# شحط (ش-ح-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ح - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والشين والطاء معهما
ش ح ط مستعمل فقط
شحط:
الشَّحْطُ: البُعْدُ في الحالات كُلّها يُخَفَّف ويُثَقَّل. شَحَطَتْ دارُه تَشْحَطُ شُحُوطاً وشَحطاً. والشَحْطة: داءٌ يأخذ في صُدُور الإبِل لا تكادُ تنجُو منه. ويقال لأثَرِ سَحْج يُصيب جَنباً أو فَخِذاً ونحوه: أصابته شَحطةٌ. والشَّوْحَطُ: ضربٌ من النَّبْع.
والمِشْحَطُ: عُوَيْدٌ يوضَع عند القضيب من قُضبان الكَرْم يقيه من الأرض.
والتَشحُّطُ: الاضطِرابُ في الدم. والوَلَدُ يَتَشَحَّطُ في السَّلَى: أي يضطرِبُ فيه، قال النابغة:
ويَقْذِفْنَ بالأولادِ في كُلِّ مَنْزِلٍ		تَشَحَّطُ في أَسلائِها كالوصَائِل
يَعني بالوصائل البُرودُ الحُمْر.

##### Türkçe

**باب الحاء والشين والطاء معهما**
**ش ح ط**: yalnızca kullanılmıştır.

**شحط**:
**الشَّحْطُ**: bütün hâllerde uzaklık; hafifletilir de ağırlaştırılır da. **شَحَطَتْ** onun evi, **تَشْحَطُ** **شُحُوطاً** ve **شَحطاً** (uzak olur). **الشَحْطة**: develerin göğüslerinde tutan bir hastalık; ondan neredeyse kurtulamaz. Ve bir yan’a yahut uyluğa ve benzerine isabet eden bir sıyrık izine denir: “Ona bir **شَحطةٌ** isabet etti.” **الشَّوْحَطُ**: **النَّبْع**dan bir tür.

**والمِشْحَطُ**: asma çubuklarından bir çubuğun yanında yere karşı onu korusun diye konulan küçük bir değnek.

**والتَشحُّطُ**: kanda çırpınma. Ve çocuk **يَتَشَحَّطُ** **في السَّلَى**: yani onun içinde çırpınır. **قال النابغة**:
ويَقْذِفْنَ بالأولادِ في كُلِّ مَنْزِلٍ		تَشَحَّطُ في أَسلائِها كالوصَائِل
**يَعني بالوصائل**: kırmızı **البُرودُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَحْطُ: البُعْدُ. وقد شَحَطَ يَشْحَطُ شَحْطاً وشُحوطاً. يقال شِحِطَ المزارُ، أي بَعُدَ. وأَشْحَطْتُهُ: أبعدتُه. وتَشَحَّطَ المقتولُ بدمه، أي اضطربَ فيه. وشَحَّطَهُ به غيره تَشْحيطاً. والشَوْحَطُ: ضربٌ من شَجر الجبال تتَّخذ منه القِسِيُّ.

##### Türkçe

**الشَحْطُ**: uzaklık. Ve (fiil) **شَحَطَ يَشْحَطُ شَحْطاً وشُحوطاً**. Denir ki: **شِحِطَ المزارُ**; yani uzak oldu. Ve **أَشْحَطْتُهُ**: onu uzaklaştırdım. Ve **تَشَحَّطَ المقتولُ بدمه**; yani onun içinde çırpındı. Ve başkası onu onunla **تَشْحيطاً** (olarak) **شَحَّطَهُ**. Ve **الشَوْحَطُ**: dağ ağaçlarından bir tür; ondan yaylar yapılır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ش ط
شحط ، حشط
استعمل من وجوهها : شحط ، حشط .
شحط : قال الليث وغيره : الشّحط : البُعْد ، يقال : شَحَطَت الدَّار تَشْحَط شَحْطاٍ وشُحوطاً ، قال : والشحْطُ : البُعْد في الحالات كلها يُثَقَّل ويُخَفَّف ، وأنشد :
والشَّحْطُ قَطَّاعٌ رَجَاءَ مَنْ رَجَا
وقال الليث : الشحْطَةُ : داء يأخذ الإبل في صُدُورها لا تكاد تنجو منه . ويقال لأَثَر سحْج يُصِيب جَنْباً أوْ فَخِذاً ونحو ذلك . أصابته شَحْطَة .
ثعلب عن عمرو عن أبيه يقال : شَحَطه وسَحَطه أي ذبحه .
وقال ابن الأعرابي : شَحَطَتْه العقرب وَوَكَعَتْه بمعنى واحد .
قال : ويقال : شَحَط الطائر وصام ، ومزَقَ ومَرَقَ وسَقْسَق ، وهو الشَّحْط والصوم .
وقال الليث : الشَّوْحَطُ : ضرب من النَّبْع ، وأخبرني المُنْذِرِيّ عن المُبَرِّد قال : يقال إن النَّبْع والشَّوْحَط والشَّرْيَان شجرة واحدة ولكنها تختلف أسماؤها بكرم منابتها ، فما كان في قُلّة الجبل فهو النَّبْع ، وما كان في سفحه فهو الشَّرْيَان ، وما كان في الحضيض فهو الشَّوْحَطُ .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : من أشجار الجبال النَّبْع والشَّوْحَط والتَّأْلَب .
وقال الليث : المِشْحَطُ : عود يُوضَع عند القضيب من قُضْبان الكرمْ يقيه من الأرض .
النَّضْر عن الطائفي أنه قال : الشَّحْطُ : عود يُرْفَعُ به الحَبَلة حتى تستقلّ إلى العريش قال : وقال أبو الخطاب : شَحَطْتُها أي وضعت إلى جانبها خشبة حتى ترتفع إليها .
وقال الليث : التَّشحُّطُ : الاضطراب في الدّم ، والولد يَتَشَحّط في السَّلَى أي يضطرب فيه ، وأنشدَ بيت النابغة :
ويَقْذِفْن بالأَوْلاَد في كل منزل
تَشَحَّطُ في أسْلائها كالوصائِل
وقال غيره : يقال : جاء فلان سابقاً قد شَحَطَ الخيلَ شَحْطاً أي فاتها ، ويقال : شَحَطَتْ بنو هاشم العرب أي فاتوهم فضلاً وسبقوهم . ويقال : شَحَط في السَّوْم وأَبْعَط إذا طَمَح فيه .
حشط : أهلمه الليث ، وقال ابن الأعرابي : الحَشْط : الكشط ، ثعلب عنه .

##### Türkçe

ح ش ط
**شحط** , **حشط**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **شحط** , **حشط** .

**شحط** : Leys ve başkaları dedi: **الشّحط**: uzaklık; denir ki: **شَحَطَت الدَّار تَشْحَط شَحْطاٍ وشُحوطاً**; dedi: ve **الشحْطُ**: hâllerin hepsinde uzaklıktır; ağırlaştırılır ve hafifletilir; ve inşad etti:
والشَّحْطُ قَطَّاعٌ رَجَاءَ مَنْ رَجَا

Leys dedi: **الشحْطَةُ**: develeri göğüslerinde tutan bir hastalıktır; ondan neredeyse kurtulamaz. Ve bir yan’a yahut bir uyluğa ve bunun benzerine isabet eden bir sıyrık izine denir. Ona **شَحْطَة** isabet etti.

Sa‘leb, Amr’dan, babasından: denir ki: **شَحَطه** ve **سَحَطه** yani onu boğazladı.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **شَحَطَتْه العقرب** ve **وَوَكَعَتْه** bir tek mânâdadır.

Dedi: ve denir ki: **شَحَط الطائر** ve **صام**; ve **مزَقَ** ve **مَرَقَ** ve **سَقْسَق**; ve o, **الشَّحْط** ve **الصوم**dur.

Leys dedi: **الشَّوْحَطُ**: **النَّبْع**dan bir türdür. Ve bana Münzirî, Müberred’den haber verdi; dedi: denir ki: **النَّبْع** ve **الشَّوْحَط** ve **الشَّرْيَان** bir tek ağaçtır; fakat yetiştiği yerlerin kereminden dolayı adları farklılaşır: dağın tepesinde olan **النَّبْع**dır; yamacında olan **الشَّرْيَان**dır; çukurda olan ise **الشَّوْحَطُ**tur.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: dağ ağaçlarından **النَّبْع** ve **الشَّوْحَط** ve **التَّأْلَب** vardır.

Leys dedi: **المِشْحَطُ**: asma çubuklarından bir çubuğun yanında yere karşı onu korusun diye konulan bir değnektir.

Nadr, Tâifî’den, onun şöyle dediğini (nakletti): **الشَّحْطُ**: onunla asma çubuğunun kaldırıldığı bir değnektir; ta ki çardak’a doğru yükselip bağımsız dursun. Dedi: ve Ebü’l-Hattâb dedi: **شَحَطْتُها** yani yanına bir tahta parçası koydum; ta ki ona doğru yükselsin.

Leys dedi: **التَّشحُّطُ**: kanda çırpınmadır; ve çocuk **السَّلَى** içinde **يَتَشَحّط** eder, yani onun içinde çırpınır. Ve Nâbiga’nın beytini inşad etti:
ويَقْذِفْن بالأَوْلاَد في كل منزل
تَشَحَّطُ في أسْلائها كالوصائِل

Başkası dedi: denir ki: falan önde gelerek geldi; **قد شَحَطَ الخيلَ شَحْطاً** yani onları geçti. Ve denir ki: **شَحَطَتْ بنو هاشم العرب** yani faziletçe onları geçtiler ve onları geride bıraktılar. Ve denir ki: **شَحَط** otlatmada ve **أَبْعَط** onda azdı (taştı) ise.

**حشط** : Leys onu ihmal etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الحَشْط**: **الكشط**tır; Sa‘leb ondan (nakletti).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والحاء وما يثلثهما)
(شحذ) الشين والحاء والذال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفَّة  وحِدّة. من ذلك شَحَذْتُ الحديدَ، إذا حَدَّدتَه. ويقال إنَّ المشاحيذ رؤوس الجبال، وإِنّما سمِّيت بذلك للحِدَّة التي ذكرنَاها. ومن الخِفّة قولهم للجائع: شَحْذان. ويقال إنَّ الشحْذان الخفيف في سَعيه.
(شحر) الشين والحاء والراء ليس بشيء، وهو لعلّه اسم بلد([1]).
(شحص) الشين والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، يقال إنَّ الشحَص الشاةُ لا لبَنَ لها، ويقال هي التي لم يُنْزَ عليها قط. وفي كتاب الخليل: الشّحْصاء.
(شحط) الشين والحاء والطاء أصلان: أحدهما البُعد، والآخر اختلاطٌ في شيءٍ واضطراب.
فالأوّل: قولهم شَحَطَتِ الدّار تَشْحَطُ شَحْطَاً وشحوطاً، وهي شاحطة.
وأمّا الأصل الآخر فالشَّحْط، وهو الاضْطرابُ في الدَّمِ. ويُقال للولدِ إِذا اضْطربَ في السَّلى: هو يتشحط في دمه. ومنه اللّبن المشحوط، وهو الذي يُصَبُّ عليه الماء. ومن الباب: الشَّحْطَة: داءٌ يأخذ الإِبلَ لا تكاد أن تنجوَ منه. ومن الباب المِشحط: عُوَيدٌ يُوضَع عند قضيب الكرم يَقِيهِ الأرضَ.([2]) وقال قوم: إنَّ الشَّحْطَ ذَرْقُ الطّير. وأنشدوا:
ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ([3])كأنَّما الشحْط في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ
فإن صح هذا فهو أيضاً من الاختلاط.
(شحم) الشين والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على جِنسٍ من اللّحم. من ذلك الشَّحْم، وهو معروف. وشَحْمة الأُذُنِ: مُعَلَّق القُرْطِ. ورجلٌ مُشْحِمٌ كثير الشَّحْم، وإن كان يحبُّه قيل شَحِم، وإن كان يطعمه أصحابَه قيل شاحم، فإن كان يبيعه قيل شَحَّام.
(شحن) الشين والحاء والنون أصلانِ متباينانِ، أحدُهما يدلُّ على المَلء، والآخر على البُعْدِ.
فالأوّل قولهم: شَحَنْتُ السّفينةَ، إِذا مَلأتَها. ومن الباب أشحن فلان للبكاء، إِذا تَهيّأ لَهُ كأنَّه اجتمع له([4]).
وأما الآخر فالشَّحْن الطَّرْد، يقال شَحَنَهم إِذا طَرَدَهم. ويقال للشّيءِ الشديد الحموضة: إِنَّهُ لَيَشْحَن الذِّبّانَ، أي يطردُها، ومن الباب الشَّحْناء، وهي العداوة. وعدُوٌّ مشاحِنٌ، أي مُباعِد. والعداوةُ تَبَاعُدٌ.
(شحو/ي) الشين والحاء والحرف المعتلّ يدلُّ على أصلٍ، وهو فَتْحُ الشَّيء. فالشَّحْوَة: ما بينَ الرِّجلين إِذَا خَطَا الإنسان. ويقال للفَرَسِ الواسع الخَطْو: وهو بعيدُ الشَّحْوة. وشَحَا الرَّجلُ فاه. وشَحا الفمُ نفسُه. ويصلح في مصدرهِ الشَّحْيُ والشَّحْو. ويقال شَحَى اللِّجامُ فمَ الفرسِ شَحْياً. ويقال جاءت الخيل شواحِيَ، أي فاتحاتٍ أفواهَها. قال:
* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *
(شحب) الشين والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغيُّر اللَّون، والمصدر منه الشُّحوب. يقال شَحَبَ وَشَحُب يَشْحَُب. ولونٌ شاحب. قال:
تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])ويقال، حكاه الدريدي: شَحَبتُ الأرضَ: قشرتُها. فإِذا كانت الرواية صحيحةً فهو القياس.
(شحج) الشين والحاء والجيم أصلٌ يدلُّ على صوتٍ. من ذلك شَحَجَ الغراب يَشْحَج، وكذلك البغل. [والبغال] بَناتُ شاحج([7]). ويقولون للحمار الوحشيّ مِشحج وشَحَّاج. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) يعني (الشحر) بالكسر، وهو بلاد بين عدن وعمان.
([2]) في الأصل: "يقيد الأرض"، تحريف. وفي المجمل: "يقيه من الأرض".
([3]) البيتان في اللسان (بلد، علا، حمر)، وسبق إنشادهما في (بلد، حمر).
([4]) في الأصل: "أجمع له".
([5]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 106 واللسان (قعع).
([6]) البيت في اللسان (أبي 8، 10).
([7]) التكملة قبله من المجمل. وفي المجمل: "بنات شحاج". وفي القاموس أيضاً: "والبغال بنات شحاج ككتان"، ولم تذكر في اللسان (شحج)، وذكرت في (بني 14: 93)، قال: "وبنات شحاج: البغال". أما ابن سيده فقد ذكر في باب البنات من المخصص (13: 212) "ابن السكيت: بنات شحاج البغال، وبنات صهال الخيل". وكذا في المزهر: (1: 525).

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الحاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**شحذ**) **الشين** ve **الحاء** ve **الذال** tek bir asıldır; hafifliğe ve keskinliğe delâlet eder. Bundan: demiri **شَحَذْتُ**; onu keskinleştirdiğin zaman. Ve denilir ki **المشاحيذ** dağların başlarıdır; ancak bununla adlandırıldı, zikrettiğimiz keskinlik sebebiyle. Ve hafiflikten, onların aç olana sözleri: **شَحْذان**. Ve denilir ki **الشحْذان** koşusunda hafif olandır.

(**شحر**) **الشين** ve **الحاء** ve **الراء** bir şey değildir; ve o, herhâlde bir belde adıdır([1]).

(**شحص**) **الشين** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; denilir ki **الشحَص** sütü olmayan koyundur; ve denilir ki o, üzerine hiç erkek salınmamış olandır. Ve Halîl’in kitabında: **الشّحْصاء**.

(**شحط**) **الشين** ve **الحاء** ve **الطاء** iki asıldır: birisi uzaklık, diğeri bir şeyde karışma ve çalkantı.

Birincisi: onların sözleri: ev **شَحَطَتِ**; **تَشْحَطُ** **شَحْطَاً** ve **شحوطاً**; ve o **شاحطة**dır.

Diğer asla gelince: **الشَّحْط**; o, kanda çalkantıdır. Ve çocuğa, son içinde çalkantı yaptığı zaman, denilir: o, kanında **يتشحط**. Ve ondan: **اللّبن المشحوط**; o, üzerine su dökülen şeydir. Ve babdan: **الشَّحْطَة**: develeri tutan bir hastalık; ondan neredeyse kurtulamaz. Ve babdan **المِشحط**: asma çubuğu yanında konulan küçük bir değnek; onu yerden korur.([2]) Ve bir kavim dedi ki: **الشَّحْط** kuş pisliğidir. Ve şu beyti okudular:

ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ([3])
كأنَّما **الشحْط** في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ

Eğer bu sahih olursa, o da karışmadan (gelir).

(**شحم**) **الشين** ve **الحاء** ve **الميم** bir asıldır; etten bir cinse delâlet eder. Bundan: **الشَّحْم**; o, mâlûmdur. Ve **شَحْمة الأُذُنِ**: küpenin asıldığı yer. Ve **رجلٌ مُشْحِمٌ**: çok yağlı, ve eğer onu severse **شَحِم** denilir; ve eğer onu arkadaşlarına yedirirse **شاحم** denilir; eğer onu satarsa **شَحَّام** denilir.

(**شحن**) **الشين** ve **الحاء** ve **النون** birbirinden ayrı iki asıldır; birisi doldurmaya, diğeri uzaklığa delâlet eder.

Birincisi onların sözleri: gemiyi **شَحَنْتُ**; onu doldurduğun zaman. Ve babdan: falan kimse ağlamak için **أشحن**; ona hazırlandığı zaman, sanki onun için toplanmış gibi([4]).

Diğeri ise: **الشَّحْن** kovmadır; denilir: onları **شَحَنَ**; onları kovduğu zaman. Ve şiddetli ekşiliği olan şeye denilir: o, sinekleri **لَيَشْحَن**; yani onları kovar. Ve babdan: **الشَّحْناء**; o, düşmanlıktır. Ve **عدُوٌّ مشاحِنٌ**; yani uzaklaştıran. Ve düşmanlık uzaklaşmadır.

(**شحو/ي**) **الشين** ve **الحاء** ve illetli harf bir asla delâlet eder; o da bir şeyi açmaktır. Öyleyse **الشَّحْوَة**: insan adım attığı zaman iki ayak arasındaki şey. Ve geniş adımlı ata denilir: o, **بعيدُ الشَّحْوة**dur. Ve adam ağzını **شَحَا**. Ve ağzın kendisi **شَحا**. Ve onun masdarında **الشَّحْيُ** ve **الشَّحْو** uygun olur. Ve denilir: gem, atın ağzını **شَحَى**; **شَحْياً**. Ve denilir: atlar **شواحِيَ** geldi; yani ağızlarını açanlar olarak. Dedi ki:

* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *

(**شحب**) **الشين** ve **الحاء** ve **الباء** tek bir asıldır; renk değişmesine delâlet eder; ondan masdar **الشُّحوب**dur. Denilir: **شَحَبَ** ve **شَحُب**; **يَشْحَُب**. Ve **لونٌ شاحب**. Dedi ki:

تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])

Ve denilir; Düreydî’nin naklettiği üzere: yeri **شَحَبتُ**: onu soydum. Eğer rivayet sahih ise, o kıyastır.

(**شحج**) **الشين** ve **الحاء** ve **الجيم** bir asla delâlet eder; o da bir sestir. Bundan: karga **شَحَجَ**; **يَشْحَج**; katır da böyledir. [Ve katırlar] **بَناتُ شاحج**([7]). Ve yaban eşeğine **مِشحج** ve **شَحَّاج** derler. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.
---------------------
([1]) yani kesre ile **الشحر**; ve o, Aden ile Umman arasında beldelerdir.
([2]) asılda: “**يقيد الأرض**”, tahriftir. Ve **المجمل**’de: “**يقيه من الأرض**”.
([3]) iki beyit **اللسان**’da (**بلد**، **علا**، **حمر**); ve daha önce onları (**بلد**، **حمر**)da okuttu.
([4]) asılda: “**أجمع له**”.
([5]) Rü’be b. el-‘Accâc’ındır; divanında 106 ve **اللسان** (**قعع**).
([6]) beyit **اللسان**’da (**أبي** 8، 10).
([7]) ondan önceki tekmile **المجمل**’dendir. Ve **المجمل**’de: “**بنات شحاج**”. Ve **القاموس**’ta da: “**والبغال بنات شحاج ككتان**”; ve **اللسان** (**شحج**)da zikredilmedi, (**بني** 14: 93)te zikredildi; dedi ki: “**وبنات شحاج: البغال**”. Ama İbn Sîde, **المخصص**’ın البنات babında (13: 212) zikretti: “İbnü’s-Sikkît: **بنات شحاج** katırlardır, ve **بنات صهال** atlardır.” Ve **المزهر**’de de böyledir: (1: 525).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ح ط
منزل شاحط‏.‏
ولا أنساك على شحط الدار‏.‏
والقتيل يتشحّط في الدم‏.‏
والولد يتشحط في السلي‏:‏ يضطرب‏.‏
وتقول‏:‏ ما أرنّ الشوحط إلا خرّ يتشحط وهو من شجر القسيّ‏.‏

##### Türkçe

ش ح ط
**منزل شاحط**: uzak bir konak/mesken.
Ve seni evin uzaklığında unutmayacağım.
Ve öldürülmüş kimse kanda **يتشحّط**: çırpınır.
Ve çocuk **يتشحط في السلي**: çırpınır/sarsılır.
Ve dersin: **ما أرنّ الشوحط إلا خرّ يتشحط**; ve o, yayların ağaçlarından bir ağaçtır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّحْطُ والشَّحَطُ: البُعْدُ، وقيل: البُعْدُ في كل الحالات، يثقل ويخفف؛ قال النابغة:
وكلُّ قَرِينةٍ ومَقَرِّ إِلْفٍ
مُفارِقُه، إِلى الشَّحَطِ، القَرِينُ
وأَنشد الأَزهري:
والشَّحْطُ قَطّاعٌ رَجاءَ مَن رَجا
وشَحَطَنِ الدَّارُ تَشْحَطُ شَحْطاً وشَحَطاً وشُحُوطاً: بَعُدَتْ. الجوهري: شَحَطَ المَزَارُ وأَشْحَطْتُه أَبْعَدْتُه. وشَواحِطُ الأَوْدية: ما تَباعَدَ منها. وشحَطَ فلان في السَّوْمِ وأَبْعَطَ إِذا اسْتَامَ بسِلْعَتِه وتَباعَد عن الحقّ وجاوَز القَدْر؛ عن اللحياني. قال ابن سيده: وأَرى شَحِطَ لغة عنه أَيضاً. وفي حديث ربيعةَ في الرجل يُعْتِقُ الشِّقْصَ من العبد، قال: يُشْحَطُ الثمنُ ثم يُعْتَقُ كلُّه أَي يُبْلَغُ به أَقْصَى القِيمةِ، هو من شَحَط في السَّوْمِ إِذا أَبْعَدَ فيه، وقيل: معناه يُجْمع ثمَنُه من شَحطْتُ الإِناء إِذا مَلأْتَه. وشحَطَ شَرابَه يَشْحَطُه: أَرَقَّ مِزاجَه؛ عن أَبي حنيفة.
والشَّحْطةُ: داء يأْخُذ الإِبل في صُدُورها فلا تكاد تَنْجُو منه. والشَّحْطةُ: أَثر سَحْجٍ يُصيب جَنْباً أَو فخذاً ونحوهما؛ يقال: أَصابته شحْطة.
والتشحُّطُ: الاضْطرابُ في الدَّم. ابن سيده: الشحْطُ الاضْطراب في الدم. وتشَحَّطَ الولد في السَّلَى: اضْطَرب فيه؛ قال النابغة: ويَقْذِفْنَ بالأَوْلادِ في كلّ مَنْزِلٍ،
تَشَحَّطُ، في أَسْلائِها، كالوَصائلِ
الوصائلُ: البُرُودُ الحُمْر. وشَحَطَه يَشْحطُه شَحْطاً وسَحَطَه: ذبَحه، قال ابن سيده: والسين أَعْلى. وتَشَحَّطَ المقْتُولُ بدَمِه أَي اضْطَرَب فيه، وشحَّطَه غيرُه به تَشْحِيطاً. وفي حديث مُحَيِّصةَ: وهو يَتَشَحَّطُ في دمه أَي يَتَخَبَّطُ فيه ويَضْطَرِبُ ويتمرّغُ. وشحَطَتْه العقربُ ووَكَعَتْه بمعنى واحد. وقال الأَزهري: يقال شحَطَ الطائرُ وصامَ ومَزَقَ ومَرَقَ وسَقْسقَ، وهو الشحْطُ والصوْمُ. الأَزهري: يقال جاء فلان سابقاً قد شحَطَ الخيلَ شحْطاً أَي فاتَها. ويقال: شحَطَتْ بنُو هاشم العربَ أَي فاتُوهم فَضْلاً وسبَقُوهم. والشحْطةُ: العُودُ من الرُّمّان وغيره تَغْرِسُه إِلى جنب قَضِيب الحَبَلةِ حتى يَعْلُوَ فوقَه، وقيل: الشحْطُ خشبة توضع إِلى جنب الأَغصان الرِّطابِ المتفرّقة القِصار التي تخرج من الشُّكُر حتى ترتفع عليها، وقيل: هو عود ترفع عليه الحَبَلة حتى تَسْتقِلّ إِلى العَرِيش. قال أَبو الخطّاب: شحَطْتها أَي وضعت إِلى جنبها خشبة حتى ترتفع إِليها.
والمِشْحَطُ: عُوَيْد يُوضع عند القَضِيب من قُضْبانِ الكرْم يَقِيه من اَلأرض.
والشَّوْحَطُ: ضرب من النَّبْع تتخذ منه القِياسُ وهي من شجر الجبالِ جبالِ السَّراةِ؛ قال الأَعشى:
وجِياداً، كأَنها قُضُبُ الشَّوْ
حَطِ، يَحْمِلْنَ شِكّةَ الأَبطالِ
قال أَبو حنيفة: أَخبرني العالم بالشوحط أَنَّ نباتَه نباتُ الأَرْزِ قُضبان تسمو كثيرة من أَصل واحد، قال: وورقة فيما ذكر رِقاقٌ طِوالٌ وله ثمرة مثل العنبة الطويلة إِلا أَنَّ طرفها أَدَقُّ وهي لينة تؤْكل. وقال مرّة: الشوْحَطُ والنَّبْعُ أَصفرا العود رَزِيناه ثَقِيلانِ في اليد إِذا تقادَما احْمَرَّا، واحدته شَوْحَطة. وروى الأَزهري عن المبرد أَنه قال: النبْعُ والشوحطُ والشَّرْيان شجرة واحدة ولكنها تختلف أَسماؤها بكَرَمِ مَنابِتها، فما كان منها في قُلّة الجبل فهو النبْعُ، وما كان في سَفْحِه فهو الشِّرْيان، وما كان في الحَضِيضِ فهو الشوحط. الأَصمعي: من أَشجار الجبال النبع والشوحط والتَّأْلَبُ؛ وحكى ابن بري في أَمياله أَن النبع والشوْحَطَ واحد واحتج بقول أَوْس يصف قوساً:
تَعَلَّمَها في غِيلِها، وهي حَظْوةٌ،
بوادٍ به نَبْعٌ طِوالٌ وحِثْيَلُ
وَبانٌ وظَيَّانٌ ورَنْفٌ وشَوْحَطٌ،
أَلَفُّ أَثِيثٌ ناعِمٌ مُتَعَبِّلُ
فجعل مَنْبِتَ النبْعِ والشوْحطِ واحداً؛ وقال ابن مقبل يصف قوساً: مِن فَرْعِ شَوْحَطةٍ، بِضاحي هَضْبةٍ،
لَقِحَتْ به لَقحاً خِلافَ حِيالِ
وأَنشد ابن الأَعرابي:
وقد جَعل الوَسْمِيُّ يُنْبِتُ، بيننا
وبينَ بني دُودانَ، نَبْعاً وشَوْحَطا
قال ابن بري: معنى هذا أَنَّ العرب كانت لا تطْلُب ثأْرَها إِلا إِذا أَخْصَبَتْ بلادُها، أَي صار هذا المطر يُنبِت لنا القِسِيّ التي تكون من النبع والشوحط. قال أَبو زياد: وتُصنع القياس من الشَّرْيان وهي جيدة إِلا أَنها سوداء مُشْرَبةٌ حمرة؛ قال ذو الرمة:
وفي الشِّمالِ من الشَّرْيانِ مُطْعِمةٌ
كَبْداء، في عَسْجِها عَطْفٌ وتَقْوِيمُ
وذكر الغنوي الأَعرابي أَن السَّراء من النبع؛ ويقوّي قولَه قولُ أَوْس في صفة قَوْس نبع أَطنب في وصفها ثم جعلها سَراء فهما إِذاً واحد وهو قوله:
وصَفْراء من نبع كأَنَّ نَذِيرَها،
إِذا لم يُخَفِّضْه عن الوحش، أَفْكَلُ
ويروى: أَزْمَلُ فبالغ في وصفها؛ ثم ذكر عَرْضَها للبيع
(* قوله «ذكر
عرضها للبيع إلخ» كذا بالأصل.) وامْتِناعَه فقال:
فأَزْعَجَه أَن قِيلَ: شَتَّان ما ترى
إِليكَ، وعُودٌ من سَراء مُعَطَّلُ
فثبت بهذا أَن النبع والشوحط والسَّراء في قول الغنويّ واحد، وأَما الشَّرْيان فلم يذهب أَحد إِلى أََنه من النبع إِلاَّ المبرّد وقد رُدَّ عليه ذلك. قال ابن بري: الشوحط والنبع شجر واحد، فما كان منها في قُلّةِ الجبل فهو نَبع، وما كان منها في سَفْحه فهو شوحط، وقال المبرد: وما كان منها في الحَضيض فهو شَرْيان وقد ردَّ عليه هذا القول. وقال أَبو زياد: النبع والشوحط شجر واحد إِلا أَن النبع ما ينبت منه في الجبل، والشوحط ما ينبت منه في السَّهْلِ. وفي الحديث: أَنه ضربَه بمِخْرَش من شَوْحَطٍ، هو من ذلك؛ قال ابن الأَثير: والواو زائدة.
وشِيحاط: موضع بالطائف. وشُواحِطٌ: موضع؛ قال ساعدة بن العجلان الهذلي: غَداةَ شُواحِطٍ فنَجَوْتَ شَدّاً،
وثَوْبُكَ في عَباقِيةٍ هَرِيدُ
والشُّمْحُوطُ: الطويل، والميم زائدة.

##### Türkçe

**الشَّحْطُ** ve **الشَّحَطُ**: uzaklık; ve denildi: bütün hâllerde uzaklık; ağırlaştırılır ve hafifletilir; Nâbiga dedi ki:
وكلُّ قَرِينةٍ ومَقَرِّ إِلْفٍ
مُفارِقُه، إِلى **الشَّحَطِ**، القَرِينُ

Ezherî inşâd etti:
و**الشَّحْطُ** قَطّاعٌ رَجاءَ مَن رَجا

Ve **شَحَطَنِ الدَّارُ** **تَشْحَطُ** **شَحْطاً** ve **شَحَطاً** ve **شُحُوطاً**: uzaklaştı.

Cevherî: **شَحَطَ المَزَارُ** ve **أَشْحَطْتُه**: onu uzaklaştırdım. Ve **شَواحِطُ الأَوْدية**: ondan uzaklaşmış olan şey. Ve **شحَطَ** falan kimse **في السَّوْمِ** ve **أَبْعَطَ**: eğer malı ile fiyat biçti ve haktan uzaklaştı ve ölçüyü aştı ise; Lihyânî’den. İbn Sîde dedi ki: Ve **شَحِطَ**’ın da ondan bir dil olduğunu görüyorum, yani ayrıca. Rabîa’nın, adamın köleden payı (**الشِّقْصَ**) âzâd etmesi hakkındaki hadiste: dedi: **يُشْحَطُ** bedel, sonra bütünü âzâd edilir; yani onunla kıymetin en uç noktasına ulaştırılır; bu, **شَحَطَ في السَّوْمِ**’dan (fiyat biçmede)dır; eğer onda uzaklaştırdı ise; ve denildi: mânâsı, onun bedeli toplanır; **شحطْتُ الإِناء**’dan, kabı doldurduğum zaman. Ve **شحَطَ شَرابَه يَشْحَطُه**: karışımını inceltti; Ebû Hanîfe’den.

**والشَّحْطةُ**: develeri göğüslerinde yakalayan bir hastalık; ondan neredeyse kurtulamaz.

**والشَّحْطةُ**: bir yan yahut uyluk ve benzerlerine isabet eden bir sıyrık izi; denir: ona **شحْطة** isabet etti.

**والتشحُّطُ**: kanda çalkalanma. İbn Sîde: **الشحْطُ** kanda çalkalanmadır. Ve **تشَحَّطَ الولد في السَّلَى**: onda çalkalandı; Nâbiga dedi ki:
ويَقْذِفْنَ بالأَوْلادِ في كلّ مَنْزِلٍ،
تَشَحَّطُ، في أَسْلائِها، كالوَصائلِ

**الوصائلُ**: kırmızı bürdeler. Ve **شَحَطَه يَشْحطُه شَحْطاً** ve **سَحَطَه**: onu boğazladı; İbn Sîde dedi ki: ve **السين** daha üstündür. Ve **تَشَحَّطَ المقْتُولُ بدَمِه**: yani onda çalkalandı; ve başkası onu onunla **تَشْحِيطاً** **شحَّطَه**. Muhayyısa’nın hadisinde: ve o, kanında **يَتَشَحَّطُ** idi; yani onda debeleniyor ve çalkalanıyor ve yuvarlanıyordu. Ve akrep onu **شحَطَتْه** ve onu **وَكَعَتْه**: tek mânâdadır. Ezherî dedi: denir: kuş **شحَطَ** ve **صامَ** ve **مَزَقَ** ve **مَرَقَ** ve **سَقْسقَ**; ve o, **الشحْطُ** ve **الصوْمُ**dur. Ezherî: denir: falan kimse önde gelerek geldi; atları **شحَطَ** **شحْطاً**; yani onları geçti. Ve denir: **شحَطَتْ بنُو هاشم العربَ**: yani onları faziletçe geçti ve onları geçti. Ve **الشحْطةُ**: nar ve başkasından bir çubuk; onu, **قَضِيب الحَبَلةِ**’nin yanına dikersin, ta ki onun üstüne yükselsin; ve denildi: **الشحْطُ** bir tahta parçasıdır; **الشُّكُر**’dan çıkan, dağınık kısa taze dalların yanına konur, ta ki onun üzerine yükselsinler; ve denildi: o, üzerine **الحَبَلة**’nin yükseltildiği bir çubuktur, ta ki **العَرِيش**’e doğru bağımsız dursun. Ebû’l-Hattâb dedi: **شحَطْتها**: yani onun yanına bir tahta parçası koydum, ta ki ona doğru yükselsin.

**والمِشْحَطُ**: asma çubuklarından bir çubuğun yanında konulan küçük bir çubuk; onu yerden korur.

**والشَّوْحَطُ**: **النَّبْع**’dan bir tür; ondan **القِياسُ** yapılır; ve o, dağların ağaçlarındandır; **جبالِ السَّراةِ** dağları; A‘şâ dedi ki:
وجِياداً، كأَنها قُضُبُ **الشَّوْحَطِ**،
يَحْمِلْنَ شِكّةَ الأَبطالِ

Ebû Hanîfe dedi: **الشوحط** hakkında âlim olan bana haber verdi ki onun bitkisi **الأَرْز** bitkisi gibidir: bir kökten çokça yükselen çubuklar. Dedi: ve yaprağı, zikredilene göre, ince uzun; ve onun meyvesi uzun üzüm tanesi gibidir; ancak ucu daha incedir; ve yumuşaktır, yenir. Ve bir kere dedi: **الشوْحَطُ** ve **النَّبْعُ** çubuğu sarıdır; ikisi de ağır, elde ağırdır; yaşlandıkları zaman kızarırlar; onun bir tanesi **شَوْحَطة**dır. Ezherî, Müberred’den rivayet etti: o dedi ki: **النبْعُ** ve **الشوحطُ** ve **الشَّرْيان** tek bir ağaçtır; fakat adları, yetiştikleri yerlerin keremine göre değişir: ondan dağın tepesinde olan **النبْعُ**dır; yamacında olan **الشِّرْيان**dır; çukurda olan **الشوحط**tur. Asma‘î: dağ ağaçlarındandır: **النبع** ve **الشوحط** ve **التَّأْلَبُ**. İbn Berî, **أَمياله**’inde nakletti ki **النبع** ve **الشوْحَطَ** birdir; ve Evs’un, bir yayı vasfederken söylediği sözle delil getirdi:
تَعَلَّمَها في غِيلِها، وهي حَظْوةٌ،
بوادٍ به نَبْعٌ طِوالٌ وحِثْيَلُ
وَبانٌ وظَيَّانٌ ورَنْفٌ وشَوْحَطٌ،
أَلَفُّ أَثِيثٌ ناعِمٌ مُتَعَبِّلُ

Böylece **النبْع** ile **الشوْحط**’ın yetişme yerini bir yaptı. Ve İbn Mukbil, bir yayı vasfederken dedi ki:
مِن فَرْعِ شَوْحَطةٍ، بِضاحي هَضْبةٍ،
لَقِحَتْ به لَقحاً خِلافَ حِيالِ

Ve İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
وقد جَعل الوَسْمِيُّ يُنْبِتُ، بيننا
وبينَ بني دُودانَ، نَبْعاً وشَوْحَطا

İbn Berî dedi: bunun mânâsı şudur: Arap, ancak ülkeleri bereketlendiği zaman kan davasını arardı; yani bu yağmur bize, **النبع** ve **الشوحط**’tan olan yayları bitirir oldu. Ebû Ziyâd dedi: **القِياسُ** **الشَّرْيان**’dan yapılır; o iyidir; ancak siyah, kızıllıkla karışık; Zü’r-Rumme dedi ki:
وفي الشِّمالِ من **الشَّرْيانِ** مُطْعِمةٌ
كَبْداء، في عَسْجِها عَطْفٌ وتَقْوِيمُ

Ganevî A‘râbî, **السَّراء**’ın **النبع**’dan olduğunu zikretti; ve onun sözünü, Evs’un **قَوْس** **نبع** sıfatında söylediği söz kuvvetlendirir: onu vasfetmede uzattı, sonra onu **سَراء** yaptı; öyleyse ikisi birdir; ve o, onun sözüdür:
وصَفْراء من نبع كأَنَّ نَذِيرَها،
إِذا لم يُخَفِّضْه عن الوحش، أَفْكَلُ

Ve rivayet olunur: **أَزْمَلُ**. Böylece onu vasfetmede mübalağa etti; sonra onu satışa arz edişini zikretti
(* قوله «ذكر
عرضها للبيع إلخ» كذا بالأصل.) ve onun kaçınmasını; dedi ki:
فأَزْعَجَه أَن قِيلَ: شَتَّان ما ترى
إِليكَ، وعُودٌ من سَراء مُعَطَّلُ

Böylece bununla sabit oldu ki **النبع** ve **الشوحط** ve Ganevî’nin sözündeki **السَّراء** birdir. **الشَّرْيان**’a gelince: Müberred’den başka hiç kimse onun **النبع**’dan olduğuna gitmedi; ve bu ona reddedildi. İbn Berî dedi: **الشوحط** ve **النبع** tek bir ağaçtır: ondan dağın tepesinde olan **نَبع**dır; yamacında olan **شوحط**tur. Müberred dedi: ondan çukurda olan **شَرْيان**dır; ve bu söz ona reddedildi. Ebû Ziyâd dedi: **النبع** ve **الشوحط** tek bir ağaçtır; ancak **النبع** ondan dağda biten şeydir; **الشوحط** ondan düzlükte biten şeydir. Hadiste: onu **مِخْرَش** ile, **شَوْحَطٍ**’tan (olan bir şeyle) vurdu; o, ondandır. İbnü’l-Esîr dedi: ve **الواو** ziyadedir.

**وشِيحاط**: Tâif’te bir yer. Ve **وشُواحِطٌ**: bir yer; Hüzeylî Sa‘ide b. el-‘Aclân dedi ki:
غَداةَ شُواحِطٍ فنَجَوْتَ شَدّاً،
وثَوْبُكَ في عَباقِيةٍ هَرِيدُ

**والشُّمْحُوطُ**: uzun; ve **الميم** ziyadedir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ح ط * * الشَّحْطُ * البعد وبابه قطع وخضع يقال * شَحَطَ * المزار و * أَشْحَطَهُ * أبعده

##### Türkçe

* ش ح ط * * **الشَّحْطُ** * uzaklık; babı **قطع** ve **خضع**’dır. Denilir ki: * **شَحَطَ** * ziyaretgâh; ve * **أَشْحَطَهُ** * onu uzaklaştırdı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شحط المزار، كمنع، شحطا، بالفتح، وشحطا، محركة، وشحوطا، بالضم، ومشحطا، كمطلب: بعد، وقيل: الشحط والشحط: البعد في كل الحالات، يثقل ويخفف، ويقال: لا أنساك على شحط الدار، أي بعدها، وقال النابغة:
  وكل قرينة ومقـر إلـف                      مفارقه إلى الشحط القرين وقال العجاج فيما أنشده الأزهري:
  والشحط قطاع رجاء من رجا
  إلا احتضار الحاج من تحوجا وقال أبو حزام غالب بن الحارث العكلي:
  على قود تتقتق شطر طـنء                      شأى الأخلام ماط ذي شحوط وقال رؤبة.

  من صونك العرض بعيد المشحط

  كشحط شحطا، كفرح. وشحط الشراب يشحطه: أرق مزاجه، عن أبي حنيفة. وشحط الجمل وغيره، يشحطه، شحطا: ذبحه، عن أبي عمرو وابن دريد. وقال ابن سيده: هو بالسين أعلى، وقد تقدم. وشحط البعير في السوم حتى بلغ أقصى ثمنه يشحطه شحطا. ومنه حديث ربيعة أنه قال - في الرجل يعتق الشقص من العبد - إنه يكون على المعتق قيمة أنصباء شركائه يشحط الثمن ثم يعتق كله يريد يبلغ بقيمة العبد أقصى الغاية. هو من شحط في السوم، إذا أبعد فيه، وقيل: معناه يجمع ثمنه. من شحطت الإناء، إذا ملأته. أو شحط فلان في السوم، وأبعط، إذا استام بسلعته وتباعد عن الحق، وجاوز القدر، عن اللحياني، وكسمع: لغة فيه أيضا، عنه، قال ابن سيده: أرى ذلك. وشحط فلانا، إذا سبقه وفاته وتباعد عنه، وفي التهذيب: يقال: جاء فلان سابقا وقد شحط الخيل، أي فاتها. ويقال: شحطت بنو هاشم العرب، أي فاتوهم فضلا وسبقوهم. وشحط الحبلة، إذا وضع إلى جنبها خشبة حتى ترتفع إليها، قاله أبو الخطاب. وقال غيره: حتى تستقل إلى العريش. وشحط الإناء وشمطه: ملأه، عن الفراء. وشحط فلان: سلح، وهو مجاز عن شحط الطائر، وقال الأزهري: يقال شحط الطائر وصام، وسقسق ومزق، ومرق، بمعنى واحد. وقال ابن الأعرابي: شحطت العقرب إياه، أي لدغته، وكذلك وكعته. وعن أبي عمرو: شحط اللبن، إذا أكثر ماءه، فهو مشحوط، وأنشد:
  متى يأته ضيف فـلـيس بـذائق                      لماجا سوى المشحوط واللبن الأدل هكذا نقله الصاغاني هنا، وقلده المصنف، وذكره صاحب اللسان بالسين المهملة، وقد أشرنا إليه في المستدركات. وقال ابن الأعرابي: الشحط والصوم: ذرق الطائر، وأنشد لرجل من بني تميم جاهلي:
  ومبلد بين موماة بمـهـلـكة                      جاوزته بعلاة الخلق علـيان
  كأنما الشحط في أعلى حمائره                      سبائب الريط من قز وكتـان وقال الليث وابن سيده: الشحط: الاضطراب في الدم. قال: والشحطة، بهاء: داء يأخذ الإبل في صدورها فلا تكاد تنجو منه. قال: والشحطة أيضا: أثر سحج يصيب جنبا أو فخذا أو نحو ذلك. وتشحط الولد في السلى، وكذلك القتيل في الدم، كما للجوهري: اضطرب فيه، قال النابغة الذبياني، يصف الخيل:
  ويقذفن بالأولاد في كل منزل                      تشحط في أسلائها كالوصائل الوصائل: البرود الحمر فيها خطوط خضر، وهي أشبه شيء بالسلى، والسلى في الماشية خاصة، والمشيمة في الناس خاصة، وفي حديث محيصة:  وهو يتشحط في دمه  أي يتخبط فيه ويضطرب ويتمرغ. والمشحط، كمنبر: عويد يوضع عند قضيب من قضبان الكرم يقيه من الأرض، كالشحط والشحطة، وقيل: الشحطة عود من رمان أو غيره تغرسه إلى جنب قضيب الحلبة حتى يعلو فوقه. وقيل: الشحط: خشبة توضع إلى جنب الأغصان الرطاب المتفرقة القصار التي تخرج من الشكر حتى ترتفع عليها. ونقل ابن شميل عن الطائفي قال: هو عود ترفع عليه الحبلة حتى تستقل إلى العريش. والشوحط: ضرب من شجر الجبال تتخذ منه القسي، كما في الصحاح، والمراد بالجبال جبال السراة، فإنها هي التي تنبته، قال الأعشى:

  وجيادا كأنها قضب الشو                      حط يحملن شكة الأبطال وقال أبو حنيفة: أخبرني العالم بالشوحط أن نباته نبات الأرز، قضبان تسمو كثيرة من أصل واحد، قال وورقه فيما ذكر رقاق طوال، وله ثمرة مثل العنبة الطويلة، إلا أن طرفها أدق، وهي لينة تؤكل. أو الشوحط: ضرب من النبع تتخذ منه القياس. قال الأصمعي: من أشجار الجبال النبع والشوحط والتألب. وحكى ابن بري في أماليه أن النبع والشوحط واحد، واحتج بقول أوس يصف قوسا:
  تعلمها في غيلها وهي حظوة                      بواد به نبع طوال وحثـيل
  وبان وظبيان ورنف وشوحط                      ألف أثيث ناعم متـعـبـل فجعل منبت النبع والشوحط واحدا. وأنشد ابن الأعرابي:
  وقد جعل الوسمي ينبت بيننـا                      وبين بني دودان نبعا وشوحطا قال ابن بري: معنى هذا: أن العرب كانت لا تطلب ثأرها إلا إذا أخصبت بلادها، أي صار هذا المطر ينبت لنا القسي التي تكون من النبع والشوحط، أو هما والشريان واحد، ويختلف الاسم بحسب كرم منابتها، فما كان في قلة الجبل فنبع، وما كان في سفحه فهو شريان، وما كان في الحضيض فهو شوحط، هكذا نقله الأزهري عن المبرد. فأما قول ابن بري: الشوحط والنبع شجر واحد، فما كان منها في قلة الجبل فهو نبع، وما كان في سفحه فهو شوحط، وقال المبرد: وما كان في الحضيض فهو شريان، وقد رد إلى المبرد هذا القول. والذي قاله الغنوي الأعرابي: النبع والشوحط والسراء واحد. وما قاله ابن بري صحيح يعضده قول أبي زياد وغيره. وأما الشريان فلم يذهب أحد إلى أنه من النبع إلا المبرد. قلت: وقال أبو زياد: وتصنع القياس من الشريان، وهي جيدة إلا أنها سوداء مشربة حمرة، قال ذو الرمة:
  وفي الشمال من الشريان مطعمة                      كبداء في دودها عطف وتقـويم وقال أبو حنيفة مرة: الشوحط والنبع أصفرا العود، رزيناه، ثقيلان في اليد، إذا تقادما أحمرا. والشوحطة: واحدته. والشوحطة أيضا: الطويلة من الخيل، نقله الصاغاني، وكأنه على التشبيه بالشوحطة الشجرة. والشاحط، د، باليمن. وشواحط، بالضم: حصن بها مطل على السحول. وشواحط أيضا: جبل قرب السوارقية بين الحرمين الشريفين كثير النمور والأراوي، وفيه أوشال. ويوم شواحط: معروف في أيام العرب. وشواحط في قول ساعدة بن العجلان الهذلي:
  غداة شواحط فنجوت شدا                      وثوبك في عباقية هريد قيل: موضع، كما في اللسان، وقيل: بلد، كما في العباب، وعباقية: شجرة، ويروى: عماقية. وشواحطة: ة، بصنعاء اليمن، نقله الصاغاني. وشحط، بالفتح: أرض لطيئ، قال امرؤ القيس:
  فهل أنا ماش بين شحـط وحـية                      وهل أنا لاق حي قيس بن شمرا

  ويروى بين شوط كما سيأتي، وقيس بن شمر، هو ابن عم جذيمة ابن زهير. وشيحاط، بالكسر وقيل: سيحاط، بالسين المهملة: ة، بالطائف، أو: واد، أو: جبل وقد ذكر في س ح ط والصواب بالإعجام، كما في العباب. وشحطه تشحيطا: ضرجه بالدم، فتشحط هو، أي تضرج به واضطرب فيه، نقله الجوهري، وقد تقدم شاهده آنفا. وأشحطه: أبعده، نقله الجوهري، وأنشد الصاغاني لحفص الأموي:
  أشحطة ما يزال مفجؤها                      يبدي تباريح كنت تخبؤها ومما يستدرك عليه: شواحط الأودية: ما تباعد منها. ومنزل شاحط، أي بعيد، وشحاط، ككتان: بعيد، أيضا. قال العجاج يصف كلابا هربت من ثور كر عليها:
  فشمن في الغبار كالأخطاط
  يطلبن شأو هارب شحاط

##### Türkçe

**شحط** **المزار**; **كمنع**; **شحطا**; fetih ile; ve **شحطا**; harekeli; ve **شحوطا**; zamme ile; ve **مشحطا**; **كمطلب**: uzak oldu; ve denildi ki: **الشحط** ve **الشحط**: bütün hâllerde uzaklıktır; ağırlaştırılır ve hafifletilir; ve denilir: “Seni, evin uzaklığı üzerine unutmam”; yani onun uzaklığı üzerine. Ve **النابغة** dedi:
  Ve her bir yoldaş ve ülfetli ikametgâh                      ayrılığı, yoldaşın uzaklığına doğrudur

Ve **العجاج** **الأزهري**’nin ona okuttuğu şeyde dedi:
  Ve **الشحط**, ümit edenin ümidini kesendir
  ancak muhtaç olanın hacının can çekişmesi (müstesna)

Ve **أبو حزام غالب بن الحارث العكلي** dedi:
  Bir sürüş üzerinde, yarım bir yük tarafına çatırdar                      uzaklaştırdı bağlar; uzaklık sahibi olanın uzayanı

Ve **رؤبة** dedi.

  Irzı korumandan: uzak **المشحط**

**كشحط** **شحطا**; **كفرح**. Ve **شحط** içkiyi, onu **يشحطه**: karışımını inceltti; **أبو حنيفة**’den. Ve **شحط** deveyi ve başkasını, onu **يشحطه**, **شحطا**: onu boğazladı; **أبو عمرو** ve **ابن دريد**’den. **ابن سيده** dedi: o, **بالسين** ile daha yüksektir; ve daha önce geçti. Ve **شحط** deveyi pazarlıkta, nihai fiyatına varıncaya kadar; onu **يشحطه** **شحطا**. Ondandır **ربيعة** hadisi: dedi ki – adamın, kölenin payını azat etmesi hakkında –: azat edene, ortaklarının paylarının kıymeti gerekir; fiyatı **يشحط** eder, sonra bütünüyle azat eder; kölenin kıymetiyle en uç gayeye ulaşmayı ister. O, pazarlıkta **شحط**’tandır; onda uzaklaştırdığında. Ve denildi ki: manası, onun fiyatını toplar. **شحطت** kabı: onu doldurduğunda. Yahut falan pazarlıkta **شحط** etti ve **أبعط** etti: malıyla fiyat istediğinde ve haktan uzaklaştığında ve ölçüyü aştığında; **اللحياني**’den. Ve **كسمع**: onda bir dil de; ondan. **ابن سيده** dedi: ben bunu görüyorum. Ve **شحط** falanı: onu geçtiğinde ve onu kaçırdığında ve ondan uzaklaştığında. Ve **التهذيب**’de: denilir: falan önde geldi; ve atları **شحط** etti; yani onları geçti. Ve denilir: **شحطت** **بنو هاشم** Arapları; yani faziletçe onları geçtiler ve onları öncelediler. Ve **شحط** ipi (**الحبلة**): yanına bir tahta koyduğunda, ona yükselsin diye; bunu **أبو الخطاب** söyledi. Başkası dedi: çardağa doğru bağımsızca yükselsin diye. Ve **شحط** kabı ve **شمطه**: onu doldurdu; **الفراء**’dan. Ve falan **شحط** etti: dışkıladı; bu, kuşun **شحط**’undan mecazdır. **الأزهري** dedi: denilir: kuş **شحط** etti ve **صام** etti; ve **سقسق** ve **مزق** ve **مرق**; tek bir mana ile. **ابن الأعرابي** dedi: akrep ona **شحطت** etti; yani onu soktu; ve aynı şekilde onu **وكعته**. **أبو عمرو**’dan: **شحط** süt: suyunu çoğalttığında; o hâlde o **مشحوط**tur. Ve şu beyit okundu:
  Ne zaman ona bir misafir gelse, tadıcı değildir                      **المشحوط** ve **اللبن الأدل**’den başka bir **لماجا**yı

Bunu **الصاغاني** burada böyle nakletti; ve **المصنف** onu taklit etti. Ve **اللسان** sahibi onu **بالسين المهملة** ile zikretti; ve biz ona **المستدركات**’ta işaret ettik. **ابن الأعرابي** dedi: **الشحط** ve **الصوم**: kuşun pisliğidir. Ve **بني تميم**’den câhili bir adama ait olarak şu beyit okundu:
  Helâk edici bir çoraklıkta bir ıssız yer                      onu, yaratılışın yüceliğiyle yüksekçe geçtim
  Sanki **الشحط**, onun eşeklerinin en üstünde                      ipek ve ketenden **الريط** parçalarının püskülleridir

**الليث** ve **ابن سيده** dedi: **الشحط**: kanda çalkalanmadır. Dedi: ve **الشحطة**, **بهاء** ile: göğüslerinde develeri tutan bir hastalıktır; ondan neredeyse kurtulamazlar. Dedi: ve **الشحطة** ayrıca: bir yan’a yahut uyluğa yahut bunun benzerine isabet eden bir sıyrık izidir. Ve çocuk **السلى** içinde **تشحط** etti; ve aynı şekilde öldürülen, kanda; **الجوهري**’ye göre: onun içinde çalkalandı. **النابغة الذبياني** dedi; atları vasfederken:
  Ve her menzilde çocukları fırlatırlar                      **أسلائها** içinde **تشحط** eder; **كالوصائل**

**الوصائل**: içinde yeşil çizgiler bulunan kırmızı bürdeler; ve o, **السلى**’ya en çok benzeyen şeydir. Ve **السلى** yalnızca davarlarda; ve **المشيمة** yalnızca insanlarda. Ve **محيصة** hadîsinde: “O, kanında **يتشحط** ediyordu”; yani onun içinde debeleniyor ve çalkalanıyor ve yuvarlanıyordu. Ve **المشحط**, **كمنبر**: asmanın çubuklarından bir çubuğun yanında yere karşı onu koruyan küçük bir dal; **كالشحط** ve **الشحطة** gibi. Ve denildi ki: **الشحطة**: nar ağacından yahut başkasından bir çubuktur; onu, **الحلبة** çubuğunun yanına dikersin; ta ki onun üstüne yükselsin. Ve denildi ki: **الشحط**: **الشكر**’den çıkan, dağınık kısa taze dalların yanına konulan bir tahtadır; ta ki onun üzerine yükselsinler. **ابن شميل**, **الطائفي**’den nakletti; dedi ki: o, ipi (**الحبلة**) üzerine yükselttiğin bir çubuktur; ta ki çardağa doğru bağımsızca yükselsin. Ve **الشوحط**: dağ ağaçlarından bir türdür; ondan yaylar yapılır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Dağlardan murat, **السراة** dağlarıdır; çünkü onu bitiren onlardır. **الأعشى** dedi:

  Ve yiğit atlar; sanki onlar **الشوحط** çubuklarıdır                      kahramanların mızrak uçlarını taşırlar

**أبو حنيفة** dedi: **الشوحط**’u bilen âlim bana haber verdi ki: onun bitişi, sedirin bitişi gibidir; bir kökten çokça yükselen çubuklardır. Dedi: ve yaprağı, zikredilene göre, ince uzunlardır. Ve onun, uzun üzüm tanesi gibi bir meyvesi vardır; ancak ucu daha incedir; ve o yumuşaktır, yenir. Yahut **الشوحط**: **النبع**’dan bir türdür; ondan yaylar yapılır. **الأصمعي** dedi: dağ ağaçlarından **النبع** ve **الشوحط** ve **التألب** vardır. **ابن بري** **أماليه**’sinde hikâye etti ki: **النبع** ve **الشوحط** birdir. Ve **أوس**’un, bir yayı vasfederken söylediği sözle delil getirdi:
  Onu, koruluğunda öğrenmiştir; o, bir nasiptir                      içinde uzun **نبع** ve sık çalılık bulunan bir vadide
  Ve **بان** ve **ظبيان** ve **رنف** ve **شوحط**                      sık, yumuşak, birbirine dolanmış bir topluluk

Böylece **النبع** ve **الشوحط**’un bitiş yerini bir kıldı. Ve **ابن الأعرابي** şu beyiti okudu:
  Ve **الوسمي** yağmuru, aramızda bitirir oldu                      ve **بني دودان** arasında **نبع** ve **شوحطا**

**ابن بري** dedi: bunun manası: Araplar, ancak ülkeleri bereketlendiğinde öçlerini isterlerdi; yani bu yağmur, bize **النبع** ve **الشوحط**’tan olan yayları bitirir oldu. Yahut ikisi ve **الشريان** birdir; ve ad, bitiş yerlerinin cömertliğine göre değişir: dağın tepesinde olan **نبع**dır; yamacında olan **شريان**dır; çukurda olan **شوحط**tur. Bunu **الأزهري**, **المبرد**’den böyle nakletti. **ابن بري**’nin sözüne gelince: **الشوحط** ve **النبع** bir ağaçtır; ondan dağın tepesinde olan **نبع**dır; yamacında olan **شوحط**tur. **المبرد** dedi: ve çukurda olan **شريان**dır. Ve bu söz **المبرد**’e döndürüldü. **الغنوي الأعرابي**’nin dediği: **النبع** ve **الشوحط** ve **السراء** birdir. **ابن بري**’nin dediği doğrudur; **أبو زياد** ve başkasının sözü onu destekler. **الشريان**’a gelince: onu **النبع**’dan saymaya kimse gitmedi; yalnız **المبرد**. Ben dedim: **أبو زياد** dedi: ve yayları **الشريان**’dan yaparsın; onlar iyidir; ancak onlar, kızıllıkla karışık siyahçadır. **ذو الرمة** dedi:
  Ve kuzeyde, **الشريان**’dan bir (yay) vardır, tatlandırılmış                      **دود**’unda karaciğer rengi; büküm ve doğrultma ile

**أبو حنيفة** bir defa dedi: **الشوحط** ve **النبع**, sarı çubukludurlar; ikisi de ağırbaşlıdır; elde ağırdırlar; eskidiklerinde kızarırlar. Ve **الشوحطة**: onun tekilidir. Ve **الشوحطة** ayrıca: atlardan uzun olan (kısrak/at); **الصاغاني** onu nakletti; sanki **الشوحطة** ağacına benzetme üzerinedir. Ve **الشاحط**, **د**: Yemen’dedir. Ve **شواحط**, zamme ile: orada, ovalara bakan bir kaledir. Ve **شواحط** ayrıca: iki harem-i şerif arasında **السوارقية** yakınında bir dağdır; kaplanları ve dağ keçileri çoktur; ve onda küçük su birikintileri vardır. Ve **يوم شواحط**: Arapların günleri içinde bilinen (bir gün)dür. Ve **شواحط**, **ساعدة بن العجلان الهذلي**’nin sözünde:
  **شواحط** sabahında; kurtuldum, koşarak                      ve elbisen, **عباقية** içinde parçalanmış

Denildi ki: bir yerdir; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve denildi ki: bir beldedir; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **عباقية**: bir ağaçtır; ve rivayet olunur: **عماقية**. Ve **شواحطة**: **ة** ile; Yemen San‘a’dadır; **الصاغاني** onu nakletti. Ve **شحط**, fetih ile: **طيئ**’e ait bir arazidir. **امرؤ القيس** dedi:
  Acaba ben, **شحط** ile **حية** arasında yürüyen miyim                      ve acaba ben, **قيس بن شمرا** kavmiyle karşılaşan mıyım

Ve **شوط** arasında diye rivayet olunur; ileride geleceği üzere. Ve **قيس بن شمر**; o, **جذيمة ابن زهير**’in amcaoğludur. Ve **شيحاط**; kesre ile; ve denildi ki: **سيحاط**; ihmâl edilmiş **السين** ile: **ة**; **الطائف**’te, yahut: bir vadi, yahut: bir dağ; ve **س ح ط**’ta zikredilmiştir; doğru olan, **الإعجام** iledir; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **شحطه تشحيطا**: onu kanla bulaştırdı; böylece o **تشحط** oldu; yani onunla boyandı ve onun içinde çırpındı; bunu **الجوهري** nakletti; ve şahidi az önce geçti. Ve **أشحطه**: onu uzaklaştırdı; bunu **الجوهري** nakletti; ve **الصاغاني** **حفص الأموي** için inşad etti:

  **أشحطة** ما يزال مفجؤها                      يبدي تباريح كنت تخبؤها

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **شواحط الأودية**: ondan uzaklaşmış olan şeyler. Ve **منزل شاحط**; yani uzak. Ve **شحاط**; **كتان** gibi: uzak; yine. **العجاج** bir boğadan üzerine saldırmış olduğu için kaçmış köpekleri vasfederek dedi:

  فشمن في الغبار كالأخطاط
  يطلبن شأو هارب شحاط

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَحَطَ
1 شَحَطَ ذ , aor. شَحَطَ , inf. n. شَحْطٌ (S, K) and شَحَطٌ (K) and شُحُوطٌ (S, K) and مَشْحَطٌ; (K;) and شَحِطَ, aor. شَحَطَ , (K,) inf. n. شَحَطٌ; (TA;) It was, or became, distant, or remote: (S, K:) or شَحْطٌ and شَحَطٌ signify the being distant, or remote, in all states or circumstances. (TA.) You say, شَحَطَ المَزَارُ The place of visiting was, or became, distant, or remote. (S.) And لَا أَنْسَاكَ عَلَى شَحْطِ الدَّارِ I will not forget thee notwithstanding the distance of the dwelling. (TA.) And El-'Ajjلj says,
وَالشَّحْطُ قَطَّاعُ رَجَآءِ مَنْ رَجَا
[And distance is the severer of the hope of him who hopeth]. (TA.) ― -b2- شَحَطَ فِى السَّوْمِ He went far, or far from what was right, and exceeded the due limit, in the demanding of a price. (TA.) ― -b3- Hence, (TA,) شَحَطَ البَعِيرَ فِى السَّوْمِ, (K, TA, [in the CK, and in a MS. copy of the K, البّعِيرُ,]) aor. شَحَطَ , inf. n. شَحْطٌ, (TA,) He went to the utmost of the value of the camel in the demanding of a price: (K, TA:) or he went far from what was right, and exceeded the due limit: (K:) and شَحِطَ signifies the same; (K;) or is thought to do so by ISd. (TA.) Hence, also, what is said in a trad., by Rabee'ah, respecting a man emancipating a portion of a slave: يَكُونُ عَلَى المُعْتِقِ قِيمَةُ أَنْصِبَآءِ شُرَكَآئِهِ يُشْحَطُ الثَّمَنُ ثُمَّ يُعْتِقُ كُلَّهُ [The value of the portions of his copartners shall be imposed upon the emancipater;] the price of the slave shall be carried to the utmost; [then he shall emancipate the whole of him:] or the meaning is, the price of the slave shall be collected; from شَحَطَ الاـِنَآءَ, which see below. (TA.) ― -b4- شَحَطَ فُلَانًا He preceded, outwent, got before, or passed beyond, such a one, and became far from him: (K, TA:) and in like manner, الخَيْلَ [the horses, or horsemen]. (T, TA.) One says also, شَحَطَتْ بَنُو هَاشِمٍ العَرَبَ The sons of Hلshim surpassed, and outstripped, the Arabs [in general] in excellence. (TA.) -A2- شَحَطَ الاـِنَآءَ He filled the vessel. (Fr, K.) -A3- See also 5.

شحّطهُ
2 شحّطهُ ذ , inf. n. تَشْحِيطٌ, (S, K,) He made him (a slain man) to struggle, or flounder, بِدَمِهِ in his blood: (S:) or he besmeared, bedawbed, befouled, or defiled, him, بِالدَّمِ with blood. (K.)

اشحطهُ
4 اشحطهُ ذ He made him, or caused him, to be, or become, distant, or remote; he put him, sent him, or removed him, far away. (S, K.)

تشحّط
5 تشحّط ذ He (a slain man) struggled, or floundered, بِدَمِهِ in his blood: (S:) and ↓ شَحْطٌ [inf. n. of شَحَطَ] also signifies the struggling, or floundering, in blood: (Lth, ISd, K:) or the former signifies he struggled, or floundered, and rolled, or wallowed, فِى دَمِهِ in his blood: (TA:) or became besmeared, bedawbed, befouled, or defiled, (Mgh, K,) and he rolled, or wallowed, (Mgh,) or struggled, or floundered, (K,) فِى دَمِهِ in his blood. (Mgh, K. *) And It (the fœtus) struggled, or floundered, فِى السَّلَى in the membrane enclosing it. (K.)

شَحَّاطٌ
شَحَّاطٌ ذ : see what next follows.

مَنْزِلٌ شَاحِطٌ
مَنْزِلٌ شَاحِطٌ ذ A distant, or remote, place of abode; as also ↓ شَحَّاطٌ. (TA.) ― -b2- شَوَاحِطُ الأَوْدِيَةِ, [the former word being pl. of شَاحِطَةٌ,] The distant, or remote, parts of the valleys. (TA.)

شَوْحَطٌ
شَوْحَطٌ ذ Certain trees, (K,) a species of the trees of the mountains, (S,) meaning of the mountains of the سَرَاة, [the mountain-range extending from near 'Arafلt to Nejrلn in El-Yemen,] for there they grow, (TA,) of which bows are made: (S, K:) AHn says, One acquainted with [the kind of trees called] the شوحط has informed me that it grows in the manner of the أَرْز [or pine-tree], many rods growing from one stem; its leaves are thin and long, and it has a fruit like the long grape, [the word here rendered “ grape ” is عنبة, but it has been altered in the MS., and may therefore be incorrect,] except that its extremity is more slender, and it is soft, and is eaten: (TA:) or i. q.  نَبْعٌ: (IB:) or a species of the نَبْع, (K,) of which bows are made: (TA:) or the شوحط and نبع and شِرْيَان are one; the name varying according to the excellence of their places of growth; what is upon the summit of the mountain being called نبع; what is upon its base, or foot, or lowest or lower part, شريان; and what is in the depressed tract by its base, شوحط: (Mbr, Az, K:) IB says the same with respect to the نبع, but that the شوحط is that which is upon the lowest part of the mountain; and this is confirmed by what is said by AZ and others: El-Ghanawee El-Aarلbee says, the نبع and شوحط and سَرَآء are one: as to the شريان, no one holds it to be of the نبع except Mbr: Aboo-Ziyلd says that bows are made of the شريان, and they are good, but of a black colour tinged with redness: and AHn says in one place, that the نبع and شوحط are yellow in the wood, heavy in the hand; and when they become old, they become red: (TA:) the n. un. is with ة. (K.)

##### Türkçe

**شَحَطَ**
1 **شَحَطَ** **ذ** , muzâri‘ **شَحَطَ** , mastar ismi **شَحْطٌ** (S, K) ve **شَحَطٌ** (K) ve **شُحُوطٌ** (S, K) ve **مَشْحَطٌ**; (K;) ve **شَحِطَ**, muzâri‘ **شَحَطَ** , (K,) mastar ismi **شَحَطٌ**; (TA;) Uzak oldu veya uzaklaştı: (S, K:) yahut **شَحْطٌ** ve **شَحَطٌ**, bütün hâl ve durumlarda uzak olmayı/uzaklığı ifade eder. (TA.) Şöyle dersin: **شَحَطَ المَزَارُ** Ziyaret yeri uzak oldu veya uzaklaştı. (S.) Ve **لَا أَنْسَاكَ عَلَى شَحْطِ الدَّارِ** Meskenin uzaklığına rağmen seni unutmayacağım. (TA.) Ve El-‘Accâc der ki,
وَالشَّحْطُ قَطَّاعُ رَجَآءِ مَنْ رَجَا
[Ve uzaklık, ümit edenin ümidini kesendir]. (TA.) ― -b2- **شَحَطَ فِى السَّوْمِ** Fiyat istemede çok ileri gitti, yahut doğru olandan çok uzaklaştı ve gerekli sınırı aştı. (TA.) ― -b3- Bundan dolayı, (TA,) **شَحَطَ البَعِيرَ فِى السَّوْمِ**, (K, TA, [CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında **البّعِيرُ**]) muzâri‘ **شَحَطَ** , mastar ismi **شَحْطٌ**, (TA,) fiyat istemede devenin değerinin en uç noktasına gitti: (K, TA:) yahut doğru olandan çok uzaklaştı ve gerekli sınırı aştı: (K:) ve **شَحِطَ** de aynı şeyi ifade eder; (K;) yahut ISd’ye göre bunun böyle yaptığı zannedilir. (TA.) Bundan dolayı ayrıca, Rabî‘ah’ın, bir kimsenin bir kölenin bir kısmını âzâd etmesi hakkında bir rivayette söylediği: **يَكُونُ عَلَى المُعْتِقِ قِيمَةُ أَنْصِبَآءِ شُرَكَآئِهِ يُشْحَطُ الثَّمَنُ ثُمَّ يُعْتِقُ كُلَّهُ** [Ortaklarının hisselerinin değeri âzâd edene yüklenir;] sonra kölenin fiyatı en uç noktaya çıkarılır; [sonra onun tamamını âzâd eder:] yahut mânâ şudur: kölenin fiyatı toplanır; **شَحَطَ الاـِنَآءَ**’dan (aşağıda bak), ki onu aşağıda gör. (TA.) ― -b4- **شَحَطَ فُلَانًا** Falancayı geçti, geride bıraktı, önüne geçti yahut onu aştı ve ondan uzaklaştı: (K, TA:) ve aynı şekilde, **الخَيْلَ** [atlar yahut süvariler]. (T, TA.) Yine şöyle denir: **شَحَطَتْ بَنُو هَاشِمٍ العَرَبَ** Hâşim oğulları fazilette Arapları [genel olarak] geçti ve geride bıraktı. (TA.) -A2- **شَحَطَ الاـِنَآءَ** Kabı doldurdu. (Fr, K.) -A3- 5’e de bak.

**شحّطهُ**
2 **شحّطهُ** **ذ** , mastar ismi **تَشْحِيطٌ**, (S, K,) Onu (öldürülmüş kimseyi) **بِدَمِهِ** kanı içinde çırpındırdı, debelendirdi: (S:) yahut onu **بِالدَّمِ** kan ile bulaştırdı, sıvadı, kirletti yahut murdar etti. (K.)

**اشحطهُ**
4 **اشحطهُ** **ذ** Onu uzak kıldı yahut uzaklaştırdı; onu uzağa koydu, gönderdi yahut uzaklaştırıp götürdü. (S, K.)

**تشحّط**
5 **تشحّط** **ذ** O (öldürülmüş kimse) **بِدَمِهِ** kanı içinde çırpındı, debelendi: (S:) ve ↓ **شَحْطٌ** [**شَحَطَ**’ın mastar ismi] da kan içinde çırpınmayı/debelenmeyi ifade eder: (Lth, ISd, K:) yahut birincisi, **فِى دَمِهِ** kanı içinde çırpındı, debelendi ve yuvarlandı/çırpınıp yuvarlandı demektir: (TA:) yahut bulaştı, sıvandı, kirlendi yahut murdar oldu, (Mgh, K,) ve **فِى دَمِهِ** kanı içinde yuvarlandı/çırpınıp yuvarlandı, (Mgh,) yahut çırpındı, debelendi, (K,) **فِى دَمِهِ** kanı içinde. (Mgh, K. *) Ve o (cenin) **فِى السَّلَى** onu kuşatan zar içinde çırpındı, debelendi. (K.)

**شَحَّاطٌ**
**شَحَّاطٌ** **ذ** : hemen ardından gelen şeye bak.

**مَنْزِلٌ شَاحِطٌ**
**مَنْزِلٌ شَاحِطٌ** **ذ** Uzak bir mesken yeri; bunun gibi ↓ **شَحَّاطٌ** da. (TA.) ― -b2- **شَوَاحِطُ الأَوْدِيَةِ**, [birinci kelime **شَاحِطَةٌ**’nin çoğuludur,] Vadilerin uzak kısımları. (TA.)

**شَوْحَطٌ**
**شَوْحَطٌ** **ذ** Belli ağaçlar, (K,) dağ ağaçlarından bir tür, (S,) yani **السَرَاة** dağlarının (El-Yemen’de ‘Arafât yakınından Necrân’a uzanan dağ silsilesi) ağaçları; çünkü orada biterler, (TA,) ve onlardan yaylar yapılır: (S, K:) AHn der ki: [**شوحط** denilen] ağaç türünü bilen bir kimse bana haber verdi ki, o, **أَرْز** [yahut çam] gibi biter; bir gövdeden birçok çubuklar çıkar; yaprakları ince ve uzundur; uzun üzüm gibi bir meyvesi vardır, [burada “üzüm” diye çevrilen kelime **عنبة**’dir; fakat yazmada değiştirilmiştir; bu sebeple yanlış olabilir,] ancak onun ucu daha incedir; yumuşaktır ve yenir: (TA:) yahut **نَبْعٌ** ile aynı mânâdadır: (IB:) yahut **نَبْع**’ın bir türüdür, (K,) ve ondan yaylar yapılır: (TA:) yahut **شوحط** ile **نبع** ve **شِرْيَان** birdir; ad, yetiştikleri yerlerin iyiliğine göre değişir; dağın tepesinde olanına **نبع** denir; eteğinde/dibinde yahut en alt ya da daha alt kısmında olana **شريان** denir; eteğinin yanındaki çukur arazide olana **شوحط** denir: (Mbr, Az, K:) IB, **نبع** hakkında aynı şeyi söyler; ancak **شوحط**ın dağın en alt kısmında olan olduğunu söyler; ve bu, AZ ve başkalarının söylediğiyle teyit edilir: El-Ganavî El-A‘râbî der ki: **نبع** ve **شوحط** ve **سَرَآء** birdir: **شريان**a gelince, Mbr’den başka hiç kimse onu **نبع**dan saymaz: Ebû-Ziyâd der ki, **شريان**dan yaylar yapılır ve onlar iyidir; fakat kızıllıkla karışık siyah renktedir: ve AHn bir yerde der ki, **نبع** ve **شوحط** odununda sarıdır, elde ağırdır; yaşlanınca kızarır: (TA:) tekil isim (n. un.) **ة** iledir. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَحَطَ
شَحَطَ A ( n. ac. شَحْط 1 ,  شَحَط 4 ,  مَشْحَط 17 ,  شُحُوْط 27 ),
a.  Was distant, remote.

b.  Outwent, outstripped, distanced.

c.  Slaughtered ( kid ).

d.  Stung ( scorpion ).

e.  Diluted.

f.  Filled.

g.  Propped up ( vine ).

h.  Dragged along the ground.

شَحِطَ
شَحِطَ A ( n. ac. شَحَط 4 ),
a.  see supra (a) .

شَحَّطَ
شَحَّطَ II ,
a.  Besmeared with blood.

أَشْحَطَ
أَشْحَطَ IV ,
a.  Removed far away.

تَشَحَّطَ
تَشَحَّطَ V
a.  [ Fī ], Struggled, writhed about in.

b.  [ Bi ], Floundered, wallowed in ( blood ).

شَحْط
شَحْط 1 ,  مِشْحَط 20 ,
a.  Vine-prop.

شَحَّاْطَة
شَحَّاْطَة 28t , ( pl. reg. ),
a.  [ coll. ], Lucifer, match.

شَاْحُوْطَة
شَاْحُوْطَة 40t ,
a.  Death-rattle.

##### Türkçe

شَحَطَ
**شَحَطَ** A ( n. ac. **شَحْط** 1 ,  **شَحَط** 4 ,  **مَشْحَط** 17 ,  **شُحُوْط** 27 ),
a.  Uzak oldu, ırak oldu.

b.  Geçti, geride bıraktı, uzaklaştırdı.

c.  Boğazladı ( oğlak ).

d.  Soktu ( akrep ).

e.  Seyreltti.

f.  Doldurdu.

g.  Dayadı ( asma ).

h.  Yerde sürükledi.

شَحِطَ
**شَحِطَ** A ( n. ac. **شَحَط** 4 ),
a.  Yukarıya bak (a).

شَحَّطَ
**شَحَّطَ** II ,
a.  Kana buladı.

أَشْحَطَ
**أَشْحَطَ** IV ,
a.  Uzağa kaldırdı.

تَشَحَّطَ
**تَشَحَّطَ** V
a.  [ Fī ], İçinde çırpındı, kıvrandı.

b.  [ Bi ], İçinde debelendi, içinde yuvarlandı ( kan ).

شَحْط
**شَحْط** 1 ,  **مِشْحَط** 20 ,
a.  Asma dayanağı.

شَحَّاْطَة
**شَحَّاْطَة** 28t , ( pl. reg. ),
a.  [ coll. ], Kibrit, çakmak.

شَاْحُوْطَة
**شَاْحُوْطَة** 40t ,
a.  Ölüm hırıltısı.
