# شحب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شحب

باب الحاء والشين والباء معهما
ح ش ب، ش ح ب، ح ب ش، ش ب ح مستعملات
حشب:
الحَوْشَبُ: عظمٌ في باطِن الحافِر بينَ العَصَب والوَظيف. والحَوْشَبُ: العظيم البطن، قال الأعلم الهذلي:
وتجُرُّ مُـجـرِيةٌ لـهـا		لَحمي إلى أجرٍ حَواشِبْ
وقال العَجّاج في الوَظيف:
في رُسُغٍ لا يَتَشَكَّى الحَوْشَبا
الحَوْشَب: من أسماء الرجال.
شحب:
شَحَبَ يَشحَبُ شُحوباً: أي تَغَيَّر من سَفَرٍ أو هُزال أو عَمَل، قال:
فإنّ كِرامَ الناس بادٍ شُحُوبُها
حبش:
الحَبَشُ: جنْس من السُودان، وهم الحُبْشان والحَبْش، وفي لغة يقولون: الحَبَشِة على بناء سَفَرة، وهذا خطأ في القياس لأنّك لا تقول حابش كما تقول: فاسق وفَسَقة، ولكنّه سارَ في اللَّغات وهو في اضطِرار الشعر جائز. والأُحُبوش كالحَبَش، قال:
كأنَّ صِيران المَهَا الأخلاطِ		بالرَّمْل أُحبُوشٌ من الأنباطِ
وأما الأحابيش فكانوا أحياءَ من القارَة انضَمُّوا إلى بني ليث في الحَرْب التي وقَعَت بينهم وبينَ قُرَيش قبلَ الإسلام فيها إبليس لقريش: إني جارٌ لكم من بني كبْت فواقِعوا محمداً، أتاهم في صورة سُراقة بن مالك بن جَعْثم، وذلك حيث يقول الشاعر:
لَيْثٌ ودِيِلٌ وكعبٌ والتـي ظَـأَرَتْ		جُمْعَ الأحابيشِ لمّا احمَرَّتِ الحَدَقُ
سُمُّوا بذلك لتَجَمُّعِهم فلمّا صارَ لهم ذلك الاسمُ صارَ التَحبيش في الكلام كالتجمع، قال رؤبة:
أولاك حَبَّشتُ لهم تَـحـبـيشـي		فَرضي وما جَمَّعْت من خُروشي
والحُبْشّيُة: ضَرْبٌ من النَّمْل سُودٌ عِظامٌ، لمّا جَعَلوا ذلك اسماً غيَّروا اللفظ ليكونَ فَرقاً بين النسبةِ والاسمِ. النِسبةُ: حبَشيَّة، والاسم: حبُشْيّة. وعلى هذا أيضاً الحُبْشيّة: ناقةٌ شديدة السَواد.
شبح:
الشَبَحُ: ما بَدا لكَ شَخصُه من الخلق، يقال: شَبَحَ لنا أي مَثَلَ، وجمعهُ: أشباح، قال:
رَمَقْتُ بعيَنْي كل شَبْحٍ وحائِلِ
وقال:
كأنَّما الرَحْلُ منهما فوقَ ذي جُدَدٍ		ذبِّ الريادِ إلى الأشباح نَظّـارِ
أي كثير الرِياد وهو الاقبال والادِبار في الرَعْيِ. ويقال في التصريف أسماءُ الأشباح وهو ما أدرَكَتْهُ الرُؤيةُ والحِسُّ، وأسماء الأعمال: ما لا تدركه الرؤيةُ ولا الحِس. والشَبْحُ: مَدُّك الشَيءَ بينَ أوتاد ليَجِفَّ. والمضُروبُ يُشّبُح إذا مُدَّ للجَلْد. ورجُلٌ مَشبُوح الذِراعَيْن: أي طويلُهما، قال أبو ذؤيب:
فذلك مَشبُوحُ الذراعَـيْن خَـلْـجَـمٌ		خَشُوفٌ إذا ما الحَرْبُ طالَ مِرارُها

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الشين** ve **الباء** onlarla birlikte
ح ش ب، ش ح ب، ح ب ش، ش ب ح kullanımlardır.
**حشب**:
**الحَوْشَبُ**: sinir ile ساق kemiği arasındaki toynağın iç tarafında bir kemiktir. Ve **الحَوْشَبُ**: büyük karınlı (kimse). **الأعلم الهذلي** dedi ki:
Ve onun için bir koşucu çeker		etimi **حَواشِبْ** ücretine doğru
Ve **العَجّاج** **الوَظيف** hakkında dedi ki:
Bir bilekte ki **الحَوْشَبا**’dan şikâyet etmez
**الحَوْشَب**: erkek adlarındandır.
**شحب**:
**شَحَبَ** **يَشحَبُ** **شُحوباً**: yani seferden yahut zayıflıktan yahut işten dolayı değişti (rengi soldu), dedi ki:
Şüphesiz insanların keremlilerinin **شُحُوبُها** (solgunlukları) görünürdür
**حبش**:
**الحَبَشُ**: Sudanlılardan bir cinstir; onlar **الحُبْشان** ve **الحَبْش**’tir. Ve bir dilde derler ki: **الحَبَشِة** (kalıbı) **سَفَرة** yapısı üzerinedir; bu kıyasta hatadır, çünkü sen **فاسق** ve **فَسَقة** dediğin gibi **حابش** demezsin; fakat dillerde yürümüştür ve şiirin zorunluluğunda câizdir. Ve **الأُحُبوش** **الحَبَش** gibidir, dedi ki:
Sanki karışık beyaz antilopların sürüleri		kumda Nabatlılardan bir **أُحبُوشٌ**
أما **الأحابيش** ise, **القارَة**’den (olan) hayatlardı; İslâm’dan önce, kendileri ile **قُرَيش** arasında vuku bulan savaşta **بني ليث**’e katıldılar; onda İblis Kureyş’e: “Ben **بني كبْت**’ten sizin için bir komşuyum; öyleyse Muhammed’le çarpışın” dedi; onlara **سُراقة بن مالك بن جَعْثم** suretinde geldi; bu, şairin söylediği yerdir:
**لَيْثٌ** ve **دِيِلٌ** ve **كعبٌ** ve emziren (kabile)		gözbebekleri kızarınca **الأحابيشِ**’in topluluğu
Onlar, toplanmaları sebebiyle bununla adlandırıldılar; artık onlara o ad olunca, sözde **التَحبيش** toplanma gibi oldu. **رؤبة** dedi ki:
Onlara benim **تَـحـبـيشـي**’mi **حَبَّشتُ** (topladım)		razı oldu; ve **خُروشي**’mdan topladığımı toplamadım
Ve **الحُبْشّيُة**: siyah, iri (olan) karıncalardan bir türdür; onu bir ad kıldıklarında, nisbet ile ad arasında fark olsun diye lafzı değiştirdiler. Nisbet: **حبَشيَّة**; ad: **حبُشْيّة**. Bunun üzerine de **الحُبْشيّة**: çok siyah (olan) bir dişi devedir.
**شبح**:
**الشَبَحُ**: yaratılmışlardan sana şahsı görünen şeydir; denir ki: **شَبَحَ** لنا, yani göründü. Çoğulu: **أشباح**. Dedi ki:
Gözümle her **شَبْحٍ**’ı ve engeli gözledim
Ve dedi ki:
Sanki semer ikisinden, çizgili (bir yer) sahibinin üstünde		**الريادِ**’in defedicisi, **الأشباح**’a çok bakan
Yani **الرِياد**’ı çok (olan); o, otlamada yönelme ve geri dönmedir. Ve tasrifte denir ki: **أسماءُ الأشباح**; o, görme ve duyunun idrak ettiği şeydir. Ve **أسماء الأعمال**: görmenin de duyunun da idrak etmediği şeydir. Ve **الشَبْحُ**: bir şeyi kurusun diye kazıklar arasında germendir. Ve dövülen kimse, derisi için gerilince **يُشّبُح**. Ve **مَشبُوح الذِراعَيْن** bir adam: yani ikisi (kolu) uzun. **أبو ذؤيب** dedi ki:
İşte o, iki kolu **مَشبُوحُ** olan, iri yapılı		savaşın acıları uzayınca ürkek (olan)
