# شحد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شحد

ح ش د
حشد ، شحد ، شدح
استعمل من وجوهه : حشد ، شحد ، شدح .
حشد : قال الليث : حَشَد القوم إذا خَقُّوا في التَّعاون وكذلك إذا دُعُوا فأسرعوا للإجابة قال : وهذا فعل يستعمل في الجميع ، وقَلَّما يقال للواحد حَشَد إلا أنهم يقولون للإبل : لها حالبٌ حاشد ، وهو الذي لا يَفْتُر عن حَلْبها ، والقيام بذلك . قلت : المعروف في حلْب الإبل حاشِك بالكاف لا حاشِد بالدّال ، وقد مرّ تفسيره في باب حَشَك إلا أن أبا عُبيد قال : يقال : حَشَد القومُ ، وحَشَكُوا ، وتَحتْرشُوا بمعنى واحد فجمع بين الدَّال والكاف في هذا المعنى وفي حديث صفة رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الذي يُروى عن أُمِّ معْبد الخُزاعِية : ( مَحْفُودٌ مَحْشُودٌ أرادت أن أصحابه يخدمونه ويجتمعون عليه . ويقال : احتشد القومُ لفلان إذا أردتَ أنهم تَحَمَّعوا له وتَأَهّبوا ، وعند فلان حَشَدٌ من الناس أي جماعة قد احتشدوا له ، وقال أبو عمرو : يقال للرجل إذا نزل بقوم وأكرموه وأحسنوا ضيافته قد حشدوا له ، وقال الفرّاء : حشدوا له وحَفَلوا له إذا اختلطوا له وبالغوا له في إلْطافه وإكرامه .
الحَرَّاني عن ابن السِّكِّيب :
أرض نَزْلَة : تَسِيلُ من أدنى مَطَر ، وكذلك أَرْضٌ حَشاد وزَهادٌ ، وأرض شَحاح .
وقال النضر : الحَشادُ من المسايل إذا كانت أرضٌ صُلْبة سريعةُ السيل وكثرت شِعابُها في الرَّحْبَة وحَشَد بعضها بعضا .
قال : ورجل محشود : عنده حَشْدٌ من الناس .
شحد : قال الليث : الشُّحْدودُ : السيءُ الخُلُق ، وقالت أَعرابية وأرادت أن تركب بَغْلاً : لعله حَيُوص أو قَمُوص أو شُحْدودٌ ، وجاء به غير الليث .
شدح : أهمله الليث ، وروى أبو عُبيد عن الفراء : انشدح الرجل انشداحاً إذا استلقَى وفَرَّج رِجْلَيْه .
وقال أبو عمرو : ناقة شَوْدَح : طويلة على وجه الأرض ، وأنشد :
قَطَعتُ إلى مَعْرُوفِها مُنكراتِها
بِفَتْلاءِ إمْرارِ الذِّراعَيْن شَوْدَح
ويقال : لك عن هذا الأمر مُشْتدَح ومُرْتَدَح ومُرْتَكَح ومُنْتَدَح ، وشُدْحَةٌ وبُدْحَة ورُكْحة ورُدْحَة وفُسْحة بمعنى واحد .
وكلأ شادِح وسادِح ورادِح أي واسع كثير .

### Türkçe

ح ش د
**حشد** , **شحد** , **شدح**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **حشد** , **شحد** , **شدح** .

**حشد** : Leys dedi: **حَشَد** kavim, eğer yardımlaşmada gayret gösterdilerse; yine eğer çağrıldılar da icabete hızlandılarsa. Dedi: Bu, hepsi hakkında kullanılan bir fiildir; ve tekil için **حَشَد** denilmesi pek azdır; ancak onlar develer için: onun bir **حاشد** sağanı vardır, derler; o, onları sağmaktan ve bununla kaim olmaktan gevşemeyen kimsedir. Ben dedim: Develeri sağmada bilinen **حاشِك** (ك ile)dir, **حاشِد** (د ile) değil; onun tefsiri **حَشَك** babında geçmişti; ancak Ebû Ubeyd dedi: denilir: **حَشَد** kavim, ve **حَشَكُوا** , ve **تَحتْرشُوا** tek bir mânâ ile; böylece bu mânâda **الدَّال** ile **الكاف**’ı bir araya getirdi. Ve Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatı hadîsinde, Ümmü Ma‘bed el-Huzâ‘iyye’den rivayet olunan: (**مَحْفُودٌ مَحْشُودٌ**; onunla, ashabının ona hizmet ettiğini ve onun üzerine toplandıklarını kastetti.) Ve denilir: **احتشد** kavim falan için, eğer onların onun için toplandıklarını ve hazırlandıklarını murad edersen; ve falanın yanında insanlardan bir **حَشَدٌ** vardır, yani onun için toplanmış bir cemaat. Ebû Amr dedi: Bir adam için, bir kavme indiğinde ve onu ikram ettiklerinde ve misafirliğini güzel yaptıklarında: onun için **حشدوا** ettiler, denilir. Ferrâ dedi: Onun için **حشدوا** ettiler ve onun için **حَفَلوا** ettiler; onun için birbirine karıştıklarında ve ona lütufta ve ikramda mübalağa ettiklerinde.

el-Harrânî, İbn es-Sikkîb’den:
**أرض نَزْلَة**: en aşağı bir yağmurdan akar; yine bunun gibi **أَرْضٌ حَشاد** ve **زَهادٌ**; ve **أرض شَحاح**.

Nadr dedi: **الحَشادُ** mesîllerden (akış yerlerinden)dir; eğer bir yer sert, seli çabuk olan bir yer ise ve onun **شِعاب**’ı genişlikte çoğalır ve bir kısmı bir kısmını **حَشَد** ederse.

Dedi: Ve **رجل محشود**: onun yanında insanlardan bir **حَشْدٌ** vardır.

**شحد** : Leys dedi: **الشُّحْدودُ**: kötü huylu. Ve bir bedevî kadın dedi, bir katıra binmeyi murad ederek: belki o **حَيُوص** veya **قَمُوص** veya **شُحْدودٌ**’dur. Ve onu Leys’ten başkası getirdi.

**شدح** : Leys onu ihmâl etti. Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan rivayet etti: **انشدح** adam, **انشداحاً**; eğer sırtüstü yattı ve iki bacağını ayırdıysa.

Ebû Amr dedi: **ناقة شَوْدَح**: yer yüzü üzerinde uzun. Ve inşâd etti:
قَطَعتُ إلى مَعْرُوفِها مُنكراتِها
بِفَتْلاءِ إمْرارِ الذِّراعَيْن شَوْدَح

Ve denilir: Bu işten senin için **مُشْتدَح** ve **مُرْتَدَح** ve **مُرْتَكَح** ve **مُنْتَدَح** vardır; ve **شُدْحَةٌ** ve **بُدْحَة** ve **رُكْحة** ve **رُدْحَة** ve **فُسْحة** tek bir mânâ ile.

Ve otlak **شادِح** ve **سادِح** ve **رادِح**; yani geniş, çok.
