  فتراها عصما منعلة فيكون المعنى في قوله: بصلاب الأرض، أي بخيل صلاب الحوافر، وأرض الفرس: حوافرها، وإنما فسر الجوهري صلاب الأرض بالقوائم لأنه ظن أنه يصف إبلا، وقد قدم أن الشجع: سرعة نقل القوائم، والذي ذكره الأصمعي في تفسير الشجع في هذا البيت أنه المضاء والجراءة. والأشجع من الرجال، كالشجاع: من فيه خفة كالهوج لقوته، يسمى به الأسد، كما في الصحاح، وهو قول الليث، وبه فسر قول العجاج: فولدت فراس أسد أشجعا يعني: أم تميم ولدته أسدا من الأسود. قال الأزهري: قال الليث: وقد قيل: إن الأشجع من الرجال: الذي كأن به جنونا. قال: وهذا خطأ، ولو كان كذلك ما مدح به الشعراء. قول الشاعر: وأشجع أخاذ، يعني: الدهر، هكذا نص الجوهري، وهو قول الأعشى، والرواية:
  بأشجع أخاذ على الدهر حكمـه                      فمن أي ما تأتي الحوادث أفرق

  وأنت خبير بأنه لا يصح أن يراد بالأشجع الدهر؛ لقوله: أخاذ على الدهر حكمه. فالصواب أنه عنى بالأشجع نفسه، أو غير ذلك، فتأمل. الأشجع: الطويل، وهو البين الشجع، محركة، أي الطول، عن ابن دريد، وامرأة شجعاء بينة الشجع كذلك. والأشاجع كذا وجد بخط الجوهري، وفي بعض نسخ الصحاح: الأشاجيع: أصول الأصابع التي تتصل بعصب ظاهر الكف، وفي التهذيب: هي رؤوس الأصابع، بدل أصول الواحد أشجع، كأحمد، ومنه قول لبيد:
  يدخلها حتى يواري أشجعه قال الجوهري: وناس يزعمون أنه إشجع، مثل إصبع، ولم يعرفه أبو الغوث، وقيل: الأشجع في اليد والرجل: العصب الممدود فوق السلامى من بين الرسغ إلى أصول الأصابع فوق ظهر الكف، وقيل: هو العظم الذي يصل الإصبع بالرسغ، لكل إصبع أشجع، واحتج الذي قال: هو العصب، بقولهم للذئب والأسد: عاري الأشاجع، فمن جعل الأشاجع العصب قال لتلك العظام: هي الأسناع، وفي صفة أبي بكر رضي الله عنه: عاري الأشاجع، وهي مفاصل الأصابع، أي كان اللحم عليها قليلا، وقيل: هو ظاهر عصبها. وأشجع بن ريث بن غطفان بن سعد بن قيس عيلان: أبو قبيلة من العرب. وشجعه، كمنعه: غلبه بالشجاعة، يقال: شاجعته فشجعته فهو مشجوع مغلوب بالشجاعة. ومن سجعات الأساس: ما تغني عنك المساجعه، إذا طلبت منك المشاجعة. والشجعة، بالضم، عن ابن عباد، ويفتح: الجبان الضعيف العاجز الضاوي الذي لا فؤاد له. الفتح عن اللحياني. قال ابن عباد: وأرى أن سبيله سبيل ما جاء على فعلة، ومعناه المفعول، كالسخرة، وغيرها. الشجعة، بالفتح: الفصيل تضعه أمه كالمخبل، كما في اللسان والتكملة، عن اللحياني. والشجع، بضمتين: عروق الشجر، عن ابن عباد. أيضا: لجم كانت في الجاهلية تتخذ من الخشب، عن ابن عباد أيضا. قال: الشجع، ككتف: المجنون من الجمال، أي الذي يعتريه جنون. الشجعة، بهاء: المرأة الجريئة السليطة على الرجال، الجسورة في كلامها وسلاطتها، عن ابن عباد أيضا، كالشجيعة، كسفينة. وبنو شجع، بالكسر: قبيلة من كنانة، وقد ذكرها قريبا، فهو تكرار. ومشجعة: اسم، وهو مشجعة بن تميم بن النمر بن وبرة: بطن من قضاعة، وإليه يرجع كل مشجعي، ذكره ابن الجواني والرشاطي. والمشجع، كمجمل، أي على صيغة اسم المفعول، المنتهي جنونا، عن ابن عباد، قال: ومنه أخذ الشجاع. في الصحاح: شجعه تشجيعا: قوى قلبه وجرأه، أو قال له: إنك أنت شجاع، قال سيبويه: يقال: هو يشجع، أي يرمى بذلك، ويقال له. وتشجع الرجل: تكلف الشجاعة وأظهرها من نفسه وليس به، يقال: تشجعوا فحملوا عليهم. ومما يستدرك عليه: اللبؤة الشجعاء: هي الجريئة. والأشجع: المجنون، وبه فسر بعض قول الأعشى السابق. وقوائم شجعات: سريعة خفيفة، قال:
  على شجعات لا شحاب ولا عصل والشجع، محركة: المضاء والجرأة. والشجعة، بالفتح: الطويل المضطرب، وأيضا الزمن، وفي المثل: أعمى يقود شجعة، ويقال للحية: أشجع، قال:
  ... فقضى عليه الأشجع جمعه: أشاجع، ومنه حديث أبي هريرة في منع الزكاة:  إلا بعث عليه يوم القيامة سعفها وليفها أشاجع ينهشنه  أي حيات، وقيل: هو جمع أشجعة، وأشجعة: جمع شجاع، وهو الحية. والشجعم: الضخم من الحيات، وقيل: هو الخبيث المارد، وذهب سيبويه إلى أنه رباعي، وأنشد الأحمر:

  قد سالم الحيات منه القدمـا                      الأفعوان والشجاع الشجعما والأشجع: الجسيم|، وقيل: الشاب، هكذا فسر به بعضهم قول الأعشى السابق.

##### Türkçe

**الشجاع**; **سحاب** ve **كتاب** ve **غراب** (vezinlerinde); bu ikisi **اللحياني**’dendir, **ابن السكيت**’in naklettiği gibi; ve **أمير** (vezninde); bunu **الصاغاني** yine **اللحياني**’den nakletti; ve **كتف** ve **عنبة**; bunlar **ابن الأعرابي**’dendir; ve **أحمد**; bunu **الصاغاني** nakletti: savaş şiddeti anında kalbi kuvvetli olan. Bu vezinlerle uzatmanın bir faydası görünmez; eğer “**الشجاع**; **مثلثة** ve **أمير** ve **عنبة** ve **أحمد** gibi” deseydi daha kısa olurdu ve kaidesi üzere daha yürür olurdu. Çoğulu: **شجعة**; **مثلثة**; fetha ve kesra **أبي عبيدة**’dendir; ve **شجعة** (harekeli); ve **شجاع** **رجال** gibi; ve **شجعان**; damme ve kesra ile; sonuncusu **اللحياني**’dendir. **ابن السكيت** **اللحياني**’den nakletti: **رجل شجاع وشجاع** ve **قوم شجعان**: **جريب** ve **جربان** gibi. **ابن دريد** dedi: “**شجعان**” sözlerine iltifat etme; çünkü o hatadır. Ve **شجعاء**; **قوم شجعة وشجعة** gibi. Başkası da **شجعة**’yi (harekeli) de hikâye etti. Ve denir: **شجعاء** ve **شجعة** ve **شجعة**; dördü cem‘ için isimdir. **طريف بن مالك العنبري** dedi:

  حولي فوارس من أسيد شجعة
  وإذا غضبت فحول بيتي خضم

Ve o **شجاعة**’dır; **مثلثة**; ve **شجعة** **فرحة** gibi; ve **شريفة**; ve **شجعاء**; fetha ve med ile. Çoğulu: **شجائع** ve **شجاع** (kesra ile) ve **شجع** (iki damme ile); hepsi **اللحياني**’dendir. Yahut **شجاع** erkeklere mahsustur ve kadın onunla vasıflanmaz; **أبو زيد**’in **الكلابيين**’den işittiği gibi; **الجوهري** de nakletti. Kadınlardan **الشجعة**: sözünde ve dil uzatmasında erkeklere karşı cüretkâr olan. Ve gerçekten **شجع** etti; **كرم** gibi; **شجاعة** (masdar); **كرامة** gibi. Şiddetli ihtiyaç olmasına rağmen onu ihmal etti; şöhretle özür beyanı onun gibisinden ayakta durmaz.

Ve **غراب** ve **كتاب** (vezinlerinde): yılan, mutlak olarak; yahut onun erkeği; yahut ondan küçük bir tür. **شمر** yılanlar kitabında dedi: **الشجاع**: yılanlardan ince, narin bir türdür; ve o—iddia ettiler—onların en cüretkârıdır. **ابن أحمر** dedi:

  وحبت له أذن يواقب سمعهـا
  بصر كناصبة الشجاع المسخد

**حبت**: dikildi. Ve **ناصبة الشجاع**: baktığı zaman bakmak için diktiği gözü. Hadiste: “Kıyamet günü onların birinin hazinesi **شجاعا أقرع** olarak gelir.” Çoğulu: **شجعان**; kesra ve damme ile; birincisi **اللحياني**’dendir. **ابن دريد** dedi: kesra daha çoktur.

Mecazdan: **الشجاع**: karında oluşan **الصفر**’dır. **الصحاح**’ta: Araplar, bir adamın açlığı uzayınca karnında kendisine bir yılanın musallat olduğunu, ona **الشجاع** ve **الصفر** adını verdiklerini iddia ederler. **أبو خراش الهذلي** karısına hitap ederek dedi:

  أرد شجاع البطن لو تعلمـينـه
  وأوثر غيري من عيالك بالطعم

**الأزهري** dedi: **الأصمعي** dedi: **شجاع البطن**: açlığın şiddetidir. Ve **أبي خراش**’ın beytini de inşad etti.

Ve **شجاع بن وهب**—ve denir: **ابن أبي وهب**—**بن ربيعة الأسدي**; **بني عبد شمس**’in halîfi: sahâbîdir, Allah ondan razı olsun; künyesi **أبو وهب**’dir; iki hicreti vardır; Bedir’e katıldı; Peygamber صلى الله عليه وسلم onu **الحارث ابن أبي شمر الغساني** Belkā’ kralına elçi olarak gönderdi. Ve ondan vefat eden: **شجاع بن الحارث السدوسي**; onun şiiri vardır; **ابن فتحون** onu sahâbîler içinde zikretti.

Ve **بنو شجاعة** (damme ile): Araplardan bir batındır; bunu **ابن دريد** söyledi. Dedim: onlar **شجاعة بن مالك بن كعب بن الحارث**’tır; **الأزد**’den bir batındır.

Ve **بنو شجع** (fetha ile): **عذرة بن زيد اللات**’tan, sonra **كلب بن وبرة**’den bir batındır. **أبو خراش** dedi:

  غداة دعا بني شجع وولى
  يؤم الخطم لا يدعو مجيبا

**بنو شجع** (kesra ile): **كنانة**’dan bir batındır; o, **شجع بن عامر بن ليث بن بكر بن عبد مناة بن كنانة**’dır; ve o, **الحارث بن عوف بن أسيد بن جابر بن عويرة بن عبد مناة بن شجع**’ın ceddi olup, sahâbî **أبو واقد الليثي**’dir, Allah ondan razı olsun; o künyesiyle daha meşhurdur; fethe katıldı; sonunda Mekke’de yerleşti; ve orada altmış sekiz yılında vefat etti.

Ve **الشجع** (harekeli) develerde: ayakların naklinde sürat; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **سويد بن أبي كاهل**’e ait olarak inşad edildi:

  فركبناها على مجهـولـهـا
  بصلاب الأرض فيهن شجع

Yani ayakların sertliğiyle. Denir: **جمل شجع القوائم** **كتف** gibi; ve **ناقة شجعاء** ve **شجعة** **فرحة** gibi. **ابن بري** dedi: **سويد** beyitte develeri vasfetmedi; bilakis atları vasfetti; delili, ondan sonra söylediği sözüdür:

  فتراها عصما منعلة

Buna göre “**بصلاب الأرض**” sözünde mana: yani nal sertliği olan atlarla; ve atın **أرض**’ı: nallarıdır. **الجوهري** **صلاب الأرض**’ı ayaklarla tefsir etti; çünkü onun develeri vasfettiğini zannetti; hâlbuki **الشجع**’ın ayakların naklinde sürat olduğu daha önce geçti. **الأصمعي**’nin bu beyitte **الشجع**’ı tefsirde zikrettiği ise: keskinlik ve cürettir.

Ve erkeklerden **الأشجع**; **الشجاع** gibi: kuvveti sebebiyle onda ahmak gibi bir hafiflik bulunan; onunla aslan adlandırılır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Bu, **الليث**’in sözüdür; ve onunla **العجاج**’ın sözü tefsir edildi: “**فولدت فراس أسد أشجعا**” yani: **أم تميم** onu aslanlardan bir aslan olarak doğurdu. **الأزهري** dedi: **الليث** dedi: ve denilmiştir ki erkeklerden **الأشجع**: sanki onda delilik olan kimsedir. Dedi: bu hatadır; eğer öyle olsaydı şairler onunla övmezdi. Şairin sözü: “**وأشجع أخاذ**” yani: dehr; **الجوهري**’nin nassı böyledir; ve bu **الأعشى**’nın sözüdür; rivayet ise:

  بأشجع أخاذ على الدهر حكمـه
  فمن أي ما تأتي الحوادث أفرق

Ve sen bilirsin ki **الأشجع** ile dehrin kastedilmesi sahih olmaz; çünkü “**أخاذ على الدهر حكمه**” dedi. Doğrusu: **الأشجع** ile kendisini kastetti; yahut başka bir şeyi; öyleyse düşün.

**الأشجع**: uzun boylu; ve o, **الشجع**’ı (harekeli) açık olan kimsedir; yani boy uzunluğu; **ابن دريد**’den. Ve bir kadın **شجعاء**; **الشجع**’ı açık olan, aynı şekilde.

Ve **الأشاجع**; **الجوهري**’nin hattıyla böyle bulundu. **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: **الأشاجيع**: avuç içinin dışındaki görünen sinire bitişen parmak kökleri. **التهذيب**’te: o, parmak uçlarıdır; “kökler” yerine. Tekili **أشجع**; **أحمد** gibi. Ondan **لبيد**’in sözü:

  يدخلها حتى يواري أشجعه

**الجوهري** dedi: bazı insanlar onun **إشجع** olduğunu iddia eder; **إصبع** gibi; fakat **أبو الغوث** onu bilmedi. Ve denildi: elde ve ayakta **الأشجع**: bilekten parmak köklerine kadar, avuç dışının üstünde, boğumun üstündeki uzatılmış sinirdir. Ve denildi: o, parmağı bileğe bağlayan kemiktir; her parmak için bir **أشجع** vardır. “O sinirdir” diyen, kurt ve aslan için “**عاري الأشاجع**” demeleriyle delil getirdi. Kim **الأشاجع**’ı sinir kılarsa, o kemiklere “**الأسناع**” dedi. **أبي بكر** رضي الله عنه’nun vasfında: **عاري الأشاجع**; ve o, parmak mafsallarıdır; yani üzerlerinde et az idi. Ve denildi: o, onların sinirinin dış yüzüdür.

Ve **أشجع بن ريث بن غطفان بن سعد بن قيس عيلان**: Araplardan bir kabilenin babasıdır.

Ve **شجعه**; **منعه** gibi: onu yiğitlikle yendi. Denir: **شاجعته فشجعته فهو مشجوع**: yiğitlikle mağlup edilmiş. **الأساس**’ın secilerinden: “**ما تغني عنك المساجعه، إذا طلبت منك المشاجعة**.”

Ve **الشجعة** (damme ile), **ابن عباد**’dan; ve fetha da olur: korkak, zayıf, âciz, cılız, kalbi olmayan. Fetha **اللحياني**’dendir. **ابن عباد** dedi: ben onun yolunun, **فعلة** üzerine gelen şeylerin yolu olduğunu ve manasının mef‘ûl manası olduğunu görüyorum; **السخرة** ve başkaları gibi.

Ve **الشجعة** (fetha ile): annesinin, **المخبل** gibi, doğurduğu yavru deve; **اللسان** ve **التكملة**’de olduğu gibi; **اللحياني**’den.

Ve **الشجع** (iki damme ile): ağaç damarları; **ابن عباد**’dan. Yine: câhiliyede ağaçtan yapılan gemler; yine **ابن عباد**’dan. Dedi: **الشجع** **كتف** gibi: develerden deli olan; yani kendisine delilik arız olan.

Ve **الشجعة** (هاء ile): erkeklere karşı cüretkâr, dili sivri; sözünde ve dil uzatmasında cesur; yine **ابن عباد**’dan; **الشجيعة** gibi; **سفينة** gibi.

Ve **بنو شجع** (kesra ile): **كنانة**’dan bir kabile; onu az önce zikretti; o halde tekrardır.

Ve **مشجعة**: bir isimdir; o, **مشجعة بن تميم بن النمر بن وبرة**’dir: **قضاعة**’dan bir batın; her **مشجعي** ona nispet edilir; **ابن الجواني** ve **الرشاطي** onu zikretti.

Ve **المشجع** **مجمل** gibi; yani ism-i mef‘ûl sigasında: deliliğin son haddine varmış; **ابن عباد**’dan. Dedi: **الشجاع** ondan alınmıştır.

**الصحاح**’ta: **شجعه تشجيعا**: onun kalbini kuvvetlendirdi ve onu cesaretlendirdi; yahut ona “sen **شجاع**sın” dedi. **سيبويه** dedi: denir: **هو يشجع**; yani bununla itham edilir; ve ona denir. Ve **تشجع الرجل**: yiğitliği tekellüf etti ve kendisinden onu gösterdi, hâlbuki onda yoktur. Denir: **تشجعوا فحملوا عليهم**.

Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: **اللبؤة الشجعاء**: o, cüretkâr olandır. Ve **الأشجع**: deli; ve onunla, **الأعشى**’nın önceki sözünün bir kısmı tefsir edildi. Ve **قوائم شجعات**: süratli, hafif. Dedi:

  على شجعات لا شحاب ولا عصل

Ve **الشجع** (harekeli): keskinlik ve cüret. Ve **الشجعة** (fetha ile): uzun, çalkantılı; ayrıca: kötürüm. Meselde: “**أعمى يقود شجعة**.” Ve yılana: **أشجع** denir. Dedi:

  ... فقضى عليه الأشجع

Cem‘i: **أشاجع**. Ondan, zekâtı vermemede **أبي هريرة** hadisi: “Ancak kıyamet günü onun üzerine, onun hurma dalları ve lifleri **أشاجع** olarak gönderilir; onu ısırırlar.” Yani yılanlar. Ve denildi: o, **أشجعة**’nin cem‘idir; ve **أشجعة**: **شجاع**’ın cem‘idir; ve o, yılandır.

Ve **الشجعم**: yılanlardan iri olan. Ve denildi: o, habis, azgın olandır. **سيبويه** onun dörtlü olduğunu görüşe gitti. Ve **الأحمر**’i inşad etti:

  قد سالم الحيات منه القدمـا
  الأفعوان والشجاع الشجعما

Ve **الأشجع**: iri cüsseli; ve denildi: genç; bazıları **الأعشى**’nın önceki sözünü bununla tefsir etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَجُعَ
1 شَجُعَ ذ , aor. شَجُعَ , (S, Msb, K,) inf. n. شَجَاعَةٌ, (S, Msb,) He (a man, S) was, or became, courageous, brave, valiant, bold, daring, or stronghearted (S, Msb, K) on the occasion of war, or fight, (S, K,) making light of wars, by reason of his boldness. (Msb.) AZ says that سَجَاعَةٌ sometimes denotes a comparative quality in relation to him who is weaker than the person to whom it is ascribed. (Msb.) -A2- شَجَعَهُ, aor. شَجَعَ , [which in this case is contr. to the general rule, notwithstanding the guttural letter, for by rule it should be شَجُعَ ,] He overcame him, or surpassed him, in شَجَاعَة [or courage, &c.]. (K.) [See 3.] -A3- شَجِعَ, aor. شَجَعَ , (Msb,) inf. n. شَجَعٌ, (IDrd, Msb, K,) He was, or became, tall. (IDrd, Msb, K.)

شجّعهُ
2 شجّعهُ ذ , (S, K,) inf. n. تَشْجِيعٌ, (K,) He encouraged him; or strengthened his heart; (S, K;) and emboldened him: (K:) or he said to him, Thou art شُجَاع [or courageous, &c.]. (Sb, S, K.)

شَاجَعْتُهُ فَشَجَعْتُهُ
3 شَاجَعْتُهُ فَشَجَعْتُهُ ذ [I strove to overcome or surpass him, or contended with him for superiority, in شَجَاعَة (or courage, &c.), and] I overcame him, or surpassed him, therein. (TA.)

مَا أَشْجَعَهُ
4 مَا أَشْجَعَهُ ذ [How courageous, brave, valiant, bold, daring, or strong-hearted, is he, on the occasion of war, or fight!]. (TA in art بسل.)

تشجّع
5 تشجّع ذ He affected (تَكَلَّفَ) courage, bravery, valour, boldness, daringness, or strength of heart on the occasion of war, or fight; (S, K;) [he encouraged himself; made himself, or constrained himself to be, courageous:] and he feigned, or pretended to have, courage, &c., on the occasion of war, or fight, not having it in him. (TA.)

شَجَعٌ
شَجَعٌ ذ Penetrating energy; boldness. (As.) ― -b2- Quickness of the shifting of the legs, in camels, (S, K,) or, accord. to IB, in horses. (TA.)

شَجِعٌ
شَجِعٌ ذ ; fem. with ة: see شُجَاعٌ, in three places. ― -b2- شَجِعُ القَوَائِمِ Quick in the shifting of the legs, applied to a he-camel; and so شَجِعَةٌ and ↓ شَجْعَآءُ, applied to a she-camel. (S, K.) And قَوَائِمُ شَجِعَاتٌ Quick, and light, active, or nimble, legs. (TA.) ― -b3- Mad, applied to a camel. (Ibn-'Abbلd, K.)

شِجَعٌ
شِجَعٌ ذ : see شُجَاعٌ.

شَجْعَةٌ
شَجْعَةٌ ذ : see شُجَاعٌ: -A2- see also شُجْعَةٌ: ― -b2- also Tall, and uncompact in frame: ― -b3- and crippled by disease; or having a protracted disease: [whence] it is said in a prov., أَعْمَى يَقُودُ شَجْعَةً [A blind man leading one crippled by disease, or having a protracted disease: but in Freytag's Arab. Prov. ii. 119, the last word is written شَجَعَة, and said to be pl. of ↓ شَاجِعٌ, and to signify, app., suffering paralysis]. (TA.)

شُجْعَةٌ
شُجْعَةٌ ذ : see شُجَاعٌ. -A2- Also Cowardly, weak, (Ibn-'Abbلd,) lacking strength or power or ability, lean, or emaciated, and small in body, having no heart; (Ibn-'Abbلd, K;) as also ↓ شَجْعَةٌ: (Lh, K:) the former seems to have the meaning of a pass. part. n., [i. e. of مَشْجُوعٌ, q. v.,] like سُخْرَةٌ and other words. (Ibn-'Abbلd.)

شِجَعَةٌ
شِجَعَةٌ ذ : see شُجَاعٌ.

شَجَعَآءُ
شَجَعَآءُ ذ [or شِجَعَآءُ or شَجْعَآءُ]: see شُجَاعٌ.

شَجْعَمٌ
شَجْعَمٌ ذ A bulky serpent: or a malignant and audacious serpent: regarded by Sb as a quadriliteral-radical word. (TA.) [See also شُجَاعٌ.]

شَجَاعٌ
شَجَاعٌ ذ : see what next follows.

شُجَاعٌ
شُجَاعٌ ذ and ↓ شِجَاعٌ (Lh, ISk, S, Msb, K) and ↓ شَجَاعٌ, (Msb, K,) which is of the dial, of Benoo- 'Okeyl, being made by them to accord with its contr., which is جَبَانٌ, (Msb,) and ↓ شَجِيعٌ (Lh, S, Msb, K) and ↓ أَشْجَعُ (S, K) and ↓ شَجِعٌ (K) and ↓ شِجَعٌ, (as in some copies of the K,) or ↓ شِجَعَةٌ, (as in other copies of the K and in the TA,) [of all which forms the first is the most common,] Courageous, brave, valiant, bold, daring, or strong-hearted (S, Msb, K) on the occasion of war, or fight, (S, K,) making light of wars, by reason of boldness: (Msb:) fem. [of the 1st and 2nd and 3rd respectively] شُجَاعَةٌ and شِجَاعَةٌ (S, * Msb, * K) and شَجَاعَةٌ (Msb, * K) and شجاع also [without ة] (Msb) and [of the 4th] ↓ شَجِيعَةٌ (Msb, K) and [of the 5th] ↓ شَجْعَآءُ and [of the 6th] ↓ شَجِعَةٌ: (K:) pl. masc. (of the 1st, S, Msb) شِجْعَةٌ [a pl. of pauc.] (AO, S, Msb, K) and [of the first three, and perhaps of the 4th also,] شَجَعَةٌ (S, K) and (of the 1st, S) شِجْعَانٌ (Lh, S, K) and (of the 4th, S) شُجْعَانٌ (Lh, ISk, S, K) [or, accord. to IDrd, شجعان is a mistake, as is said in the TA, but the word is there written without any syll. signs,] and (of the 4th, S, Msb) ↓ شُجَعَآءُ (S, Msb, K) and [of the 4th, and perhaps of others also,] شِجَاعٌ, (K,) and also, (but these are quasi-pl. ns., TA,) ↓ شَجْعَةٌ (AO, S, K) and ↓ شُجْعَةٌ (K) and ↓ شَجَعَآءُ [app. a mistake for شِجَعَآءُ or شَجْعَآءُ]: (TA:) pl. fem. [all of شَجِيعَةٌ, or the last of شَجْعَآءُ or of شَجِعَةٌ,] شَجَائِعُ and شِجَاعٌ and شُجُعٌ: (Lh, K:) or شُجَاعٌ is [an epithet] peculiar to men: (K, * TA:) AZ says, “ I have heard the Kilلbees say, رَجُلٌ شُجَاعٌ, but they do not apply this epithet to a woman: ” (S:) ↓ شَجِعَةٌ and ↓ شَجِيعَةٌ, however, are applied to a woman, and signify bold, (Ibn-'Abbلd, K,) longtongued, and vehemently clamorous, towards men; (Ibn-'Abbلd, TA;) audacious in her speech, (Ibn- 'Abbلd, K, [but these two epithets as applied to a woman and signifying “ bold ” &c. are omitted in the CK,]) and in her length of tongue, and vehement clamorousness. (Ibn-'Abbلd, TA.) ― -b2- شُجَاعٌ (S, Msb, K) and ↓ شِجَاعٌ (K) also signify (assumed tropical:) The serpent; (K;) and so does ↓ أَشْجَعُ: (TA:) or (tropical:) the male serpent: (Mgh, K:) or a certain species of serpent, (Sh, S, Msb, K,) as also ↓ أَشْجَعُ, (S,) small, (K,) or slender, and asserted to be the boldest of the serpent-kind: (Sh:) pl. شِجْعَانٌ (Lh, IDrd, K) and شُجْعَانٌ, (IDrd, K,) the former of which is the more common: (IDrd:) the pl. of أَشْجَعُ is أَشَاجِعُ; or, as some say, this is pl. of أَشْجِعَةٌ, which is pl. [of pauc.] of شجاع, signifying the serpent. (TA.) [See also شَجْعَمٌ, above.] ― -b3- Also (tropical:) The serpent called صَفَرٌ, that presents itself in the belly (S, K, * TA) of a man, as the Arabs assert, when he has been long hungry: (S, TA:) but As says that شُجَاعُ البَطْنِ signifies (assumed tropical:) vehemence of hunger. (Az, TA.)

شِجَاعٌ
شِجَاعٌ ذ : see شُجَاعٌ, in two places.

شَجِيعٌ
شَجِيعٌ ذ ; fem. with ة: see شُجَاعٌ, in three places.

شَاجِعٌ
شَاجِعٌ ذ : see شَجْعَةٌ.

أَشْجَعُ
أَشْجَعُ ذ ; fem. شَجْعَآءُ: see شُجَاعٌ, in four places. You say also, لَبُؤَةٌ شَجْعَآءُ A bold lioness. (TA.) ― -b2- Applied to a man, accord. to some, it signifies, (S,) or it signifies also, (K,) In whom is lightness, or unsteadiness, like what is termed هَوَجٌ, (S, K,) by reason of his strength. (S.) See also شَجِعٌ. ― -b3- Mad; or possessed by a devil: (TA:) Lth says that, applied to a man, it signifies one who is as though there were in him madness, or diabolical possession; but Az says that this is a mistake; for, were this its meaning, the poets would not have used it in praise. (TA, in another part of the art.) ― -b4- Tall: (IDrd, Msb, K:) and so the fem. applied to a woman. (IDrd, Msb.) ― -b5- Bulky; big-bodied; or stout: or, as some say, youthful; or in a state of youthful vigour. (TA.) ― -b6- The lion. (Lth, S, K.) ― -b7- It is said in the K that الأَشْجَعُ also signifies الدَّهْرُ [i. e. Time; or fortune; &c.]; and J says that this is what the poet means by the expression, أَشْجَعُ أَخَّاذٌ: but this cannot be the correct meaning, for the poet, namely El-Aashà, says,
بِأَشْجَعَ أَخَّاذٍ عَلَى الدَّهْرِ حُكْمُهُ
by الاشجع meaning himself, or some other thing. (TA.) -A2- Also, (S, K,) and اـِشْجَعٌ, (K,) or the latter accord. to some, but this was not known to Abu-l-Ghowth, (S,) sing. of أَشَاجِعُ, [in some copies of the S written أَشَاجِيعُ, but the former, which, as is mentioned in the TA, is found in the handwriting of J, is that which is commonly known,] which signifies [The knuckles nearest to the wrist; this being what is meant by] the bases (أُصُول) of the fingers, which are connected with the tendons of the outer side of the hand: (S, K:) in the T, we find the heads (رُؤُوس) of the fingers, instead of اصول: (TA:) or اشجع in the hand and foot [but see what follows] signifies the tendons extended above the سُلَامَى [here meaning the metacarpal and metatarsal bones] from the wrist to the bases (أُصُول) of the fingers or toes, which are called أَطْنَابُ الأَصَابِعِ, above the outer side of the hand: or the bone which connects the finger with the wrist; [i. e. the metacarpal bone;] every finger having to it a bone thus called: he who says that the أَشَاجِع [so here instead of اشجع as above] are the tendons calls those bones the أُسْنَاع. (TA.) Aboo-Bekr is described as عَارِى الأَشَاجِعِ عَنْ مَفَاصِلِ الأَصَابِعِ, meaning Having little flesh upon what are thus termed: or having their tendons apparent. (TA.) [See also رَاجِبَةٌ and بُرْجُمَةٌ.] -A3- أَشْجَعُ مِنْ دِيكٍ [More courageous than a cock] is one of the proverbs of the Arabs. (Mgh.)

مُشْجَعٌ
مُشْجَعٌ ذ , like مُجْمَلٌ, (K, TA,) i. e. having the form of a pass. part. n., (TA,) [in the CK مَشْجَع, like مَحْمَل,] In the utmost state of madness, or diabolical possession: (K:) so says Ibn-Abbلd; and hence, accord. to him, شُجَاعٌ [but in what sense he does not say]. (TA.)

مَشْجُوعٌ
مَشْجُوعٌ ذ Overcome, or surpassed, in شَجَاعَة [or courage, &c.]. (K, TA.)

##### Türkçe

**شَجُعَ**
1 **شَجُعَ** ذ, muzâri‘ **شَجُعَ**, (S, Msb, K,) mastar ismi **شَجَاعَةٌ**, (S, Msb,) O (adam, S) savaş yahut dövüş sırasında (S, K,) cesur, yiğit, bahadır, gözü pek, atılgan yahut yürekli oldu veya oldu; (S, Msb, K) cesaretinden dolayı savaşları hafife alarak. (Msb.) AZ der ki **سَجَاعَةٌ** bazen, kendisine nispet edilen kişiden daha zayıf olana nispetle, mukayeseli bir vasfı ifade eder. (Msb.) -A2- **شَجَعَهُ**, muzâri‘ **شَجَعَ**, [ki bu durumda, boğaz harfine rağmen genel kaidenin tersinedir; zira kaideye göre **شَجُعَ** olmalıydı,] onu **شَجَاعَة**’te [yahut cesarette vb.] yendi veya geçti. (K.) [Bkz. 3.] -A3- **شَجِعَ**, muzâri‘ **شَجَعَ**, (Msb,) mastar ismi **شَجَعٌ**, (IDrd, Msb, K,) uzun boylu oldu veya oldu. (IDrd, Msb, K.)

**شجّعهُ**
2 **شجّعهُ** ذ, (S, K,) mastar ismi **تَشْجِيعٌ**, (K,) onu cesaretlendirdi; yahut kalbini kuvvetlendirdi; (S, K;) ve onu gözü pek kıldı: (K:) yahut ona “Sen **شُجَاع**’sın [yahut cesursun vb.]” dedi. (Sb, S, K.)

**شَاجَعْتُهُ فَشَجَعْتُهُ**
3 **شَاجَعْتُهُ فَشَجَعْتُهُ** ذ [**شَجَاعَة**’te (yahut cesarette vb.) onu yenmeye yahut geçmeye çalıştım, yahut üstünlük için onunla çekiştim; ve] onda onu yendim yahut geçtim. (TA.)

**مَا أَشْجَعَهُ**
4 **مَا أَشْجَعَهُ** ذ [Savaş yahut dövüş sırasında ne kadar cesur, yiğit, bahadır, gözü pek, atılgan yahut yüreklidir!]. (TA, madde **بسل**’de.)

**تشجّع**
5 **تشجّع** ذ Savaş yahut dövüş sırasında cesareti, yiğitliği, bahadırlığı, gözü pekliği, atılganlığı yahut yürekliliği ( **تَكَلَّفَ** ) yapmacık olarak edindi; (S, K;) [kendi kendini cesaretlendirdi; kendini cesur olmaya sevk etti yahut zorladı:] ve içinde olmadığı hâlde, savaş yahut dövüş sırasında cesareti vb. varmış gibi yaptı yahut öyle göründü. (TA.)

**شَجَعٌ**
**شَجَعٌ** ذ Delici güç; gözü peklik. (As.) ― -b2- Develerde (S, K,) yahut IB’ye göre atlarda, (TA,) bacakların yer değiştirmesinin çabukluğu.

**شَجِعٌ**
**شَجِعٌ** ذ; müennesi ة ile: üç yerde **شُجَاعٌ**’a bak. ― -b2- **شَجِعُ القَوَائِمِ** Bacakların yer değiştirmesinde çabuk; erkek deveye söylenir; ve dişi deveye söylenen **شَجِعَةٌ** ve ↓ **شَجْعَآءُ** da böyledir. (S, K.) Ve **قَوَائِمُ شَجِعَاتٌ** çabuk, ve hafif, çevik yahut atik bacaklar. (TA.) ― -b3- Deli; deveye söylenir. (Ibn-'Abbلd, K.)

**شِجَعٌ**
**شِجَعٌ** ذ: **شُجَاعٌ**’a bak.

**شَجْعَةٌ**
**شَجْعَةٌ** ذ: **شُجَاعٌ**’a bak: -A2- ayrıca **شُجْعَةٌ**’ye de bak: ― -b2- ayrıca uzun boylu ve yapısı derli toplu olmayan: ― -b3- ve hastalıkla sakat kalmış; yahut uzamış bir hastalığı olan: [bundan dolayı] bir meselde şöyle denir: **أَعْمَى يَقُودُ شَجْعَةً** [Bir körün, hastalıkla sakat kalmış yahut uzamış hastalığı olan birini sevk etmesi: fakat Freytag’ın Arab. Prov. ii. 119’unda son kelime **شَجَعَة** diye yazılmıştır ve ↓ **شَاجِعٌ**’in çoğulu olduğu söylenmiş ve görünüşe göre felçten muzdarip mânasına geldiği belirtilmiştir]. (TA.)

**شُجْعَةٌ**
**شُجْعَةٌ** ذ: **شُجَاعٌ**’a bak. -A2- Ayrıca korkak, zayıf, (Ibn-'Abbلd,) kuvveti yahut gücü yahut kabiliyeti olmayan, cılız yahut zayıflamış, ve bedence küçük, yüreği olmayan; (Ibn-'Abbلd, K;) bunun gibi ↓ **شَجْعَةٌ** da: (Lh, K:) birincisi, sanki mef‘ûl ism-i fâil mânasındadır, [yani **مَشْجُوعٌ**’dan, bkz.] **سُخْرَةٌ** ve başka kelimeler gibi. (Ibn-'Abbلd.)

**شِجَعَةٌ**
**شِجَعَةٌ** ذ: **شُجَاعٌ**’a bak.

**شَجَعَآءُ**
**شَجَعَآءُ** ذ [yahut **شِجَعَآءُ** yahut **شَجْعَآءُ**]: **شُجَاعٌ**’a bak.

**شَجْعَمٌ**
**شَجْعَمٌ** ذ İri bir yılan: yahut habis ve cüretkâr bir yılan: Sb tarafından dört harfli köklü bir kelime sayılmıştır. (TA.) [Ayrıca yukarıda **شُجَاعٌ**’a da bak.]

**شَجَاعٌ**
**شَجَاعٌ** ذ: hemen ardından gelen şeye bak.

**شُجَاعٌ**
**شُجَاعٌ** ذ ve ↓ **شِجَاعٌ** (Lh, ISk, S, Msb, K) ve ↓ **شَجَاعٌ**, (Msb, K,) ki bu Benoo-‘Okeyl lehçesindendir; onlar bunu, zıddı olan **جَبَانٌ**’a uygun kılmak için böyle yaparlar; (Msb,) ve ↓ **شَجِيعٌ** (Lh, S, Msb, K) ve ↓ **أَشْجَعُ** (S, K) ve ↓ **شَجِعٌ** (K) ve ↓ **شِجَعٌ**, (K’nın bazı nüshalarında olduğu üzere,) yahut ↓ **شِجَعَةٌ**, (K’nın diğer bazı nüshalarında ve TA’da olduğu üzere,) [bu şekillerin hepsinde birincisi en yaygın olandır,] savaş yahut dövüş sırasında (S, K,) cesur, yiğit, bahadır, gözü pek, atılgan yahut yürekli; (S, Msb, K) gözü peklik sebebiyle savaşları hafife alan: (Msb:) müennesi [sırasıyla 1., 2. ve 3.’ün] **شُجَاعَةٌ** ve **شِجَاعَةٌ** (S, * Msb, * K) ve **شَجَاعَةٌ** (Msb, * K) ve ayrıca **شجاع** [ة’siz] (Msb) ve [4.’ün] ↓ **شَجِيعَةٌ** (Msb, K) ve [5.’in] ↓ **شَجْعَآءُ** ve [6.’nın] ↓ **شَجِعَةٌ**: (K:) müzekker çoğulu (1.’in, S, Msb) **شِجْعَةٌ** [azlık çoğulu] (AO, S, Msb, K) ve [ilk üçünün, ve belki 4.’ün de,] **شَجَعَةٌ** (S, K) ve (1.’in, S) **شِجْعَانٌ** (Lh, S, K) ve (4.’ün, S) **شُجْعَانٌ** (Lh, ISk, S, K) [yahut IDrd’ye göre **شجعان** bir hatadır; TA’da söylendiği üzere; fakat kelime orada harekesiz yazılmıştır,] ve (4.’ün, S, Msb) ↓ **شُجَعَآءُ** (S, Msb, K) ve [4.’ün, ve belki başkalarının da,] **شِجَاعٌ**, (K,) ve ayrıca, (fakat bunlar şibh-çoğul isimlerdir, TA,) ↓ **شَجْعَةٌ** (AO, S, K) ve ↓ **شُجْعَةٌ** (K) ve ↓ **شَجَعَآءُ** [görünüşe göre **شِجَعَآءُ** yahut **شَجْعَآءُ** yerine bir hatadır]: (TA:) müennes çoğulu [tamamı **شَجِيعَةٌ**’nin, yahut **شَجْعَآءُ**’un yahut **شَجِعَةٌ**’nin sonuncusunun] **شَجَائِعُ** ve **شِجَاعٌ** ve **شُجُعٌ**: (Lh, K:) yahut **شُجَاعٌ** [bir sıfat olarak] erkeklere mahsustur: (K, * TA:) AZ der ki: “Kilâbe’lilerin **رَجُلٌ شُجَاعٌ** dediklerini işittim; fakat bu sıfatı bir kadına uygulamazlar:” (S:) bununla beraber ↓ **شَجِعَةٌ** ve ↓ **شَجِيعَةٌ** bir kadına uygulanır ve erkeklere karşı gözü pek, (Ibn-'Abbلd, K,) dili uzun ve şiddetle bağırıp çağıran mânasına gelir; (Ibn-'Abbلd, TA;) sözünde cüretkâr, (Ibn-'Abbلd, K, [fakat “gözü pek” vb. mânasında kadına uygulanan bu iki sıfat CK’da düşürülmüştür,]) ve dilinin uzunluğunda ve şiddetli bağırıp çağırmasında cüretkâr. (Ibn-'Abbلd, TA.) ― -b2- **شُجَاعٌ** (S, Msb, K) ve ↓ **شِجَاعٌ** (K) ayrıca (mecaz farz edilerek:) yılan mânasına gelir; (K;) ve ↓ **أَشْجَعُ** da böyledir: (TA:) yahut (mecaz:) erkek yılan: (Mgh, K:) yahut yılanın belli bir türü, (Sh, S, Msb, K,) ve ayrıca ↓ **أَشْجَعُ**, (S,) küçük, (K,) yahut ince yapılı, ve yılan cinsinin en gözü pek olanı olduğu ileri sürülen: (Sh:) çoğulu **شِجْعَانٌ** (Lh, IDrd, K) ve **شُجْعَانٌ**, (IDrd, K,) bunların birincisi daha yaygındır: (IDrd:) **أَشْجَعُ**’ın çoğulu **أَشَاجِعُ**’dur; yahut bazılarına göre bu, yılan mânasına gelen **شجاع**’ın azlık çoğulu olan **أَشْجِعَةٌ**’nin çoğuludur. (TA.) [Ayrıca yukarıda **شَجْعَمٌ**’a bak.] ― -b3- Ayrıca (mecaz:) uzun süre aç kaldığında, Arapların iddiasına göre, bir adamın karnında (S, K, * TA) beliren **صَفَرٌ** denilen yılan: (S, TA:) fakat As der ki **شُجَاعُ البَطْنِ** (mecaz farz edilerek:) açlığın şiddeti mânasına gelir. (Az, TA.)

**شِجَاعٌ**
**شِجَاعٌ** ذ: iki yerde **شُجَاعٌ**’a bak.

**شَجِيعٌ**
**شَجِيعٌ** ذ; müennesi ة ile: üç yerde **شُجَاعٌ**’a bak.

**شَاجِعٌ**
**شَاجِعٌ** ذ: **شَجْعَةٌ**’ye bak.

**أَشْجَعُ**
**أَشْجَعُ** ذ; müennesi **شَجْعَآءُ**: dört yerde **شُجَاعٌ**’a bak. Ayrıca şöyle de dersin: **لَبُؤَةٌ شَجْعَآءُ** Gözü pek bir dişi aslan. (TA.) ― -b2- Bir adama uygulandığında, bazılarına göre, (S,) yahut ayrıca mânası şudur, (K,) kuvveti sebebiyle, **هَوَجٌ** diye adlandırılan şeye benzer bir hafiflik yahut kararsızlık bulunan kimse. (S, K,) (S.) Ayrıca **شَجِعٌ**’e de bak. ― -b3- Deli; yahut bir cin tarafından tutulmuş: (TA:) Lth der ki bir adama uygulandığında, içinde delilik yahut cin çarpması varmış gibi olan kimse mânasına gelir; fakat Az der ki bu bir hatadır; zira bu mânada olsaydı şairler onu övgüde kullanmazlardı. (TA, maddenin başka bir yerinde.) ― -b4- Uzun boylu: (IDrd, Msb, K:) ve müennesi de bir kadına uygulanınca böyledir. (IDrd, Msb.) ― -b5- İri; büyük gövdeli; yahut şişman: yahut bazılarına göre genç; yahut gençlik kuvveti hâlinde. (TA.) ― -b6- Aslan. (Lth, S, K.) ― -b7- K’da **الأَشْجَعُ**’ın ayrıca **الدَّهْرُ** [yani zaman; yahut talih; vb.] mânasına geldiği söylenir; ve J der ki şairin **أَشْجَعُ أَخَّاذٌ** sözüyle kastettiği budur: fakat bu doğru mânâ olamaz; çünkü şair, yani El-Aashà, şöyle der:
بِأَشْجَعَ أَخَّاذٍ عَلَى الدَّهْرِ حُكْمُهُ
burada **الاشجع** ile kendisini yahut başka bir şeyi kastederek. (TA.) -A2- Ayrıca, (S, K,) ve **اـِشْجَعٌ**, (K,) yahut ikincisi bazılarına göre; fakat bu, Abu-l-Ghowth’a göre bilinmiyordu, (S,) **أَشَاجِعُ**’in müfredidir; [S’nin bazı nüshalarında **أَشَاجِيعُ** yazılmıştır; fakat TA’da zikredildiği üzere J’nin el yazısında bulunan birincisi, yaygın olarak bilinenidir,] ve şu mânaya gelir: bileğe en yakın boğumlar; bununla kastedilen, elin dış tarafının kirişlerine bağlı olan parmakların dipleri ( **أُصُول** )dir: (S, K:) T’de, **اصول** yerine parmakların başları ( **رُؤُوس** ) bulunur: (TA:) yahut elde ve ayakta **اشجع** [fakat aşağıda gelen şeye bak] bilekten parmakların yahut ayak parmaklarının diplerine ( **أُصُول** ) kadar, **سُلَامَى**’nın üstünde uzanan kirişlerdir; bunlara elin dış tarafının üstünde **أَطْنَابُ الأَصَابِعِ** denir: yahut parmağı bileğe bağlayan kemiktir; [yani tarak kemiği;] her parmağın böyle adlandırılan bir kemiği vardır: **أَشَاجِع**’in kirişler olduğunu söyleyen kimse, o kemiklere **أُسْنَاع** der. (TA.) Aboo-Bekr, **عَارِى الأَشَاجِعِ عَنْ مَفَاصِلِ الأَصَابِعِ** diye vasfedilmiştir; bunun mânası, böyle adlandırılan yerlerin üzerinde az et bulunmasıdır; yahut kirişlerinin belirgin olmasıdır. (TA.) [Ayrıca **رَاجِبَةٌ** ve **بُرْجُمَةٌ**’ye bak.] -A3- **أَشْجَعُ مِنْ دِيكٍ** [Horozdan daha cesur] Arapların darbımesellerindendir. (Mgh.)

**مُشْجَعٌ**
**مُشْجَعٌ** ذ, **مُجْمَلٌ** gibi, (K, TA,) yani mef‘ûl ism-i fâil kalıbında, (TA,) [CK’da **مَشْجَع**, **مَحْمَل** gibi,] deliliğin yahut cin çarpmasının en uç hâlinde: (K:) İbn-Abbلd böyle söyler; ve ona göre buradan **شُجَاعٌ** [fakat hangi mânada olduğunu söylemez]. (TA.)

**مَشْجُوعٌ**
**مَشْجُوعٌ** ذ **شَجَاعَة**’te [yahut cesarette vb.] yenilmiş yahut geçilmiş. (K, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَجَعَ
شَجَعَ A ,  U ( n. ac. شَجْع 1 ),
a.  Excelled in courage.

شَجُعَ
شَجُعَ U ( n. ac. شَجَاْعَة 22t ),
a.  Was courageous, brave, valiant.

شَجَّعَ
شَجَّعَ II ,
a.  Encouraged, emboldened, cheered on.

تَشَجَّعَ
تَشَجَّعَ V ,
a.  Showed or feigned courage; took courage.

شَجْعَة
شَجْعَة 1t ,  شُجْعَة 3t ,
a.  Feeble, sickly, puny.

شَجِع
شَجِع 5 ,
a.  see 24 .

أَشْجَعُ
أَشْجَعُ 14 , ( pl. شُجُع 10 ),
a.  see 24 .

شَجَاْع
شَجَاْع 22 ,
a.  see 24 .

شَجَاْعَة
شَجَاْعَة 22t ,
a.  Courage, bravery, valour, daring.

شِجَاْع
شِجَاْع 23 ,
a.  see 24 .

شُجَاْع
شُجَاْع 24 , ( pl. شِجْعَاْن 34 ,  شُجْعَاْن 35 ),
a.  Courageous, brave, valiant.

شَجِيْع
شَجِيْع 25 , ( pl. شِجَاْع 23 ,  شُجْعَاْن 35 ,  شُجَعَآءُ 43 ),
a.  see 24 .

شَجَم
شَجَم
a.  Ruin, destruction.

##### Türkçe

**شَجَعَ**
**شَجَعَ** A , U ( mastar: **شَجْع** 1 ),
a. Cesarette üstün geldi.

**شَجُعَ**
**شَجُعَ** U ( mastar: **شَجَاْعَة** 22t ),
a. Cesur oldu, yiğit oldu, kahraman oldu.

**شَجَّعَ**
**شَجَّعَ** II ,
a. Teşvik etti, cesaretlendirdi, yüreklendirdi.

**تَشَجَّعَ**
**تَشَجَّعَ** V ,
a. Cesaret gösterdi veya cesaret tasladı; cesaret aldı.

**شَجْعَة**
**شَجْعَة** 1t , **شُجْعَة** 3t ,
a. Zayıf, hastalıklı, cılız.

**شَجِع**
**شَجِع** 5 ,
a. 24’e bak.

**أَشْجَعُ**
**أَشْجَعُ** 14 , (çoğulu: **شُجُع** 10 ),
a. 24’e bak.

**شَجَاْع**
**شَجَاْع** 22 ,
a. 24’e bak.

**شَجَاْعَة**
**شَجَاْعَة** 22t ,
a. Cesaret, yiğitlik, kahramanlık, atılganlık.

**شِجَاْع**
**شِجَاْع** 23 ,
a. 24’e bak.

**شُجَاْع**
**شُجَاْع** 24 , (çoğulu: **شِجْعَاْن** 34 , **شُجْعَاْن** 35 ),
a. Cesur, yiğit, kahraman.

**شَجِيْع**
**شَجِيْع** 25 , (çoğulu: **شِجَاْع** 23 , **شُجْعَاْن** 35 , **شُجَعَآءُ** 43 ),
a. 24’e bak.

**شَجَم**
**شَجَم**
a. Yıkım, helâk.
