# شحب (ش-ح-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ح - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والشين والباء معهما
ح ش ب، ش ح ب، ح ب ش، ش ب ح مستعملات
حشب:
الحَوْشَبُ: عظمٌ في باطِن الحافِر بينَ العَصَب والوَظيف. والحَوْشَبُ: العظيم البطن، قال الأعلم الهذلي:
وتجُرُّ مُـجـرِيةٌ لـهـا		لَحمي إلى أجرٍ حَواشِبْ
وقال العَجّاج في الوَظيف:
في رُسُغٍ لا يَتَشَكَّى الحَوْشَبا
الحَوْشَب: من أسماء الرجال.
شحب:
شَحَبَ يَشحَبُ شُحوباً: أي تَغَيَّر من سَفَرٍ أو هُزال أو عَمَل، قال:
فإنّ كِرامَ الناس بادٍ شُحُوبُها
حبش:
الحَبَشُ: جنْس من السُودان، وهم الحُبْشان والحَبْش، وفي لغة يقولون: الحَبَشِة على بناء سَفَرة، وهذا خطأ في القياس لأنّك لا تقول حابش كما تقول: فاسق وفَسَقة، ولكنّه سارَ في اللَّغات وهو في اضطِرار الشعر جائز. والأُحُبوش كالحَبَش، قال:
كأنَّ صِيران المَهَا الأخلاطِ		بالرَّمْل أُحبُوشٌ من الأنباطِ
وأما الأحابيش فكانوا أحياءَ من القارَة انضَمُّوا إلى بني ليث في الحَرْب التي وقَعَت بينهم وبينَ قُرَيش قبلَ الإسلام فيها إبليس لقريش: إني جارٌ لكم من بني كبْت فواقِعوا محمداً، أتاهم في صورة سُراقة بن مالك بن جَعْثم، وذلك حيث يقول الشاعر:
لَيْثٌ ودِيِلٌ وكعبٌ والتـي ظَـأَرَتْ		جُمْعَ الأحابيشِ لمّا احمَرَّتِ الحَدَقُ
سُمُّوا بذلك لتَجَمُّعِهم فلمّا صارَ لهم ذلك الاسمُ صارَ التَحبيش في الكلام كالتجمع، قال رؤبة:
أولاك حَبَّشتُ لهم تَـحـبـيشـي		فَرضي وما جَمَّعْت من خُروشي
والحُبْشّيُة: ضَرْبٌ من النَّمْل سُودٌ عِظامٌ، لمّا جَعَلوا ذلك اسماً غيَّروا اللفظ ليكونَ فَرقاً بين النسبةِ والاسمِ. النِسبةُ: حبَشيَّة، والاسم: حبُشْيّة. وعلى هذا أيضاً الحُبْشيّة: ناقةٌ شديدة السَواد.
شبح:
الشَبَحُ: ما بَدا لكَ شَخصُه من الخلق، يقال: شَبَحَ لنا أي مَثَلَ، وجمعهُ: أشباح، قال:
رَمَقْتُ بعيَنْي كل شَبْحٍ وحائِلِ
وقال:
كأنَّما الرَحْلُ منهما فوقَ ذي جُدَدٍ		ذبِّ الريادِ إلى الأشباح نَظّـارِ
أي كثير الرِياد وهو الاقبال والادِبار في الرَعْيِ. ويقال في التصريف أسماءُ الأشباح وهو ما أدرَكَتْهُ الرُؤيةُ والحِسُّ، وأسماء الأعمال: ما لا تدركه الرؤيةُ ولا الحِس. والشَبْحُ: مَدُّك الشَيءَ بينَ أوتاد ليَجِفَّ. والمضُروبُ يُشّبُح إذا مُدَّ للجَلْد. ورجُلٌ مَشبُوح الذِراعَيْن: أي طويلُهما، قال أبو ذؤيب:
فذلك مَشبُوحُ الذراعَـيْن خَـلْـجَـمٌ		خَشُوفٌ إذا ما الحَرْبُ طالَ مِرارُها

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الشين** ve **الباء** onlarla birlikte
ح ش ب، ش ح ب، ح ب ش، ش ب ح kullanımlardır.
**حشب**:
**الحَوْشَبُ**: sinir ile ساق kemiği arasındaki toynağın iç tarafında bir kemiktir. Ve **الحَوْشَبُ**: büyük karınlı (kimse). **الأعلم الهذلي** dedi ki:
Ve onun için bir koşucu çeker		etimi **حَواشِبْ** ücretine doğru
Ve **العَجّاج** **الوَظيف** hakkında dedi ki:
Bir bilekte ki **الحَوْشَبا**’dan şikâyet etmez
**الحَوْشَب**: erkek adlarındandır.
**شحب**:
**شَحَبَ** **يَشحَبُ** **شُحوباً**: yani seferden yahut zayıflıktan yahut işten dolayı değişti (rengi soldu), dedi ki:
Şüphesiz insanların keremlilerinin **شُحُوبُها** (solgunlukları) görünürdür
**حبش**:
**الحَبَشُ**: Sudanlılardan bir cinstir; onlar **الحُبْشان** ve **الحَبْش**’tir. Ve bir dilde derler ki: **الحَبَشِة** (kalıbı) **سَفَرة** yapısı üzerinedir; bu kıyasta hatadır, çünkü sen **فاسق** ve **فَسَقة** dediğin gibi **حابش** demezsin; fakat dillerde yürümüştür ve şiirin zorunluluğunda câizdir. Ve **الأُحُبوش** **الحَبَش** gibidir, dedi ki:
Sanki karışık beyaz antilopların sürüleri		kumda Nabatlılardan bir **أُحبُوشٌ**
أما **الأحابيش** ise, **القارَة**’den (olan) hayatlardı; İslâm’dan önce, kendileri ile **قُرَيش** arasında vuku bulan savaşta **بني ليث**’e katıldılar; onda İblis Kureyş’e: “Ben **بني كبْت**’ten sizin için bir komşuyum; öyleyse Muhammed’le çarpışın” dedi; onlara **سُراقة بن مالك بن جَعْثم** suretinde geldi; bu, şairin söylediği yerdir:
**لَيْثٌ** ve **دِيِلٌ** ve **كعبٌ** ve emziren (kabile)		gözbebekleri kızarınca **الأحابيشِ**’in topluluğu
Onlar, toplanmaları sebebiyle bununla adlandırıldılar; artık onlara o ad olunca, sözde **التَحبيش** toplanma gibi oldu. **رؤبة** dedi ki:
Onlara benim **تَـحـبـيشـي**’mi **حَبَّشتُ** (topladım)		razı oldu; ve **خُروشي**’mdan topladığımı toplamadım
Ve **الحُبْشّيُة**: siyah, iri (olan) karıncalardan bir türdür; onu bir ad kıldıklarında, nisbet ile ad arasında fark olsun diye lafzı değiştirdiler. Nisbet: **حبَشيَّة**; ad: **حبُشْيّة**. Bunun üzerine de **الحُبْشيّة**: çok siyah (olan) bir dişi devedir.
**شبح**:
**الشَبَحُ**: yaratılmışlardan sana şahsı görünen şeydir; denir ki: **شَبَحَ** لنا, yani göründü. Çoğulu: **أشباح**. Dedi ki:
Gözümle her **شَبْحٍ**’ı ve engeli gözledim
Ve dedi ki:
Sanki semer ikisinden, çizgili (bir yer) sahibinin üstünde		**الريادِ**’in defedicisi, **الأشباح**’a çok bakan
Yani **الرِياد**’ı çok (olan); o, otlamada yönelme ve geri dönmedir. Ve tasrifte denir ki: **أسماءُ الأشباح**; o, görme ve duyunun idrak ettiği şeydir. Ve **أسماء الأعمال**: görmenin de duyunun da idrak etmediği şeydir. Ve **الشَبْحُ**: bir şeyi kurusun diye kazıklar arasında germendir. Ve dövülen kimse, derisi için gerilince **يُشّبُح**. Ve **مَشبُوح الذِراعَيْن** bir adam: yani ikisi (kolu) uzun. **أبو ذؤيب** dedi ki:
İşte o, iki kolu **مَشبُوحُ** olan, iri yapılı		savaşın acıları uzayınca ürkek (olan)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شَحَبَ جسمُهُ يَشْحُبُ بالضم شُحوباً، إذا تغيّر. قال النَمْر بن بَولب:
وفي جِسْمِ راعيها شُحوبٌ كأنَّههُزالٌ وما من قِلَّةِ الطُعْمِ يُهْزَلُ
وشَحُبَ جسمه بالضم شُحُوبَةً: لغةٌ فيه.

##### Türkçe

**شَحَبَ** bedeni **يَشْحُبُ** (damme ile) **شُحوباً**, değiştiği zaman (denir). en-Nemr b. Bâvleb dedi ki:
Ve onun çobanının bedeninde bir **شُحوبٌ** vardır; sanki o bir zayıflıktır; hâlbuki o, yemeğin azlığından zayıflamaz.
Ve **شَحُبَ** bedeni (damme ile) **شُحُوبَةً**: onda bir dildir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ش ب
حشب ، حبش ، شحب ، شبح : مستعملة .
حشب : قال الليث : الحوْشَب : عَظْمٌ في باطن الحافر بين العَصَبِ والوَظِيفِ ، قال : والحَوْشَبُ : العَظِيم البطن مثله ، وأنشد بَيْتَ الأَعْلَم الهُذَلي :
وتَجُرُّ مُجْرِيةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حواشِبْ
أَجْرٍ جمع جِرْوٍ على أَفْعُل . وقال أبو عمرو : الحَوْشبُ : حَشْوُ الحافرِ ، والجُبَّةُ الذي فيه الحَوْشَبُ ، قال والدَّخِيس : بين اللَّحْمِ والعَصَب ، وأنشد :
في رُسُغٍ لا يَتَشَكّى الحوْشَبا
وقال أبو عُبَيدة : الحوْشَب : مَوْصِل الوَظيف في الرُّسْغ ، وقال : الحوْشبانِ : عَظْما الرُّسغَيْن . ومما يذكر من شعر أَسَد بن ناعِصَة :
وخَرْقٍ تَبَهْنَسُ ظِلْمانُه
يُجَاوِبُ حوْشَبَه القَعْنَبُ
قيل : القَعْنَبُ : الثعلب الذَّكَر ، والحوْشَب : الأرنَب الذَّكَر ، وقيل : الحَوْشَبُ : العِجْل : وهو وَلَد البقر .
وقال الآخر :
كأنَّها لما أزْلأَمّ الضُّحى
أُدْمانَةٌ يَتْبَعُها حوْشَبُ
وقال بعضهم : الحَوْشَبُ : الضامرُ والحوْشبُ : العظيم البطن ، فجعله من الأَضْداد ، وأنشد :
في البُدْن عِفْضَاجٌ إذا بدَّنْتَه
وإِذا تُضَمِّره فحَشْرٌ حوْشَبُ
فالحشْر : الدقيق ، والحوْشَب : الضَّامر .
وقال المؤرّج : احتَشب القومُ احتِشاباً إذا اجتمعوا .
وقال أبو السَّمَيْدع الأعْرابي : الحَشيب من الثياب والخَشِيب والجَشِيب : الغليظ .
وقال المُؤرّج : الْحَوْشَبُ والْحَوْشَبَة : الجماعة من النّاس .
شبح : قال الليث : الشَّبحُ : ما بدا لك شخصُه
من النَّاس وغيرهم من الْخَلق ، يقال : شَبَح لنا أي مَثَل ، وأنشد :
رَمَقْتُ بِعَيْنِي كلَّ شَبْح وحائِل
والجميع الأشباح . ويقال في التصريف : أسماء الأشباح : وهو ما أدركته الرُّؤْية والْحِسُّ .
قال : والشَّبْح : مَدُّكَ شيئاً بين أَوتاد . والمضروب يُشبَحُ إذا مُدَّ للجَلْد .
وفي صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان مشبوح الذِّراعين أي عريض الذِّراعين ، وقال الليث أي طويلَها .
وفي بعض الروايات : أنه كان شَبْحَ الذِّراعين .
ويقال : شبحتُ العود شَبْحاً إذا نَحَتَّهُ حتى تُعَرِّضَه .
ويقال : هلك أشباحُ ماله أي هلك ما يُعرف من إبله وغنمه وسائر مواشيه ، وقال الشاعر :
ولا تذهب الأحسابُ من عُقْرِ دارنا
ولكن أشباحاً من المال تَذْهَب
ويقال : شَبَح الداعي إذا مد يده للدعاء وقال جرير :
وعليكِ من صلوات ربِّك كلَّما
شبَح الْحَجيجُ الملْبِدونَ وغاروا
شحب : الليث : شحَب يَشْحَب لونُ الرجل شُحوباً إذا تغير من هُزال أو عمل أو سفر . أبو زيد : شحَب لَونه يشْحُب ويشحَب ، ويقال : شَحَب وشَحُب ، وقال لَبِيد :
رأَتني قد شَحَبْت وسَلَّ جسمي
طِلاَبُ النَّازِحات من الهموم
حبش : قال الليث : الحَبَش : جنس من السودان ، وهم الحَبيشُ والحُبْشان ، ويقال الحَبَشَة على بناء سَفَرَة ، قال : وهذا خطأ في القياس ، لأنك لا تقول للواحد حابش مثل فَاسِق وفَسَقَه ولكن لما تُكُلِّمَ به سار في اللغات وهو في اضطرار الشعر جائز .
قال : والأُحْبُوش : جماعة كالحَبَش ، وقال العجّاج :
كأَنَّ صِيران المَها الأخْلاطِ
بالرَّمْل أُحْبُوشٌ من الأنباطِ
قال : وأما الأحابيش فكانوا أحياء من القارَة انضمُّوا إلى بني لَيْثٍ في الحرب التي وقعت بينهم وبين قريش قبل الإسلام ، فقال إبليس لقريش : إني جار لكم من بني ليث فواقعوا محمَّدا ، وفيه يقول القائل :
لَيْثٌ ودِيلٌ وكَعْبٌ والتي ظَأَرت
جُمْعَ الأحابيش لمَّا احمَرّت الْحَدَقُ
قال : فلما سميت تلك الأحياء بالأحابيش من قبل تَجمُّعها صار التحبيش في الكلام كالتَّجميع ، وقال رُؤْبةُ :
أولاكِ حَبَّشْتُ لهم تحبيشي
وقال غيره : حَبَّشتُ لعيالي وهَبَّشت أي كسبت وجمعت ، وهي الحُباشة والهُباشة وأنشد :
لولا حُباشاتٌ من التَّحبيش
وتحبَّش القوم وتهبشوا إذا تجمعوا .
قال الأصمعي : وقال اللِّحياني : إن المجلس ليجمع حُباشات وهُباشات أي ناساً ليسوا من قبيلة واحدة .
الليث : الْحُبشِيَّة : ضرب من النمل سُود عِظام ، لمَّا جُعل ذلك اسماً لها غيَّروا اللفظ ليكون فرقاً بين النسبة والاسم ، فالاسم حُبْشِيَّة ، والنسبة حَبَشِيّة .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : من أسماء العُقاب الحُباشِيَّة ، والنُّساريَّة تُشبَّه بالنِّسر .

##### Türkçe

ح ش ب
**حشب** ، **حبش** ، **شحب** ، **شبح** : kullanımdadır.

**حشب** : Leys dedi: **الحوْشَب**: toynağın iç tarafında, sinir ile **الوَظِيف** arasında bulunan bir kemiktir; dedi: ve **الحَوْشَبُ**: onun benzeri, karınca büyük olandır; ve **الأَعْلَم الهُذَلي**’nin beytini okudu:
وتَجُرُّ مُجْرِيةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حواشِبْ
**أَجْرٍ**: **جِرْوٍ**’un **أَفْعُل** üzere cem‘idir. Ebû Amr dedi: **الحَوْشبُ**: toynağın iç dolgusudur; ve **الجُبَّةُ**: içinde **الحَوْشَبُ** bulunan şeydir; ve **الدَّخِيس** dedi: et ile sinir arasındadır; ve okudu:
في رُسُغٍ لا يَتَشَكّى الحوْشَبا
Ebû Ubeyde dedi: **الحوْشَب**: **الوَظيف**’in bilekteki birleşme yeridir; ve dedi: **الحوْشبانِ**: iki bileğin iki kemiğidir. Ve **أَسَد بن ناعِصَة**’nin şiirinden zikredilenlerdendir:
وخَرْقٍ تَبَهْنَسُ ظِلْمانُه
يُجَاوِبُ حوْشَبَه القَعْنَبُ
Denildi: **القَعْنَبُ**: erkek tilkidir; ve **الحوْشَب**: erkek tavşandır; ve denildi: **الحَوْشَبُ**: buzağıdır; o, sığırın yavrusudur.

Diğeri dedi:
كأنَّها لما أزْلأَمّ الضُّحى
أُدْمانَةٌ يَتْبَعُها حوْشَبُ
Bazıları dedi: **الحَوْشَبُ**: zayıf olandır; ve **الحوْشبُ**: karınca büyük olandır; böylece onu zıt anlamlılardan kıldı; ve okudu:
في البُدْن عِفْضَاجٌ إذا بدَّنْتَه
وإِذا تُضَمِّره فحَشْرٌ حوْشَبُ
Buna göre **الحشْر**: ince olandır; ve **الْحوْشَب**: zayıf olandır.

Müerric dedi: **احتَشب القومُ احتِشاباً**: toplandıkları zaman.

Ebû’s-Semeyd‘ el-A‘râbî dedi: elbiselerden **الحَشيب** ve **الخَشِيب** ve **الجَشِيب**: kalın olandır.

Müerric dedi: **الْحَوْشَبُ** ve **الْحَوْشَبَة**: insanlardan bir topluluktur.

**شبح** : Leys dedi: **الشَّبحُ**: insanlardan ve onlardan başkasından mahlûkattan, sana şahsı görünen şeydir; denir: **شَبَح لنا** yani göründü; ve okudu:
رَمَقْتُ بِعَيْنِي كلَّ شَبْح وحائِل
Cemi‘si **الأشباح**’tır. Ve tasrifte denir: **أسماء الأشباح**: o, görme ve duyunun idrak ettiği şeydir.

Dedi: ve **الشَّبْح**: kazıklar arasında bir şeyi uzatmandır. Ve dövülen kimse, derisi için uzatıldığı zaman **يُشبَحُ**.

Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatında: o, **مشبوح الذِّراعين** idi; yani iki kolu geniş idi; Leys dedi: yani onların uzunu.

Bazı rivayetlerde: o, **شَبْحَ الذِّراعين** idi.

Ve denir: **شبحتُ العود شَبْحاً**: onu yonttuğun zaman, ta ki onu genişletinceye kadar.

Ve denir: **هلك أشباحُ ماله**: develerinden, koyunlarından ve sair hayvanlarından bilinen şey helâk oldu; ve şair dedi:
ولا تذهب الأحسابُ من عُقْرِ دارنا
ولكن أشباحاً من المال تَذْهَب
Ve denir: **شَبَح الداعي**: dua için elini uzattığı zaman; ve Cerîr dedi:
وعليكِ من صلوات ربِّك كلَّما
شبَح الْحَجيجُ الملْبِدونَ وغاروا

**شحب** : Leys: **شحَب يَشْحَب**: adamın rengi, zayıflıktan yahut işten yahut yolculuktan değiştiği zaman, **شُحوباً**. Ebû Zeyd: **شحَب لَونه**: **يشْحُب** ve **يشحَب**; ve denir: **شَحَب** ve **شَحُب**; ve Lebîd dedi:
رأَتني قد شَحَبْت وسَلَّ جسمي
طِلاَبُ النَّازِحات من الهموم

**حبش** : Leys dedi: **الحَبَش**: siyahlardan bir cinstir; ve onlar **الحَبيشُ** ve **الحُبْشان**’dır; ve **الحَبَشَة** denir, **سَفَرَة** vezni üzere; dedi: bu, kıyasta hatadır; çünkü tekil için **حابش** demezsin, **فَاسِق** ve **فَسَقَه** gibi; fakat onunla konuşulduğu için dillerde yürüdü; ve şiirin zaruretinde câizdir.

Dedi: ve **الأُحْبُوش**: **الحَبَش** gibi bir topluluktur; ve Accâc dedi:
كأَنَّ صِيران المَها الأخْلاطِ
بالرَّمْل أُحْبُوشٌ من الأنباطِ
Dedi: **الأحابيش**’e gelince: onlar, İslâm’dan önce, kendileri ile Kureyş arasında vuku bulan savaşta Benî Leys’e katılan **القارَة**’den kabilelerdi; bunun üzerine İblîs Kureyş’e dedi: Ben, Benî Leys’ten size komşuyum; öyleyse Muhammed’le çarpışın; ve bunda söyleyenin sözü vardır:
لَيْثٌ ودِيلٌ وكَعْبٌ والتي ظَأَرت
جُمْعَ الأحابيش لمَّا احمَرّت الْحَدَقُ
Dedi: o kabileler, toplanmalarından dolayı **الأحابيش** diye adlandırılınca, sözde **التحبيش** toplama gibi oldu; ve Ru’be dedi:
أولاكِ حَبَّشْتُ لهم تحبيشي
Başkası dedi: **حَبَّشتُ**: ailem için; ve **هَبَّشت**: yani kazandım ve topladım; ve o, **الحُباشة** ve **الهُباشة**’dır; ve okudu:
لولا حُباشاتٌ من التَّحبيش
Ve kavim **تَحبَّش** etti ve **تهبشوا**: toplandıkları zaman.

Asma‘î dedi: ve Lihyânî dedi: meclis, **حُباشات** ve **هُباشات** toplar; yani tek bir kabileden olmayan insanlar.

Leys: **الْحُبشِيَّة**: büyük siyah karıncalardan bir türdür; o, ona isim kılınınca, nisbet ile isim arasında fark olsun diye lafzı değiştirdiler; böylece isim **حُبْشِيَّة**’dir, nisbet **حَبَشِيّة**’dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: kartalın isimlerinden **الحُباشِيَّة** ve **النُّساريَّة**’dir; **بالنِّسر** ile benzetilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والحاء وما يثلثهما)
(شحذ) الشين والحاء والذال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفَّة  وحِدّة. من ذلك شَحَذْتُ الحديدَ، إذا حَدَّدتَه. ويقال إنَّ المشاحيذ رؤوس الجبال، وإِنّما سمِّيت بذلك للحِدَّة التي ذكرنَاها. ومن الخِفّة قولهم للجائع: شَحْذان. ويقال إنَّ الشحْذان الخفيف في سَعيه.
(شحر) الشين والحاء والراء ليس بشيء، وهو لعلّه اسم بلد([1]).
(شحص) الشين والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، يقال إنَّ الشحَص الشاةُ لا لبَنَ لها، ويقال هي التي لم يُنْزَ عليها قط. وفي كتاب الخليل: الشّحْصاء.
(شحط) الشين والحاء والطاء أصلان: أحدهما البُعد، والآخر اختلاطٌ في شيءٍ واضطراب.
فالأوّل: قولهم شَحَطَتِ الدّار تَشْحَطُ شَحْطَاً وشحوطاً، وهي شاحطة.
وأمّا الأصل الآخر فالشَّحْط، وهو الاضْطرابُ في الدَّمِ. ويُقال للولدِ إِذا اضْطربَ في السَّلى: هو يتشحط في دمه. ومنه اللّبن المشحوط، وهو الذي يُصَبُّ عليه الماء. ومن الباب: الشَّحْطَة: داءٌ يأخذ الإِبلَ لا تكاد أن تنجوَ منه. ومن الباب المِشحط: عُوَيدٌ يُوضَع عند قضيب الكرم يَقِيهِ الأرضَ.([2]) وقال قوم: إنَّ الشَّحْطَ ذَرْقُ الطّير. وأنشدوا:
ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ([3])كأنَّما الشحْط في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ
فإن صح هذا فهو أيضاً من الاختلاط.
(شحم) الشين والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على جِنسٍ من اللّحم. من ذلك الشَّحْم، وهو معروف. وشَحْمة الأُذُنِ: مُعَلَّق القُرْطِ. ورجلٌ مُشْحِمٌ كثير الشَّحْم، وإن كان يحبُّه قيل شَحِم، وإن كان يطعمه أصحابَه قيل شاحم، فإن كان يبيعه قيل شَحَّام.
(شحن) الشين والحاء والنون أصلانِ متباينانِ، أحدُهما يدلُّ على المَلء، والآخر على البُعْدِ.
فالأوّل قولهم: شَحَنْتُ السّفينةَ، إِذا مَلأتَها. ومن الباب أشحن فلان للبكاء، إِذا تَهيّأ لَهُ كأنَّه اجتمع له([4]).
وأما الآخر فالشَّحْن الطَّرْد، يقال شَحَنَهم إِذا طَرَدَهم. ويقال للشّيءِ الشديد الحموضة: إِنَّهُ لَيَشْحَن الذِّبّانَ، أي يطردُها، ومن الباب الشَّحْناء، وهي العداوة. وعدُوٌّ مشاحِنٌ، أي مُباعِد. والعداوةُ تَبَاعُدٌ.
(شحو/ي) الشين والحاء والحرف المعتلّ يدلُّ على أصلٍ، وهو فَتْحُ الشَّيء. فالشَّحْوَة: ما بينَ الرِّجلين إِذَا خَطَا الإنسان. ويقال للفَرَسِ الواسع الخَطْو: وهو بعيدُ الشَّحْوة. وشَحَا الرَّجلُ فاه. وشَحا الفمُ نفسُه. ويصلح في مصدرهِ الشَّحْيُ والشَّحْو. ويقال شَحَى اللِّجامُ فمَ الفرسِ شَحْياً. ويقال جاءت الخيل شواحِيَ، أي فاتحاتٍ أفواهَها. قال:
* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *
(شحب) الشين والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغيُّر اللَّون، والمصدر منه الشُّحوب. يقال شَحَبَ وَشَحُب يَشْحَُب. ولونٌ شاحب. قال:
تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])ويقال، حكاه الدريدي: شَحَبتُ الأرضَ: قشرتُها. فإِذا كانت الرواية صحيحةً فهو القياس.
(شحج) الشين والحاء والجيم أصلٌ يدلُّ على صوتٍ. من ذلك شَحَجَ الغراب يَشْحَج، وكذلك البغل. [والبغال] بَناتُ شاحج([7]). ويقولون للحمار الوحشيّ مِشحج وشَحَّاج. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) يعني (الشحر) بالكسر، وهو بلاد بين عدن وعمان.
([2]) في الأصل: "يقيد الأرض"، تحريف. وفي المجمل: "يقيه من الأرض".
([3]) البيتان في اللسان (بلد، علا، حمر)، وسبق إنشادهما في (بلد، حمر).
([4]) في الأصل: "أجمع له".
([5]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 106 واللسان (قعع).
([6]) البيت في اللسان (أبي 8، 10).
([7]) التكملة قبله من المجمل. وفي المجمل: "بنات شحاج". وفي القاموس أيضاً: "والبغال بنات شحاج ككتان"، ولم تذكر في اللسان (شحج)، وذكرت في (بني 14: 93)، قال: "وبنات شحاج: البغال". أما ابن سيده فقد ذكر في باب البنات من المخصص (13: 212) "ابن السكيت: بنات شحاج البغال، وبنات صهال الخيل". وكذا في المزهر: (1: 525).

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ḥâ ve bunların üçüncülendiği şeyler babı)

(**شحذ**) **الشين** ve **الحاء** ve **الذال** tek bir asıldır; hafifliğe ve keskinliğe delâlet eder. Bundan: demiri **شَحَذْتُ**; onu keskinleştirdiğin zaman. Ve denilir ki **المشاحيذ** dağların başlarıdır; ancak, zikrettiğimiz keskinlik sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve hafiflikten: aç olana onların sözü: **شَحْذان**. Ve denilir ki **الشحْذان** koşusunda hafif olandır.

(**شحر**) **الشين** ve **الحاء** ve **الراء** bir şey değildir; ve o, herhâlde bir belde adıdır([1]).

(**شحص**) **الشين** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; denilir ki **الشحَص** sütü olmayan koyundur; ve denilir ki o, üzerine hiç erkek salınmamış olandır. Halîl’in kitabında: **الشّحْصاء**.

(**شحط**) **الشين** ve **الحاء** ve **الطاء** iki asıldır: birincisi uzaklık, diğeri bir şeyde karışma ve çalkantıdır.
Birincisi: onların sözü: ev **شَحَطَتِ**; **تَشْحَطُ** **شَحْطَاً** ve **شحوطاً**; ve o **شاحطة**dır.
Diğer asla gelince: **الشَّحْط**; o, kanda çalkantıdır. Ve çocuğa, döl zarı içinde çalkalandığı zaman, denilir: o, kanında **يتشحط**. Ve ondan: **اللّبن المشحوط**; o, üzerine su dökülen şeydir. Ve babdan: **الشَّحْطَة**: develeri tutan bir hastalıktır; ondan neredeyse kurtulamaz. Ve babdan **المِشحط**: asma çubuğunun yanında konulan bir küçük daldır; onu yerden korur([2]). Bir kavim dedi: **الشَّحْط** kuş pisliğidir. Ve şu beyti(leri) okudular:
ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ
كأنَّما الشحْط في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ
Eğer bu sahih olursa, o da karışmadan (gelir).

(**شحم**) **الشين** ve **الحاء** ve **الميم** bir asıldır; etten bir cinse delâlet eder. Bundan **الشَّحْم**; o, bilinen şeydir. Ve **شَحْمة الأُذُنِ**: küpenin asıldığı yer. Ve **مُشْحِمٌ** adam: çok **الشَّحْم**lıdır; eğer onu severse **شَحِم** denilir; eğer onu arkadaşlarına yedirirse **شاحم** denilir; eğer onu satarsa **شَحَّام** denilir.

(**شحن**) **الشين** ve **الحاء** ve **النون** birbirinden ayrı iki asıldır; birisi doldurmaya, diğeri uzaklığa delâlet eder.
Birincisi onların sözü: gemiyi **شَحَنْتُ**; onu doldurduğun zaman. Ve babdan: falan kimse ağlamak için **أشحن**; ona hazırlandığı zaman; sanki onun için toplanmış gibi([4]).
Diğerine gelince: **الشَّحْن** kovmadır; denilir: onları **شَحَنَ**; onları kovduğu zaman. Ve şiddetli ekşiliği olan şeye denilir: o, sinekleri mutlaka **لَيَشْحَن** eder; yani onları kovar. Ve babdan **الشَّحْناء**; o, düşmanlıktır. Ve **مشاحِنٌ** düşman; yani uzaklaştıran. Düşmanlık uzaklaşmadır.

(**شحو/ي**) **الشين** ve **الحاء** ve illetli harf bir asla delâlet eder; o da şeyin açılmasıdır. Şu hâlde **الشَّحْوَة**: insan adım attığı zaman iki bacak arasındaki şeydir. Ve adımı geniş olan ata denilir: o, **بعيدُ الشَّحْوة**dur. Ve adam ağzını **شَحَا** etti. Ve ağız bizzat kendisi **شَحا** etti. Ve onun masdarında **الشَّحْيُ** ve **الشَّحْو** uygun olur. Ve denilir: gem, atın ağzını **شَحْياً** **شَحَى** etti. Ve denilir: atlar **شواحِيَ** olarak geldi; yani ağızlarını açanlar olarak. Dedi ki:
* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *

(**شحب**) **الشين** ve **الحاء** ve **الباء** tek bir asıldır; renk değişmesine delâlet eder; bunun masdarı **الشُّحوب**dur. Denilir: **شَحَبَ** ve **شَحُب**; **يَشْحَُب**. Ve **شاحب** renk. Dedi ki:
تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])
Ve denilir; Düreydî’nin rivayet ettiği: yeri **شَحَبتُ**: onu soydum. Eğer rivayet sahih ise, o kıyastır.

(**شحج**) **الشين** ve **الحاء** ve **الجيم** bir asıldır; bir sese delâlet eder. Bundan: karga **شَحَجَ** eder; **يَشْحَج**; katır da böyledir. [Ve katırlar] **بَناتُ شاحج**dır([7]). Ve yaban eşeğine **مِشحج** ve **شَحَّاج** derler. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------
([1]) yani **الشحر** kesre ile; o, Aden ile Umman arasında beldelerdir.
([2]) asılda: “yeri bağlar”, tahriftir. Ve **المجمل**’de: “onu yerden korur”.
([3]) iki beyit **اللسان**’da (بلد، علا، حمر); ve daha önce (بلد، حمر)’da okunmuştu.
([4]) asılda: “**أجمع له**”.
([5]) Ru’be b. el-‘Accâc’ındır; divanında 106 ve **اللسان** (قعع).
([6]) beyit **اللسان**’da (أبي 8، 10).
([7]) **التكملة** ondan önce **المجمل**’dendir. Ve **المجمل**’de: “**بنات شحاج**”. Ve **القاموس**’ta da: “ve katırlar **بنات شحاج**dır; **ككتان** gibi”; ve **اللسان**’da (شحج) zikredilmedi; (بني 14: 93)’te zikredildi; dedi ki: “ve **بنات شحاج**: katırlardır.” Ama İbn Sîde, **المخصص**’ın “kızlar” babında (13: 212) zikretti: “İbnü’s-Sikkît: **بنات شحاج** katırlardır; ve **بنات صهال** atlar.” Ve yine **المزهر**’de: (1: 525).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ح ب
هو شاحب اللون وقد شحب وشحب شحوباً‏.‏
قال‏:‏ تقول ابنتي لمـا رأتنـي شاحبـاً كأنك فينا يا أبات غريب وقال أبو زيد‏:‏ الشحوب في لغة بني كلاب‏:‏ الهزال وأنشد‏:‏ بمنزلـة أمـا اللئيـم فسامن بهـا وكـرام القـوم بـاد شحوبها

##### Türkçe

ش ح ب
O, rengin **شاحب**’idir; ve **شحب** ve **شحب** **شحوباً**.

Dedi ki: Kızım, beni **شاحباً** görüp de dediğinde:
“sanki sen, ey babacığım, bizim içimizde bir yabancısın.”

Ebû Zeyd dedi ki: Benî Kilâb’ın dilinde **الشحوب**: zayıflık (cılızlık)tır. Ve inşâd etti:
“bir menzilde ki, alçak (kimse) orada semizdir; ve kavmin kerimleri, onun **شحوبها**’sı belirgin (olmuş)tur.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَحَبَ لَوْنُه وجِسْمُه، يَشْحَبُ ويَشْحُبُ، بالضم، شُحُوباً، وشَحُبَ شُحُوبةً: تَغَيَّرَ من هُزالٍ، أَو عَمَلٍ، أَو جُوعٍ، أَو سَفَرٍ، ولم يُقَيِّد في الصحاح التغير بسَبَب، بل قال: شَحُبَ جِسْمُه إِذا تغَيَّرَ؛ وأَنشد للنمر بن تولب:
وفي جِسْمِ راعِـيها شُحُوبٌ، كأَنه *  هُزالٌ، وما مِنْ قِلَّةِ الطُّعمِ يُهْزَلُ وقال لبيد في الأَوّل:
\<ص:485>
رَأَتْني قد شَحَبْتُ، وسَلَّ جِسْمي *  طِلابُ النّازِحاتِ من الـهُمُومِ وقول تَأَبـَّطَ شَرّاً:
ولكِنَّـني أُرْوِي مِنَ الخَمْرِ هامَتي، *  وأَنْضُو الـمَلا بالشَّاحِبِ الـمُتَشَلْشِلِ والـمُتَشَلْشِلُ، على هذا: الذي تَخَدَّدَ لَـحْمه وقلَّ؛ وقيل: الشاحِبُ هنا السَّيْفُ، يَتَغَيَّر لوْنُه بما يَبِـسَ عليه من الدَّم، فالـمُتَشَلْشِلُ، على هذا، هو الذي يَتَشَلْشَلُ بالدم. وأَنْضُو: أَنزِعُ وأَكشِفُ. والشّاحِبُ: الـمَهْزولُ؛ قال: وقَد يَجْمَعُ المالَ الفَتى، وهو شاحِبٌ، *  وقد يُدْرِكُ الـمَوْتُ السَّمِـينَ البَلَنْدَحا وفي الحديث: مَنْ سَرَّه أَن يَنظُر إِليَّ فلْـيَنْظُر إِلى أَشْعَثَ شاحِبٍ؛ والشّاحِبُ: الـمُتَغَيِّر اللَّونِ، لعارضٍ من مَرَضٍ أَو سَفَرٍ، أَو نحوهما؛ ومنه حديث ابن الأَكْوَعِ: رآني رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، شاحِـباً شاكياً. وفي حديث ابن مسعود، رضي اللّه عنه: يَلْقَى شَيْطانُ الكافِرِ شَيطانَ المؤْمِن شاحِـباً. وفي حديث الحسن: لا تَلْقَى الـمُؤْمِنَ إِلاَّ شاحِـباً؛ لأَنَّ الشُّحوبَ من آثار الخَوفِ وقِلَّةِ المأْكل والتَّنَعُّم. وشَحَبَ وَجْهَ الأَرضِ، يَشْحَبُه شَحْباً: قَشَرَه، يمانِـيةٌ.

##### Türkçe

**شَحَبَ** rengi ve bedeni; **يَشْحَبُ** ve **يَشْحُبُ**, zamme ile, **شُحُوباً**, ve **شَحُبَ شُحُوبةً**: zayıflıktan, yahut çalışmadan, yahut açlıktan, yahut yolculuktan dolayı değişti; ve صحاح’ta değişmeyi bir sebep ile kayıtlamadı; bilakis dedi ki: **شَحُبَ جِسْمُه** ne zaman ki değişti; ve enşed etti en-Nemir b. Tevleb için:
Ve onun çobanının bedeninde bir **شُحُوبٌ** vardır, sanki o * zayıflıktır; ve az yeme sebebiyle zayıflamaz.

Ve Lebîd birincide dedi:
\<ص:485>
Beni gördü ki ben **شَحَبْتُ**, ve bedenimi zayıflattı * uzaklaşanların, gamlardan, arayışı.

Ve Tee’ebbata Şerran’ın sözü:
Fakat ben şaraptan başımı sularım, * ve kalabalığı, **الشَّاحِبِ الـمُتَشَلْشِلِ** ile sıyırırım ve açığa çıkarırım.

Ve **الـمُتَشَلْشِلُ**, buna göre: eti parçalanıp azalan kimsedir; ve denildi: **الشاحِبُ** burada kılıçtır; rengi, üzerinde kuruyan kandan dolayı değişir; o halde **الـمُتَشَلْشِلُ**, buna göre, kan ile sallanıp sarkan şeydir. Ve **أَنْضُو**: çıkarırım ve açığa çıkarırım. Ve **الشّاحِبُ**: zayıf olan; dedi ki:
Ve genç, **شاحِبٌ** iken malı toplayabilir, * ve ölüm, semiz, geniş gövdeli olana erişebilir.

Ve hadiste: “Kim beni görmeye sevinirse, baksın **أَشْعَثَ شاحِبٍ**’e”; ve **الشّاحِبُ**: bir hastalık yahut yolculuk yahut ikisi gibisinden bir arıza sebebiyle rengi değişen; ve ondan İbnü’l-Ekva‘ hadisi: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, beni **شاحِـباً** şikâyetçi görmüştü. Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde, Allah ondan razı olsun: kâfirin şeytanı, müminin şeytanını **شاحِـباً** olarak karşılar. Ve Hasan hadîsinde: mümini ancak **شاحِـباً** olarak karşılamazsın; çünkü **الشُّحوبَ**, korkunun ve yemeğin azlığının ve nimet içinde yaşamanın azlığının آثارındandır. Ve **شَحَبَ وَجْهَ الأَرضِ**، **يَشْحَبُه شَحْباً**: onu soydu; Yemenîdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شحب بالحاء المهملة لونه وجسمه كجمع ونصر وكرم وعني يشحب ويشحب شحوبا وشحوبة الأخير من الثالث، وعلى الأول اقتصر عياض في المشارق، وابن جني في شرح ديوان المتنبي وهو القياس والثانية أشهر من الأولى، حكاها الجوهري، وابن القطاع، وابن سيده، وابن جني تبعا لأبي العباس ثعلب في الفصيح، والثالثة حكاها الفراء، ونقلها الجوهري وابن القطاع وابن القوطية وابن سيده وابن جني وابن السكيت في إصلاح المنطق وأبو حاتم وصاحب الواعي، وأنكرها أبو زيد وتبعه القاضي عياض، والرابعة حكاها ابن سيده وأغفلها الجماهير، كذا حققه شيخنا. قلت: وحكى الرابعة أيضا الصاغاني في التكملة: إذا تغير كذا في الصحاح ولم يقيد سبب التغيير، ومثله لأبي حاتم في تقويم المفسد، وأنشد للنمر بن تولب:
  وفي جسم راعيها شحوب كأنه                      هزال وما من قلة الطعم يهزل وقال صاحب الواعي: الشحوب هو الهزال بعينه، وجعله في الأساس من لغة بني كلاب. ومنهم من قيد السبب فقال: إذا تغير من هزال أو عمل أو جوع أو سفر أو مرض أو جزع أو جهد. قال لبيد:
  رأتني قد شحبت وسل جسمي                      طلاب النازحات من الهموم والشاحب: السيف يتغير لونه بما يبس عليه من الدم. قال تأبط شرا:
  ولكنني أروي من الخمر هامتي                      وأنضو الملا بالشاحب المتشلشل المتشلشل: الذي يتشلشل بالدم. وأنضو: أنزع وأكشف. والشاحب: المهزول. قال:
  وقد يجمع المال الفتى وهو شاحبوقد يدرك الموت السمين البلندحا وفي الحديث: من سره أن ينظر إلي فلينظر إلى أشعث شاحب. والشاحب: المتغير اللون لعارض من مرض أو سفر ونحوهما. ومنه حديث ابن الأكوع رآني رسول الله صلى الله عليه وسلم شاحبا شاكيا وحديث ابن مسعود: يلقى شيطان الكافر شيطان المؤمن شاحبا، وحديث الحسن: لا تلقى المؤمن إلا شاحبا لأن الشحوب من آثار الخوف وقلة المأكل والتنعم. شحب وجه الأرض كمنع يشحبها شحبا: قشرها بمسحاة أو غيرها، يمانية، نقله ابن دريد. قال شيخنا: بقي عليه شحب بن مرة، في نهد، وشحب بن غالب في الهون، ذكرهما الوزير والأمير وغيرهما، وأغفلهما المصنف مع شهرتهما. قلت: ومن ولد الأول قيس بن رفاعة بن عبد نهم بن مرة ابن شحب، شاعر فارس.

##### Türkçe

**شحب**; **بالحاء المهملة**: rengi ve bedeni soldu; **كجمع ونصر وكرم وعني**; **يشحب** ve **يشحب**; **شحوبا** ve **شحوبة**; sonuncusu üçüncü babdandır. Birincisi üzere **عياض** “**المشارق**”ta ve **ابن جني** “**شرح ديوان المتنبي**”de iktisar etti; o kıyastır. İkincisi birinciden daha meşhurdur; onu **الجوهري** ve **ابن القطاع** ve **ابن سيده** ve **ابن جني**, **أبي العباس ثعلب**’e tâbi olarak “**الفصيح**”te hikâye etti. Üçüncüyü **الفراء** hikâye etti; onu **الجوهري** ve **ابن القطاع** ve **ابن القوطية** ve **ابن سيده** ve **ابن جني** ve **ابن السكيت** “**إصلاح المنطق**”ta ve **أبو حاتم** ve “**الواعي**”nin sahibi nakletti. **أبو زيد** onu inkâr etti, ona **القاضي عياض** tâbi oldu. Dördüncüyü **ابن سيده** hikâye etti; cumhur onu ihmal etti; şeyhimiz böyle tahkik etti. Dedim: Dördüncüyü **الصاغاني** de “**التكملة**”de hikâye etti: “**إذا تغير**”; “**الصحاح**”ta böyle (vardır) ve değişmenin sebebini kayıtlamadı. Bunun benzeri **أبي حاتم**’indir “**تقويم المفسد**”de. Ve **النمر بن تولب**’den inşad etti:
  Ve onun çobanının bedeninde **شحوب** (vardır); sanki                      zayıflıktır; ve tadın azlığından (dolayı) zayıflamaz.

“**الواعي**”nin sahibi dedi: **الشحوب** bizzat zayıflığın kendisidir; onu “**الأساس**”ta **بني كلاب**’ın dilinden kıldı. Onlardan kimi sebebi kayıtladı ve dedi: zayıflıktan yahut işten yahut açlıktan yahut yolculuktan yahut hastalıktan yahut korkudan yahut meşakkatten değiştiği zaman. **لبيد** dedi:
  Beni gördü ki **شحبت** ve bedenim gevşedi                      uzaklaşan (şey)lerin, gamlardan, talebi.

**الشاحب**: üzerinde kuruyan kandan dolayı rengi değişen kılıçtır. **تأبط شرا** dedi:
  Fakat ben şaraptan başımı sularım                      ve kalabalığı **بالشاحب المتشلشل** ile sıyırırım.

**المتشلشل**: kan ile şelşelelenen (akan)dır. **وأنضو**: soyarım ve açığa çıkarırım. **الشاحب**: zayıf olandır. Dedi:
  Ve delikanlı malı toplar, hâlbuki o **شاحب**tır                      ve ölüm, iri ve geniş göğüslü olana erişebilir.

Hadiste: “Kim beni görmeye sevinirse, **أشعث شاحب** olana baksın.” **الشاحب**: hastalık yahut yolculuk ve benzerlerinden bir ârıza sebebiyle rengi değişmiş olandır. Ondandır: **ابن الأكوع** hadisi: Resûlullah صلى الله عليه وسلم beni **شاحبا شاكيا** gördü. Ve **ابن مسعود** hadisi: kâfirin şeytanı, müminin şeytanını **شاحبا** olarak karşılar. Ve **الحسن** hadisi: Mümini ancak **شاحبا** olarak karşılamazsın; çünkü **الشحوب**, korkunun ve yemeğin azlığının ve nimet içinde yaşamanın azlığının eserlerindendir.

**شحب وجه الأرض**; **كمنع**; **يشحبها شحبا**: onu kazma yahut başkasıyla soydu; Yemenîdir; onu **ابن دريد** nakletti. Şeyhimiz dedi: Üzerinde kaldı: **شحب بن مرة**; **في نهد**’de; ve **شحب بن غالب**; **في الهون**’da; onları **الوزير** ve **الأمير** ve başkaları zikretti; musannif onları, şöhretlerine rağmen, ihmal etti. Dedim: Birincinin evladından **قيس بن رفاعة بن عبد نهم بن مرة ابن شحب** (vardır); şair, süvaridir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَحَبَ
1 شَحَبَ ذ , aor. شَحُبَ (S, A, O, K, &c.) and شَحَبَ , (A, O, K, &c.,) but the former more commonly obtains, (TA,) inf. n. شُحُوبٌ; (S, O, K;) and شَحُبَ, (Fr, S, A, O, K, &c.,) inf. n. شُحُوبَةٌ, (Fr, S, O, K,) but this form of the verb is disapproved by AZ and 'Iyلd; (TA; [in which, however, nine authorities for it are mentioned;]) said of one's body; (Fr, S, O;) or of one's colour, or complexion, (A, K,) and so شُحِبَ, (A, O, K,) inf. n. شُحُوبٌ; (A;) [It was, or became, altered [for the worse, wan, or haggard], (Fr, S, A, O, K, &c.,) in consequence of emaciation, (K,) or hunger, (A, K,) or sleeplessness, and the like, (A,) or travel, (K,) or work, or disease, or impatience, or distress or fatigue: or, accord. to the author of the “ Wل'ee, ” شُحُوبٌ signifies emaciation itself: (TA:) in this sense, it is of the dial. of Benoo-Kilلb. (A, TA.) -A2- شَحَبَ الأَرْضَ, (IDrd, O, K,) aor. شَحَبَ , inf. n. شَحْبٌ, (IDrd, O,) He pared the ground, or scraped off its superficial part, with a shovel, (IDrd, O, K,) or some other thing: of the dial. of El-Yemen. (IDrd, O.)

شَحِبٌ
شَحِبٌ ذ : see what follows.

شَاحِبٌ
شَاحِبٌ ذ A man having his colour, or complexion, altered [for the worse, wan, or haggard], (TA,) or so شَاحِبُ اللَّوْنِ, (A,) in consequence of disease, or travel, or the like: (TA: [see 1:]) and emaciated, or lean; (TA, KL;) as also ↓ شَحِبٌ. (KL.) It is said in a trad., لَا تَلْقَى المُؤْمِنَ اـِلَّا شَاحِبًا [Thou wilt not find the believer otherwise than wan, or haggard; or emaciated, or lean]; because شُحُوب is one of the effects of fear, and of paucity of food, and of little enjoying of plentifulness and pleasantness or easiness, and softness or delicacy, of life. (TA.) ― -b2- It is also applied as an epithet to a sword, meaning Altered in its colour by blood that has dried upon it: used in this sense by the poet Taنbbata-sharrà. (TA.)

##### Türkçe

شَحَبَ
1 **شَحَبَ** **ذ** , muzâri‘ **شَحُبَ** (S, A, O, K, &c.) ve **شَحَبَ** , (A, O, K, &c.,) fakat birincisi daha yaygın olarak geçerlidir, (TA,) mastar **شُحُوبٌ**; (S, O, K;) ve **شَحُبَ**, (Fr, S, A, O, K, &c.,) mastar **شُحُوبَةٌ**, (Fr, S, O, K,) fakat fiilin bu şekli AZ ve 'Iyلd tarafından hoş görülmez; (TA; [bununla beraber onda bunun için dokuz otorite zikredilmiştir;]) kişinin bedeni hakkında söylenir; (Fr, S, O;) yahut kişinin rengi, yahut ten rengi hakkında, (A, K,) ve böylece **شُحِبَ**, (A, O, K,) mastar **شُحُوبٌ**; (A;) [Zayıflama sebebiyle, (K,) yahut açlık, (A, K,) yahut uykusuzluk ve benzeri, (A,) yahut yolculuk, (K,) yahut iş, yahut hastalık, yahut sabırsızlık, yahut sıkıntı yahut yorgunluk neticesinde: (Fr, S, A, O, K, &c.,) (daha kötüye doğru) değişti [soldu, yahut bitkinleşti]: yahut “ Wل'ee ”nin müellifine göre, **شُحُوبٌ** bizzat zayıflamanın kendisini ifade eder: (TA:) bu mânada, Benoo-Kilلb lehçesindendir. (A, TA.) -A2- **شَحَبَ الأَرْضَ**, (IDrd, O, K,) muzâri‘ **شَحَبَ** , mastar **شَحْبٌ**, (IDrd, O,) Yeri yonttu, yahut onun yüzeysel kısmını bir kürekle, (IDrd, O, K,) yahut başka bir şeyle kazıyıp aldı: El-Yemen lehçesindendir. (IDrd, O.)

شَحِبٌ
**شَحِبٌ** **ذ** : aşağıda gelen şeye bak.

شَاحِبٌ
**شَاحِبٌ** **ذ** Rengi yahut ten rengi (daha kötüye doğru) değişmiş [solmuş, yahut bitkinleşmiş] bir adam; (TA,) yahut böylece **شَاحِبُ اللَّوْنِ**, (A,) hastalık, yahut yolculuk, yahut benzeri sebebiyle: (TA: [1’e bak:]) ve zayıflamış, yahut cılız; (TA, KL;) bunun gibi ↓ **شَحِبٌ**. (KL.) Bir rivayette şöyle denir: لَا تَلْقَى المُؤْمِنَ اـِلَّا شَاحِبًا [Mümini, solgun yahut bitkin; yahut zayıflamış yahut cılız olmaktan başka bir hâlde bulmazsın]; çünkü **شُحُوب** korkunun etkilerinden biridir, ve yemeğin azlığının, ve hayatın bolluğundan ve hoşluğundan yahut kolaylığından, ve yumuşaklığından yahut inceliğinden az yararlanmanın (etkilerinden biridir). (TA.) ― -b2- Ayrıca bir kılıca sıfat olarak da uygulanır; mânası: Üzerinde kurumuş kan sebebiyle rengi değişmiş: bu mânada şair Taنbbata-sharrà tarafından kullanılmıştır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَحَُبَ
شَحَُبَ A ,  U ( n. ac. شُحُوْب 27 ,  شُحُوْبَة 27t ),
a.  Was wan, haggard, wasted ( face ).

شَاْحِب
شَاْحِب 21 ,
a.  Wan, haggard.

شُحُوْب
شُحُوْب 27 ,
a.  Warmness, haggardness.

##### Türkçe

شَحَُبَ
**شَحَُبَ** A , U (isim mastar: **شُحُوْب** 27 , **شُحُوْبَة** 27t ),
a. (yüz için:) solgun, bitkin, zayıf düşmüş idi.

شَاْحِب
**شَاْحِب** 21 ,
a. solgun, bitkin.

شُحُوْب
**شُحُوْب** 27 ,
a. solgunluk, bitkinlik.
