# شحذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شحذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شحذ

شحذ السكين، كمنع يشحذوها شحذا: أحدها بالمسن وغيره مما يخرج حده، فهو شحيذ ومشحوذ، قاله الليث، كأشحذها، وهذه عن الصاغاني. شحذ الرجل: طرده وساقه، كتشحذه تشحذا. من المجاز: شحذه بعينه: أحدها إليه ورماه بها حتى أصابه بها، قاله اللحياني، وكذلك ذرقته وحدجته. والشحذان، محركة: السواق، من شحذته، أي سقته سوقا شديدا، في المحكم: الشحذان: الجائع، وهو من شحذ الجوع معدته، ود تقدم. الشحذان: الخفيف في سعيه. والمشحاذ، بالكسر: الأكمة القوراء، كذا في النسخ، والصواب القرواء، كما هو بخط الصاغاني، التي ليست بضرسة الحجارة ولكنها مستطيلة في الأرض، وليس فيها شجر ولا سهل. قال ابن شميل: المشحاذ: الأرض المستوية فيها حصى نحو حصى المسجد ولا جبل فيها، وأنكره أبو الدقيش، قيل: المشحاذ: رأس الجبل إذا تحدد، والجمع المشاحيذ، قاله الفراء. والشحذ، كالمنع: السوق الشديد، والغضب، والقشر، كل ذلك عن الصاغاني، وفلان مشحوذ عليه، أي مغضوب عليه، قال الأخطل:
  خيال لأروى والرباب ومن يكن                      له عند أروى والرباب تبـول
  يبت وهو مشحوذ عليه ولا يرى                      إلى بيضتي وكر الأنوق سبيل من المجاز: الشحذ: الإلحاح في السوال، ويقال: هو شحاذ أي ملح عليهم في سؤاله، قال عمرو بن حميل:
  بقي على الوابل والرذاذ                      وكل نحس ساهك شحاذ ولا تقل شحاث، كذا حققه ابن بري في حواشيه، وتبعه المصنف وإن صححه بعض اللغويين على جهة البدل، ونسبة الصاغاني إلى عوام العراقيين، وقلا: يخطئون فيه. والمشحذ، بالكسر: المسن، والمشحذ: السائق العنيف قال أبو نخيلة:
  قلت إبلـيس وهـامـان خـذا                      سوقا بني الجعراء سوقا مشحذا
  واكتنفاهم من كذا ومـن كـذا                      تكنف الريح الجهـام الـرذذا ومحمد بن أبي شحاذ، ككتاب، شاعر ضبي، نقله الصاغاني. محمد بن أبي الفتح الشحاذ كشداد، محدث أصبهاني، عن محمود الكوسج، وعنه جعفر بن أموشان.
 وشاحذت الناقة عند المخاض رفعت ذنبها فألوته إلواء شديدا، نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: رجل شحذوذ: حديد نزق. وعن أبي زيد: شحذت السماء وحلبت، وهي فوق البغشة، وفي النوادر: تشحذني فلان، وترعفني، أي طردني وعناني. ومن المجاز: اشحذ له غرب ذهنك، وهذا كلام مشحذة للفهم. والتشحذ: الإلحاح في السؤال، كما في الأساس. والمشاحيذ: رؤوس الجبال، عن الفراء. ومحمد بن حامد بن حمد الشحاذ الصائغ، روت عنه فاطمة بنت سعد الخير بالإجازة. والشحاذي صاحب الجزء، مشهور. وقد سموا شحاذة وأبو شحاذة من كني الفقر.

### Türkçe

**شحذ** bıçağı: (babı) **منع** gibi, onu **شحذا** ile biler: onu bileği taşı ve keskinliğini çıkaran başka şeylerle biler; o da **شحيذ** ve **مشحوذ** olur; bunu Leys söylemiştir; **أشحذها** gibi; bu da Sâgânî’dendir.

**شحذ** adam: onu kovdu ve sürdü; **تشحذه**’si de **تشحذا** ile böyledir.

Mecazdan: **شحذه بعينه**: gözünü ona dikti ve onu onunla (gözüyle) attı, ta ki onunla ona isabet ettirdi; bunu Lihyânî söylemiştir; aynı şekilde **ذرقته** ve **حدجته**.

Ve **الشحذان**, harekeli: sürücü; **شحذته**’den, yani onu şiddetli bir sürüşle sürdüm. **المحكم**’de: **الشحذان**: aç olan; bu, açlığın midesini **شحذ** etmesindendir; ve daha önce geçti.

**الشحذان**: koşusunda hafif olan.

Ve **المشحاذ**, kesre ile: tümsek, çıplak tepe; nüshalarda böyle; doğrusu **القرواء**’dır, Sâgânî’nin hattıyla olduğu üzere; taşların dişli (pürtüklü) olmadığı, fakat yerde uzunca olan; onda ne ağaç vardır ne de düzlük. İbn Şümeyl dedi: **المشحاذ**: içinde mescidin çakılına benzer çakıl bulunan düz arazi; onda dağ yoktur; Ebû’d-Dukayş bunu inkâr etti. Denildi ki: **المشحاذ**: sivrileştiği zaman dağın başı; çoğulu **المشاحيذ**; Ferrâ söyledi.

Ve **الشحذ**, **المنع** gibi: şiddetli sürüş, öfke ve kabuk soyma; bunların hepsi Sâgânî’dendir. Ve falan kimse **مشحوذ عليه**’dir; yani kendisine öfkelenilmiş olandır. Ahtal dedi ki:
  أروى ve **الرباب** için bir hayal ve kim olursa                      onun için أروى ve **الرباب** yanında bir **تبـول**
  Geceyi geçirir, oysa ona karşı **مشحوذ**dur; ve görmez                      benim iki yumurtama, **الأنوق** yuvasına bir yol

Mecazdan: **الشحذ**: istemede ısrar. Ve denilir: o **شحاذ**dır; yani istemesinde onların üzerine ısrarcıdır. Amr b. Humeyl dedi ki:
  **الوابل** ve **الرذاذ** üzerine kaldı                      ve her uğursuz, **ساهك** bir **شحاذ**

Ve **شحاث** deme; İbn Berrî bunu haşiyelerinde böyle tahkik etti; musannif de ona tâbi oldu; bazı lugatçılar onu bedel cihetiyle tashih etmiş olsalar da. Ve Sâgânî’nin Irak avamına nispeti: “onda hata ederler” sözü.

Ve **المشحذ**, kesre ile: bileği taşı. Ve **المشحذ**: sert sürücü. Ebû Nuhayle dedi ki:
  Dedim: İblîs ve Hâmân, alın                      **بني الجعراء**’yı bir sürüşle, **مشحذا** bir sürüşle
  Ve onları şundan ve bundan kuşattı                      rüzgârın **الجهام** **الرذذا**’yı kuşatması gibi

Ve Muhammed b. Ebî **شحاذ**, **كتاب** gibi: Dabî şairi; Sâgânî onu nakletti. Muhammed b. Ebî’l-Feth **الشحاذ**, **شداد** gibi: İsfahânlı muhaddis; Mahmûd el-Kûsec’den; ondan da Ca‘fer b. Emûşân rivayet etti.

Ve **شاحذت** deve, doğum sırasında: kuyruğunu kaldırdı da onu şiddetli bir **إلواء** ile büktü; Sâgânî nakletti.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenler: adam **شحذوذ**: keskin, atılgan. Ebû Zeyd’den: gök **شحذت** ve sağdı; o, **البغشة**’nin üstündedir. **النوادر**’de: falan kimse beni **تشحذني** eder ve beni **ترعفني** eder; yani beni kovdu ve beni yordu.

Mecazdan: onun için zihninin keskinliğini **اشحذ** et; ve bu, anlayış için **مشحذة** bir sözdür.

Ve **التشحذ**: istemede ısrar; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **المشاحيذ**: dağların başları; Ferrâ’dan.

Ve Muhammed b. Hâmid b. Hamd **الشحاذ** **الصائغ**: ondan Fâtıma bt. Sa‘d el-Hayr icâzetle rivayet etti.

Ve **الشحاذي** cüz sahibidir; meşhurdur.

Ve **شحاذة** ve **أبو شحاذة** diye adlandırdılar; fakirliğin künyelerindendir.
