# شجن (ش-ج-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AC%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ج - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والشين مع النون
ش ج ن، ن ش ج، ج ش ن، ش ن ج، ن ج ش مستعملات
شجن:
الشَّجَنُ: الهمُّ والحزنُ، وأشجَنني فشَجُنتُ منه أشجُن شُجُوناً.
والحمامة تَشجُنُ شُجوناً إذا ناحت وتَحزنت.
ووردت أرضاً ما كانت لي شَجَناً أي وطناً.
والحديث ذو شُجُونٍ أي فُنونٍ وأعراض أي أطراف ونواحٍ.
والأشجانُ: الأحزانُ، جمع شَجَنٍ، والفعل منه شَجِنتُ أي صار الشَّجَنُ فيَّ.
وأما تَشَجنت فكأني تذكرت وتبكَّيت لذلك، وهو كقولك: فَطُنتُ فطناً، وفَطِنتُ للشيء فِطنةً وفَطَنا، وأنشدَ:
هَيَّجنَ أشجاناً لمِن تَشَجَّنا
والشاجنةُ: ضَربٌ من الأوديةِ والمَسايل ذو نبتٍ حسن، والجميعُ السَّواجِنُ.
والشَّجنةُ: شُجنة الرَّجم معلقةٌ بالعرش، ويعني بالشُّجنة قرابةً مُشتبِكةٌ، ويقال: هي كالغُصن من الشَّجَرَةِ، ويقال: هي شِجنَةٌ وشُجنةٌ.
نشج:
نَشَجَ الباكي يَنشِجُ نَشيجاً إذا غَصى البُكاءُ في حَلقه عند الفَزعة.
والطَّعنة تَنشِجُ عند خروج الدَّم: تسمع لها صوتاً في جَوفها، وإذا بدا صوتٌ كالنَّفخة قيل نعرتِ الطَّعنةُ.
والقِدر تَنشِجُ عند الغليان. والناشج الذي ينزع نفسه، قال:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ
جشن:
الجَوشنُ: ما عَرض من وسط الصدر.
ويقال: الجَوشَنُ اسم الحديد الذي يُلبسُ من السِّلاح.
وجَوشنُ الجَرادة صدرها.
شنج:
الشَّنَجُ: تَشَنُّج الأصابع كلَّها والجلد، وربَّما قالوا: شَنِجٌ أشنَجُ وشَنِجٌ مُشَنَّجٌ، والمُشَنَّجُ أشدُّ تشنيجاً، وإذا شَنِجَ نسا الدّابَّة فهو أقوى لها و أشدُّ لرجليها.
وتقول هذيل: غنجٌ على شَنَجٍ أي رجلٌ على جَمَلٍ، فالغنجُ هو الرجل، والشَّنَجُ: الجمل.
قالوا: والغنج تحريك العُنُقِ والبدن.
نجش:
النَّجشُ: إن يُريد الإنسانُ أن يبيع بياعةً فيُساومُه بثمنٍ كثير ينظر إليه ناظر فيقع فيها.
وفي التزويج أيضاً والأشياء، ومنه الحديث: " لا نَجشَ في الإسلام".
ونَجَشَها نَجشاً، ورجلٌ ناجِشٌ نَجُوشُ الصيد أي يأخذ من حواليها ليصرفها إلى الحِبالة.
قال زائدة: ينجُشُ الطَّير أي يسُوقُه.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الشين** مع **النون**
**ش ج ن**، **ن ش ج**، **ج ش ن**، **ش ن ج**، **ن ج ش** kullanımdadırlar.
**شجن**:
**الشَّجَنُ**: keder ve hüzündür; “beni kederlendirdi” (**أشجَنني**) de; ben de ondan dolayı kederlendim (**شَجُنتُ**) — ondan **أشجُن**; **شُجُوناً** (kederlenme) ile.
Güvercin de, ötüp hüzünlendiği zaman **شُجوناً** (kederlenerek) **تَشجُنُ**.
“Benim için **شَجَناً** (bir keder/bağ) olmayan bir yere vardım” denildi; yani vatan.
“Hadis **ذو شُجُونٍ**” yani türler ve arazlar; yani uçlar ve yanlar.
**والأشجانُ**: hüzünlerdir; **شَجَنٍ**’in çoğuludur; fiil ondan: “kederlendim” (**شَجِنتُ**) yani **الشَّجَنُ** bende oldu.
**تَشَجنت**’e gelince: sanki hatırladım ve bunun için ağlar gibi yaptım; bu, senin “anladım” (**فَطُنتُ**) — **فطناً**; ve “şeye karşı anladım” (**فَطِنتُ للشيء**) — **فِطنةً** ve **فَطَنا** demen gibidir. Şu beyit okunmuştur:
هَيَّجنَ **أشجاناً** لمِن **تَشَجَّنا**
**والشاجنةُ**: güzel bitkili vadiler ve akıntı yataklarından bir türdür; hepsi **السَّواجِنُ**’dir.
**والشَّجنةُ**: recm **شُجنة**’si arşa asılıdır; **الشُّجنة** ile, birbirine dolaşmış bir akrabalığı kasteder; “ağaçtan bir dal gibidir” denilir; ve “o, **شِجنَةٌ** ve **شُجنةٌ**’dir” denilir.
**نشج**:
Ağlayan kimse, korku anında ağlama boğazında tıkandığı zaman **نَشَجَ**; **يَنشِجُ**; **نَشيجاً** (hıçkırarak).
Mızrak yarası da, kanın çıkışı sırasında **تَنشِجُ**: iç boşluğunda ona bir ses işitirsin; ve bir üfleme gibi bir ses belirdiğinde “yarayı **نعرتِ**” denilir.
Tencere de kaynama sırasında **تَنشِجُ**. **والناشج**: nefesini çekip çıkaran kimsedir; dedi ki:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ
**جشن**:
**الجَوشنُ**: göğsün ortasından görünen şeydir.
Ve denilir ki: **الجَوشَنُ**, silahtan giyilen demirin adıdır.
Çekirgenin **جَوشنُ**’u, onun göğsüdür.
**شنج**:
**الشَّنَجُ**: bütün parmakların ve derinin kasılıp büzülmesidir; bazen derler ki: **شَنِجٌ أشنَجُ** ve **شَنِجٌ مُشَنَّجٌ**; **المُشَنَّجُ** kasılmada daha şiddetlidir; ve binek hayvanının **نسا**’sı **شَنِجَ** olursa, bu onun için daha kuvvetli ve iki ayağı için daha şiddetlidir.
Hüzeyl şöyle der: **غنجٌ** على **شَنَجٍ**; yani deve üzerinde bir adam; **الغنجُ** adamdır, **الشَّنَجُ**: devedir.
Dediler ki: **والغنج** boynu ve bedeni oynatmaktır.
**نجش**:
**النَّجشُ**: insanın bir malı satmak istemesi; ona yüksek bir fiyatla pazarlık edilmesi; ona bakan bir bakanın da onu görüp ona düşmesidir.
Nikâhta da ve eşyalarda da (böyledir); ondan hadis: “İslâm’da **نَجشَ** yoktur.”
Onu **نَجَشَها** — **نَجشاً**; ve bir adam **ناجِشٌ**; avın **نَجُوشُ**’u: onu tuzağa sevk etmek için çevresinden alandır.
Zâide dedi ki: “**ينجُشُ** kuşu” yani onu sürer.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو زيد: الشَجَنُ بالتحريك: الحاجةُ حيثُ كانت. والجمع شُجونٌ. وقال:
ذَكَرْتُكِ حتّى استأمن الوحشُ والْتَقَتْ		رِفاقٌ به والنفسُ شتّى شُجونُـهـا
وقد شَجَنَتْني الحاجة تَشْجُنُني شَجْناً، إذا حَبَسَتْكَ. والشَجَنُ: الحزن، والجمع أَشْجانٌ. وقد شَجِنَ بالكسر فهو شاجِنٌ. وأَشْجَنَهُ غيره وشَجَنَهُ أيضاً، أي أحزنه. والشَجْنُ بالتسكين: واحد شُجونِ الأودية، وهي طُرُقُها. ويقال: الحديث ذو شُجونٍ أي يدخل بعضه في بعض. والشاجِنَةُ: واحدة الشَواجِنِ، وهي أودية كثيرة الشجر. وقال:
لَمَّا رأيتُ عَدِيَّ القومِ يَسْلُبُـهُـمْ		طَلْحُ الشَواجِنِ والطَرْفاءُ والسَلَمُ
والشِجْنَةُ والشُجْنَةُ: عروق الشجر المشتبكة. ويقال: بني وبينه شِجْنَةُ رحمٍ وشُجْنَةُ رحمٍ، أي قرابةٌ مشتبكةٌ. وفي الحديث: "الرَحِمُ شِجْنَةٌ من الله" أي الرحم مشتقَّة من الرحمن، يعني أنَّها قرابةٌ من الله عزّ وجل مشتبِكةٌ كاشتباك العروق.

##### Türkçe

أبو زيد: **الشَجَنُ** (harekeli olarak): nerede olursa olsun ihtiyaç. Çoğulu **شُجونٌ**. Ve dedi ki:
ذَكَرْتُكِ حتّى استأمن الوحشُ والْتَقَتْ		رِفاقٌ به والنفسُ شتّى شُجونُـهـا
Ve ihtiyaç beni **شَجَنَتْ**; beni **تَشْجُنُني** **شَجْناً**, seni hapsettiği zaman. Ve **الشَجَنُ**: hüzün; çoğulu **أَشْجانٌ**. Ve (kişi) kesre ile **شَجِنَ**; o hâlde o **شاجِنٌ**dur. Ve başkası onu **أَشْجَنَهُ** ve onu ayrıca **شَجَنَهُ**; yani onu hüzünlendirdi. Ve **الشَجْنُ** (sükûn ile): vadilerin **شُجونِ**undan bir tanesi; ve onlar, onların yollarıdır. Ve denir: **الحديث ذو شُجونٍ**; yani onun bir kısmı bir kısmının içine girer. Ve **الشاجِنَةُ**: **الشَواجِنِ**den bir tanesi; ve onlar, çok ağaçlı vadilerdir. Ve dedi ki:
لَمَّا رأيتُ عَدِيَّ القومِ يَسْلُبُـهُـمْ		طَلْحُ الشَواجِنِ والطَرْفاءُ والسَلَمُ
Ve **الشِجْنَةُ** ve **الشُجْنَةُ**: birbirine dolaşmış ağaç kökleri. Ve denir: benimle onun arasında **شِجْنَةُ رحمٍ** ve **شُجْنَةُ رحمٍ** vardır; yani dolaşık bir akrabalık. Ve hadiste: " **الرَحِمُ شِجْنَةٌ من الله** " yani rahim, Rahmân’dan türemiştir; yani o, Allah عزّ وجل’den bir akrabalıktır; damarların dolaşıklığı gibi dolaşık.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ش ن
جشن ، جنش ، شجن ، شنج ، نجش ، نشج : مستعملة :
جشن : قال الليث : جَوْشَنُ الجَرَادةِ : صدرُها .
والجَوْشَنُ : ما عُرضَ من وَسَط الصَّدر .
والجَوشَنُ : اسمُ الحديد الذي يُلبَسُ من السِّلاح .
وقال ذو الرِّمَّة يصف ثوراً طَعَن كلاباً بروْقَيْه في صدرها :
فكرَّ يمشُقُ طعناً في جَوَاشِنِهَا
كأنهُ الأجرَ في الإقبالِ يَحْتَسِبُ
أي في صدورها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المَجْشُونةُ : المرأة الكثيرةُ العمل النشيطةُ .
جنش : ( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) قال : الجَنْشُ : نزحُ البئر .
وقال ابن الفَرَج : سمعت السُّلَمِيَّ يقول : جَنَشَ القومُ للقوم وَجَمَشُوا لهم أي أقبَلُوا
إليهم .
وأنشد :
أقُولُ لعبَّاسٍ وقد جَنَشَتْ لنا
حُيَيٌّ وأفْلَتْنَا فُوَيْتَ الأظافِرِ
وفي ( النوادر ) : الجنش : الغلظ ، وقالوا :
يوما مُرَا مِرَاتٍ يَومَا الجَنَشِ
( قلت ) : هو عيِدٌ لهم ، ويقالُ : جَنَشَ فلان إليَّ ، وجاشَ ، وهاشَ ، وتحوَّر ، وأَرَزَ بمعنى واحدٍ .
شجن : قال الليث : الشَّجَنُ : الهمُّ والحُزنُ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : الشَّجَنُ : الحاجةُ حيث كانت ، وقد شَجَنَتْني الحاجة حيث كانت تَشْجُنُنِي شَجْناً إذا حَبَسَتْكَ .
وقال الكسائي مثله .
وقال الليث : أشْجنَني الأمرُ فَشَجُنْتُ أشجُنُ شُجُوناً .
والحمامة تَشْجُنُ شُجُوناً إذا نَاحَتْ وتحزَّنتْ .
وفي الحديث : ( الرَّحِمُ شِجْنَةٌ من الله ) .
وقال أبو عبيد : قال أبو عبيدة يعني قرابة مُشْتَبِكَة كاشتباكِ العُرُوقِ .
قال أبو عبيد : وكأن قولهم : ( الحديثُ ذو شُجُونٍ ) منه ، إنما هو تَمَسُّكُ بعضهِ ببعضٍ ، قال : وفيها لغتانِ : شِجْنَةٌ وشَجنَةٌ ، وبه سمِّيَ الرجل : شِجْنَة .
( أبو حاتم عن الأصمعي ) : ( الحديث ذو شُجُون ) يراد أنَّ الحديث يتَفَرَّقُ بالإنسانِ شُعَبُهُ ووجُوهُهُ .
وأخبرني المنذري عن أبي طالب أنه قال في قولهم ( الحديثُ ذو شُجُونٍ ) أي ذو فُنُونٍ وتشبُّثٍ بعضه ببعض .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : يُضربُ مثلاً للحديث يُستذكَرُ به حديثٌ غيره .
قال : وكان المُفَضَّلُ الضَّبِّيُّ يُحَدِّثُ بهذا المثل عن ضَبَّةَ بن أُدَ حين رأى مع الحارثِ بن كعبٍ سيفَ ابنِهِ سعيدٍ فعرفه فأخذه وقتل به الحارثَ بنَ كعبٍ ، وقال : ( الحديث ذو شُجُون ) وفيه يقول الفرزدق :
فلا تَأمَنَنَّ الحربَ إن استِعَارَهَا
كَضَبَّة إذ قال : الحديثُ شُجُونُ
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الشجوُنُ : أعالي الوادي ، واحدها : شَجْنٌ ، وهي الشّوَاجِنُ ، واحدها : شَاجِنَةٌ .
( قلت ) : في ديار ضَبَّةَ : وادٍ يقال له : الشَّوَاجِنُ ، في بطنه أطوَاءٌ كثيرةٌ ، منها : لَصَافِ واللِّهَابَةُ ، وثَبْرَةُ ، ومياهها عَذْبَةٌ .
وقال الليث ، يقال : شَجِنْتُ أشجُنُ شَجَناً أي صار الشَّجَنُ فيَّ ، وأما تشجَّنتُ فكأنه بمعنى تذكرتُ ، وهو كقولك : فطُنْتُ فَطَنا ، وفَطِنْتُ للشيء فِطْنةً وفَطَناً ، وأنشد :
هيَّجْنَ أشجاناً لِمَنْ تَشَجَّنا
وقال ابن الأعرابي : يقال شُجَنَةٌ وشُجنٌ للغُصن ، وشُجنةٌ وشُجَنٌ ، وشِجنَةٌ وشِجَنٌ ،
وشِجْنَةٌ وشِجْنٌ ، وشُجْنَةٌ وشُجُناتٌ وشُجناتٌ .
قال : والشجَنُ : الحَزَنُ ، والشجَن : هَوى النفس ، والشجَنُ : الحاجَةُ ، والجمعْ : أشجانٌ .
نشج : قال الليث : يقال : نَشَجَ الباكي يَنْشِجُ نشَيجاً ونَشْجاً وهو إذا غصّ البكاءُ في حَلقِهِ عند الفَزعَةِ .
والطعنة تَنْشِجُ عند خروجِ الدم : تسمُعُ لها صوتاً في جوفها .
والقِدْرُ تَنْشِجُ عند الغَلَيانِ .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الأنشاجُ : مجارِي الماءِ ، واحدُهَا : نَشَجٌ ، وأنشد شمر :
تأبَّدَ لأيٌ منهُمُ فعُتائِدُه
فذو سَلَمٍ ، أنشاجُهُ فسواعِدُه
وفي حديث عمر ( أنه قرأ سورة يوسف في صلاة الفجر فسُمع نشيجُهُ خلف الصُّفوفِ ) .
قال أبو عبيد : النَّشيجُ : مثلُ بكاء الصبي إذا ضُرب فلم يُخرِجْ بُكاءَه ، وردَّدَهُ في صَدْره ، ولذلك قيل لصوتِ الحمارِ : نَشِيجٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : النَّشِيجُ من الفم ، والخَنِينُ من الأنف ، وكذلك : النَّخِيرُ .
وقال ابن شميل : النشيج : صوت الماء يَنْشجُ ، ونُشُوجُه في الأرض أن يقول : أُش ، يُسمع له صوت ، وقال هِمْيَانُ :
حتى إذا ما قَضَتِ الحَوَائِجَا
وَمَلأَتْ حُلاّبُهَا الخَلانِجَا
منها وثَمُّوا الأوطُبَ النواشِجَا
قال أبو عبيد : النَّوَاشِجُ : المُمْتلئة .
شنج : قال الليث : الشَّنَجُ : تَشَنُّجُ الجِلدِ والأصابعِ كلِّها ، وأنشد :
قام إليها مُشْنِجُ الأنَامل
أغثَى خَبيثُ الرِّيحِ بالأصَائِلِ
قال : وربما قالوا : شَنِجٌ أشْنَجُ ، وَشَنِجٌ مُشَنَّجٌ ، والمشنَّج : أشدُّ تشنُّجاً ، وإذا كانت الدابة شَنِجَ النَّسَا فهو أقوى لها ، وأشدَّ لرجلَيْها .
وقال غيره : من الحيوان : ضروب توصفُ بشنَجِ النَّسَا ، وهي لا تسمحُ بالمشيِ ، منها : الظَّبيُ .
وقال أبو دُوادٍ الإياديُّ :
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا
ءِ نبَّاحٍ من الشُّعب
ومنها : الذئب ، وهو أقْزَلُ إذا طُرِدَ فكأنه يتوجَّى .
ومنها : الغُرابُ وهو يَحْجِلُ كأنه مقيَّد .
وقال الطِّرمَّاح يذكر الغراب :
شَنِجُ النَّسَا حَرِقُ الجَنَاح كأنه
في الدار إثر الظَّاعنِين مقيَّد
وَشَنجُ النَّسَا يُستحب في العتاقِ خاصةً ، ولا يُستحبُّ في الهَمَاليجِ .
وقال الليث : تقول هُذيل : غَنَجٌ على شَنَجٍ أي رَجُلٌ على جَمَلٍ ، فالغَنَحُ هو الرجل ، والشنجُ : الجمل ، ونحو ذلك ، قال ابن دريد .
نجش : نهى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) عن النّجشِ ، وقال : ( لا تَنَاجَشُوا ) .
وقال أبو عبيد : هو أن يزيدَ الرجلُ في ثمنِ السِّلعة وهو لا يرُيدُ شِرَاءَهَا ، ولكن لِيَسْمَعَهُ غيرُه فيزيدَ بزيادته ، وهو الذي يُروى فيه عن ابن أوفى أنه قال : ( النَّاجِشُ آكل رباً خَائنٌ ) .
قال : والنّجاشيُّ هو الناجِشُ الذي يَنجُشُ الشيءُ نَجشاً فيَسْتَخرِجَهُ .
والنجْشُ : استثارة الشيء .
وقال شمر : أصل النّجْشِ : البحث وهو استخراج الشيء .
قال رؤبة :
فالخُسُر قول الكَذِبِ المنجُوش
وقال ابن الأعرابي : مَنْجُوشٌ : مُفْتَعَلٌ مكذُوبٌ .
وقال أبو عمرٍ و : النجَّاش : الذي يسوق الدوابّ والرِّكابَ في السُّوق يستخرج ما عندها من السَّيرِ ، وأنشد :
غير السُّرَى وسائِقٍ نَجّاشِ
وقال شمر : قال أبو سعيد : في التّناجُشِ شيء آخر مُبَاحٌ وهو المرأةُ التي تزوّجَتْ وطُلِّقَتْ مرة بعد أخرى ، أو السِّلعةُ التي اشتُريَت مرة بعد مرة ثم بيْعَتْ .
وقال ابن شميل : النجْشُ أن تمدحَ سِلعَةَ غيرك ليبيعها أو تذمَّها لئلا تنفُقَ ، عنه ، رواه ابن أبي الخطاب .
والنَّاجشُ : الذي يثيرُ الصيدَ لِيَمُرَّ على الصّيَّادِ .

##### Türkçe

ج ش ن
**جشن** ، **جنش** ، **شجن** ، **شنج** ، **نجش** ، **نشج** : kullanımdadır:

**جشن** : Leys dedi: **جَوْشَنُ الجَرَادةِ** : onun göğsüdür.
Ve **الجَوْشَنُ** : göğsün ortasından enine olan şeydir.
Ve **الجَوشَنُ** : silahtan giyilen demirin adıdır.
Zü’r-Rimme, boynuzlarıyla köpekleri göğüslerinden dürten bir boğayı vasfederek dedi:
فكرَّ يمشُقُ طعناً في جَوَاشِنِهَا
كأنهُ الأجرَ في الإقبالِ يَحْتَسِبُ
Yani: onların göğüslerinde.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **المَجْشُونةُ** : çok iş yapan, çalışkan kadın.

**جنش** : ( Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **الجَنْشُ** : kuyunun suyunu çekip boşaltmaktır.
İbnü’l-Ferec dedi: Sülemî’nin şöyle dediğini işittim: **جَنَشَ** kavim, kavme; ve onlara **وَجَمَشُوا**; yani onlara yöneldiler.
Ve şu beyit okundu:
أقُولُ لعبَّاسٍ وقد جَنَشَتْ لنا
حُيَيٌّ وأفْلَتْنَا فُوَيْتَ الأظافِرِ
Ve ( **النوادر** )’de: **الجنش** : kabalık (kalınlık)tır; ve dediler:
يوما مُرَا مِرَاتٍ يَومَا الجَنَشِ
( Dedim ): o, onlar için bir bayramdır; ve denir: falan bana **جَنَشَ** etti; ve **جاشَ** etti; ve **هاشَ** etti; ve **تحوَّر** etti; ve **أَرَزَ** etti; tek bir mânâdadır.

**شجن** : Leys dedi: **الشَّجَنُ** : keder ve hüzündür.
( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): **الشَّجَنُ** : ihtiyaçtır, nerede olursa olsun; ve ihtiyaç nerede olursa olsun beni **شَجَنَتْ**; seni alıkoyduğu zaman, **تَشْجُنُنِي شَجْناً** (şeklinde) beni **شَجَنَتْ**.
Kisâî de bunun benzerini söyledi.
Leys dedi: iş beni **أشْجنَني** etti, ben de **شَجُنْتُ**; **أشجُنُ شُجُوناً**.
Ve güvercin, ötüp hüzünlendiği zaman **تَشْجُنُ شُجُوناً** eder.
Hadiste: ( **الرَّحِمُ شِجْنَةٌ من الله** ).
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi; yani damarların birbirine geçmesi gibi, birbirine geçmiş bir akrabalık.
Ebû Ubeyd dedi: sanki onların “( **الحديثُ ذو شُجُونٍ** )” sözleri ondandır; ancak o, bir kısmının bir kısmına tutunmasıdır. Dedi: onda iki lügat vardır: **شِجْنَةٌ** ve **شَجنَةٌ**; ve bununla adlandırıldı: adam: **شِجْنَة**.
( Ebû Hâtim, Asma‘î’den ): “( **الحديث ذو شُجُون** )” ile, hadisin insanla onun kollarını ve yönlerini dağıtması kastedilir.
Münzirî bana Ebû Tâlib’den haber verdi; dedi ki onların “( **الحديثُ ذو شُجُونٍ** )” sözünde: yani türlü türlü (çeşitli) ve bir kısmının bir kısmına tutunması olan.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: bir hadise, onunla başka bir hadisin hatırlanması için mesel olarak vurulur.
Dedi: Müfaddal ed-Dabbî bu meseli, Dabba b. Üdden, Hâris b. Ka‘b ile birlikte oğlunun kılıcı Sa‘îd’in kılıcını gördüğünde onu tanıyıp alması ve onunla Hâris b. Ka‘b’ı öldürmesi üzerine rivayet ederdi; ve dedi: ( **الحديث ذو شُجُون** ). Bunun hakkında Ferazdak şöyle der:
فلا تَأمَنَنَّ الحربَ إن استِعَارَهَا
كَضَبَّة إذ قال : الحديثُ شُجُونُ
( Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ve ): **الشجوُنُ** : vadinin üst taraflarıdır; onun teki: **شَجْنٌ**; ve onlar **الشّوَاجِنُ**’dir; onun teki: **شَاجِنَةٌ**.
( Dedim ): Dabba’nın diyarında, **الشَّوَاجِنُ** denilen bir vadi vardır; onun içinde çok kıvrımlar vardır; onlardan: **لَصَافِ** ve **اللِّهَابَةُ** ve **ثَبْرَةُ**; ve suları tatlıdır.
Leys dedi: denir: **شَجِنْتُ**; **أشجُنُ شَجَناً**; yani bende **الشَّجَنُ** oldu. Ama **تشجَّنتُ** sanki “hatırladım” mânâsındadır; ve o, senin “**فطُنْتُ فَطَنا**” demen gibidir; ve “şeye **فَطِنْتُ**; **فِطْنةً** ve **فَطَناً**” gibidir. Ve şu beyit okundu:
هيَّجْنَ أشجاناً لِمَنْ تَشَجَّنا
İbnü’l-A‘râbî dedi: dala **شُجَنَةٌ** ve **شُجنٌ** denir; ve **شُجنةٌ** ve **شُجَنٌ**; ve **شِجنَةٌ** ve **شِجَنٌ**; ve **شِجْنَةٌ** ve **شِجْنٌ**; ve **شُجْنَةٌ** ve **شُجُناتٌ** ve **شُجناتٌ**.
Dedi: **الشجَنُ** : hüzündür; ve **الشجَن** : nefsin hevesidir; ve **الشجَنُ** : ihtiyaçtır; ve çoğulu: **أشجانٌ**.

**نشج** : Leys dedi: denir: ağlayan **نَشَجَ** eder; **يَنْشِجُ نشَيجاً** ve **نَشْجاً**; o, korku anında ağlamanın boğazında düğümlenmesidir.
Ve darbe (yarası), kanın çıkışı sırasında **تَنْشِجُ** eder: onun iç boşluğunda bir ses işitirsin.
Ve kazan, kaynama sırasında **تَنْشِجُ** eder.
( Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ve ): **الأنشاجُ** : su yollarıdır; onun teki: **نَشَجٌ**. Şemmer şu beyiti okudu:
تأبَّدَ لأيٌ منهُمُ فعُتائِدُه
فذو سَلَمٍ ، أنشاجُهُ فسواعِدُه
Ömer’in hadîsinde: ( onun sabah namazında Yûsuf sûresini okuduğu, safların arkasından **نشيجُهُ**’nin işitildiği ).
Ebû Ubeyd dedi: **النَّشيجُ** : vurulup da ağlamasını dışarı çıkarmayan, onu göğsünde geri çevirip tekrarlayan çocuğun ağlaması gibidir; bundan dolayı eşeğin sesine **نَشِيجٌ** denildi.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **النَّشِيجُ** ağızdandır; **الخَنِينُ** burundandır; aynı şekilde: **النَّخِيرُ**.
İbn Şümeyl dedi: **النشيج** : suyun sesi; su **يَنْشجُ** eder; ve onun yerdeki **نُشُوجُه**’u, “**أُش**” demesidir; ona bir ses işitilir. Himyân şöyle dedi:
حتى إذا ما قَضَتِ الحَوَائِجَا
وَمَلأَتْ حُلاّبُهَا الخَلانِجَا
منها وثَمُّوا الأوطُبَ النواشِجَا
Ebû Ubeyd dedi: **النَّوَاشِجُ** : dolu olanlardır.

**شنج** : Leys dedi: **الشَّنَجُ** : derinin ve parmakların hepsinin kasılıp büzülmesidir. Ve şu beyit okundu:
قام إليها مُشْنِجُ الأنَامل
أغثَى خَبيثُ الرِّيحِ بالأصَائِلِ
Dedi: bazen derler: **شَنِجٌ أشْنَجُ**; ve **شَنِجٌ مُشَنَّجٌ**. Ve **المشنَّج** : daha şiddetli kasılıp büzülendir. Ve binek hayvanında **شَنِجَ النَّسَا** olursa, o onun için daha güçlüdür ve iki ayağı için daha şiddetlidir.
Başkası dedi: hayvandan, **شنَجِ النَّسَا** ile vasfedilen türler vardır; ve onlar yürümeye izin vermez; onlardan: ceylan.
Ebû Duvâd el-İyâdî dedi:
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا
ءِ نبَّاحٍ من الشُّعب
Onlardan: kurt; o kovalandığında daha **أقْزَلُ**dür; sanki sancılanır.
Onlardan: karga; o, sanki bağlanmış gibi sekerek yürür.
Tırimmâh, kargayı anarak dedi:
شَنِجُ النَّسَا حَرِقُ الجَنَاح كأنه
في الدار إثر الظَّاعنِين مقيَّد
Ve **شَنجُ النَّسَا** özellikle soylu atlarda beğenilir; ve **الهَمَاليجِ**’de beğenilmez.
Leys dedi: Hüzeyl şöyle der: **غَنَجٌ على شَنَجٍ**; yani deve üzerinde adam. O halde **الغَنَحُ** adamdır; ve **الشنجُ** devedir; bunun benzeri; İbn Düreyd dedi.

**نجش** : Resûl ( صلى الله عليه وسلم ) **النّجشِ**’ten nehyetti; ve dedi: ( **لا تَنَاجَشُوا** ).
Ebû Ubeyd dedi: o, adamın malın fiyatında artırmasıdır; hâlbuki onu satın almak istemez; fakat başkası onu işitsin de onun artırmasıyla artırsın diye. Ve bu, İbn Evfâ’dan rivayet olunan şeydir; o dedi ki: ( **النَّاجِشُ آكل رباً خَائنٌ** ).
Dedi: ve **النّجاشيُّ** o **الناجِشُ**’tir; o, şeyi **نَجشاً** ile **يَنجُشُ** eder de onu çıkarır.
Ve **النجْشُ** : bir şeyi kışkırtıp harekete geçirmektir.
Şemmer dedi: **النّجْشِ**’in aslı: araştırmadır; ve o, bir şeyi çıkarmaktır.
Rü’be dedi:
فالخُسُر قول الكَذِبِ المنجُوش
İbnü’l-A‘râbî dedi: **مَنْجُوشٌ** : **مُفْتَعَلٌ**; uydurulmuş, yalanlanmış.
Ebû Amr’dan ve: **النجَّاش** : çarşıda binekleri ve hayvanları süren; onların yürüyüşünden yanındakini çıkarandır. Ve şu beyit okundu:
غير السُّرَى وسائِقٍ نَجّاشِ
Şemmer dedi: Ebû Sa‘îd dedi: **التّناجُشِ**’te başka bir şey daha vardır, mubahtır; o da, bir defadan sonra bir defa boşanan kadın; yahut bir defadan sonra bir defa satın alınıp sonra satılan maldır.
İbn Şümeyl dedi: **النجْشُ** senin başkasının malını satması için övmendir; yahut onun rağbet görmemesi için yermendir; ondan; İbn Ebî’l-Hattâb rivayet etti.
Ve **النَّاجشُ** : avı kışkırtıp avcının üzerine geçmesi için (önüne sürüp) harekete geçiren kimsedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والجيم وما يثلثهما)
(شجذ) الشين والجيم والذال كلمةٌ واحدة. يقال أشْجَذَت السماء، إِذا سَكَنَ مطرُها، قال امرؤُ القيس:
تُظهِرُ الوَدَّ إِذا ما أَشْجَذَتْ  *** وتُواريهِ إذا ما تَشْتكِرْ([1])قال ابن دريد([2]):  "الوَدّ: جبلٌ معروف. وتشتكر: يشتدُّ مطرُها، من قولهم اشتكر الضَّرعُ، إِذا امتلأَ لَبَناً". وأَمَّا نُسختي مِن كتاب العين للخليل، ففيها أنَّ الشّين والجيم والذال مهمل، فلا أدرِي أهي سَقَطٌ في السَّماع، أم خفيت الكلمةُ على مؤلِّف الكتاب([3]). والكلمة صحيحة([4]).
(شجر) الشين والجيم والراء أصلان متداخلان، يقرُب بعضُهما من بعض، ولا يخلو معناهما من تداخُل الشيء بعضِه في بعض، ومن عُلُوٍّ في شيءٍ وارتفاع. وقد جمعنا بين فروع هذين البابين، لما ذكرناه من تداخُلِهما.
فالشَّجَر مَعروفٌ، الواحدةُ شَجرة، وهي لا تخلو من ارتفاعٍ وتداخُلِ أغصان. ووادٍ شَجِر([5]): كثير الشجر. ويقال: هذه الأرضُ أَشجَرُ من غيرها، أي أكثر شَجَراً. والشَّجَر: كلُّ نبتٍ لـه ساقٌ. قال الله تعالى: ﴿وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ﴾ [الرحمن 6]. وشَجَرَ بين القوم الأمرُ، إِذا اختلف أو اختَلَفوا وتشاجَرُوا فيه، وسمِّيت مشاجرةً([6]) لتداخُلِ كلامِهم بعضِه في بعض.  واشتَجَروا: تنازَعوا. قال الله سبحانه وتعالى: ﴿فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ﴾ [النساء 65].
وأمَّا شَجْرُ الإنسان، فقال قوم: هو مَفْرَج الفم. وكان الأصمعيّ يقول: الشَّجْر الذَّقَنُ بعينه. والقولان عندنا متقاربان؛ لأنَّ اللَّحيين إِذا اجتمعا، فقد اشتجرا، كما ذكرناهُ من قياس الكلمة. ويقال اشتَجَرَ الرَّجُل، إذا وضع يده على شَجْرِهِ([7]). قال:
إِنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللّيلَ مشتجِراً	 *** كأَنَّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([8])ويقال: شجرتُ الشّيءَ، إِذا تدلّى فرفعتَه. والشَِّجار: خشب الهَوْدَج. والمعنيان جميعاً فيه موجودان، لأنّ ثمَّ ارتفاعاً وتداخُلاً. والمِشْجَر سمِّي مِشْجَراً لتداخُل بعضِهِ في بعض. وتشاجَرَ القومُ بالرِّماح: تطاعَنُوا بها. والأرض الشَّجْراء والشَّجِرةُ: الكثيرة الشجَر. قال ابنُ دريد: ولا يقال وادٍ شجراء.
(شجع) الشين والجيم والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على جُرأةٍ وإقدام، وربَّما كان هناك ببعض الطُّول، وهو بابٌ واحدٌ. من ذلك الرَّجُلُ الشجاع، وهو المِقدام، وجمعه شجْعةٌ([9]) وشجَعاء. قال ابن دريد([10]): "ولا تلتفت إلى قولهم شُجْعانٌ، فإنّه خطأ. قال أبو زيد: سمعت الكِلابيِّين يقولون: رجلٌ شُجاع، ولا يوصف به المرأة. هذا قول أبي زيد".
وحُدِّثْنا عن الخليل بإسنادِ الكتاب: رجلٌ شجاعٌ وامرأةٌ شُجاعة ونسوةٌ شُجاعات. وقد ذَكر أيضاً الشجعانَ في جمع شجاع. والشجاع: الحيَّة. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "يجيءُ كَنْزُ أحدهم يومَ القيامة شُجاعاً أَقْرَعَ". فأمَّا الشَّجَع في الإِبل فقال قوم: هو سرعةُ نَقْلِ القوائمِ، ثم يقال جمل شَجِع وناقةٌ شجِعة. ويقال هو الطُّول، وأنشد:
فَرَكِبْناها على مَجهولها *** بِصِلاب الأرضِ فيهنَّ شَجَع([11])ويقال: إنَّ الشَّجَع الجُنون. وقال أهلُ اللغة: وهذا خطأ، ولو كانَ الشَّجع جُنوناً [ما([12])] وصفَ قوائمها. والشَّجِعة من النِّساء: الجريئة. واللّـبُؤة الشجْعاء هي الجريئة، وكذلك الأسد أَشْجَع. فيقال إنَّ الأَشْجَعَ من الرِّجال: الذي كأَنَّ به جنوناً. والأشجع: العصب الممدود في الرِّجل فوق السُّلاَمَى.
(شجن) الشين والجيم والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على اتّصال الشيء والتفافِهِ. من ذلك الشِّجْنة، وهي الشجَر الملتفّ. ويقال بيني وبينه شِجْنةُ رَحمٍ، يريد اتّصالَها والتفافَها. ويقال للحاجة الشجَن، وإِنّما سمِّيت بذلك لالتباسها وتعلُّق القلبِ بها؛ والجمع شجون. قال:
* والنّفس شتَّى شجونُها([13]) *
والأشجان: جمع شجَن. قال:
لي شَجَنانِ شَجَنٌ بنجدِ *** وشجَنٌ لي ببلادِ الهِنْدِ([14])والشواجن: أوديةٌ غامضة كثيرةُ الشجَر. وسمِّيت به لتشاجُنِ الشجَر. قال الطرمّاح:
كَظَهْرِ الّلأى لو تُبتَغَى  رَيَّةٌ بِها *** نَهاراً لعَيَّتْ في بطون الشَّواجِنِ([15])(شجو/ي) الشين والجيم والحرف المعتل يدلُّ على شِدَّةٍ وصُعوبة، وأن يَنْشَب الشَّيءُ في ضيقٍ. من ذلك الشَّجْو: الحُزْن والهَمّ، يقال شجاه يشجوه. وشجاني الشيء، إِذا حَزَنَكَ([16]). والشَّجَى: ما نَشِبَ في الحَلْقِ من غُصَّةِ هَمٍّ. ومفازةٌ شَجْواء: ضيّقة المسلك.
(شجب) الشين والجيم والباء كلمتان، تدلُّ إحداهما على تداخلٍ، والأخرى تدلُّ على ذَهابٍ وبُطلان.
الأولى: قول العرب تشاجَبَ الأمر، إِذا اختلطَ ودخل بعضُهُ في بعض. قالوا: ومنه اشتقاق المِشجَب، وهي خشباتٌ متداخلة موثَّقة تُنصَب وتُنْشَر عليها الثِّياب. والشُّجُوب: أعمدةٌ من عَُمَُـد البيت. قال:
* وهُنَّ معاً قِيَامٌ كالشُّجُوبِ([17]) *
ويقال ـ * وهو ذلك المعنى ـ إن الشجاب السِّداد، يقال شجبه بشجابٍ، أي سدَّه.
وأمّا الأصل الآخر فالشجِب، وهو الهالك. يقال قد شَجِب. وقال:
فَمَنْ يَكُ في قتلِهِ يمترى  *** فإنَّ أبا نوفل قد شجِبْ([18])وربَّما سمَّوُا المحزون شَجِباً. ويقولون شجَبَه، إِذا حَزَنه. وشجبه الله، أي أهلكه الله. قال ابن السِّكِّيت: شَجَبَهُ يَشْجُبُهُ شَجْبَاً، إِذا شغله، وأصل الشَّجْب ما ذكرناه، وكلُّ ما بعدَه فمحمولٌ عليه.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 143 واللسان (شجذ، شكر).
([2]) الجمهرة (2: 72).
([3]) في الأصل: "أعني سقط" الخ، والصواب ما أثبت. وفي المجمل: "فلا أدري أسقط من كتابي أم خفي على مؤلفه".
([4]) زاد في المجمل: "لا شك فيها".
([5]) المجمل: "شجير"،  وكلاهما صحيح. اللسان (شجر 62).
([6]) في الأصل: "مشاجرتهم".
([7]) في الأصل: "شجرة"، تحريف.
([8]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي، في ديوانه 104 واللسان (شجر).
([9]) الشجعة، هذه بتثليث حركات الشين.
([10]) الجمهرة (2: 96).
([11]) البيت لسويد بن أبي كاهل اليشكري، في المفضليات (1: 188)، واللسان (شجع).
([12]) التكملة من المجمل.
([13]) البيت بتمامه، كما في اللسان رواية عن ابن بري:
ذكرتك حيث استأمن الوحش والتقت *** رفاق به والنفس شتى شجونها
 ([14]) وكذا في اللسان (شجن). وفي الصحاح: "ببلاد السند".
([15]) ديوان الطرماح 165 واللسان (شجن) برواية: "رية به". وسيأتي في (لأي).
([16]) في الأصل: "حزنه".
([17]) البيت لأبي رعاس الهذلي، أو أسامة بن الحارث الهذلي. انظر اللسان (شجب، هدن)، وملحق القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 110. وصدره:
* فسامونا الهدانة من قريب *
([18]) نسب لعنترة في شرح الحماسة للمرزوقي 420.
ـ

##### Türkçe

(Şîn, cîm ve bunların üçlülenenleri babı)
(**شجذ**) **الشين** ve **الجيم** ve **الذال** bir tek kelimedir. Denir: gök **أشْجَذَت**, yağmuru durulduğu zaman. İmru’ul-Kays dedi:
تُظهِرُ الوَدَّ إِذا ما أَشْجَذَتْ  *** وتُواريهِ إذا ما تَشْتكِرْ([1])İbn Düreyd([2]) dedi: “**الوَدّ**: bilinen bir dağdır. Ve **تشتكر**: yağmuru şiddetlenir; onların ‘meme **اشتكر**’ sözünden, sütle dolduğu zaman.” Ama Halîl’in Kitâbu’l-‘Ayn’ından olan nüshamda, onda **الشّين** ve **الجيم** ve **الذال**’ın ihmâl edilmiş olduğu vardır; bilmem, işitmede bir düşme midir, yoksa kelime kitabın müellifine gizli mi kalmıştır([3]). Ve kelime sahihtir([4]).

(**شجر**) **الشين** ve **الجيم** ve **الراء** birbirine girmiş iki asıldır; bazısı bazısına yaklaşır; ve ikisinin manası, şeyin bir kısmının bir kısmına girmesinden ve bir şeyde yükseklik ve yükselmeden hâlî olmaz. Bu iki babın dallarını bir araya topladık; zikrettiğimiz, ikisinin iç içeliğindendir.
Şu hâlde **الشَّجَر** mâlûmdur; teki **شَجرة**’dir; ve o, yükselmeden ve dalların iç içeliğinden hâlî olmaz. Ve **وادٍ شَجِر**([5]): ağacı çok. Ve denir: bu yer, başkasından daha **أَشجَر**’dir; yani daha çok **شَجَراً**. Ve **الشَّجَر**: sapı olan her bitkidir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدانِ﴾ [Rahmân 6]. Ve kavim arasında iş **شَجَرَ**, ihtilâf ettiği yahut ihtilâf ettikleri ve onda **تشاجَرُوا** ettikleri zaman; ve onların sözlerinin bir kısmının bir kısmına girmesinden dolayı **مشاجرةً**([6]) diye adlandırıldı. Ve **اشتَجَروا**: çekiştiler. Allah Subhânehû ve Teâlâ dedi: ﴿فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ﴾ [Nisâ 65].
İnsanın **شَجْر**’üne gelince, bir kavim dedi: o, ağzın açıklığıdır. Ve Asma‘î derdi: **الشَّجْر** bizzat çenedir. İki söz bize göre yakındır; çünkü iki çene bir araya geldiği zaman, **اشتجرا** etmiş olurlar; kelimenin kıyasından zikrettiğimiz gibi. Ve denir: adam **اشتَجَرَ**, elini **شَجْرِهِ**’nin üzerine koyduğu zaman([7]). Dedi:
إِنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللّيلَ مشتجِراً	 *** كأَنَّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([8])Ve denir: şeyi **شجرتُ**, sarktığı zaman onu kaldırdığında. Ve **الشَِّجار**: hevdecin odunu. Ve iki mana da onda mevcuttur; çünkü orada bir yükselme ve iç içelik vardır. Ve **المِشْجَر** bir kısmının bir kısmına girmesinden dolayı **مِشْجَراً** diye adlandırıldı. Ve kavim mızraklarla **تشاجَرَ** etti: onlarla birbirine sapladılar. Ve yer **الشَّجْراء** ve **الشَّجِرةُ**: ağacı çok olan. İbn Düreyd dedi: ve **وادٍ شجراء** denmez.

(**شجع**) **الشين** ve **الجيم** ve **العين** bir tek asıldır; cesaret ve atılganlığa delâlet eder; ve belki orada biraz uzunlukla olur; ve o bir tek babdır. Ondan: **الرَّجُلُ الشجاع**; ve o, atılgandır; cem‘i **شجْعةٌ**([9]) ve **شجَعاء**. İbn Düreyd([10]) dedi: “Onların **شُجْعانٌ** sözlerine iltifat etme; çünkü o hatadır. Ebû Zeyd dedi: Kilâbîleri ‘adam **شُجاع**’ derken işittim; ve kadın onunla vasfedilmez. Bu, Ebû Zeyd’in sözüdür.”
Ve bize Halîl’den kitabın isnadıyla rivayet edildi: adam **شجاعٌ** ve kadın **شُجاعة** ve kadınlar **شُجاعات**. Ve o, **شجاع**’ın cem‘inde **الشجعانَ**’ı da zikretti. Ve **الشجاع**: yılandır. Ve Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem dedi: “Onlardan birinin hazinesi kıyamet günü **شُجاعاً أَقْرَعَ** olarak gelir.” Deve(ler)de **الشَّجَع**’a gelince, bir kavim dedi: o, ayakların naklinin süratidir; sonra denir: deve **شَجِع** ve dişi deve **شجِعة**. Ve denir: o, uzunluktur; ve şu beyit okundu:
فَرَكِبْناها على مَجهولها *** بِصِلاب الأرضِ فيهنَّ شَجَع([11])Ve denir: **الشَّجَع** deliliktir. Dil ehli dedi: bu hatadır; eğer **الشَّجع** delilik olsaydı, ayaklarını([12]) vasfetmezdi. Ve kadınlardan **الشَّجِعة**: cüretkâr olan. Ve **اللّـبُؤة الشجْعاء** cüretkâr olandır; ve aynı şekilde aslan **أَشْجَع**’dır. Şu hâlde denir: erkeklerden **الأَشْجَعَ**: sanki onda delilik varmış gibi olan. Ve **الأشجع**: bacağın üstünde, **السُّلاَمَى**’nın üzerinde uzatılmış sinirdir.

(**شجن**) **الشين** ve **الجيم** ve **النون** bir tek asıldır; şeyin bitişmesine ve dolanmasına delâlet eder. Ondan **الشِّجْنة**; ve o, dolanmış ağaçtır. Ve denir: benimle onun arasında **شِجْنةُ رَحمٍ** vardır; onun bitişmesini ve dolanmasını ister. Ve ihtiyaç için **الشجَن** denir; ancak onunla adlandırıldı, karışıklığından ve kalbin ona bağlanmasından dolayı; cem‘i **شجون**’dur. Dedi:
* والنّفس شتَّى شجونُها([13]) *
Ve **الأشجان**: **شجَن**’in cem‘idir. Dedi:
لي شَجَنانِ شَجَنٌ بنجدِ *** وشجَنٌ لي ببلادِ الهِنْدِ([14])Ve **الشواجن**: ağaçça çok, kapalı vadilerdir. Ve ağaçların **تشاجُنِ**’ünden dolayı onunla adlandırıldı. Tırimmâh dedi:
كَظَهْرِ الّلأى لو تُبتَغَى  رَيَّةٌ بِها *** نَهاراً لعَيَّتْ في بطون الشَّواجِنِ([15])

(**شجو/ي**) **الشين** ve **الجيم** ve illetli harf, şiddete ve zorluğa ve şeyin darlıkta saplanmasına delâlet eder. Ondan **الشَّجْو**: hüzün ve gamdır; denir: onu **شجاه** eder, onu **يشجوه**. Ve şey beni **شجاني**, seni hüzünlendirdiği zaman([16]). Ve **الشَّجَى**: gam boğuntusundan boğazda saplanan şeydir. Ve **مفازةٌ شَجْواء**: yolu dar.

(**شجب**) **الشين** ve **الجيم** ve **الباء** iki kelimedir; birisi iç içeliğe delâlet eder, diğeri gitmeye ve bâtıl olmaya delâlet eder.
Birincisi: Arapların “iş **تشاجَبَ** etti” sözü; karıştığı ve bir kısmı bir kısmına girdiği zaman. Dediler: ve ondan **المِشجَب**’in اشتقاق’ı; ve o, iç içe geçmiş, sağlamlaştırılmış tahta parçalarıdır; dikilir ve elbiseler onun üzerine yayılır. Ve **الشُّجُوب**: evin direklerinden direklerdir. Dedi:
* وهُنَّ معاً قِيَامٌ كالشُّجُوبِ([17]) *
Ve denir — o mananın kendisi olarak — **الشجاب** tıkamadır; denir: onu bir **شجابٍ** ile **شجبه** etti; yani onu kapattı.
Diğer asla gelince: **الشجِب**; ve o, helâk olandır. Denir: **شَجِب** etmiştir. Ve dedi:
فَمَنْ يَكُ في قتلِهِ يمترى  *** فإنَّ أبا نوفل قد شجِبْ([18])Ve belki mahzun olana **شَجِباً** adını verirler. Ve “onu **شجَبَه** etti” derler; onu hüzünlendirdiği zaman. Ve “Allah onu **شجبه** etti” derler; yani Allah onu helâk etti. İbnü’s-Sikkît dedi: onu **شَجَبَهُ** eder, onu **يَشْجُبُهُ** eder, **شَجْبَاً**; onu meşgul ettiği zaman. Ve **الشَّجْب**’in aslı, zikrettiğimizdir; ve ondan sonrası olan her şey ona hamledilmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ج ن
هو أخو شَجَنٍ وأشجان وشُجون وهي الهموم والحاجات التي تهم‏.‏
وأنشد ابن الأعرابي‏:‏ من كان يرجو بقـاء لا نفـاد لـه فلا يكن عرض الدنيا له شجنا وأنشد أبو زيد‏:‏ ذكرتك حيث استأمن الوحش والتقت رفاق من الآفاق شتّى شجونها و ‏"‏ الحديث ذو شجون ‏"‏‏:‏ ذو شعب وبينهما شجنة رحم والرحم شجنة من الله‏.‏
والشجنة‏:‏ الشعبة‏.‏

##### Türkçe

ش ج ن
O, **شَجَنٍ**’in kardeşidir; **أشجان** ve **شُجون** (da böyledir); bunlar, önemsenen kederler ve ihtiyaçlardır.

İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Kim, kendisi için tükenmesi olmayan bir bekā umuyorsa, dünya malı onun için **شجنا** olmasın.

Ebû Zeyd inşâd etti:
Seni, vahşî hayvanın emniyete girdiği ve ufuklardan türlü türlü yoldaşların, onun **شجونها**’sının buluştuğu yerde andım.

Ve “**الحديث ذو شجون**”: dalları olan (şey)dir; ikisi arasında bir **شجنة** (vardır): rahim (akrabalık bağı); ve rahim, Allah’tan bir **شجنة**’dir.

Ve **الشجنة**: dal(şube)dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّجَنُ: الهمّ والحُزْن، والجمع أَشْجانٌ وشُجُونٌ. شَجِنَ، بالكسر، شَجَناً وشُجُوناً، فهو شاجِنٌ، وشَجُنَ وتشَجَّنَ، وشَجَنَه الأَمرُ يَشْجُنُه شَجْناً وشُجُوناً وأَشْجَنهُ: أَحزنه؛ وقوله: يُوَدِّعُ بالأَمرَاسِ كلَّ عَمَلَّسٍ،
من المُطعِماتِ اللَّحْمَ غير الشَّواجِنِ
إِنما يريد أَنهن لا يُحْزِنَّ مُرْسِليها وأَصحابَها لخَيْبَتِها من الصيد بل يَصِدْنَه ما شاء. وشَجَنتِ الحمامة تشْجُنُ شُجُوناً: ناحت وتَحَزَّنتْ. والشَّجَنُ: هَوَى النَّفْس. والشَّجَنُ: الحاجة، والجمع أَشْجان، والشَّجَنُ، بالتحريك: الحاجة أَينما كانت؛ قال الراجز: إني سأُبْدي لكَ فيما أُبْدي
لي شَجَنانِ: شَجَنٌ بنَجْدِ،
وشَجَنٌ لي ببِلادِ الهِنْدِ
(* قوله «ببلاد الهند» مثله في المحكم، والذي في الصحاح: ببلاد السند). والجمع أَشْجانٌ وشُجُونٌ؛ قال:
ذَكَرْتُكِ حيثُ اسْتَأْمَنَ الوَحشُ، والتَقَتْ
رِفاقٌ من الآفاقِ شَتَّى شُجُونُها
ويروى: لُحونُها أَي لغاتها، وأَراد أَرضاً
كانت له شَجَناً لا وَطَناً أَي حاجةً، وهذا البيت استشهد الجوهري بعجزه وتممه ابن بري وذكر عجزه:
ذَكَرتُكِ حيثُ استأْمَن الوحشُ، والْتَقَتْ
رِفاقٌ به، والنفسُ شَتَّى شُجُونُها
قال: ومن هذه القصيدة:
رَغا صاحبي، عندَ البكاءِ، كما رَغَتْ
مُوَشَّمَةُ الأَطرافِ رَخْصٌ عَرينُها
وأَنشد ابن بري أَيضاً:
حتى إذا قَضُّوا لُباناتِ الشَّجَنْ،
وكُلَّ حاجٍ لفُلانٍ أَو لِهَنْ
قال: فلان كناية عن المعرفة، وهَنٌ كناية عن النكرة. وشَجَنَتْه الحاجةُ تشْجُنه شَجْناً: حَبَسَتْه، وشَجَنَتْني تشْجُنُني. وما شَجَنَكَ عنا أَي ما حَبَسك، ورواه أَبو عبيد: ما شَجَرَكَ. وقالوا: شاجِنَتي شُجُونٌ كقولهم عابِلَتي عُبُول. وقد أَشْجَنني الأَمرُ فشَجُنْتُ أَشْجُنُ شُجُوناً. الليث: شَجُنْتُ شَجَناً أَي صار الشَّجَنُ فيَّ، وأَما تشَجَّنْتُ فكأَنه بمعنى تذَكَّرْت، وهو كقولك فَطُنْتُ فَطَناً، وفَطِنْتُ للشيء فِطْنةً وفَطَناً؛ وأَنشد:
هَيَّجْنَ أَشْجاناً لمن تشَجَّنا
والشَّجَنُ والشِّجْنةُ والشُّجْنةُ والشَّجْنةُ: الغُصْنُ المشتبك. ابن الأَعرابي: يقال شُجْنة وشِجْنٌ وشُجْنٌ للغُصن، وشُجْنَة وشُجَنٌ وشِجْنةٌ
وشِجَنٌ وشُجْناتٌ وشِجْناتٌ وشُجُناتٌ وشِجِناتٌ. الجوهري: والشِّجْنةُ والشَّجْنةُ عروق الشجر المشتبكة. وبيني وبينه شِجْنَةُ رَحِمٍ وشُجْنةُ رَحِمٍ أَي قرابةٌ مُشتبكة. والشَّجَنُ والشُّجْنة والشِّجْنة: الشُّعْبة من الشيء. والشِّجْنة: الشُّعبة من العُنقود تُدْرِكُ كلها، وقد أَشْجَنَ الكَرْمُ وتشَجَّنَ الشجر: التف. وفي المثل: الحديث ذو شُجُون أَي فنون وأَغراض، وقيل: أَي يدخل بعضه في بعض أَي ذو شُعَب وامْتِساك بعضُه ببعض؛ وقال أَبو عبيد: يُراد أَن الحديث يتفرَّق بالإنسان شُعَبُه ووَجْهُه؛ وقال أَبو طالب: معناه ذو فنون وتشَبُّث بعضه ببعض؛ قال أَبو عبيد: يضرب هذا مثلاً للحديث يستذكر به غيره؛ قال: وكان المُفَضَّلُ الضَّبِّي يُحَدِّث عن ضَبَّة بن أُدٍّ بهذا المثل، وقد ذكره غيره؛ قال: كان قد خرج لضبَّة ابن أُدٍّ ابنان: سَعْدٌ وسَعِيد في طلب إِبل، فرجع سعد ولم يرجع سعيد، فبينا هو يُسايِرُ الحرثَ بن كعب إذ قال له: في هذا الموضع قتلت فتى، ووصف صفة ابنه، وقال هذا سيفه، فقال ضَبَّةُ: أَرِني أَنْظُرْ إليه، فلما أَخذه عرف أَنه سيف ابنه، فقال: الحديث ذُو شُجُونٍ، ثم ضرب به الحرث فقتله؛ وفيه يقول الفرزدق:
فلا تأْمَنَنَّ الحَرْبَ، إنّ اسْتِعارَها
كضَبَّةَ إذْ قال: الحديثُ شُجُونُ
ثم إن ضبة لامه الناس في قتل الحرث في الأَشهر الحرم فقال: سَبَقَ السيفُ العَذَلَ. ويقال: إنَّ سَبَقَ السيفُ العَذَلَ لخُرَيْمٍ الهُذَليِّ. والشُّجْنة والشِّجْنة: الرَّحِمُ المشتبكة. وفي الحديث: الرَّحِمِ شِجْنة من الله مُعَلَّقة بالعرش تقول: اللهم صِلْ من وَصَلَني واقْطع من قطعني، أَي الرَّحِمُ مشتقة من الرَّحْمن تعالى؛ قال أَبو عبيدة: يعني قَرابةٌ من الله مشتبكة كاشتباك العروق، شبهه بذلك مجازاً أَو اتساعاً، وأَصل الشُّجْنة، بالكسر والضم، شُعْبة من غُصْن من غصون الشجرة، والشَّجْنةُ لغة فيه؛ عن ابن الأَعرابي، وقيل: الشُّجْنةُ الصِّهْرُ. وناقة شَجَنٌ: مُتَداخِلَة الخَلْق مشتبك بعضها ببعض كما تشتبك الشجرة؛ وفي حديث سَطِيح الكاهنِ:
تجُوبُ بي الأَرضَ عَلَنْداةٌ شَجَنْ
أَي ناقة مُتَداخِلَةُ الخَلْق كأَنها شجرة مُتَشَجِّنَة أَي متصلة الأَغصان بعضها ببعض، ويروى: شزن، وسيجيء، والشِّجْنة، بكسر الشين: الصَّدْعُ في الجبل؛ عن اللحياني. والشاجِنَةُ: ضرب من الأَوْدية يُنْبت نباتاً حسناً، وقيل: الشَّواجِنُ والشُّجُون أَعالي الوادي، واحدها شَجْن؛ قال ابن سيده: وإِنما قلت إن واحدها شَجْن لأَن أَبا عبيدة حكى ذلك، وليس بالقياس لأَن فَعْلاً لا يكسَّر على فَواعل، لا سيما وقد وجدنا الشاجِنة، فأَنْ يكون الشَّواجِنُ جمع شاجِنَةٍ أَولى؛ قال الطرماح: كظَهرِ اللأَى لو تُبْتَغَى رِيَّةٌ به
نَهاراً، لعَيَّتْ في بُطُونِ الشَّواجِنِ
وكذلك روى الأَزهري عن أَبي عمرو: الشَّواجِنُ أَعالي الوادي، واحدتها شاجِنَة. وقال شِمرٌ: جمع شَجْنٍ أَشْجان. قال الأَزهري: وفي ديار ضبَّة وادٍ يقال له الشَّواجِنُ في بطنه أَطْواء كثيرة، منها لَصافِ واللِّهَابَةُ وثَبْرَةُ، ومياهُها عذبة. الجوهري: الشَّجْنُ، بالتسكين، واحدُ شُجُون الأَودية وهي طُرُقُها. والشاجِنة: واحدة الشواجِنِ، وهي أَودية كثيرة الشجر؛ وقال مالك بن خالد الخُناعي:
لما رأَيتُ عَدِيَّ القوْمِ يَسْلُبُهُمْ
طَلْحُ الشَّواجِنِ والطَّرْفاءُ والسَّلَمُ
كَفَتُّ ثَوْبيَ لا أُلْوِي على أَحَدٍ،
إِني شَنِئْتُ الفَتى كالبَكْرِ يُخْتَطَمُ
عَدِيٌّ: جمع عاد كغَزِيٍّ جمع غازٍ، وقوله: يَسلبُهم طَلْحُ الشَّواجن أَي لما هربوا تعلقت ثيابُهم بالطَّلْح فتركوها؛ وأَنشد ابن بري للطرماح في شاجنة للواحدة:
أَمِنْ دِمَنٍ، بشاجِنَةِ الحَجُونِ،
عَفَتْ منها المنازِلُ مُنْذُ حِينِ
وقول الحَذْلَمِيِّ:
فضارِبَ الضَّبْه وذي الشُّجُونِ
يجوز أَن يعني به وادياً ذا الشُّجون، وأَن يعني به موضعاً. وشِجْنَة، بالكسر: اسم رجل، وهو شِجْنة بن عُطارِد بن عَوْف بن كَعْب بن سَعْد بن زيد مناة بن تميم؛ قال الشاعر:
كَرِبُ بنُ صَفْوانَ بنِ شِجْنةَ لم يَدَعْ
من دَارِمٍ أَحَداً، ولا من نَهْشَلِ.

##### Türkçe

**الشَّجَنُ**: keder ve hüzün; çoğulu **أَشْجانٌ** ve **شُجُونٌ**. **شَجِنَ**,
kesre ile, **شَجَناً** ve **شُجُوناً**; o hâlde o **شاجِنٌ**’dir; ve **شَجُنَ** ve **تشَجَّنَ**; ve
iş onu **شَجَنَه**: onu **يَشْجُنُه** **شَجْناً** ve **شُجُوناً** ve onu **أَشْجَنهُ**: onu hüzünlendirdi; ve sözü:
يُوَدِّعُ بالأَمرَاسِ كلَّ عَمَلَّسٍ،
من المُطعِماتِ اللَّحْمَ غير الشَّواجِنِ
Ancak şunu kasteder: onların, avdan başarısızlığı sebebiyle, gönderenlerini ve sahiplerini hüzünlendirmemeleri; bilakis dilediklerini avlarlar. Ve güvercin **شَجَنتِ**: **تشْجُنُ** **شُجُوناً**: inledi
ve hüzünlendi. Ve **الشَّجَنُ**: nefsin hevesi. Ve **الشَّجَنُ**: ihtiyaç; çoğulu
**أَشْجان**; ve **الشَّجَنُ**, hareke ile: nerede olursa olsun ihtiyaç; recez söyleyen dedi:
إني سأُبْدي لكَ فيما أُبْدي
لي شَجَنانِ: شَجَنٌ بنَجْدِ،
وشَجَنٌ لي ببِلادِ الهِنْدِ
(* Onun “**ببلاد الهند**” sözü: **المحكم**’deki gibidir; **الصحاح**’ta olan ise: **ببلاد السند**).
Ve çoğulu **أَشْجانٌ** ve **شُجُونٌ**; dedi:
ذَكَرْتُكِ حيثُ اسْتَأْمَنَ الوَحشُ، والتَقَتْ
رِفاقٌ من الآفاقِ شَتَّى شُجُونُها
Ve rivayet olunur: **لُحونُها** yani dilleri; ve bir yeri kastetti ki
onun için **شَجَناً** idi, **وَطَناً** değil; yani bir ihtiyaç idi. Ve bu beyitte Cevherî onun ikinci mısraını delil getirdi
ve onu İbn Berrî tamamladı ve ikinci mısraını zikretti:
ذَكَرتُكِ حيثُ استأْمَن الوحشُ، والْتَقَتْ
رِفاقٌ به، والنفسُ شَتَّى شُجُونُها
Dedi: Ve bu kasidedendir:
رَغا صاحبي، عندَ البكاءِ، كما رَغَتْ
مُوَشَّمَةُ الأَطرافِ رَخْصٌ عَرينُها
Ve İbn Berrî ayrıca inşad etti:
حتى إذا قَضُّوا لُباناتِ الشَّجَنْ،
وكُلَّ حاجٍ لفُلانٍ أَو لِهَنْ
Dedi: **فلان** maruf için kinayedir; ve **هَنٌ** nekre için kinayedir. Ve ihtiyaç onu **شَجَنَتْه**:
onu **تشْجُنه** **شَجْناً**: onu alıkoydu; ve beni **شَجَنَتْني**: beni **تشْجُنُني**. Ve “Bizi senden ne **شَجَنَكَ**?”
yani seni ne alıkoydu; ve Ebû Ubeyd rivayet etti: “ne **شَجَرَكَ**.” Ve dediler: “Benim **شاجِنَتي** **شُجُونٌ**”
onların “benim **عابِلَتي** **عُبُول**” demeleri gibi. Ve iş beni **أَشْجَنني** etti, böylece ben **شَجُنْتُ**: **أَشْجُنُ**
**شُجُوناً**. Leys: “Ben **شَجُنْتُ** **شَجَناً**” yani bende **الشَّجَنُ** oldu; ama “ben **تشَجَّنْتُ**”
sanki “hatırladım” manasındadır; ve bu, senin “ben **فَطُنْتُ** **فَطَناً**” demen gibidir; ve “şeye **فَطِنْتُ**”
**فِطْنةً** ve **فَطَناً**; ve inşad etti:
هَيَّجْنَ أَشْجاناً لمن تشَجَّنا
Ve **الشَّجَنُ** ve **الشِّجْنةُ** ve **الشُّجْنةُ** ve **الشَّجْنةُ**: birbirine dolaşmış daldır. İbn
el-A‘râbî: dal için **شُجْنة** ve **شِجْنٌ** ve **شُجْنٌ** denir; ve **شُجْنَة** ve **شُجَنٌ**
ve **شِجْنةٌ**
ve **شِجَنٌ** ve **شُجْناتٌ** ve **شِجْناتٌ** ve **شُجُناتٌ** ve **شِجِناتٌ**. Cevherî: ve **الشِّجْنةُ**
ve **الشَّجْنةُ** birbirine dolaşmış ağaç kökleridir. Ve benimle onun arasında bir **شِجْنَةُ رَحِمٍ** ve bir **شُجْنةُ
رَحِمٍ** vardır; yani birbirine dolaşmış bir akrabalık. Ve **الشَّجَنُ** ve **الشُّجْنة** ve **الشِّجْنة**:
şeyden bir şubedir. Ve **الشِّجْنة**: salkımdan bir şubedir; hepsine erişir; ve asma **أَشْجَنَ** etti ve ağaç **تشَجَّنَ** etti: dolandı. Ve meselde: “Söz **ذو شُجُون**’dur” yani çeşitler ve maksatlar; ve denildi: yani bir kısmı bir kısmına girer; yani şubeleri olan ve bir kısmı bir kısmına tutunan; ve Ebû Ubeyd dedi: murad, sözün insanla onun şubelerini ve yönünü dağıtmasıdır; ve Ebû Tâlib dedi: manası, çeşitleri olan ve bir kısmı bir kısmına yapışan demektir; Ebû Ubeyd dedi: bu, bir söz için, onunla başkası hatırlansın diye mesel olarak vurulur; dedi: ve Mufaddal ed-Dabbî bu meseli Dabba b. Udd’dan rivayet ederek anlatırdı; başkası da onu zikretmiştir; dedi: Dabba b. Udd’un iki oğlu çıkmıştı: **سَعْدٌ** ve **سَعِيد** deve aramak için; Sa‘d döndü ve Sa‘îd dönmedi; derken o, Hâris b. Ka‘b ile birlikte giderken ona dedi: “Bu yerde bir delikanlı öldürdüm,” ve oğlunun vasfını vasfetti, ve dedi: “Bu onun kılıcıdır.” Dabba dedi: “Onu bana göster, ona bakayım.” Onu alınca onun oğlunun kılıcı olduğunu bildi; dedi: “Söz **ذُو شُجُونٍ**’dur,” sonra onunla Hâris’e vurdu
ve onu öldürdü; bunun hakkında Ferazdak der ki:
فلا تأْمَنَنَّ الحَرْبَ، إنّ اسْتِعارَها
كضَبَّةَ إذْ قال: الحديثُ شُجُونُ
Sonra insanlar Dabba’yı haram aylarda Hâris’i öldürmesinden dolayı kınadılar; o dedi: “Kılıç kınamayı geçti.” Ve denilir: “Kılıç kınamayı geçti” sözü Huzeylî **خُرَيْمٍ** içindir. Ve **الشُّجْنة** ve **الشِّجْنة**: birbirine dolaşmış rahimdir. Ve hadiste: “**الرَّحِمِ شِجْنة** Allah’tan, arşa asılıdır; der ki: Allah’ım, beni birleştireni birleştir, beni koparanı kopar,” yani rahim, yüce **الرَّحْمن**’dan türemiştir; Ebû Ubeyde dedi: yani Allah’tan bir akrabalıktır; köklerin dolaşması gibi dolaşmıştır; onu bununla mecaz olarak yahut genişletme olarak benzetti; ve **الشُّجْنة**’nin aslı, kesre ve damme ile, ağacın dallarından bir daldan bir şubedir; ve **الشَّجْنة** onda bir dildir; İbn el-A‘râbî’den; ve denildi: **الشُّجْنةُ** dünürlüktür. Ve **ناقة شَجَنٌ**:
yaratılışı iç içe geçmiş, bir kısmı bir kısmına dolaşmış; ağaç dolaştığı gibi. Ve Satîh
kâhinin hadisinde:
تجُوبُ بي الأَرضَ عَلَنْداةٌ شَجَنْ
yani yaratılışı iç içe geçmiş bir deve; sanki o, **مُتَشَجِّنَة** bir ağaçtır; yani dalları birbirine bağlı, bir kısmı bir kısmına; ve rivayet olunur: **شزن**; ve gelecektir. Ve **الشِّجْنة**, şîn’in kesresiyle: dağdaki yarıktır; Lihyânî’den. Ve **الشاجِنَةُ**: vadilerden bir türdür; güzel bir bitki bitirir; ve denildi: **الشَّواجِنُ** ve **الشُّجُون** vadinin yukarılarıdır; tekili **شَجْن**’dir; İbn Sîde dedi: Ben tekilinin **شَجْن** olduğunu ancak şundan dolayı söyledim: çünkü Ebû Ubeyde bunu nakletti; ve bu kıyasa göre değildir; çünkü **فَعْلاً** **فَواعل** üzerine kırılmaz; özellikle de biz **الشاجِنة**’yi bulmuşken; öyleyse **الشَّواجِنُ**’in **شاجِنَةٍ**’nin çoğulu olması daha evlâdır; Turmâh dedi:
كظَهرِ اللأَى لو تُبْتَغَى رِيَّةٌ به
نَهاراً، لعَيَّتْ في بُطُونِ الشَّواجِنِ
Ve Ezherî de Ebû Amr’dan şöyle rivayet etti: **الشَّواجِنُ** vadinin yukarılarıdır; tekili **شاجِنَة**’dir. Ve Şimr dedi: **شَجْنٍ**’in çoğulu **أَشْجان**’dır. Ezherî dedi: Dabba diyarında bir vadi vardır, ona **الشَّواجِنُ** denir; onun içinde çokça kuyu vardır; onlardan **لَصافِ**
ve **اللِّهَابَةُ** ve **ثَبْرَةُ**; ve suları tatlıdır. Cevherî: **الشَّجْنُ**, sükûn ile, vadilerin **شُجُون**’unun tekilidir; ve onlar, onların yollarıdır. Ve **الشاجِنة**: **الشواجِنِ**’in tekilidir; ve onlar, ağaçları çok olan vadilerdir; ve Mâlik b. Hâlid el-Hunâ‘î dedi:
لما رأَيتُ عَدِيَّ القوْمِ يَسْلُبُهُمْ
طَلْحُ الشَّواجِنِ والطَّرْفاءُ والسَّلَمُ
كَفَتُّ ثَوْبيَ لا أُلْوِي على أَحَدٍ،
إِني شَنِئْتُ الفَتى كالبَكْرِ يُخْتَطَمُ
**عَدِيٌّ**: **عاد**’ın çoğuludur; **غَزِيٍّ**’nin **غازٍ**’ın çoğulu olması gibi. Ve onun “**يَسلبُهم طَلْحُ الشَّواجن**” sözü: yani kaçtıklarında elbiseleri **الطَّلْح**’a takıldı da onları bıraktılar. Ve İbn Berrî, tekil için **شاجنة** hakkında Turmâh’tan inşad etti:
أَمِنْ دِمَنٍ، بشاجِنَةِ الحَجُونِ،
عَفَتْ منها المنازِلُ مُنْذُ حِينِ
Ve Hazlemî’nin sözü:
فضارِبَ الضَّبْه وذي الشُّجُونِ
onda, **الشُّجُون**’u olan bir vadiyi kastetmesi caizdir; ve bir yeri kastetmesi de caizdir. Ve **شِجْنَة**,
kesre ile: bir adam adıdır; o, Temîm’den **شِجْنة بن عُطارِد بن عَوْف بن كَعْب بن سَعْد بن
زيد مناة بن تميم**’dir; şair dedi:
كَرِبُ بنُ صَفْوانَ بنِ شِجْنةَ لم يَدَعْ
من دَارِمٍ أَحَداً، ولا من نَهْشَلِ.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ج ن * * الشَّجَنُ * الحزن والجمع * أشْجَانٌ * وقد * شَجِنَ * من باب طرب فهو * شَجِنٌّ * و * شَجَنهُ * غيره من باب نصر و * أشْجَنَهُ * أيضا أي أحزنه و * الشَّجْنُ * كالفلس واحد * شُجُونِ * الأودية وهي طرقها ويقال الحديث ذو شجون أي يدخل بعضه في بعض و * الشُّجْنةُ * بكسر الشين وضمها عروق الشجر المشتبكة ويقال بيني وبينه شجنة رحم أي قرابة مشتبكة وفي الحديث ﴿الرحم شجنة من الله تعالى﴾ أي الرحم مشتقة من الرحمن والمعنى أنها قرابة من الله تعالى مشتبكة كاشتباك العروق

##### Türkçe

* ش ج ن * * **الشَّجَنُ** * hüzün; çoğulu: * **أشْجَانٌ** *. Ve: * **شَجِنَ** * (طرب bâbından), o hâlde o: * **شَجِنٌّ** *. Ve * **شَجَنهُ** * başkası (نصر bâbından); ve * **أشْجَنَهُ** * da: yani onu hüzünlendirdi. Ve * **الشَّجْنُ** * (فلس gibi) bir tanedir; * **شُجُونِ** * vadilerin, yani onların yollarıdır. Ve denilir: الحديث ذو شجون, yani onun bir kısmı bir kısmının içine girer. Ve * **الشُّجْنةُ** * (şînin kesriyle ve zammıyla) ağaçların birbirine dolaşmış damarlarıdır. Ve denilir: بيني وبينه شجنة رحم, yani dolaşmış bir akrabalık (vardır). Ve hadiste: ﴿الرحم شجنة من الله تعالى﴾, yani rahim, Rahmân’dan türemiştir; ve mâna: onun, Allah Teâlâ’dan bir akrabalık olduğudur; damarların dolaşması gibi dolaşmış.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الشَّجَنُ ، محرَّكةً : الهَمُّ والحَزَنُ .
( و ) أَيْضاً : ( الغُصْنُ المُشْتَبِكُ ) مِن غصونِ الشَّجَرَةِ .
( و ) أَيْضاً : ( الشُّعْبَةُ مِن كلِّ شيءٍ كالشَّجْنَةِ ، مثلَّثةً ) ، الضَّمّ عن ابنِ الأعْرابيِّ ، وهي شُعْبَةٌ مِن غُصْنٍ مِن غُصونِ الشَّجَرَةِ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( الرَّحِم شِجْنَة مِن الّلهِ تعالى مُعَلَّقَة بالعَرْشِ تقولُ : اللَّهُمّ صِلْ من وَصَلَني واقْطَعْ من قَطَعَنِي ) أَي الرَّحِمُ مُشْتقَّة مِن الرَّحْمن .
قالَ : أَبو عُبَيْدَةَ : يَعْني قَرابةٌ مِن اللّهِ تعالَى مُشْتَبكةٌ كاشْتِباكِ العُرُوقِ شبَّهها بذلِكَ مَجازاً واتِّساعاً وأَصْل الشُّجْنةِ الشُّعْبَةُ مِن الغُصْنِ .
( والشَّجَنُ : ( المُتَداخِلَةُ الخَلْقِ من النُّوقِ ) المُشْتَبِك بعضُها ببعضٍ كما تَشْتبكُ الشَّجَرَةُ ؛ ومنه حدِيثُ سَطِيح الكاهِنِ :
تجُوبُ بي الأرضَ عَلَنْداةٌ شَجَنْ

أَي ناقَةٌ مُتَداخِلَةُ الخَلْقِ كأَنَّها شَجَرةٌ مُتَشَجِّنَة ، أَي مُتَّصِلَةُ الأَغْصانِ بَعْضها ببعضٍ ، ويُرْوَى : شزن ، وسَيَأْتي في موْضِعِه إنْ شاءَ الله تعالى .
( و ) الشَّجَنُ : ( الحاجَةُ حيثُ كانَتْ ) .
وفي الأساسِ : الحاجَةُ تُهِمُّ ؛ قالَ :
من كانَ يَرْجو بَقاءً لا نَفادَ لهفلا يكنْ عَرَضُ الدُّنيا له شَجَناوقالَ الرَّاجزُ :
إني سأُبْدي لكَ فيما أُبْدِيلي شَجَنانِ شَجَنٌ بنَجْدِوشَجَنٌ لي بِبِلادِ الهِنْدِوأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي :
حتى إذا قَضُّوا لبُاناتِ الشُّجَنْوكُلَّ حاجٍ لفُلاتٍ أَوْ لِهَنْ ( ج شُجونٌ وأشْجانٌ .
( وذَكَرَ العينيُّ : أنَّ الشَّجَنَ بمعْنَى الحُزْنِ جَمْعُه أَشْجانٌ ، وبمعْنَى الحاجَةِ جَمْعُه شُجُونٌ .
( وفي موازَنَةِ الآمديّ : في شُجون جَمْع شَجَن ، وما أَقَلّ ما يُجْمَع فعل على فعول ، قالوا : أسد وأُسُودٍ .
( وفي الهمع : أنَّه يطرد في فَعَل محرَّكةً غَيْر أَجْوف ولا مُضاعَف ، ثم قالَ : وقيلَ لا يطردُ بل هو سماعيٌّ ، وبه جَزَمَ ابنُ مالِكٍ ، رحِمَه الله تعالى في شرْحِ الكافِيَةِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ :
( ذَكَرْتُكِ حيثُ اسْتَأْمَنَ الوَحْشُ والتَقَتْرِفاقٌ من الآفاقِ شَتَّى شُجُونُهاأَرادَ : حَاجَاتها ؛ ويُرْوَى لحُونُها ، أَي لُغاتُها ؛ وأَنْشَدَنا شيْخُنا :
أَترى الزَّمان كما عَهدت بوَصْلِكميوْماً يَجُودُ لتَنْقضِي أَشْجَاني

( وشَجَنَتْه الحاجَةُ ) تَشْجُنُه شَجْناً : ( حَبَسَتْه ) .
وما شَجَنَكَ عنَّا : أَي ما حَبَسَك .
ورَوَاه أَبو عُبَيْدٍ : ما شَجَزَكَ .
( و ) شَجَنَ ( الأَمرُ فلاناً : أَحْزَنَه ، شَجْناً ) بالفتْحِ ، ( وشُجُوناً ) بالضَّمِّ ، ( كأَشْجَنَهُ ، فشَِجُنَ ، كفَرِحَ وكَرُمَ ، شَجَناً ) ، بالتَّحْريكِ ، ( وشُجُوناً ) ، بالضمِّ ، فهو شاجِنٌ .
وقالَ اللَّيْثُ : شَجُنْتُ شَجَناً : أي صارَ الشَّجَنُ فيَّ .
( والشِّجْنَةُ ، بالكسْرِ : شُعْبَةٌ من عُنْقُودٍ تُدْرِكُ كُلُّها .
( وقد أَشْجَنَ الكَرْمُ ) : صارَ ذَا شِجْنة .
( و ) الشِّجْنَةُ : ( الصَّدْعُ في الجَبَلِ ) ؛ عن اللّحْيانيّ .
( و ) شجْنةُ : ( ع .
( وشَجْنَةُ بنُ عُطارِدِ بنِ عَوْفِ بنِ كَعْبِ ) بنِ سعْدِ ( بنِ زَيْدِ مَناةَ ) بنِ تَمِيمٍ ، وفيه يقولُ الشَّاعِرُ :
كرِبُ بنُ صَفْوانَ بنِ شِجْنَةَ لم يَدَعْمن دَارِمٍ أَحَداً ولا مِن نَهْشَلِ ( وتَشَجَّنَ ) الرَّجُلُ : ( تَذَكَّرَ ) ؛ عن اللَّيْثِ ، وأَنْشَدَ :
هَيَّجْنَ أَشْجاناً لمن تَشَجَّنا ( و ) تَشَجَّنَ ( الشَّجَرُ : الْتَفَّ ) واشْتَبَكَتْ أَغْصانُه .
( و ) قوْلُهم : ( الحديثُ ذُو شُجُونٍ ) : أَي ( فُنُونٍ وأغْراضٍ ) ؛ وقيلَ : أَي يدْخُلُ بعضُه في بعضٍ ، أَي ذُو شُعَبٍ وامْتِساكٍ بعضُه ببعضٍ .
وقالَ أو عُبَيْد : يُرادُ أنَّ الحدِيثَ يتفرَّقُ بالإِنْسانِ شُعَبُه ووَجْهُه ، يُضْرَبُ مَثَلاً للحدِيثِ يُسْتَذْكَرُ به غيرُهُ .
قالَ :

وكانَ المُفَضَّلُ الضَّبِّي يُحَدِّث عن ضَبَّة بنِ أُدَ بهذا المَثَلِ ، وقد ذَكَرَه غيرُهُ ؛ قالَ : كانَ خَرَجَ لضبَّة ولدَان : سَعْدٌ وسَعيدٌ في طَلَبِ إبِل ، فرجَعَ سَعْدٌ ولم يَرْجعْ سَعيدٌ ، فبَيْنما هو يُسايرُ الحارِثَ بن كَعْبٍ إذ قالَ له : في هذا المَوْضِعِ قَتَلْت فَتًى ، ووَصَفَ صِفَةَ ابْنِه ، وقالَ هذا سَيْفه ، فقالَ ضَبَّة : أَرِني أَنْظُرْ إليه ، فلمَّا أَخَذَه عَرَفَ أنّه سَيْفُ ابْنِه ، فقالَ : الحدِيثُ ذُو شُجُونٍ ، ثم ضَرَبَ به الحارِثَ فقَتَلَه ، وفيه يقولُ الفَرَزْدقُ :
فلا تَأْمَنَنَّ الحَرْبَ إنَّ اسْتِعارَهاكضَبَّةَ إذ قالَ الحديثُ شُجُونُثم إنَّ ضَبَّة لامَهُ الناسُ في قتْلِ الحارِثِ في الأَشْهرِ الحُرُمِ ، فقالَ : سَبَقَ السَّيْفُ العَذَلَ .
( والشَّجْنُ ) ، بالفتْح : ( الَّطريقُ في الوادِي ) ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ ( أَو في أَعْلاهُ ) ، كذا في النُّسخِ ، والصَّوابُ : أَو أَعْلاهُ ؛ ( ج شُجُونٌ ، كالشَّاجِنَةِ ) ، وهي أَعْلى الوادِي ، ( ج شَواجِنُ .
( قالَ أَبو عُبَيْدٍ : السَّواجِنُ والشُّجُونُ أَعْلَى الوادِي ، واحِدُها شَجْنٌ .
( قالَ ابنُ سِيدَه : هكذا حَكَى أَبو عُبَيْدٍ وليسَ بالقِياسِ لأنَّ فَعْلاً لا يكسَّرُ على فَواعِل ، لا سيَّما وقد وَجَدنا الشاجِنَة ، فأنْ يكونَ الشَّواجِنُ جَمْعَ شاجِنَةٍ أَوْلى ؛ قالَ الطِّرمَّاحُ :
( كظَهرِ اللأَى لو تُبْتَغَى رِيَّةٌ بهنَهاراً لعَيَّتْ في بُطُونِ الشَّواجِنِوكذلِكَ رَوَى الأَزْهريُّ عن أَبي عَمْرٍ و : الشَّواجِنُ أَعالي الوادِي ، واحِدَتُها شاجِنَةٌ .
وقالَ شَمِرٌ : جَمْعُ شَجْنٍ أَشْجانٌ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ

بَرِّي للطِّرمَّاح في شاجِنَة للواحِدَةِ :
أَمِنْ دِمَنٍ بشاجِنَةِ الحَجُونِعَفَتْ منها المَنازِلُ مُنْذُ حِينِوفي الصِّحاحِ : والشَّواجِنُ : أَوْديَةُ كَثيرَةُ الشَّجَرِ ؛ قالَ مالِكُ بنُ خالِدٍ الخُنَاعيُّ :
لما رأَيتُ عَدِيَّ القوْمِ يَسْلُبُهُمْطَلْحُ الشَّواجِنِ والطَّرْفاءُ والسَّلَمُأَي لمَّا هَرَبُوا تعلَّقتْ ثيابُهم بالطَّلْح فتَرَكُوها .
( و ) في التهْذِيبِ : ( هي وادٍ كبيرٍ بدِيارِ ضَبَّةَ ) ، في بَطْنِه أَطْواءٌ كَثيرَةٌ ، منها لَصافٍ واللِّهابَةُ وثَبْرَةُ ، مِياهُها عَذْبةٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الشَّجَنُ ، محرَّكةً : هَوَى النفْسِ .
والتّشَجُّنُ : التَّحَرُّكُ .
وشَجَنتِ الحمامَةُ شُجُوناً : ناحَتْ وتَحَزَّنَتْ .
والشَّجِينُ ، كأَميرٍ : الحاجَةُ ، والجَمْعُ أَشْجانٌ .
ويقُولُون : شاجَنَتْني شُجُونٌ كقَوْلِهم عابَلَتْني عُبُولٌ .
والشِّجْنُ والشُّجْنُ ، بالكسْرِ والضِّمِّ : جَمْعانِ للشِّجْنَةِ والشُّجْنَة للغُصْن ، وكذلِكَ شِجْنات وشُجْنات ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
وبَيْني وبَيْنه شُجْنَةُ رَحِمٍ ، بالكسْر والضَّمِّ ، أَي قَرَابَةٌ مُشْتبكَةٌ .
والشاجِنَةُ : ضَرْبٌ مِن الأوْدِيَةِ يُنْبتُ نَباتاً حَسَنا .
وشاجِنٌ : وادٍ حِجازِيَّة ؛ وقيلَ : ما بَيْنَ البَصْرةِ واليَمامَةِ ؛ قالَهُ نَصْرُ .
وشُجَيْنَةُ ، كجُهَيْنَةَ : قَرْيَةٌ باليَمَنِ .

وذُو الشُّجُونِ : وادٍ في قوْلِ الهُذليّ .

##### Türkçe

: (**الشَّجَنُ**), harekeli olarak: gam ve hüzündür.
(ve) ayrıca: (ağacın dallarından) (birbirine dolaşmış dal)dır.
(ve) ayrıca: (her şeyden bir şube, **الشَّجْنَةِ** gibi; üç vecihli), zamme İbnü’l-A‘râbî’den (rivayetle); ve o, ağacın dallarından bir daldan bir şubedir; bundan da hadis: (**الرَّحِم شِجْنَة مِن الّلهِ تعالى مُعَلَّقَة بالعَرْشِ تقولُ : اللَّهُمّ صِلْ من وَصَلَني واقْطَعْ من قَطَعَنِي**) yani rahim, **الرَّحْمن**’dan türemiştir.
Dedi ki: Ebû ‘Ubeyde: yani Allah Teâlâ’dan bir akrabalık; damarların birbirine dolaşması gibi dolaşmış; onu bununla mecaz ve genişletme yoluyla benzetti; **الشُّجْنةِ**’nin aslı, daldan şubedir.

(**الشَّجَنُ**): (develerden yaratılışı iç içe olan)dır; bazıları bazısına, ağacın dolaşması gibi dolaşır; bundan, kâhin Satîh’in hadisi:
تجُوبُ بي الأرضَ عَلَنْداةٌ شَجَنْ

Yani yaratılışı iç içe bir deve; sanki **مُتَشَجِّنَة** bir ağaçtır; yani dalları birbirine bağlıdır; ve **شزن** diye de rivayet olunur; ve inşallah Allah Teâlâ, yerinde gelecektir.
(ve) **الشَّجَنُ**: (nerede olursa olsun ihtiyaç)tır.
Ve **الأساس**’ta: ihtiyaç, önemsetir; dedi ki:
من كانَ يَرْجو بَقاءً لا نَفادَ لهفلا يكنْ عَرَضُ الدُّنيا له شَجَنا
Ve râciz dedi ki:
إني سأُبْدي لكَ فيما أُبْدِيلي شَجَنانِ شَجَنٌ بنَجْدِوشَجَنٌ لي بِبِلادِ الهِنْدِ
Ve İbn Berrî inşad etti:
حتى إذا قَضُّوا لبُاناتِ الشُّجَنْوكُلَّ حاجٍ لفُلاتٍ أَوْ لِهَنْ
(çoğulu) **شُجونٌ** ve **أشْجانٌ**’dır.
(ve) el-‘Aynî zikretti: **الشَّجَنَ** hüzün manasında olunca çoğulu **أَشْجانٌ**; ihtiyaç manasında olunca çoğulu **شُجُونٌ**’dur.
(ve) el-Âmidî’nin **موازَنَة**’sinde: **شُجون**; **شَجَن**’in cem‘idir; ve fi‘l’in **فعول** üzerine cem‘ edilmesi ne kadar da azdır; dediler: **أسد** ve **أُسُودٍ**.
(ve) **الهمع**’da: bunun, harekeli **فَعَل**’de—ne ecvef ne de mudâ‘af—muttarid olduğu; sonra dedi ki: ve denildi ki muttarid değildir, bilakis semâ‘îdir; ve İbn Mâlik, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, **شرحِ الكافِيَةِ**’de bununla kesin hüküm verdi; ve Cevherî inşad etti:
( ذَكَرْتُكِ حيثُ اسْتَأْمَنَ الوَحْشُ والتَقَتْرِفاقٌ من الآفاقِ شَتَّى شُجُونُها
Muradı: ihtiyaçlarıdır; ve **لحُونُها** diye de rivayet olunur; yani dilleri/lehçeleridir; ve şeyhimiz bize inşad etti:
أَترى الزَّمان كما عَهدت بوَصْلِكميوْماً يَجُودُ لتَنْقضِي أَشْجَاني

(**وشَجَنَتْه الحاجَةُ**) onu **تَشْجُنُه** **شَجْناً**: (onu alıkoydu) demektir.
Ve: “Seni bizden ne **شَجَنَكَ**?” yani seni ne alıkoydu.
Ve bunu Ebû ‘Ubeyd: “ne **شَجَزَكَ**?” diye rivayet etti.
(ve) **شَجَنَ** (iş falancayı: onu hüzünlendirdi, **شَجْناً**) fetha ile; (ve **شُجُوناً**) zamme ile; (tıpkı **أَشْجَنَهُ** gibi; sonra **شَِجُنَ**, **فَرِحَ** ve **كَرُمَ** gibi; **شَجَناً**) hareke ile; (ve **شُجُوناً**), zamme ile; o hâlde o **شاجِنٌ**’dir.
Ve Leys dedi ki: **شَجُنْتُ شَجَناً**: yani **الشَّجَنُ** bende oldu.
(ve **الشِّجْنَةُ**), kesre ile: (tamamı erişilen) bir salkımdan bir şubedir.
(ve) asma **أَشْجَنَ** etti: **شِجْنة** sahibi oldu.
(ve) **الشِّجْنَةُ**: (dağdaki yarık)tır; Lihyânî’den.
(ve) **شجْنةُ**: (ع .
(ve) **شَجْنَةُ بنُ عُطارِدِ بنِ عَوْفِ بنِ كَعْبِ**) Sa‘d (b.) (b.) **زَيْدِ مَناةَ** b. Temîm’dendir; şair onun hakkında der ki:
كرِبُ بنُ صَفْوانَ بنِ شِجْنَةَ لم يَدَعْمن دَارِمٍ أَحَداً ولا مِن نَهْشَلِ
(ve) (**تَشَجَّنَ**) adam: (hatırladı)dır; Leys’ten; ve inşad etti:
هَيَّجْنَ أَشْجاناً لمن تَشَجَّنا
(ve) **تَشَجَّنَ** (ağaç: dolandı) ve dalları birbirine dolaştı.
(ve) onların sözü: (**الحديثُ ذُو شُجُونٍ**): yani (türler ve maksatlar)dır; ve denildi ki: yani bazısı bazısına girer; yani şubeler ve bazısının bazısına tutunması sahibidir.
Ve Ebû ‘Ubeyd dedi: murad, hadisin insanla şubeleri ve yönü itibarıyla ayrılıp dağılmasıdır; başka bir şeyin onunla hatırlanacağı hadise bir mesel olarak vurulur.
Dedi ki:

Ve el-Mufaddal ed-Dabbî, bu meselle Dubbe b. Üdd’den rivayet ederdi; başkası da onu zikretmiştir; dedi ki: Dubbe’nin deve aramak için çıkan iki oğlu vardı: Sa‘d ve Sa‘îd; Sa‘d döndü, Sa‘îd dönmedi; derken o, Hâris b. Ka‘b ile birlikte giderken ona dedi ki: bu yerde bir delikanlı öldürdüm; oğlunun vasfını anlattı ve “bu onun kılıcıdır” dedi; Dubbe dedi ki: onu bana göster, ona bakayım; onu alınca onun oğlunun kılıcı olduğunu bildi; dedi ki: **الحديثُ ذُو شُجُونٍ**; sonra onunla Hâris’e vurdu da onu öldürdü; bunun hakkında Ferazdak der ki:
فلا تَأْمَنَنَّ الحَرْبَ إنَّ اسْتِعارَهاكضَبَّةَ إذ قالَ الحديثُ شُجُونُ
Sonra insanlar, haram aylarda Hâris’i öldürmesi sebebiyle Dubbe’yi kınadılar; o da dedi ki: “kılıç, azarlamayı geçti.”
(**الشَّجْنُ**), fetha ile: (vadideki yol)dur; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; (yahut onun üst tarafında), nüshalarda böyle; doğrusu: yahut üst tarafıdır; (çoğulu) **شُجُونٌ**, **الشَّاجِنَةِ** gibi; ve o, vadinin üst tarafıdır; (çoğulu) **شَواجِنُ**.
(Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **السَّواجِنُ** ve **الشُّجُونُ** vadinin üst tarafıdır; tekili **شَجْنٌ**’dir.)
(İbn Sîde dedi ki: Ebû ‘Ubeyd böyle hikâye etti; kıyasa göre değildir; çünkü **فَعْل** kalıbı **فَواعِل** üzerine kırılmaz; özellikle de **الشاجِنَة**’yi bulmuşken; o hâlde **الشَّواجِنُ**’in **شاجِنَة**’nin cem‘i olması daha evlâdır; Tırimmâh dedi ki:)
( كظَهرِ اللأَى لو تُبْتَغَى رِيَّةٌ بهنَهاراً لعَيَّتْ في بُطُونِ الشَّواجِنِ
Ve Ezherî de Ebû ‘Amr’dan şöyle rivayet etti: **الشَّواجِنُ** vadinin üstleridir; tekili **شاجِنَةٌ**’dir.
Ve Şemir dedi ki: **شَجْنٍ**’in cem‘i **أَشْجانٌ**’dır; ve İbnü

الطِّرمَّاح’ın **شاجِنَة**’deki **بَرِّي**’si (şiiri), bir tek (dişil) için:
“**أَمِنْ دِمَنٍ بشاجِنَةِ الحَجُونِعَفَتْ منها المَنازِلُ مُنْذُ حِينِ**”

**الصِّحاح**’ta: **الشَّواجِنُ**: çok ağaçlı birçok vadiler; **مالِكُ بنُ خالِدٍ الخُنَاعيُّ** dedi ki:
“**لما رأَيتُ عَدِيَّ القوْمِ يَسْلُبُهُمْطَلْحُ الشَّواجِنِ والطَّرْفاءُ والسَّلَمُ**”
Yani: kaçtıkları vakit elbiseleri **الطَّلْح**’a takıldı da onları bıraktılar.

Ve **التهْذِيب**’de: (o, **ضَبَّةَ** diyarlarında büyük bir vadidir), karnında birçok **أَطْواء** vardır; onlardan **لَصافٍ** ve **اللِّهابَةُ** ve **ثَبْرَةُ**; suları tatlıdır.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**الشَّجَنُ** (harekeli): nefsin hevesi.
**التّشَجُّنُ**: hareket etmek.
**شَجَنتِ الحمامَةُ شُجُوناً**: öttü ve hüzünlendi.
**الشَّجِينُ** ( **أَميرٍ** gibi): ihtiyaç; çoğulu **أَشْجانٌ**.
Derler ki: **شاجَنَتْني شُجُونٌ**; onların “**عابَلَتْني عُبُولٌ**” demeleri gibi.
**الشِّجْنُ** ve **الشُّجْنُ**, kesre ve damme ile: dal için **الشِّجْنَةِ** ve **الشُّجْنَة**’nin iki çoğuludur; yine böyle **شِجْنات** ve **شُجْنات**; **ابنِ الأَعْرابيِّ**’den.
Benimle onun arasında **شُجْنَةُ رَحِمٍ**, kesre ve damme ile; yani iç içe geçmiş bir akrabalık.
**الشاجِنَةُ**: güzel bir bitki bitiren vadilerden bir tür.
**شاجِنٌ**: Hicaz’a ait bir vadi; ve denildi ki: Basra ile Yemâme arası; bunu **نَصْرُ** söyledi.
**شُجَيْنَةُ** ( **جُهَيْنَةَ** gibi): Yemen’de bir köy.

**وذُو الشُّجُونِ**: Hüzeli’nin sözünde bir vadi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَجِنَ
1 شَجِنَ ذ , (S, L, K,) aor. شَجَنَ ; (K;) and شَجُنَ, aor. شَجُنَ ; inf. n. [of the former] شَجَنٌ [in some copies of the K شَجْنٌ] and [of the latter, or of both,] شَجُونٌ; (L, K;) He grieved, mourned, or lamented; or was sorrowful, sad, or unhappy; (S, L, K;) and was anxious: and ↓ تشجّن signifies the same: (L:) or this last signifies, (K,) or, as Lth says, it seems to signify, (L,) he remembered; syn. تَذَكَّرَ. (L, K.) And شجنت الحَمَامَةُ, [app. both شَجِنَت and شَجُنَت,] inf. n. شُجُونٌ, The pigeon cooed in a wailing and plaintive manner. (L.) [See also شَجَنٌ below.] -A2- شَجَنَهُ, (S, L, K,) [aor. شَجُنَ , accord. to the usual rule of the K,] inf. n. شَجْنٌ and شُجُونٌ, (L, K,) signifies the same as ↓ اشجنهُ, (S, L, K,) i. e. He, (another person, S,) or it, (an affair, or an event, or a case, L, K,) caused him to grieve or mourn or lament, or to be sorrowful or sad or unhappy. (S, L, K.) -A3- شَجَنَتْنِى الحَاجَةُ, (S, L,) and شَجَنَتْهُ, (L, K,) aor. شَجُنَ , inf. n. شَجْنٌ, (S, L,) Want, or the want, detained, or withheld, (S, L, K,) me, (S, L,) or him. (L, K.) And مَا شَجَنَكَ عَنَّا What detained, or withheld, thee from us? (L.)

اشجنهُ
4 اشجنهُ ذ : see the preceding paragraph. -A2- اشجن الكَرْمُ The grape-vine had a branchlet of a bunch of which all the grapes came to maturity. (L, K. [See شِجْنَةٌ.])

5 تَشَجَّنَ see 1, first sentence. -A2- تشجّن الشَّجَرُ The trees were, or became, tangled, or luxuriant, or abundant and dense. (L, K.)

شَجْنٌ
شَجْنٌ ذ (S, L, K [in the CK شَجَنٌ, but expressly said in the S to be بِالتَّسْكِينِ]) A road of a valley; (S, L;) or a road in a valley: or in the upper, or uppermost, part thereof: as also ↓ شَاجِنَةٌ: (K:) pl. of the former شُجُونٌ: (S, L, K:) and of ↓ شَوَاجِنُ: (K:) or ↓ شَاجِنَةٌ signifies a valley in which are many trees; (S, L;) or a place in which are شُجُون, which means tangled trees; (Ham pp. 761-2;) and شَوَاجِنُ is its pl.: (S, L, and Ham p. 762:) or ↓ شَاجِنَةٌ signifies a sort of valley producing good herbage: or, as some say, شَوَاجِنُ signifies the upper, or uppermost, parts of a valley; and its sing. is ↓ شَجَنٌ [thus written in the L in this instance], as ISd mentions on the authority of A'Obeyd, but adding that, as such, it is irregular, and that it is more properly to be regarded as pl. of ↓ شَاجِنَةٌ. (L.) ― -b2- [Hence,] one says, الحَدِيثُ ذُو شُجُونٍ, (S, Meyd, L, K,) شُجُون being pl. of شَجْنٌ, with the ج quiescent; (Meyd;) a prov., (Meyd, L,) meaning (assumed tropical:) The story is involved, or intricate; (S, Meyd, L;) or has several ways [in which it may be understood]; (Meyd;) or has several modes, or manners; and objects of aim: (L, K:) applied to a story by which one calls to mind another: (A'Obeyd, Meyd, L:) the first who said it was Dabbeh Ibn-Udd Ibn-Tلbikhah: he had two sons, named Saad and So'eyd: and some camels belonging to him ran away by night, so he sent his two sons to seek them; and they separated; and Saad found them and restored them; but So'eyd went on seeking them; and El-Hلrith Ibn-Kaab met him; and there were upon the young man two [garments such as are called] burds (بُرْدَانِ), which El-Hلrith asked him to give to him, but he refused to comply with his desire; whereupon he slew him, and took his two burds: and Dabbeh, when he saw a dark object in the night, used to say, أَسَعْدٌ أَمْ سُعَيْدٌ [“ Is it Saad or So'eyd? ” (see سَعْدٌ)]; and this saying of his became current as a prov.: some time after this, having gone on pilgrimage, he met El- Hلrith Ibn-Kaab at 'Okلdh, and saw upon him the two burds of his son So'eyd, and asked him respecting them; and he answered that he had met a young man wearing them, and slain him, and taken them: Dabbeh said, “ With this thy sword? ” and he answered, “ Yes: ” and he said, “ Give it me that I may look at it, for I think it to be sharp: ” and El-Hلrith gave it him: and he took it, and shook it, and said, اـِنَّ الحَدِيثَ ذُو شُجُونٍ; and slew him with it: whereupon it was said to him, “ O Dabbeh, in the sacred month? ” and he said, سَبَقَ السَّيْفُ العَذْلَ [“ The sword preceded the censure ”): these three provs. he originated. (Meyd.)

شُجْنٌ
شُجْنٌ ذ and شِجْنٌ: see the next paragraph.

شَجَنٌ
شَجَنٌ ذ Grief, mourning, lamentation, sorrow, sadness, or unhappiness; (S, L, K;) and anxiety: (L, K:) pl. أَشْجَانٌ (S, L, K) and شُجُونٌ; (L, K; [in the latter of which these pls. are mentioned after all the explanations of the sing.;]) the former a pl. of pauc., and the latter of mult. (Ham p. 404.) [See a verse cited voce عَرَضٌ, in which it means A cause of anxiety.] ― -b2- And The soul's love, or its inclination, or its blamable inclination: (L:) [or] love that is followed by anxiety and grief. (Kull p. 165.) ― -b3- And A want, (S, L, Msb, K,) as also ↓ شَجِينٌ, (L,) wherever it be: (S, L, K:) pl. شُجُونٌ (S, L, Msb, K) and أَشْجَانٌ; (L, Msb, K;) the latter being pl. of شَجِينٌ also. (L.) A rلjiz says,
لِى شَجَنَانِ شَجَنٌ بِنَجْدِ
وَشَجَنٌ لِى بِبِلَادِ السِّنْدِ
[I have two wants; a want in Nejd, and I have a want in the country of Es-Sind]. (S.) -A2- Also An intricately-intermingling branch of a tree; (L, K;) and a شُعْبَة [i. e. branch, or branchlet, or the like,] of anything; (K;) like ↓ شِجْنَةٌ and ↓ شُجْنَةٌ and ↓ شَجْنَةٌ (L, K) in the former sense: (L: [accord. to the K, app., in the latter sense:]) or, accord. to IAar, one says ↓ شُجْنَةٌ and ↓ شُجْنٌ meaning a branch of a tree, [or the latter app. means branches, for it seems to be a coll. gen. n.,] and ↓ شِجْنَةٌ and ↓ شِجْنٌ, and [the pl. of ↓ شُجْنَةٌ is] شُجْنَاتٌ and شُجُنَاتٌ: (L:) or, accord. to J, (L,) ↓ شِجْنَةٌ and ↓ شُجْنَةٌ signify roots of trees intricately intermingling: (S, L:) [but] the primary signification of ↓ شِجْنَةٌ and ↓ شُجْنَةٌ is a branchlet (a شُعْبَة of a غُصْن) of a tree: (L:) or ↓ شِجْنَةٌ signifies tangled, or luxuriant, or abundant and dense, trees. (Msb.) ― -b2- See also شِجْنَةٌ. ― -b3- And see شَجْنٌ. ― -b4- Also, (K,) or شجنة, (L, [thus written without any syll. signs, perhaps fem. of شَجَنٌ, i. e. شَجَنَةٌ, but it seems to be indicated by the context in the L that it is ↓ شُجْنَةٌ,]) A she-camel compact in make, of which the several parts are interknit, one with another, (L, K, *) like the parts of a tree. (L.)

شَجْنَةٌ
شَجْنَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شُجْنَةٌ
شُجْنَةٌ ذ : see شَجَنٌ, in six places: and شِجْنَةٌ. -A2- Also, as some say, Leanness; or slenderness, and leanness; or leanness, and lankness in the belly. (L.)

شِجْنَةٌ
شِجْنَةٌ ذ : see شَجَنٌ, in five places. ― -b2- Also, i. e. with kesr, (K,) or ↓ شَجَنٌ and ↓ شَجَنَةٌ, (L,) A branchlet of a bunch of a grape-vine of which all the grapes come to maturity. (L, K.) ― -b3- شِجْنَةٌ signifies also (assumed tropical:) Relationship closely, or intimately, connected. (L.) One says, بَيْنِى وَبَيْنَهُ شِجْنَةُ رَحِمٍ, and رَحِمٍ ↓ شُجْنَةُ, (assumed tropical:) Between me and him is a relationship closely, or intimately, connected. (S.) And it is said in a trad., الرَّحِمُ شِجْنَةٌ مِنَ اللّٰهِ i. e. (tropical:) الرَّحِمُ is derived from الرَّحْمٰن: (S, L: [see رَحِمٌ:]) or, accord. to AO, (L,) the meaning is, [الرَّحِم is] relationship, from God, closely, or intimately, connected, like the roots of trees. (S, L.) ― -b4- Also A crack, or cleft, in a mountain. (Lh, L, K.)

شَجَنَةٌ
شَجَنَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شَجُونُ
شَجُونُ ذ ↓ شَاجِنَتِى is a saying of the Arabs like their saying عَابِلَتِى عَبُولُ [i. e., app., My withholder is death, or shall be death alone; for شَجَنَتْهُ شَجُونُ may be rendered Death withheld him, like as عَبَلَتْهُ عَبُولُ is rendered “ death separated him ”]. (L.)

شَجِينٌ
شَجِينٌ ذ : see شَجَنٌ.

شَاجِنٌ
شَاجِنٌ ذ Grieving, mourning, or lamenting; or sorrowful, sad, or unhappy; (S, L;) and anxious. (L.) -A2- See also an ex. of its fem., with ة, voce شَجُونُ.

شَاجِنَةٌ
شَاجِنَةٌ ذ [as a subst.]; pl. شَوَاجِنُ: see شَجْنٌ, in five places.

##### Türkçe

شَجِنَ
1 **شَجِنَ** ذ, (S, L, K,) muzâri‘i **شَجَنَ**; (K;) ve **شَجُنَ**, muzâri‘i **شَجُنَ**; mastarı [birincisinin] **شَجَنٌ** [K’nın bazı nüshalarında **شَجْنٌ**] ve [ikincisinin, yahut ikisinin de,] **شَجُونٌ**; (L, K;) Kederlendi, matem tuttu yahut ağıt yaktı; yahut hüzünlü, üzgün veya mutsuz oldu; (S, L, K;) ve kaygılandı: ve ↓ **تشجّن** aynı şeyi ifade eder: (L:) yahut bu sonuncusu şunu ifade eder, (K,) veya Lth’nin dediği gibi, öyle görünüyor ki şunu ifade eder, (L,) hatırladı; eş anlamlısı **تَذَكَّرَ**. (L, K.) Ve **شجنت الحَمَامَةُ**, [görünüşe göre hem **شَجِنَت** hem **شَجُنَت**,] mastarı **شُجُونٌ**, Güvercin inleyici ve yakınmacı bir tarzda öttü. (L.) [Aşağıda **شَجَنٌ**’e de bak.] -A2- **شَجَنَهُ**, (S, L, K,) [muzâri‘i **شَجُنَ**, K’nın alışılmış kaidesine göre,] mastarı **شَجْنٌ** ve **شُجُونٌ**, (L, K,) ↓ **اشجنهُ** ile aynı manaya gelir, (S, L, K,) yani O, (başka bir kimse, S,) yahut o, (bir iş, yahut bir olay, yahut bir durum, L, K,) onu kederlendirdi yahut matem tutturdu yahut ağıt yaktırdı, yahut hüzünlü veya üzgün veya mutsuz kıldı. (S, L, K.) -A3- **شَجَنَتْنِى الحَاجَةُ**, (S, L,) ve **شَجَنَتْهُ**, (L, K,) muzâri‘i **شَجُنَ**, mastarı **شَجْنٌ**, (S, L,) İhtiyaç, yahut ihtiyaç (hali), (S, L, K,) beni, (S, L,) yahut onu, (L, K,) alıkoydu, yahut engelledi. (L, K.) Ve **مَا شَجَنَكَ عَنَّا** Bizi(n yanımızı) sana ne alıkoydu, yahut ne engelledi? (L.)

اشجنهُ
4 **اشجنهُ** ذ : önceki paragrafa bak. -A2- **اشجن الكَرْمُ** Asma, salkımının bütün üzümlerinin olgunlaştığı bir salkım dalcığına sahip oldu. (L, K. [**شِجْنَةٌ**’ye bak.])

5 **تَشَجَّنَ** 1’in ilk cümlesine bak. -A2- **تشجّن الشَّجَرُ** Ağaçlar dolaşık oldu, yahut dolaşık hâle geldi; yahut gürleşti; yahut bol ve sık oldu. (L, K.)

شَجْنٌ
**شَجْنٌ** ذ (S, L, K [CK’de **شَجَنٌ**, fakat S’de açıkça **بِالتَّسْكِينِ** olduğu söylenmiştir]) Bir vadinin yolu; (S, L;) yahut bir vadideki yol: yahut onun üst, yahut en üst, kısmında: bunun gibi ↓ **شَاجِنَةٌ**: (K:) birincinin çoğulu **شُجُونٌ**: (S, L, K:) ve ↓ **شَوَاجِنُ**’un da [çoğulu]: (K:) yahut ↓ **شَاجِنَةٌ** çok ağaç bulunan bir vadiyi ifade eder; (S, L;) yahut içinde **شُجُون** bulunan bir yeri; ki bu, dolaşık ağaçlar demektir; (Ham s. 761-2;) ve **شَوَاجِنُ** onun çoğuludur: (S, L, ve Ham s. 762:) yahut ↓ **شَاجِنَةٌ** iyi ot bitiren bir çeşit vadiyi ifade eder: yahut bazılarına göre, **شَوَاجِنُ** bir vadinin üst, yahut en üst, kısımlarını ifade eder; ve onun tekili ↓ **شَجَنٌ**’dir [L’de bu örnekte böyle yazılmıştır], ISd’nin A’Obeyd’den naklen zikrettiği üzere; fakat bunun böyle olmasının düzensiz olduğunu ekleyerek, bunun daha doğru olarak ↓ **شَاجِنَةٌ**’nin çoğulu sayılması gerektiğini söyler. (L.) ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **الحَدِيثُ ذُو شُجُونٍ**, (S, Meyd, L, K,) **شُجُون**’un, ج’si sâkin olmak üzere, **شَجْنٌ**’ün çoğulu olmasıyla; (Meyd;) bir darbımesel, (Meyd, L,) şu manaya gelir (mecaz kabul edilerek:) Hikâye dolaşıktır, yahut girifttir; (S, Meyd, L;) yahut [anlaşılabileceği] birkaç yolu vardır; (Meyd;) yahut birkaç tarzı, yahut biçimi; ve hedeflenen şeyleri vardır: (L, K:) bir hikâyeyle başka bir hikâyeyi hatırlattırılan (hikâye) hakkında söylenir: (A’Obeyd, Meyd, L:) bunu ilk söyleyen Dabbeh İbn-Udd İbn-Tلbikhah idi: onun Saad ve So’eyd adlı iki oğlu vardı: ve ona ait bazı develer geceleyin kaçtı; bunun üzerine onları aramaları için iki oğlunu gönderdi; ve ayrıldılar; Saad onları buldu ve geri getirdi; fakat So’eyd onları aramaya devam etti; ve El-Hلrith İbn-Kaab ona rastladı; ve gencin üzerinde iki **بُرْدَانِ** vardı; El-Hلrith bunları kendisine vermesini istedi, fakat o onun isteğini yerine getirmeyi reddetti; bunun üzerine onu öldürdü ve iki **بُرْدَانِ**’ını aldı: ve Dabbeh, geceleyin karanlık bir şey gördüğünde, şöyle derdi: **أَسَعْدٌ أَمْ سُعَيْدٌ** [“Saad mı yoksa So’eyd mi?” (bk. **سَعْدٌ**)]; ve onun bu sözü darbımesel olarak yaygınlaştı: bundan bir müddet sonra, hac için gitmişken, 'Okلdh’da El-Hلrith İbn-Kaab ile karşılaştı ve üzerinde oğlu So’eyd’in iki **بُرْدَانِ**’ını gördü ve ona bunlar hakkında sordu; o da, onları giyen bir gençle karşılaştığını, onu öldürdüğünü ve onları aldığını söyledi: Dabbeh dedi ki: “Bu senin kılıcınla mı?” o da: “Evet” dedi: o da dedi ki: “Onu bana ver de bakayım; çünkü onu keskin sanıyorum:” El-Hلrith onu ona verdi: o da onu aldı, salladı ve dedi ki: **اـِنَّ الحَدِيثَ ذُو شُجُونٍ**; ve onunla onu öldürdü: bunun üzerine ona denildi ki: “Ey Dabbeh, haram ayda mı?” o da dedi ki: **سَبَقَ السَّيْفُ العَذْلَ** [“Kılıç kınamayı geçti”): bu üç darbımeseli o ortaya koymuştur. (Meyd.)

شُجْنٌ
**شُجْنٌ** ذ ve **شِجْنٌ**: sonraki paragrafa bak.

شَجَنٌ
**شَجَنٌ** ذ Keder, matem, ağıt, hüzün, üzüntü veya mutsuzluk; (S, L, K;) ve kaygı: (L, K:) çoğulu **أَشْجَانٌ** (S, L, K) ve **شُجُونٌ**; (L, K; [bu iki çoğulün ikincisinde, tekilin bütün açıklamalarından sonra zikredilmiştir;]) birincisi azlık çoğulu, ikincisi çokluk çoğuludur. (Ham s. 404.) [**عَرَضٌ** maddesinde zikredilen bir beyte bak; orada “kaygı sebebi” manasındadır.] ― -b2- Ve Nefsin sevgisi, yahut meyli, yahut kınanmış meyli: (L:) [yahut] kaygı ve kederin peşinden geldiği sevgi. (Kull s. 165.) ― -b3- Ve Bir ihtiyaç, (S, L, Msb, K,) bunun gibi ↓ **شَجِينٌ**, (L,) nerede olursa olsun: (S, L, K:) çoğulu **شُجُونٌ** (S, L, Msb, K) ve **أَشْجَانٌ**; (L, Msb, K;) ikincisi aynı zamanda **شَجِينٌ**’in de çoğuludur. (L.) Bir râciz şöyle der:
لِى شَجَنَانِ شَجَنٌ بِنَجْدِ
وَشَجَنٌ لِى بِبِلَادِ السِّنْدِ
[Benim iki ihtiyacım var; Necd’de bir ihtiyaç, ve benim Sind ülkesinde bir ihtiyacım.] (S.) -A2- Ayrıca Bir ağacın iç içe geçmiş, giriftleşmiş dalı; (L, K;) ve herhangi bir şeyin bir **شُعْبَة**’si [yani dalı, dalcığı veya benzeri]; (K;) birinci manada ↓ **شِجْنَةٌ** ve ↓ **شُجْنَةٌ** ve ↓ **شَجْنَةٌ** gibi: (L, K) (L: [K’ya göre görünüşe göre ikinci manada:]) yahut IAar’a göre, ↓ **شُجْنَةٌ** ve ↓ **شُجْنٌ** denir, ağaç dalı manasında, [yahut ikincisi görünüşe göre dallar manasındadır; çünkü cins isim gibi görünür,] ve ↓ **شِجْنَةٌ** ve ↓ **شِجْنٌ**, ve [↓ **شُجْنَةٌ**’nin çoğulu] **شُجْنَاتٌ** ve **شُجُنَاتٌ**’tır: (L:) yahut J’ye göre, (L,) ↓ **شِجْنَةٌ** ve ↓ **شُجْنَةٌ** ağaçların köklerinin iç içe geçmesini ifade eder: (S, L:) [fakat] ↓ **شِجْنَةٌ** ve ↓ **شُجْنَةٌ**’nin asıl manası, bir ağacın dalcığıdır (bir **غُصْن**’un **شُعْبَة**’si): (L:) yahut ↓ **شِجْنَةٌ** dolaşık, yahut gür, yahut bol ve sık ağaçları ifade eder. (Msb.) ― -b2- **شِجْنَةٌ**’ye de bak. ― -b3- **شَجْنٌ**’e de bak. ― -b4- Ayrıca, (K,) yahut **شجنة**, (L, [böylece harekesiz yazılmıştır; belki **شَجَنٌ**’ün müennesi, yani **شَجَنَةٌ**; fakat L’de bağlam bunun ↓ **شُجْنَةٌ** olduğunu gösteriyor gibi,]) Yapısı sıkı, parçaları birbirine kenetlenmiş, (L, K, *) bir dişi deve; ağacın parçaları gibi. (L.)

شَجْنَةٌ
**شَجْنَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

شُجْنَةٌ
**شُجْنَةٌ** ذ : altı yerde **شَجَنٌ**’e bak: ve **شِجْنَةٌ**. -A2- Ayrıca, bazılarına göre, Zayıflık; yahut incelik ve zayıflık; yahut zayıflık ve karında sarkıklık. (L.)

شِجْنَةٌ
**شِجْنَةٌ** ذ : beş yerde **شَجَنٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, yani kesre ile, (K,) yahut ↓ **شَجَنٌ** ve ↓ **شَجَنَةٌ**, (L,) Salkımının bütün üzümlerinin olgunlaştığı bir asma salkım dalcığı. (L, K.) ― -b3- **شِجْنَةٌ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Sıkı, yahut içli dışlı, bağlı akrabalık (ilişkisi) demektir. (L.) Şöyle denir: **بَيْنِى وَبَيْنَهُ شِجْنَةُ رَحِمٍ**, ve **رَحِمٍ** ↓ **شُجْنَةُ**, (mecaz kabul edilerek:) Benimle onun arasında sıkı, yahut içli dışlı, bağlı bir akrabalık vardır. (S.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir: **الرَّحِمُ شِجْنَةٌ مِنَ اللّٰهِ** yani (mecaz:) **الرَّحِمُ** kelimesi **الرَّحْمٰن**’dan türemiştir: (S, L: [bk. **رَحِمٌ**:]) yahut AO’ya göre, (L,) mana şudur: [**الرَّحِم**] Allah’tan olan, ağaçların kökleri gibi, sıkı yahut içli dışlı bağlı akrabalıktır. (S, L.) ― -b4- Ayrıca Bir dağda bir çatlak, yahut yarık. (Lh, L, K.)

شَجَنَةٌ
**شَجَنَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

شَجُونُ
**شَجُونُ** ذ ↓ **شَاجِنَتِى** Arapların **عَابِلَتِى عَبُولُ** sözleri gibi bir sözdür [yani görünüşe göre, “Benim alıkoyanım ölümdür, yahut yalnız ölüm olacaktır”; çünkü **شَجَنَتْهُ شَجُونُ** “Ölüm onu alıkoydu” diye tercüme edilebilir; tıpkı **عَبَلَتْهُ عَبُولُ**’ün “ölüm onu ayırdı” diye tercüme edilmesi gibi]. (L.)

شَجِينٌ
**شَجِينٌ** ذ : **شَجَنٌ**’e bak.

شَاجِنٌ
**شَاجِنٌ** ذ Kederlenen, matem tutan yahut ağıt yakan; yahut hüzünlü, üzgün veya mutsuz; (S, L;) ve kaygılı. (L.) -A2- **شَجُونُ** maddesinde ة ile müennesi için bir örneğe de bak.

شَاجِنَةٌ
**شَاجِنَةٌ** ذ [isim olarak]; çoğulu **شَوَاجِنُ**: beş yerde **شَجْنٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَجَن
شَجَن U ( n. ac. شَجْن 1 ,  شُجُوْن 27 ),
a.  Saddened, grieved.

شَجِنَ
شَجِنَ A ( n. ac. شَجَن 4 ) شَجُنَ U ( n. ac. شُجُوْن 27 )
a.  Was sad, sorrowful; grieved, lamented.

شَجَّنَ
شَجَّنَ II ,  أَشْجَنَ IV ,
a.  Saddened, grieved; disheartened.

تَشَجَّنَ
تَشَجَّنَ V ,
a.  Was sad, sorrowful &c.

b.  Was tangled, interlaced.

شَجْن
شَجْن 1 ,
a.  see 21t . -  شَجْنَة 1t ,  شِجْنَة 2t ,  شُجْنَة 3t , Branch, bough; ramification.

شَجَن
شَجَن 4 , ( pl. شُجُوْن 27 ,  أَشْجَاْن 38 ),
a.  Grief, sorrow; anxiety.

b.  see 1t .

شَاْجِن
شَاْجِن 21 ,
a.  Sad, sorrowful.

شَاْجِنَة
شَاْجِنَة 21t , ( pl. شَوَاْجِنُ 41 ),
a.  Road that winds through a valley.

##### Türkçe

شَجَن
**شَجَن** U (n. ac. **شَجْن** 1, **شُجُوْن** 27),
a. Kederlenmiş, mahzun.

شَجِنَ
**شَجِنَ** A (n. ac. **شَجَن** 4) **شَجُنَ** U (n. ac. **شُجُوْن** 27)
a. Üzgün, kederli oldu; kederlendi, ağıt yaktı.

شَجَّنَ
**شَجَّنَ** II, **أَشْجَنَ** IV,
a. Kederlendirdi, mahzun etti; cesaretini kırdı.

تَشَجَّنَ
**تَشَجَّنَ** V,
a. Üzgün, kederli oldu vb.

b. Dolaşık oldu, iç içe geçti.

شَجْن
**شَجْن** 1,
a. bk. 21t. - **شَجْنَة** 1t, **شِجْنَة** 2t, **شُجْنَة** 3t, dal, budak; dallanma.

شَجَن
**شَجَن** 4, (pl. **شُجُوْن** 27, **أَشْجَاْن** 38),
a. Keder, hüzün; kaygı.

b. bk. 1t.

شَاْجِن
**شَاْجِن** 21,
a. Üzgün, kederli.

شَاْجِنَة
**شَاْجِنَة** 21t, (pl. **شَوَاْجِنُ** 41),
a. Bir vadi içinden kıvrılarak geçen yol.
