# شحج (ش-ح-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ح - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء الجيم والشيم معهما
ش ح ج، ج ح ش مستعملات فقط
شحج:
الشَّحيجُ: صَوْتُ البغل وبعض أصوات الحِمار. شَحَجَ يَشْحَجُ شَحيجاً. وشَحَجَ الغُرابُ شَحَجاناً: وهو تَرجيعُ الصَوْت فإذا مَدَّ قيل: نَعَب. ويقال للبِغال: بَناتُ شاحِج وشَحّاج. ويقال للحِمار الوَحْشيِّ من التهذيب عن العين. في ص، ط: الشّيء في س: وانحضج إذا اضرب مِشْحَج وشَحّاج، قال لبيد:
فهو شَحّاجُ مُـدِلٌّ سَـنِـقٌ		لاحِقُ البَطْن إذا يَعدُو زَمَلْ
جحش:
الجَحْشُ: وَلَدُ الحمار، والعَدَدُ: جِحَشة، والجميعُ جِحاشُ. والجَحْشة بتّخذها الرّاعي كالحلقة من الصّوف يلقيها في يده ليغزلها. والجِحاش: الدِفاع تُجاحِشُ: تُدافِعُ عن نفسك. والجَحْشُ: دون الخَدْش. جُحِشَ فهوَ مَجحُوش.

##### Türkçe

باب **الحاء** **الجيم** ve **الشيم** onlarla birlikte

**ش ح ج**، **ج ح ش** yalnızca kullanılmıştır

**شحج**:
**الشَّحيجُ**: katırın sesi ve eşeğin bazı sesleri. **شَحَجَ** **يَشْحَجُ** **شَحيجاً**. Ve **شَحَجَ** karga **شَحَجاناً**: o, sesin terci‘idir; eğer uzatırsa denilir: **نَعَب**. Ve katırlara denilir: **بَناتُ شاحِج** ve **شَحّاج**. Ve (bu) vahşî eşek için denilir; et-Tehzîb’den, el-‘Ayn’dan. **ص**’de, **ط**’da: şey **س**’de: ve **انحضج** eğer **مِشْحَج** ve **شَحّاج** vurursa; Lebîd dedi ki:
فهو **شَحّاجُ** مُـدِلٌّ سَـنِـقٌ		لاحِقُ البَطْن إذا يَعدُو زَمَلْ

**جحش**:
**الجَحْشُ**: eşeğin yavrusu; ve sayı: **جِحَشة**; ve hepsi **جِحاشُ**. Ve **الجَحْشة**: çobanın onu yünden bir halka gibi edindiği (şeydir); onu eğirmesi için eline atar. Ve **الجِحاش**: savunma; **تُجاحِشُ**: kendini savunursun. Ve **الجَحْشُ**: **الخَدْش**’tan aşağıdır. **جُحِشَ**; o hâlde o **مَجحُوش**tur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شَحيجُ البغل والغُراب: صوته، وكذلك الشُجاعُ بالضم. وقد شحَجَ يَشْحَجُ ويَشْحِجُ. والبغال بناتُ شَحَّاجٍ. والحمار الوحشيُّ مِشْحَجٌ وشَحَّاجٌ.

##### Türkçe

**شَحيجُ** katırın ve karganın: onun sesi; yine bunun gibi **الشُجاعُ** (ضم ile). Ve (fiil) **شحَجَ** **يَشْحَجُ** ve **يَشْحِجُ**. Ve katırlar **شَحَّاجٍ**’ın kızlarıdır. Ve yaban eşeği **مِشْحَجٌ** ve **شَحَّاجٌ**’dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ج ش
شحج ، جحش : ( مستعملات ) .
شحج : قال الليث : الشِّحيجُ : صوت البغلِ وبعضُ أصوات الحِمار تقول : شَحَجَ البغلُ يَشْحَجُ شَحِيجاً ، والغُراب يَشْحَجُ شَحَجاناً ، وهو ترجِيعُه الصَّوتَ فإذا مَدَّ رأسه قلت : نَعَب . ويقال للبِغال : بنَاتُ شاحِجٍ وبنات شحَّاج ، ويقال لحِمار الوحش : مِشْحَج وشَحَّاج . وقال لَبِيد :
فهو شَحَّاجٌ مُدِلٌّ سَنِق
لاحق البَطْنِ إذا يَعْدُو زَمَل
وقال غيره : يقال للعربان : مُسْتَشْحَجَات ومُسْتَشْحِجَات بفتح الحاء وكسرها . قال ذو الرُّمَّة :
ومُسْتَشْحَجاتٍ بالفِراقِ كأنّها
مَثَاكِيلُ من صُيَّابَةِ النُّوبِ نُوَّحُ
وهو الشُّحَاجُ والشَّحِيجُ ، والنُّهاقُ والنَّهِيقُ .
جحش : الليث : الجَحْشُ : من أولاد الحمار كالمُهْرِ من الخَيْل والجميعُ الجِحَاش ، والعدد جِحَشَة . الأصمعي : الجَحْشُ : من أولاد الحَمِير من حين تَضَعُه أُمُّه إلى أن يُفْطَمَ من الرَّضاع ، فإذا استكمل الحَوْلَ فهو تَوْلَب . وقال الليث : الجَحْشَةُ يَتَّخِذُها الرَّاعي من صُوفة كالحَلْقة يُلقيها في يده ليَغْزِلها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الجَحْشَةُ : الحَلْقَةُ من الوَبَر تكون في يَدِ الرَّاعي يَغْزِلُ منها .
وقال الليث : الجِحاشُ : مُدَافَعَة الإنسان الشيء عن نفسه وعن غيره . وقال غيره : هو الجِحاشُ والجِحاسُ ، وقد جاحَشَه وجاحَسَه مُجاحَشَةً ومْجاحَسَةً إذا قاتَلَه .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه سَقَطَ من فرس فجُحِش شِقُّه . قال أبو عُبَيد : قال الكسائي في ( جَحَش ) : هو أن يُصِيبَه شيء فَيَنْسَحِج منه جلدُه وهو كالخَدْش أو أَكْبَر من ذلك . يقال : جُحِش يُجْحَشُ فهو مَجْحُوش .
وقال ابن الفَرَج : قال ابن الأعرابي : الجَحْش : الجِهادُ ، قال : وتُحوَّل الشين سِيناً ، وأنشد :
يوماً تَرَانا في عِراكِ الجَحْشِ
نَنْبُو بأجْلالِ الأُمُور الرُّبْشِ
أي الدواهي العظام .
والجَحْيش : الفريد . يقال : نزل فُلاَنٌ جَحِيشاً إذا نزل حَرِيداً فريدا .
وقال شمر : الجَحِيشُ : الشِّقّ والنَّاحيةُ ، يقال : نَزَل فلان الجَحيشَ . قال الأعشى :
إذا نَزَل الحَيُّ حَلَّ الجَحِيشُ
شَقِيّاً مُبِيناً غَوِيّاً غَيُورا
قال : ويكون الرجل مَجْحُوشا إذا أُصيب شِقُّه مُشْتَقّاً من هذا . قال : ولا يكون الجَحْشُ في الوجه ولا في البدن ، وأنشد :
لجارتنا الجَنْبُ الجَحِيشُ ولا يُرَى
لجارَتِنَا منا أخٌ وصَدِيقُ
وقال الآخر :
إذا الضَّيْفُ أَلْقَى نَعْلَه عن شمَالِه
جَحِيشاً وصَلَّى النارَ حَقّاً مُلَثَّما
قال : جَحِيشا أي جانباً بعيداً .

##### Türkçe

ح ج ش
**شحج** , **جحش** : (kullanılanlar).

**شحج** : Leys dedi: **الشِّحيجُ**: katırın sesi ve eşeğin bazı sesleridir; “katır **شَحَجَ** eder, **يَشْحَجُ** eder, **شَحِيجاً** (olarak)” dersin; karga da **يَشْحَجُ** eder, **شَحَجاناً** (olarak); o, sesi geri çevirmesidir; başını uzattığında “**نَعَب** etti” dersin. Katırlara “**بنَاتُ شاحِجٍ**” ve “**بنات شحَّاج**” denir; yaban eşeğine “**مِشْحَج**” ve “**شَحَّاج**” denir. Lebîd dedi:
فهو **شَحَّاجٌ** مُدِلٌّ سَنِق
لاحق البَطْنِ إذا يَعْدُو زَمَل

Başkası dedi: Arabân’a “**مُسْتَشْحَجَات**” ve “**مُسْتَشْحِجَات**” denir; **الحاء**’nın fethasıyla ve kesrasiyle. Zü’r-Rumme dedi:
ومُسْتَشْحَجاتٍ بالفِراقِ كأنّها
مَثَاكِيلُ من صُيَّابَةِ النُّوبِ نُوَّحُ

Ve o, **الشُّحَاجُ** ve **الشَّحِيجُ**’dir; ve **النُّهاقُ** ve **النَّهِيقُ**’tir.

**جحش** : Leys: **الجَحْشُ**: eşeğin yavrularındandır; atın **المُهْرِ**’i gibi; çoğulu **الجِحَاش**’tır; sayı (tekil sayım) **جِحَشَة**’dir. Asmaî: **الجَحْشُ**: annesi onu doğurduğu andan sütten kesilinceye kadar eşek yavrularındandır; yılı tamamladığında o **تَوْلَب**’dır. Leys dedi: **الجَحْشَةُ**: çobanın bir yünden, halka gibi edindiği şeydir; onu eline atar ki onu eğirsin.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجَحْشَةُ**: çobanın elinde bulunan, ondan eğirdiği, kıldan olan halka.

Leys dedi: **الجِحاشُ**: insanın bir şeyi kendisinden ve başkasından savmasıdır. Başkası dedi: o **الجِحاشُ** ve **الجِحاسُ**’tır; onunla **جاحَشَه** ve **جاحَسَه** etti, **مُجاحَشَةً** ve **مْجاحَسَةً** (olarak), onunla savaştığında.

Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi: bir attan düştü de yanı **جُحِش** oldu. Ebû Ubeyd dedi: Kisaî **( جَحَش )** hakkında dedi: ona bir şey isabet eder de derisi ondan sıyrılır; o, çizik gibidir yahut bundan daha büyüktür. Denir ki: **جُحِش** edilir, **يُجْحَشُ** edilir; o hâlde o **مَجْحُوش**’tur.

İbnü’l-Ferec dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجَحْش**: cihaddır. Dedi: **الشين** **سِيناً**’a çevrilir. Ve okudu:
يوماً تَرَانا في عِراكِ **الجَحْشِ**
نَنْبُو بأجْلالِ الأُمُور الرُّبْشِ
Yani büyük musibetler.

Ve **الجَحْيش**: tek, yalnız olan. Denir ki: falan **جَحِيشاً** indi; yani çekingen, tek başına indi.

Şemmer dedi: **الجَحِيشُ**: yarım (yan) ve taraf; denir ki: falan **الجَحيشَ** indi. A‘şâ dedi:
إذا نَزَل الحَيُّ حَلَّ **الجَحِيشُ**
شَقِيّاً مُبِيناً غَوِيّاً غَيُورا

Dedi: kişi, yanı isabet görmüş olarak, bundan türemiş şekilde, **مَجْحُوشا** olur. Dedi: **الجَحْشُ** yüzde olmaz ve bedende olmaz. Ve okudu:
لجارتنا الجَنْبُ **الجَحِيشُ** ولا يُرَى
لجارَتِنَا منا أخٌ وصَدِيقُ

Ve başkası dedi:
إذا الضَّيْفُ أَلْقَى نَعْلَه عن شمَالِه
**جَحِيشاً** وصَلَّى النارَ حَقّاً مُلَثَّما

Dedi: **جَحِيشا** yani uzak bir yan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والحاء وما يثلثهما)
(شحذ) الشين والحاء والذال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفَّة  وحِدّة. من ذلك شَحَذْتُ الحديدَ، إذا حَدَّدتَه. ويقال إنَّ المشاحيذ رؤوس الجبال، وإِنّما سمِّيت بذلك للحِدَّة التي ذكرنَاها. ومن الخِفّة قولهم للجائع: شَحْذان. ويقال إنَّ الشحْذان الخفيف في سَعيه.
(شحر) الشين والحاء والراء ليس بشيء، وهو لعلّه اسم بلد([1]).
(شحص) الشين والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، يقال إنَّ الشحَص الشاةُ لا لبَنَ لها، ويقال هي التي لم يُنْزَ عليها قط. وفي كتاب الخليل: الشّحْصاء.
(شحط) الشين والحاء والطاء أصلان: أحدهما البُعد، والآخر اختلاطٌ في شيءٍ واضطراب.
فالأوّل: قولهم شَحَطَتِ الدّار تَشْحَطُ شَحْطَاً وشحوطاً، وهي شاحطة.
وأمّا الأصل الآخر فالشَّحْط، وهو الاضْطرابُ في الدَّمِ. ويُقال للولدِ إِذا اضْطربَ في السَّلى: هو يتشحط في دمه. ومنه اللّبن المشحوط، وهو الذي يُصَبُّ عليه الماء. ومن الباب: الشَّحْطَة: داءٌ يأخذ الإِبلَ لا تكاد أن تنجوَ منه. ومن الباب المِشحط: عُوَيدٌ يُوضَع عند قضيب الكرم يَقِيهِ الأرضَ.([2]) وقال قوم: إنَّ الشَّحْطَ ذَرْقُ الطّير. وأنشدوا:
ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ([3])كأنَّما الشحْط في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ
فإن صح هذا فهو أيضاً من الاختلاط.
(شحم) الشين والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على جِنسٍ من اللّحم. من ذلك الشَّحْم، وهو معروف. وشَحْمة الأُذُنِ: مُعَلَّق القُرْطِ. ورجلٌ مُشْحِمٌ كثير الشَّحْم، وإن كان يحبُّه قيل شَحِم، وإن كان يطعمه أصحابَه قيل شاحم، فإن كان يبيعه قيل شَحَّام.
(شحن) الشين والحاء والنون أصلانِ متباينانِ، أحدُهما يدلُّ على المَلء، والآخر على البُعْدِ.
فالأوّل قولهم: شَحَنْتُ السّفينةَ، إِذا مَلأتَها. ومن الباب أشحن فلان للبكاء، إِذا تَهيّأ لَهُ كأنَّه اجتمع له([4]).
وأما الآخر فالشَّحْن الطَّرْد، يقال شَحَنَهم إِذا طَرَدَهم. ويقال للشّيءِ الشديد الحموضة: إِنَّهُ لَيَشْحَن الذِّبّانَ، أي يطردُها، ومن الباب الشَّحْناء، وهي العداوة. وعدُوٌّ مشاحِنٌ، أي مُباعِد. والعداوةُ تَبَاعُدٌ.
(شحو/ي) الشين والحاء والحرف المعتلّ يدلُّ على أصلٍ، وهو فَتْحُ الشَّيء. فالشَّحْوَة: ما بينَ الرِّجلين إِذَا خَطَا الإنسان. ويقال للفَرَسِ الواسع الخَطْو: وهو بعيدُ الشَّحْوة. وشَحَا الرَّجلُ فاه. وشَحا الفمُ نفسُه. ويصلح في مصدرهِ الشَّحْيُ والشَّحْو. ويقال شَحَى اللِّجامُ فمَ الفرسِ شَحْياً. ويقال جاءت الخيل شواحِيَ، أي فاتحاتٍ أفواهَها. قال:
* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *
(شحب) الشين والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغيُّر اللَّون، والمصدر منه الشُّحوب. يقال شَحَبَ وَشَحُب يَشْحَُب. ولونٌ شاحب. قال:
تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])ويقال، حكاه الدريدي: شَحَبتُ الأرضَ: قشرتُها. فإِذا كانت الرواية صحيحةً فهو القياس.
(شحج) الشين والحاء والجيم أصلٌ يدلُّ على صوتٍ. من ذلك شَحَجَ الغراب يَشْحَج، وكذلك البغل. [والبغال] بَناتُ شاحج([7]). ويقولون للحمار الوحشيّ مِشحج وشَحَّاج. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) يعني (الشحر) بالكسر، وهو بلاد بين عدن وعمان.
([2]) في الأصل: "يقيد الأرض"، تحريف. وفي المجمل: "يقيه من الأرض".
([3]) البيتان في اللسان (بلد، علا، حمر)، وسبق إنشادهما في (بلد، حمر).
([4]) في الأصل: "أجمع له".
([5]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 106 واللسان (قعع).
([6]) البيت في اللسان (أبي 8، 10).
([7]) التكملة قبله من المجمل. وفي المجمل: "بنات شحاج". وفي القاموس أيضاً: "والبغال بنات شحاج ككتان"، ولم تذكر في اللسان (شحج)، وذكرت في (بني 14: 93)، قال: "وبنات شحاج: البغال". أما ابن سيده فقد ذكر في باب البنات من المخصص (13: 212) "ابن السكيت: بنات شحاج البغال، وبنات صهال الخيل". وكذا في المزهر: (1: 525).

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ḥâ ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)

(**شحذ**) **الشين** ve **الحاء** ve **الذال** tek bir asıldır; hafifliğe ve keskinliğe delâlet eder. Bundan: “**شَحَذْتُ** demiri” (onu keskinleştirdiğin zaman). Ve denilir ki: **المشاحيذ** dağların başlarıdır; ancak, zikrettiğimiz keskinlik sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Hafiflikten: aç olana “**شَحْذان**” demeleri. Ve denilir ki: **الشحْذان** koşusunda hafif olandır.

(**شحر**) **الشين** ve **الحاء** ve **الراء** bir şey değildir; ve o, herhâlde bir belde adıdır([1]).

(**شحص**) **الشين** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; denilir ki: **الشحَص** sütü olmayan koyundur; ve denilir ki: üzerine hiç koç salınmamış olandır. Halîl’in kitabında: **الشّحْصاء**.

(**شحط**) **الشين** ve **الحاء** ve **الطاء** iki asıldır: birisi uzaklık, diğeri bir şeyde karışma ve çalkantı.

Birincisi: “Ev uzaklaştı” demeleri: **شَحَطَتِ** ev, **تَشْحَطُ** **شَحْطَاً** ve **شحوطاً**; ve o, **شاحطة**dır.

Diğer asla gelince: **الشَّحْط**; o, kanda çalkantıdır. Ve çocuğa, söl içinde çalkantı yaptığı zaman: “O, kanında **يتشحط**” denilir. Ondan: **اللّبن المشحوط**; o, üzerine su dökülen şeydir. Bâbdan: **الشَّحْطَة**: develeri tutan bir hastalık; ondan neredeyse kurtulamaz. Bâbdan **المِشحط**: asma çubuğu yanında konulan bir küçük değnek; onu yerden korur.([2]) Bir kavim dedi: **الشَّحْط** kuş pisliğidir. Ve şu beyti inşâd ettiler:

ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ
كأنَّما الشحْط في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ

Eğer bu sahih olursa, o da karışmadan (gelir).

(**شحم**) **الشين** ve **الحاء** ve **الميم** bir asıldır; etten bir cinse delâlet eder. Bundan: **الشَّحْم**; o, mâlûmdur. Ve **شَحْمة الأُذُنِ**: küpenin asıldığı yer. Ve **مُشْحِمٌ** adam: çok **الشَّحْم**lıdır; eğer onu severse **شَحِم** denilir; eğer onu arkadaşlarına yedirirse **شاحم** denilir; eğer onu satarsa **شَحَّام** denilir.

(**شحن**) **الشين** ve **الحاء** ve **النون** birbirinden ayrı iki asıldır; birisi doldurmaya, diğeri uzaklığa delâlet eder.

Birincisi: “Gemiyi **شَحَنْتُ**” demeleri; onu doldurduğun zaman. Bâbdan: “Falanca ağlamak için **أشحن**” (hazırlandı) (denilir); sanki onun için toplanmış gibi ona hazırlandı([4]).

Diğeri ise: **الشَّحْن** kovmadır; “Onları **شَحَنَ**” denilir; onları kovduğu zaman. Ve şiddetli ekşiliği olan şeye: “O, sinekleri **لَيَشْحَن**” denilir; yani onları kovar. Bâbdan **الشَّحْناء**; o, düşmanlıktır. Ve **مشاحِنٌ** düşman; yani uzaklaştıran. Düşmanlık uzaklaşmadır.

(**شحو/ي**) **الشين** ve **الحاء** ve illetli harf bir asla delâlet eder; o da bir şeyi açmaktır. **الشَّحْوَة**: insan adım attığı zaman iki ayak arasındaki şeydir. Ve geniş adımlı ata denilir: o, **بعيدُ الشَّحْوة**dur. Ve adam ağzını **شَحَا** etti. Ve ağız bizzat **شَحا** etti. Masdarında **الشَّحْيُ** ve **الشَّحْو** uygun olur. Ve denilir: gem, atın ağzını **شَحْياً** **شَحَى** etti. Ve denilir: atlar **شواحِيَ** geldi; yani ağızlarını açanlar olarak. Dedi ki:

* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *

(**شحب**) **الشين** ve **الحاء** ve **الباء** tek bir asıldır; renk değişmesine delâlet eder; ondan masdar **الشُّحوب**dur. **شَحَبَ** ve **شَحُب** **يَشْحَُب** denilir. Ve **شاحب** renk. Dedi ki:

تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])

Ve denilir; Düreydî’nin rivayet ettiği: “Yeri **شَحَبتُ**”: onu soydum. Eğer rivayet sahih ise, o kıyastır.

(**شحج**) **الشين** ve **الحاء** ve **الجيم** bir asıldır; bir sese delâlet eder. Bundan: karga **شَحَجَ** eder, **يَشْحَج**; katır da böyledir. [Ve katırlar] **بَناتُ شاحج**dır([7]). Ve yaban eşeğine **مِشحج** ve **شَحَّاج** derler. Allah doğrusunu daha iyi bilir.

---------------------
([1]) yani kesre ile **الشحر**; ve o, Aden ile Umman arasında beldelerdir.
([2]) asılda: “yeri bağlar”, tahriftir. Ve **المجمل**’de: “onu yerden korur”.
([3]) iki beyit **اللسان**’da (**بلد**، **علا**، **حمر**); ve daha önce (**بلد**، **حمر**)de inşâd edilmiştir.
([4]) asılda: “ona topladı”.
([5]) Ru’be b. el-‘Accâc’ındır; divanında 106 ve **اللسان** (**قعع**).
([6]) beyit **اللسان**’da (**أبي** 8، 10).
([7]) ondan önceki tekmile **المجمل**’dendir. Ve **المجمل**’de: “**بنات شحاج**”. Ve **القاموس**’ta da: “ve katırlar **بنات شحاج** (keten gibi)”; ve **اللسان** (**شحج**)de zikredilmedi; (**بني** 14: 93)te zikredildi; dedi ki: “ve **بنات شحاج**: katırlardır.” İbn Sîde ise **المخصص**’ın “kızlar” bâbında (13: 212) zikretti: “İbnü’s-Sikkît: **بنات شحاج** katırlar, **بنات صهال** atlar.” Ve **المزهر**’de de böyledir: (1: 525).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ح ج
شَجَنـي الشَّواحـج بالضُّحى‏:‏ الغبربان‏.‏
ومراكبهم بنات شحّاج وهي البغال والحمير‏.‏
والشحيج‏:‏ ترجيع الصوت‏.‏

##### Türkçe

ش ح ج
**شَجَنـي الشَّواحـج بالضُّحى‏**: **الغبربان‏**.
Ve onların binekleri **بنات شحّاج**’dır; o da katırlar ve eşeklerdir.
**والشحيج‏**: sesin tekrarıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّحِيجُ والشُّحاج، بالضم: صَوْت البغل وبعض أَصوات الحمار؛ وقال ابن سيده: هو صوت البغل والحمار والغُراب إِذا أَسَنَّ. ويقال للبغال: بنات شاحِج وبنات شَحَّاج، وربما استُعِير للإِنسان. شَحَجَ يَشْحَجُ ويَشْحِج شَحِيجاً وشُحاجاً وشَحَجاناً وتَشْحاجاً، وتَشَحَّج، واسْتَشْحَج؛ قال ذو الرمة:
ومُسْتَشْحَجاتٍ بالفِراقِ، كأَنها
مَثاكِيلُ، من صُيَّابة النُّوبِ، نُوَّحُ
ويقال للغِرْبان: مُسْتَشْحَجات ومُسْتَشْحِجات، بفتح الحاءِ وكسرها، وشبَّهها بالنُّوبَةِ لِسَوادها. قال ابن سيده: وأُرى ثعلباً قد حكى شَحِج، بالكسر، قال: ولست منه على ثِقَة. وفي حدث ابن عمر: أَنه دخل المسجد فرأَى قاصّاً صَيّاحاً، فقال: اخفِضْ من صوتك، أَلم تعلم أَن الله يُبغِضُ كلَّ شَحَّاج؟ الشُّحَاج: رفع الصوت، وهو بالبغل والحمار أَخصُّ، كأَنه تَعْريض بقوله تعالى: إِنَّ أَنْكَرَ الأَصْوات لَصَوْتُ الحمير. وهو الشُّحاج والشَّحِيجُ، والنُّهاقُ والنَّهِيقُ؛ الأَزهري: شَحَجَ البغلُ يَشْحَجُ شَحِيجاً، والغراب يَشْحَج شَحَجاناً؛ وقيل: شَحِيجُ الغُراب ترجيع صوته، فإِذا مدَّ رأْسه، قيل: نَعَبَ. وغُرابٌ شَحَّاجٌ: كثير الشَّحِيج، وكذلك سائر الأَنواع التي ذكرنا؛ هذا قول ابن سيده؛ قال وقول الراعي: يا طِيبَها ليلةً حتى تَخَوَّنَها
داعٍ دَعا، في فُروعِ لصبح، شَحَّاجُ
إِنما أَراد شَحَّاجيّ، وليس بمنسوب، إِنما هو كأَحمر وأَحمريّ، وإِنما أَراد المؤَذِّن فاستعار؛ ومنه قول الآخر:
والدَّهْرُ بالإِنسان دَوَّاريُّ
أَراد دَوَّارُ.
والمِشْحَجُ والشَّحَّاج: الحمار الوحشيُّ، صِفة غالبة؛ الجوهري: الحمار الوحشيُّ مِشْحَج وشَحَّاج؛ قال لبيد:
فَهْوَ شَحَّاج مُدِلٌّ سَنِقٌ،
لاحِقُ البَطْنِ، إِذا يَعْدو زَمَلْ
قال ابن سيده: وفي العرب بطنان يُنْسَبان إِلى شَحَّاج، كلاهما من الأَزْدِ لهم بقية فيهما.

##### Türkçe

**الشَّحِيجُ** ve **الشُّحاج**; (şamma ile): katırın sesi ve eşeğin bazı sesleri;

İbn Sîde dedi ki: O, katırın, eşeğin ve yaşlanınca karganın sesidir. Katırlara **بنات شاحِج** ve **بنات شَحَّاج** denir; bazen insana da ödünçlenir. **شَحَجَ** **يَشْحَجُ** ve **يَشْحِج**; **شَحِيجاً** ve **شُحاجاً** ve **شَحَجاناً** ve **تَشْحاجاً** (diye); ve **تَشَحَّج**; ve **اسْتَشْحَج**;

Zü’r-Rumme dedi ki:
ومُسْتَشْحَجاتٍ بالفِراقِ، كأَنها
مَثاكِيلُ، من صُيَّابة النُّوبِ، نُوَّحُ

Kargalara **مُسْتَشْحَجات** ve **مُسْتَشْحِجات** denir; **الحاءِ**’nın fethası ve kesresiyle; ve onu siyahlığı sebebiyle **النُّوبَةِ**’ye benzetti. İbn Sîde dedi ki: Ve ben, Sa‘leb’in **شَحِج**’i, kesre ile, rivayet etmiş olduğunu görüyorum; dedi ki: Fakat ben ondan emin değilim. İbn Ömer’in hadisesinde: O, mescide girdi de bağırıp çağıran bir kıssacı gördü; dedi ki: Sesinden indir; Allah’ın her **شَحَّاج**’ı buğzettiğini bilmedin mi? **الشُّحَاج**: sesi yükseltmektir; ve o, katır ve eşekte daha özeldir; sanki O’nun şu sözüyle bir ta‘rîzdir: “Şüphesiz seslerin en çirkini elbette eşeklerin sesidir.” Ve o, **الشُّحاج** ve **الشَّحِيجُ**’dir; ve **النُّهاقُ** ve **النَّهِيقُ**’tir; Ezherî: Katır **شَحَجَ** eder, **يَشْحَجُ**; **شَحِيجاً** (diye); karga da **يَشْحَج** eder; **شَحَجاناً** (diye); ve denildi ki: Karganın **شَحِيجُ**’i, sesini terci‘ etmesidir; başını uzatınca, **نَعَبَ** dedi denir. Ve **غُرابٌ شَحَّاجٌ**: **الشَّحِيج**’i çok olan; ve zikrettiğimiz diğer türlerin geri kalanı da böyledir; bu, İbn Sîde’nin sözüdür; dedi ki: Ve çobanın sözü:
يا طِيبَها ليلةً حتى تَخَوَّنَها
داعٍ دَعا، في فُروعِ لصبح، شَحَّاجُ

Ancak **شَحَّاجيّ**’yi kastetti; nisbetli değildir; ancak o, **أَحمر** ve **أَحمريّ** gibi (bir şey)dir; ancak müezzini kastetti de ödünç aldı; ve ondan, diğerinin sözü:
والدَّهْرُ بالإِنسان دَوَّاريُّ
**دَوَّارُ**’u kastetti.

**والمِشْحَجُ** ve **الشَّحَّاج**: yaban eşeği; galip bir sıfattır; Cevherî: yaban eşeği **مِشْحَج** ve **شَحَّاج** (dır); Lebîd dedi ki:
فَهْوَ شَحَّاج مُدِلٌّ سَنِقٌ،
لاحِقُ البَطْنِ، إِذا يَعْدو زَمَلْ

İbn Sîde dedi ki: Araplarda **شَحَّاج**’a nisbet edilen iki karın (kol) vardır; ikisi de **الأَزْدِ**’dendir; onlarda ikisinde de bir bakiye vardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شحيج البغل والغراب: صوته، كشحاجه، بالضم  ، وفي اللسان: الشحيج والشحاج، بالضم: صوت البغل وبعض أصوات الحمار. وقال ابن سيده: هو صوت البغل والحمار،  وشحجانه  محركة.
 وفي التهذيب: شحج البغل يشحج شحيجا، والغراب يشحج شحجانا.

  وقيل: شحيج الغراب: ترجيع صوته، فإذا مد رأسه، قيل: نعب. وغراب شحاج: كثير الشحيج، وكذلك سائر الأنواع؛ هذا قول ابن سيده. قال الراعي:
  يا طيبها ليلة حتى تـخـونـهـا                      داع دعا في فروع الصبح شحاج أراد المؤذن فاستعار.
  شحج كجعل وضرب  يشحج ويشحج شحيجا وشحاجا وشحجانا وتشحاجا، وتشحج واستشحج.
 وقال ابن سيده: وأرى ثعلبا قد حكى شحج، بالكسر. قال: ولست منه على ثقة.
 وفي حديث ابن عمر  أنه دخل المسجد فرأى قاصا صياحا، فقال: اخفض من صوتك، ألم تعلم أن الله يبغض كل شحاج  ، الشحاج: رفع الصوت، وهو بالبغل والحمار أخص، كأنه تعريض بقوله تعالى:  إن أنكر الأصوات لصوت الحمير  . وهو الشحاج والشحيج والنهاق والنهيق.
  وشحج الغراب  : إذا  أسن وغلظ صوته  . وفي المحكم: الشحيج والشحاج: صوت الغراب إذا أسن.
  والبغال: بنات شحاج، ككتان  وشاحج. وربما استعير للإنسان. وفي الأساس: ومراكبهم بنات شحاج وهي البغال والحمير.
  والحمار الوحشي: مشحج، كمنبر وشحاج، ككتان  قال لبيد:
  فهو شحاج مـدل سـنـق                      لاحق البطن إذا يعدو زمل كذا في الصحاح. وفي اللسان المشحج والشحاج: الحمار الوحشي، صفة غالبة.
  وطلحة بن الشحاج، محدث. وبنو شحاج، ككتان: بطنان في الأزد  ، قال ابن سيد: وفي العرب بطنان ينسبان إلى شحاج، كلاهما من الأزد، لهم بقية فيهما.
  ويقال: شحجتني الشواحج، أي  الغربان  .
 ويقال للغربان:  مستشحجات  ومستشحجات، بفتح الحاء وكسرها:  أي استشحجن فشحجن  ، قال ذو الرمة:
  ومستشحجات بالفراق كأنهـا                      مثاكيل من صيابة النوب نوح وشبهها بالنوب لسوادها.

##### Türkçe

**شحيج** katırın ve karganın: sesi; **كشحاجه** gibi; (şın’ın) ötrelisiyle. Ve **اللسان**’da: **الشحيج** ve **الشحاج** (şın’ın) ötrelisiyle: katırın sesi ve eşeğin bazı sesleri. İbn Sîde dedi: O, katırın ve eşeğin sesidir; **وشحجانه** harekeli.

Ve **التهذيب**’de: katır **شحج** eder, **يشحج** eder, **شحيجا**; karga da **يشحج** eder, **شحجانا**.

Ve denildi: karganın **شحيج**’i: sesini tekrarlayıp geri çevirmesidir; başını uzattığı zaman: **نعب** denilir. Ve **غراب شحاج**: **الشحيج**’i çok olan (karga); diğer türlerin geri kalanı da böyledir; bu, İbn Sîde’nin sözüdür. Er-Râ‘î dedi:

  Onun ne hoşudur o gece, ta ki onu terk edinceye kadar;
  Sabahın dallarında çağıran bir çağırıcı, **شحاج**.
Müezzini kastetti de ödünç aldı.

**شحج**; **كجعل** ve **ضرب** gibi: **يشحج** ve **يشحج**; **شحيجا** ve **شحاجا** ve **شحجانا** ve **تشحاجا**; ve **تشحج** etti ve **استشحج** etti.

İbn Sîde dedi: Ve ben, Sa‘leb’in **شحج**’i (şın’ın kesresiyle) naklettiğini görüyorum. Dedi: Ve ben ondan emin değilim.

İbn Ömer hadîsinde: mescide girdi de bağırıp çağıran bir kıssacı gördü; dedi ki: Sesinden indir; Allah’ın her **شحاج**’ını buğzettiğini bilmedin mi? **الشحاج**: sesi yükseltmektir; katır ve eşekte daha özeldir; sanki Yüce Allah’ın sözüyle bir ta‘rîzdir: **إن أنكر الأصوات لصوت الحمير**. Ve o: **الشحاج** ve **الشحيج** ve **النهاق** ve **النهيق**’tir.

Ve karga **شحج** etti: yaşlandı ve sesi kalınlaştığı zaman. Ve **المحكم**’de: **الشحيج** ve **الشحاج**: karganın yaşlandığı zaman (çıkan) sesidir.

Ve katırlar: **بنات شحاج**; **ككتان** ve **شاحج** gibi. Bazen insana da ödünç alınır. Ve **الأساس**’ta: ve onların binekleri **بنات شحاج**’dır; o da katırlar ve eşeklerdir.

Ve yaban eşeği: **مشحج**; **كمنبر** gibi; ve **شحاج**; **ككتان** gibi. Lebîd dedi:

  O, **شحاج**’dır; sarkık, uzun boyunlu;
  Karnı yapışık; koştuğu zaman süratli.
**الصحاح**’ta böyle. Ve **اللسان**’da **المشحج** ve **الشحاج**: yaban eşeği; galip bir sıfattır.

Ve Talha b. **الشحاج**, muhaddis. Ve Benû **شحاج**; **ككتان** gibi: Ezd’de iki batın. İbn Seyyid dedi: Araplarda **شحاج**’a nisbet edilen iki batın vardır; ikisi de Ezd’dendir; onlarda ikisinden de bir kalıntı vardır.

Ve denilir: **شحجتني الشواحج**; yani kargalar.

Ve kargalara denilir: **مستشحجات** ve **مستشحجات**; hâ’nın fethası ve kesresiyle: yani **استشحجن فشحجن**; Zû’r-Rumme dedi:

  Ve ayrılıkla **مستشحجات**; sanki onlar
  Nûb’un siyahlığından dolayı evlât acısı çekenlerdir, ağıt.
Ve onları siyahlığından dolayı nûb’a benzetti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَحَجَ
1 شَحَجَ ذ , aor. شَحَجَ and شَحِجَ , inf. n. شَحِيجٌ (S, O, K) and شُحَاجٌ (As, S, O, K) and شَحَجَانٌ (O, K) and تَشْحَاجٌ; (O, L;) and ↓ تشحّج; and ↓ استشحج; (L, TA;) He uttered his voice or cry; [brayed; croaked;] said of a mule, (S, O, K, &c.,) and of an ass, (ISd, O,) and of a raven, or crow; (S, O, K, &c.;) and sometimes, (tropical:) of a man: (L:) or شَحِيجٌ is used in relation to a mule; and شَحَجَانٌ, in relation to a raven, or crow: (T, TA:) or the former of these two signifies the reiterating of the voice or cry of the raven, or crow; and when it stretches forth its head [and croaks], you say نَعَبَ: and accord. to the L, the first and second inf. ns., used in relation to an ass, signify the uttering certain of his voices or cries: Th is thought by ISd to have mentioned also شَحِجَ; but the latter doubts its correctness: and شُحَاجٌ is also expl. as signifying the raising of the voice; but as used more especially in relation to the mule and the ass. (TA.) شَحَجَ is also said of a raven, or crow, meaning He, being advanced in age, had a rough, or harsh, voice or cry: (O, K:) [he croaked roughly, or harshly, by reason of age:] it is said in the M that شَحِيجٌ and شُحَاجٌ signify the crying of a raven, or crow, when advanced in age. (TA.)

5 تَشَحَّجَ see the preceding paragraph.

استشحج
10 استشحج ذ [He desired a raven, or crow, to croak]. One says of ravens, or crows, اُسْتُشْحِجْنَ فَشَحَجْنَ [They were desired to croak, and they croaked]. (O, K.) ― -b2- See also 1.

شَحَّاجٌ
شَحَّاجٌ ذ , applied to a mule, an ass, and a raven or crow, that brays, or croaks, or raises its voice, much: and by Er-Rل'ee it is applied to (tropical:) a مُؤَذِّن. (TA.) ― -b2- بَنَاتُ شَحَّاجٍ, (S, A, O, K,) and ↓ شَاحِجٍ, (L,) Mules: (S, A, O, K:) and asses. (A, TA.) ― -b3- And شَحَّاجٌ and ↓ مِشْحَجٌ The wild ass: (S, O, K:) in the L said to be the wild pigeon: [but حمام is evidently there a mistranscription for حِمَار:] each an epithet in which the quality of a subst. predominates. (TA.)

بَنَاتُ شَاحِجٍ
بَنَاتُ شَاحِجٍ ذ : see شَحَّاجٌ. ― -b2- شَوَاحِجُ [pl. of شَاحِجَةٌ] Ravens, or crows: which are also called ↓ مُسْتَشْحَجَاتٌ and ↓ مُسْتَشْحِجَاتٌ, meaning desired to croak and croaking. (O, K.) Dhu-r-Rummeh uses the phrase بِالفِرَاقِ ↓ مُسْتَشْحِجَاتٌ [Ravens croaking by reason of separation]. (O, TA.)

مِشْحَجٌ
مِشْحَجٌ ذ : see شَحَّاجٌ.

مُسْتَشْحَجَاتٌ
مُسْتَشْحَجَاتٌ ذ : see the next but one of the preceding paragraphs, in three places.

##### Türkçe

شَحَجَ
1 **شَحَجَ** ذ , muzâri‘ı **شَحَجَ** ve **شَحِجَ** , mastar ismi **شَحِيجٌ** (S, O, K) ve **شُحَاجٌ** (As, S, O, K) ve **شَحَجَانٌ** (O, K) ve **تَشْحَاجٌ**; (O, L;) ve ↓ **تشحّج**; ve ↓ **استشحج**; (L, TA;) Sesini yahut çığlığını çıkardı; [anırdı; gakladı;] katır hakkında söylenir, (S, O, K, vb.,) ve eşek hakkında, (ISd, O,) ve kuzgun yahut karga hakkında; (S, O, K, vb.;) ve bazen, (mecaz:) insan hakkında: (L:) yahut **شَحِيجٌ** katır ile ilgili olarak kullanılır; ve **شَحَجَانٌ**, kuzgun yahut karga ile ilgili olarak: (T, TA:) yahut bu ikisinden birincisi, kuzgunun yahut karganın sesini yahut çığlığını tekrarlamasını ifade eder; ve başını uzattığında [ve gakladığında], **نَعَبَ** dersin: ve L’ye göre, birinci ve ikinci mastar isimleri, eşek ile ilgili olarak kullanıldığında, onun seslerinden yahut çığlıklarından bazısını çıkarmayı ifade eder: ISd bunun içinde **شَحِجَ**’i de zikretmiş olmakla düşünülür; fakat ikincisi onun doğruluğundan şüphe eder: ve **شُحَاجٌ** ayrıca sesin yükseltilmesi olarak da açıklanır; fakat daha ziyade katır ve eşek ile ilgili olarak kullanılır. (TA.) **شَحَجَ** ayrıca kuzgun yahut karga hakkında, “O, yaşça ilerlemiş olarak, kaba yahut sert bir sese yahut çığlığa sahip oldu” mânâsında söylenir: (O, K:) [yaşlılık sebebiyle kaba yahut sert bir şekilde gakladı:] M’de denilmiştir ki **شَحِيجٌ** ve **شُحَاجٌ**, yaşça ilerlediğinde kuzgunun yahut karganın ötmesini ifade eder. (TA.)

5 **تَشَحَّجَ**: önceki paragrafa bak.

استشحج
10 **استشحج** ذ [Bir kuzgunun yahut karganın gaklamasını istedi]. Kuzgunlar yahut kargalar hakkında şöyle denir: **اُسْتُشْحِجْنَ فَشَحَجْنَ** [Gaklamaları istendi de gakladılar]. (O, K.) ― -b2- 1’e de bak.

شَحَّاجٌ
**شَحَّاجٌ** ذ , çokça anıran, yahut gaklayan, yahut sesini çokça yükselten katıra, eşeğe ve kuzguna yahut kargaya söylenir: ve Er-Rل'ee tarafından (mecaz:) bir **مُؤَذِّن**’e uygulanır. (TA.) ― -b2- **بَنَاتُ شَحَّاجٍ**, (S, A, O, K,) ve ↓ **شَاحِجٍ**, (L,) Katırlar: (S, A, O, K:) ve eşekler. (A, TA.) ― -b3- Ve **شَحَّاجٌ** ve ↓ **مِشْحَجٌ** Yaban eşeği: (S, O, K:) L’de yaban güvercini olduğu söylenmiştir: [fakat oradaki **حمام** açıkça **حِمَار** için bir yanlış yazımdır:] her biri, bir isim (subst.) niteliğinin baskın olduğu bir sıfattır. (TA.)

بَنَاتُ شَاحِجٍ
**بَنَاتُ شَاحِجٍ** ذ : **شَحَّاجٌ**’a bak. ― -b2- **شَوَاحِجُ** [**شَاحِجَةٌ**’nin çoğulu] Kuzgunlar yahut kargalar: bunlara ayrıca ↓ **مُسْتَشْحَجَاتٌ** ve ↓ **مُسْتَشْحِجَاتٌ** denir; “gaklaması istenen ve gaklayan” mânâsında. (O, K.) Dhu-r-Rummeh şu ibareyi kullanır: بِالفِرَاقِ ↓ **مُسْتَشْحِجَاتٌ** [ayrılık sebebiyle gaklayan kuzgunlar]. (O, TA.)

مِشْحَجٌ
**مِشْحَجٌ** ذ : **شَحَّاجٌ**’a bak.

مُسْتَشْحَجَاتٌ
**مُسْتَشْحَجَاتٌ** ذ : önceki paragraflardan bir öncekinin bir sonrakine, üç yerde, bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَحَجَ
شَحَجَ A ,  I , ( n. ac. شُحَاْج 24 ,  شَحِيْج 25 ,  شَحَجَاْن 36 ,  تَشْحَاْج 62 ),
a.  Croaked ( raven ); brayed ( ass ).

شَحَّاْج
شَحَّاْج 28 ,
a.  Wild ass.

##### Türkçe

شَحَجَ
**شَحَجَ** A, I, (mast. isim **شُحَاْج** 24, **شَحِيْج** 25, **شَحَجَاْن** 36, **تَشْحَاْج** 62),
a. (kuzgun) gakladı; (eşek) anırdı.

شَحَّاْج
**شَحَّاْج** 28,
a. Yaban eşeği.
