# شحم (ش-ح-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: İkisinin iç yağı

- Harfler: ش - ح - م
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شُحُومَهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/siga/%D8%B4%D9%8F%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%85%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُولَهُمَا | İkisinin iç yağı | 1 | 1 | [6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/ayet/6:146.md) |

## Mücavir kökler — 14 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Haveye, hyy’den dönüşmüştür
2. [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Size zafer kazandırdı
3. [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Bulanık su demektir
4. [بقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Sığır
5. [غنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ğanem Koyun sürüsü demektir
6. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
7. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haml: İple yüklenen yük demektir
8. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Arka demektir
9. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hiram keçe demektir
10. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Buğa boğa demektir
11. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
12. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sahip
13. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Büyük
14. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شحم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md), [سمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%86.md), [ودك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%83.md) |
| Zıt Kök | [هزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Canlı dokusunda biriken, eti saran ve besin depolayan beyaz, yumuşak yağ katmanı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ceza ve yasaklama bağlamında nimetin en seçkin, lezzetli ve kıymetli kısmından mahrum bırakılma |
| Çekirdek Özet 3 | Bünyenin öz enerjisini, zenginliğini ve değer birikimini temsil eden asıl cevherin korunması ve tasarrufu |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir biyolojik atık veya fazlalık sayarak ayetteki mahrumiyet cezasının iktisadi ve nefsi boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شح | Bir şeyi kıskanarak sımsıkı tutma, bünyede biriktirme, dışarı vermeme ve doluluk hissi (karşılaştırınız: [شحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AD.md) aşırı cimrilik ve harislik, [شحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%86.md) bir kabı veya gemiyi tıka basa doldurma) | م | Toplanıp biriken ve dışarı verilmek istenmeyen yoğunluğu somut, yumuşak, kuşatıcı ve katılaşabilen bir cisim (yağ dokusu) haline dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, parçalama, öğütme ve besinin içeri alınması |
| ح | Çit, duvar | Çevreleme, sınır çekme, muhafaza etme ve içeride hapsetme |
| م | Su | Akışkanlık, sıvı, özsu ve nemlilik taşıyan madde |
| شحم | Tüketilen ve öğütülen besinin dış sınırlardan içeri alınarak bedenin iç çitleri ve zarları ardında sıvımsı-yoğun bir öz olarak tutulması ve depolanması hareketini ifade eder |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hayvan bedeninde etin üzerinde veya iç organların çevresinde tabaka oluşturan, eritildiğinde donan katı ve zengin iç yağı; ayrıca nar tanelerini ayıran etli beyaz zar tabakası (şahmetü’r-rummân) ve kulak memesi (şahmetü’l-üzn) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ, kabilenin savaş öncesindeki bolluk, refah ve dinçlik durumunu böbrek yağının doluluğuyla tasvir ederek bu hali şu mısra ile anar: وكانوا بشحم الكلى قبلها فقد جرّبوها لمرتادها |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi kullanımında cömert ve varlıklı kimseler için yedirdiği ve sahip olduğu zenginliği anlatmak üzere رجل شاحم لاحم (insanlara et ve don yağı ikram eden adam) ve bol yağlı nar için رمانة شحمة nitelemesi yaygındır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde شحم kökü, özellikle Güney-Batı Sami sahasında ve Arapçada hayvanın iç yağ dokusunu, semizliği ve besin zenginliğini anlatan özelleşmiş bir adlandırma olarak öne çıkar. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) iç yağ ve semizlik kavramı çoğunlukla חלב (Arapça [حلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%A8.md) ile kökteş) köküyle ifade edilirken, Arapçada شحم iç organları saran saf iç yağını, böbrek ve bağırsak çevresindeki don yağını doğrudan karşılayan bağımsız bir morfolojik birim haline gelmiştir. Kökün ilk iki sesini oluşturan çekirdeğin sıkıştırma, toplama ve doldurma çağrışımı, Arapçada dokunun yumuşak ve nemli yoğunluğunu anlatan son sesle birleşerek hayvanın en seçkin ve kalori bakımından en yoğun cevherine ad olmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شح çekirdeğinden türeme somutlaşma | Bedende depolanan, tutulan ve dışarı salınmayan en yoğun gıda rezervini ifade eden semantik daralma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça-Aramice/Süryanice dolaylı semantik örtüşme | Kuzeybatı Sami dillerindeki yağ ve zenginlik semantiğiyle kavramsal örtüşme taşımakla birlikte kökün formu Arap yarımadasında özelleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bünyesel yağ kökleri | Doğu Çad ve Berberî dillerindeki yağ ve yoğunluk bildiren kimi tekil biçimlerle zayıf fonetik benzeşmeler | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شحم | Anlamlı | İç yağı, semizlik özü | Bedenin en lezzetli, enerji dolu yağ tabakası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شمح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [حشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D9%85.md) | Anlamlı | Utanma, sakınma, maiyet | Kişinin saygınlığını koruyan yakın çevresi veya mahcubiyet | Kur'an'da geçmez; kullanımda |
| [حمش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B4.md) | Anlamlı | İnce ve sıkı olma, öfkelenme | İnce bacaklılık, kirişin gerginliği ve öfkenin alevlenmesi | Kur'an'da geçmez; kullanımda |
| [مشح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%AD.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [محش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D8%B4.md) | Anlamlı | Ateşin yakıp kavurması | Ateşin deriyi veya otları yakıp kurutması | Kur'an'da geçmez; kullanımda |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شحم | Merkez | Saf iç yağı, don yağı | Bedende özellikle iç organların çevresinde toplanan beyaz ve yoğun rezerv yağ | Ayrılabilir, katılaşabilen ve en lezzetli kabul edilen organik yağ tabakasıdır |
| [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) | Komşu | Kas dokusu, et | Kemikleri örten lifli ve kırmızı ana beden dokusu | Besinin ana kütlesidir; yağ gibi ayrışan değil iskeleti saran yapıdır |
| [سمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%86.md) | Komşu | Genel semizlik ve şişmanlık | Bedenin bütünüyle yağlanıp irileşmesi hali | Münferit yağ tabakasını değil bedenin genel doluluk ve irilik vasfını belirtir |
| [ودك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%83.md) | Komşu | Eritilmiş et yağı, sızıntı | Pişirme esnasında etten sızan sıvı ve yağlı sıvı | Katı doku halindeki iç yağını değil akıcı ve bulaşıcı yağ özünü karşılar |
| [هزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D9%84.md) | Zıt | Zayıflık, cılızlık | Yağın ve etin eriyerek bedenin takatten düşmesi hali | Besin rezervinin tükenmesi, zayıflama ve kuruma durumudur |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شحم | Saf iç yağı, don yağı | Canlının iç organlarını saran, enerji ve lezzet kaynağı katı yağ dokusu | Kesin |
| Latince | adeps, sebum | İç yağı, don yağı | Tıbbi ve anatomik olarak iç organ yağını tam karşılar; kültürel nimet boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | suet, animal fat, tallow | İç yağı, böbrek yağı, don yağı | Özellikle böbrek ve iç organ çevresindeki sert yağı karşılar; genel yağ (fat) teriminden daha dar ve kesindir | Güçlü |
| Almanca | Nierenfett, Talg | Böbrek yağı, don yağı | Kas arası yağdan ziyade iç organları çevreleyen katı ve değerli yağı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | suif, graisse animale | Don yağı, iç yağı | Katılaşan hayvan iç yağını ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شُحُومَهُمَا | İsrailoğullarına ceza olarak haram kılınan sığır ve koyunun iç yağları (böbrek ve bağırsak çevresi yağları) | Tarihsel-hukuki yasaklama bağlamı; taşkınlık ve zulüm sebebiyle en seçkin ve besleyici kısmın haram kılınması (el-En‘âm [6:146](https://lisan.digital/tr/ayet/6:146.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ceza ve adaletin mahiyeti | Kötülük ve taşkınlık sebebiyle temiz ve helal şeylerin (tayyibât) bir topluma ceza olarak yasaklanmasının caiz oluşu | Nimetin bizatihi pis olduğu için değil, kulun isyanı sebebiyle terbiye edici bir mahrumiyet aracı haline gelmesi |
| Fıkıh | Haram kılınan nesnenin satışı ve intifası | Yahudilere haram kılınan iç yağlarının eritilip satılması ve bedelinin yenmesinin haramlığı kuralı | Maddesi haram olan nesnenin her türlü ticari tasarrufunun ve hilesinin yasaklanması |
| Tefsir | İstisna edilen yağların sınırları | Sırta binen, bağırsaklara karışan veya kemikle bitişen yağlar ile müstakil iç yağı arasındaki anatomik ayrım | شحم kelimesinin bedendeki serbest, kalın ve kolayca ayrılabilen don yağlarına hasredilmesi |
| Hadis | Yasaklanan şeyin hileyle helalleştirilmesi | Yahudilerin iç yağını eritip yağ haline getirerek satmalarını kınayan nebevi uyarı | Biçim değiştirmenin şer'i hükmü ve haramlık illetini ortadan kaldırmayacağı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Şeriat ve mükellefiyet tarihi | Mahrumiyet cezası | Terbiye etme ve kibri kırma | Toplumun azgınlığına karşı en lezzetli ve değerli gıda unsurunun yasaklanması | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve anatomi | Yedek enerji deposu | Koruma ve ısı dengesi | İç organları darbelerden koruyan ve enerji depolayan birincil biyolojik doku | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin yaptırım gücü | Hukuki ambargo | Disiplin altına alma | Yasayı çiğneyen zümrenin refah kaynaklarına hukuki sınır getirilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve servet dolaşımı | Yüksek katma değerli emtia | Zenginlik ölçüsü | Tüketim maddeleri arasında en kıymetli ve pahalı payı temsil etme | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel enerji rezervi (akümülasyon) | Sistemin olağan akışının dışında, ihtiyaç anında kullanılmak üzere en yüksek yoğunlukta depolanmış potansiyel kapasite | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ihtiyat fonu ve refah payı | Toplumun veya kurumun kriz anları için biriktirdiği, refah döneminde ise hayat standardını yükselten lüks ve güvence fazlası | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi modern tıbbın zararlı gördüğü kolesterol veya atık yağ algısıyla okuyarak Kur'an'daki yasağı tıbbi bir tavsiye gibi algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | شحم, kadim dünyada bolluğun, bereketin, en yüksek lezzetin ve besleyici gücün simgesidir; ayetteki ceza zararlı olanın engellenmesi değil, nefse en tatlı gelen temiz nimetten mahrum bırakılmaktır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsrailoğullarına verilen cezanın bir nimetten mahrumiyet olduğu gerçeği gözden kaçar; ayet ahlaki-hukuki bir ikaz yerine basit bir diyet kuralına indirgenir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi yasaklamaların her zaman nesnenin kendi pisliğinden (habîs) kaynaklanmadığını, bazen kulun azgınlığına karşı temiz nimetlerin (tayyibât) mahrumiyetle cezalandırıldığını gösteren şeriat felsefesini temellendirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının helal-haram sınırlarını, Yahudi şeriatındaki ağırlaştırılmış hükümleri ve nimet-ceza ilişkisini ele alan ayetlerde belirleyicidir (el-En‘âm [6:146](https://lisan.digital/tr/ayet/6:146.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki bütün haramların biyolojik veya tıbbi zararlara dayandığı yönündeki indirgemeci modern yaklaşımı düzeltir; ahlaki sapkınlığın iktisadi ve nefsi nimetlerden mahrumiyetle cezalandırıldığını ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hayvanın iç organlarını çevreleyen, kolayca ayrılabilen, lezzetli, enerji yoğun ve katılaşabilen saf iç yağı dokusu.
- Soyut anlam: Bir varlığın özünde biriktirdiği en değerli, en zengin ve korunması gereken potansiyel refah payı.
- Sistematik karşılık: Hukuki ve ahlaki sorumlulukların ihlali neticesinde, sistemin merkezindeki en yüksek fayda ve refah katmanının bloke edilmesi.
- LaTeX modeli: $$R = \{x \in B \mid f(x) = \max\} \quad \xrightarrow{\text{ihlal}} \quad \mathcal{P}(R) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $B$ organizmanın veya sistemin bütün kaynaklarını, $R$ bu kaynaklar içindeki en yüksek verim ve değere sahip yağ/refah rezervini ($f(x) = \max$), $\mathcal{P}$ ise hukuki izin ve tasarruf yetkisini temsil eder. Kural ihlali durumunda bu en yüksek fayda kümesi üzerindeki tasarruf sıfırlanarak mahrumiyet gerçekleşir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D9%85/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/ayet/6:146.md) — شُحُومَهُمَا

وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Yahudi olanlara da bütün tırnaklıları haram kıldık. Sığır ve koyunun iç yağlarını da üzerlerine haram kıldık. Bunlardan sırtlarına ve bağırsaklarına yapışan ve kemiğe karışan müstesnadır. Biz, onları zulümlerinden dolayı cezaya çarptırdık. Biz, elbette sadıklarızdır.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والشين الميم معهما
ح ش م، ش ح م، ح م ش، م ح ش مستعملات
حشم:
الحَشَمُ: خَدَمُ الرجل ومَن دونَ أهلِه من وَلَدِه وعِياله. والحِشمةُ: الانقباض عن أخيك في المَطْعَم وطَلَب الحاجة، تقول: احتَشَمْتُ، وما الذي حَشَمَكَ وأحشَمَكَ أيضاً. والحُشُومُ: الإِقبال بعدَ الهُزال، حَشَمَ يحشِمُ، ورجلٌ حاشِم، وقد حَشَمتِ الدَّوابُّ في أوَّل الربيع وذلك إذا أصابت شيئاً فحَسُنَتْ بطُونُها وعَظُمَت.
شحم:
رجلٌ شاحِمٌ لاحم: إذا أطعَمَ الناسَ الشَّحْمَ واللَّخْمَ. وقد شَحَمَهُم يَشْحَمُهُم شَحْماً. وشَحْمةُ الرُمّانة: هَنَةٌ في جَوْفها تَفْصِلُ بين حَبّها، وإذا غَلُظَت قلتَ رُمّانة شَحِمةٌ. وعَنِبٌ شَحِمٌ: قليلُ الماء صُلْبُ اللِّحاء. وشَحْمةُ الأُذن: لَحْمةُ مُتَعَلَّق القُرْطِ من أسفَلَ.
حمش:
الحَمْشُ: الدَّقيقُ القوائِمِ. وساقٌ حَمْشةٌ، جزم، وتجمَع على: حُمْش وحِماش، قال الطرماح يصف الدِيَكةَ:
حِماشُ الشَّوَى يَصْدَحْنَ من كُلِّ مَصْدَح
أيْ: من كل وجه. والاستِحماش في الوَتَر أحسَنُ، يقال: أوتارٌ حَمْشةٌ، ووَتَرٌ حَمْشٌ: مُسَتْحِمش، قال:
كأنَّما ضُرِبَت قُـدّامَ أعـيُنِـهـا		قُطْنٌ بِمُسْتَحِمشِ الأوتارِ مَحْلُوجُ
واستَحْمَشَ الرجُلُ: اشتَدَّ غضَبُه.
محش:
المَحْشُ: تناولٌ من لَهَبٍْ يُحرِق الجلدَ ويُبدي العظمَ، يقال مَحَشَتْه النارُ مَحْشاً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الشين** **الميم** onlarla birlikte

**ح ش م**، **ش ح م**، **ح م ش**، **م ح ش** kullanımdadırlar
**حشم**:
**الحَشَمُ**: erkeğin hizmetkârları ve onun ehlinden aşağıda olan, çocuğundan ve iyâlinden olan kimseler. **الحِشمةُ**: yemek hususunda ve ihtiyaç istemede kardeşinden çekinip büzülme; dersin ki: **احتَشَمْتُ**; “seni ne **حَشَمَكَ** etti?” ve ayrıca “**أحشَمَكَ** (etti)”. **الحُشُومُ**: zayıflıktan sonra yönelme; **حَشَمَ** **يحشِمُ**; ve **حاشِم** bir adam. Ve binek hayvanları ilkbaharın başında **حَشَمتِ**; bu, bir şey isabet edip de karınları güzelleşip büyüdüğü zaman olur.

**شحم**:
**شاحِمٌ** **لاحم** bir adam: insanlara **الشَّحْمَ** ve **اللَّخْمَ** yedirdiği zaman. Ve onları **شَحَمَهُم** **يَشْحَمُهُم** **شَحْماً**. **شَحْمةُ الرُمّانة**: onun iç boşluğunda, taneleri arasını ayıran bir şey; kalınlaştığı zaman “**رُمّانة شَحِمةٌ**” dersin. **عَنِبٌ شَحِمٌ**: suyu az, kabuğu sert. **شَحْمةُ الأُذن**: aşağıdan küpenin asılı olduğu yerin eti.

**حمش**:
**الحَمْشُ**: ince bacaklı olan. **ساقٌ حَمْشةٌ**; **جزم**; ve **حُمْش** ve **حِماش** üzerine cem‘ olunur. **الطرماح** horozları vasfederek dedi ki:
**حِماشُ الشَّوَى يَصْدَحْنَ من كُلِّ مَصْدَح**
yani: her yönden. Kirişte **الاستِحماش** daha iyidir; denir ki: **أوتارٌ حَمْشةٌ**; ve **وَتَرٌ حَمْشٌ**: **مُسَتْحِمش**; dedi ki:
كأنَّما ضُرِبَت قُـدّامَ أعـيُنِـهـا		قُطْنٌ بِمُسْتَحِمشِ الأوتارِ مَحْلُوجُ
Ve **استَحْمَشَ** adam: öfkesi şiddetlendi.

**محش**:
**المَحْشُ**: deriyi yakan ve kemiği ortaya çıkaran bir alevden bir alma; “ateş onu **مَحَشَتْه** **مَحْشاً**” denir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَحْمُ معروف، والشَحْمَةُ أخصُّ منه. وشَحْمَةُ الأرض: الكمأة البيضاء. وشَحْمَةُ الأذن: مُعَلَّقُ القُرط. ورجلٌ مُشْحِمٌ: كثير الشَحْمِ في بيته. وشَحِيمٌ، أي سمين. وقد شَحُمَ بالضم. وشَحَمَ بالفتح فلانٌ أصحابَه: أطعمهم الشَحْمَ فهو شاحِمٌ. وشَحَّامٌ يبيعه، وشَحِمٌ يشتهيه. وقد شَحِمَ بالكسر.

##### Türkçe

**الشَحْمُ** bilinir; **الشَحْمَةُ** ise ondan daha özeldir. Ve **شَحْمَةُ الأرض**: beyaz keme. Ve **شَحْمَةُ الأذن**: küpenin asılı olanı. Ve **رجلٌ مُشْحِمٌ**: evinde **الشَحْمِ**i çok olan. Ve **شَحِيمٌ**; yani semiz. Ve (fiil) **شَحُمَ** (ötre ile) olmuştur. Ve (fiil) **شَحَمَ** (fetha ile) falan, arkadaşlarını: onlara **الشَحْمَ** yedirdi; o hâlde o **شاحِمٌ**dir. Ve **شَحَّامٌ** onu satar, ve **شَحِمٌ** onu iştah eder. Ve (fiil) **شَحِمَ** (kesra ile) olmuştur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ش م
حشم ، حمش ، شحم ، محش : مستعملة .
حشم : الليث : الحَشَم . خَدَم الرجل . وقال غيره : حَشَمُ الرجل . مَنْ يغضب له إذا أصابه أمر . وقال ابن السِّكِّيت : حَشَمتُ الرجلَ أَحْشِمه حَشْماً إذا أَغْضَبْته ، قال ذلك الفراء وغيره ، وأنشد في ذلك :
لعَمرُك إنَّ قُرْصَ أبي خُبَيْبٍ
بطيءُ النُّضْج محشوم الأكيل
أي مُغضَب .
قال : وحَشَمُ الرجل : قَرَابته وعياله ومَنْ يغضب له .
وقال الليث : الحِشْمة : الانقباض عن أخيك في المَطعم وطلب الحاجة . تقول : احْتَشَمْتَ ، وما الذي أحشمك ويقال حَشَمك .
وقال الليث : الحُشوم : الإقبال بعد الهزال يقال : حشَم يحشِم حُشوماً ، ورجل حاشم وقد حَشَمت الدَّوابُّ في أول الربيع ، وذلك إذا أصابت منه شيئاً فَحَسُنت بطونها وعَظُمت .
وقال يونس : تقول العرب : الحُسوم يورث الحُشوم ، قال : والحسوم : الدُّؤوب ، والحُشوم : الإعياء . وقال في قول مُزاحِم :
فعنَّت عُنوناً وهي صغْواءٌ ما بها
ولا بالخوافي الضاربات حشُوم
أي إعياء ، وقد حُشِم حَشما .
وقال الأصمعي : في يديه حُشوم أي انقباض ، وروى البيت :
ولا بالخوافي الخافقات حُشُوم
وقال اللِّحياني : الحُشْمة بالضَّم : القرابة يقال : لي فيهم حُشْمة أي قَرابة . وهؤلاء أحشامي أي جيراني وأضيافي .
وقال أبو عمرو : قال بعض العرب : إنه لمُحْتَشِم بأمري أي مهتم به .
قال : وأحشمتُ الرجلَ : أغضبتُه . والاحتِشام . التَغَضُّب .
شمر : وقال يونس : له الحُشمة : الذِّمام وهي الحُشْم ، قال : وبعضهم يقول : الحُشْمة والحَشَم . وإني لأتحشَّم منه تحشُّماً أي أتذمم وأستحي ، قال : وحَشَمت فلاناً وأحْشمته أي أغضبته .
أبو عُبَيد عن الكسائي : حَشَمت الرجلَ وأحشمته وهو يجلس إليك فتُؤذيه وتُسْمِعُه ما يكره .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الحُشُم . ذوو الحياء التام ، والْحُسُم بالسين : الأطبّاء .
عمرو عن أبيه قال : الحُشُم : المماليك ، والحُشُم : الأتباع ، مماليك كانوا أو أحراراً . والحَشَم : الاستحياء .
حمش : قال الليث : الحَمْش : الدَّقيق القوائم .
وأَوْتَار حَمْشَة ، وَوَتَر حَمْش : مُسْتَحْمِش . والاسْتِحْماش في الوتر أَحْسَن ، وقال ذو الرُّمَّة :
كأنما ضُرِبَتْ قُدَامَ أَعْيُنِها
قُطْنٌ لِمُسْتَحْمِشِ الأوْتارِ مَحْلوجُ
وقال أبو العباس : رواه الفرّاء :
كأَنما ضُرِبَت قُدّام أعْيُنها
قُطْناً . . . .
وقال الليث : ساق حَمْشَة : جَزْمٌ والجميع حَمْش وحِماش ، وقد حَمُشت ساقُه تَحمُش حُمُوشَة إذا دَقَّت ، وكان عبد الله بن مسعود حَمْشَ الساقين .
وقال الليث : يقال للرجل إذا اشتدَّ غضبُه قد اسْتَحْمش غَضباً .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : أحمشت فُلاناً وحَمَّشتهُ إذا أَغْضَبْتَه ، وأنشد شمر :
إني إذا حَمَّشني تَحْمِيشى
اللِّحياني : احْتَمَش الدِّيكان واحْتَمسا إذا اقتتلا . وحَمِش الشّرُّ وحَمِس إذا اشتدَّ .
عمرو عن أبيه : الحَمِيش : الشَّحْمُ المُذابُ .
أبو عُبَيد : حَشَشْت النار وأَحْمَشْتُها ، وقال :
. . . إِحْماشُ الوَلِيدة بالقِدْر
محش : المَحْش : تناوُلٌ من لَهَب يُحرِق الجلد ويُبْدي العظم .
أبو عُبَيد عن أبي عُبَيدة قال : المَحَاش : المتاع ، والأثاث ، بفتح الميم .
والمِحَاش : القومُ يحالفون غيرهم من الحِلف عند النار قال النَّابغةُ :
جَمِّعْ مِحاشَك يا يزيدُ فإنّني
أعددتُ يربُوعاً لكم وتَمِيماً
شمِر عن ابن الأعرابي في قوله : جَمِّع مِحاشَك سَبَّ قبائل فصيَّرهم كالشيء الذي أحرقَتْه النارُ ، يقال : مَحشَتْه النارُ وأَمْحَشَتُه .
وقال أعرابي : ( مِنْ حَرَ كاد أن يَمحَش عِمامتي ) ، قال : وكانوا يوقدون ناراً لدى الحِلف ليكون أوكدَ لهم .
ويقال : ما أعطاني إلا مِحْشى خِناقٍ قَمِلٍ وإلا مَحْشاً خِناقَ قَمِلٍ فأما المِحْشَى فهو ثوب يُلْبَس تحت الثِّياب ويُحْتَشى به ، وأما مَحْشاً فهو الذي يَمْحَشُ البَدَنَ بكثرة وسخه وأخلاقه .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يخرج ناس من النار قد امْتحَشُوا وصاروا حُمَماً ) معناه : قد احترقوا وصاروا فحماً .
ويقال للخبز الذي قد احترق قد امْتَحَش ، وهو خُبْزٌ مُحاشٌ .
وقال بعضهم : مَرَّ بي حِمْلٌ فَمَحَشَني مَحْشاً وذلك إذا سَحَجَ جلدَه من غير أن يَسْلُخَه .
شحم : أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : الشَّحَم : البَطَر والحَشَم : الاستحياء .
وقال الليث : الشَّحْمُ ، والقطعة منه شَحْمَة ، ورجل شاحِمٌ لاحِم إذا أطْعَم الناس الشحمَ واللحَم ، وقد شَحَمَهُم يَشْحَمُهُم .
الحرّاني عن ابن السِّكّيت : رجل شحيم لحيم أي سمين ، ورجل شَحِمٌ لَحِمٌ إذا كان قَرِما إلى اللَّحم والشحْم وهو يشتهيهما .
وقال غيره : رجل شاحم لاحم : ذُو شَحْم ولَحم ، وكذلك لابِنٌ وتامِرٌ . ويقال : هو شاحِم ولاحِم إذا كان يُطْعِم الناس الشَّحْم واللَّحْم .
والعرب تُسَمي سنامَ البعير شَحْما ، وبياضَ البطن شَحْماً .
والشَّحّامُ : الذي يُكثِر إطعام الناس الشَّحْمَ : وكذلك بيَّاعُ الشَّحْم يقال له : شَحّام .
وشَحْمُ الْحَنْظَل : ما في جوفه سِوَى حبِّه . وشَحْمُ الرُّمانة الأصفر بين ظَهْرانَي الحبِّ .
وشَحْمةُ العَيْن : حَدَقَتها ، ويقال : هي الشَّحْمة التي تحت الحَدَقَة :
وطَعام مَشْحوم ، وخبز مشحوم : قد جُعِلَ فيه الشحْم .
وأَشْحَم الرجلُ إذا كَثُر عنده الشَّحْم وكذلك ألحَم فهو مُلْحِم .

##### Türkçe

ح ش م
**حشم** , **حمش** , **شحم** , **محش** : kullanımdadır.

**حشم** : el-Leys: **الحَشَم**. Adamın hizmetkârları. Başkası dedi ki: **حَشَمُ الرجل**: kendisine bir iş isabet ettiğinde onun için öfkelenen kimse. İbn es-Sikkît dedi ki: **حَشَمتُ الرجلَ أَحْشِمه حَشْماً**: onu öfkelendirdiğim zaman; bunu el-Ferrâ ve başkaları söyledi; bunun hakkında şu şiiri okudu:
“Senin ömrüne yemin olsun, Ebû Hubeyb’in ekmeği parçası
yavaş pişer; yiyeni öfkelendirilmiş (hâldedir)”
yani: öfkelendirilmiş.

Dedi ki: **وحَشَمُ الرجل**: onun akrabası, ailesi ve onun için öfkelenen kimse.

El-Leys dedi ki: **الحِشْمة**: yemek yerken ve ihtiyaç istemede kardeşinden çekinip büzülme. Dersin ki: **احْتَشَمْتَ**; “seni ne çekindirdi?” ve “seni **حَشَمك**” denilir.

El-Leys dedi ki: **الحُشوم**: zayıflıktan sonra yüz çevirip gelme; denilir ki: **حشَم يحشِم حُشوماً**; ve **رجل حاشم**. Ve ilkbaharın başında binek hayvanları **حَشَمت**; bu, ondan bir şey isabet edip de karınları güzelleşip büyüdüğü zamandır.

Yûnus dedi ki: Araplar der: **الحُسوم** **الحُشوم**u miras bırakır. Dedi ki: **والحسوم**: sürekli-çalışan; **والحُشوم**: bitkinlik. Müزاحِم’in sözü hakkında dedi ki:
“Böylece (kanat) uçları yoruldu; o küçük (kanatlı) iken onda (bir şey) yoktu,
ne de vuran arka tüylerde **حشُوم** (vardı)”
yani: bitkinlik; ve **حُشِم** **حَشما**.

El-Asma‘î dedi ki: Ellerinde **حُشوم** vardır, yani büzülme; ve beyti şöyle rivayet etti:
“Ne de çırpan arka tüylerde **حُشُوم** (vardı)”

El-Lihyânî dedi ki: **الحُشْمة** (ضم ile): akrabalık; denilir ki: “onlarda benim için **حُشْمة** vardır” yani akrabalık. “Bunlar benim **أحشامي**” yani komşularım ve misafirlerim.

Ebû ‘Amr dedi ki: Bazı Araplar dedi: “O, benim işimle **لَمُحْتَشِم**dir” yani onunla ilgilidir.

Dedi ki: **وأحشمتُ الرجلَ**: onu öfkelendirdim. **والاحتِشام**: öfkelenme.

Şemmer: Yûnus dedi ki: Onun için **الحُشمة** vardır: zimmet (korunmuş hak); ve o **الحُشْم**dur. Dedi ki: Bazıları **الحُشْمة** ve **الحَشَم** der. “Ben ondan **لأتحشَّم** **تحشُّماً**” yani zimmet altına girerim ve utanırım. Dedi ki: “Falanı **حَشَمت** ve **أحْشمته**” yani onu öfkelendirdim.

Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den: **حَشَمت الرجلَ** ve **أحشمته**; o sana otururken sen ona eziyet eder ve ona hoşlanmadığı şeyi işittirirsin.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الحُشُم**: tam hayâ sahipleri. **والْحُسُم** (س ile): tabipler.

‘Amr, babasından dedi: **الحُشُم**: köleler; ve **الحُشُم**: tâbiler; köle olsunlar yahut hür olsunlar. **والحَشَم**: utanma.

**حمش** : el-Leys dedi ki: **الحَمْش**: ince bacaklı.

Ve **أَوْتَار حَمْشَة** ve **وَوَتَر حَمْش**: **مُسْتَحْمِش**. Ve telde **الاسْتِحْماش** daha güzeldir. Zü’r-Rumme dedi ki:
“Sanki gözlerinin önüne vurulmuş gibidir
**لِمُسْتَحْمِشِ الأوْتارِ** için pamuk, atılmış (yün)”

Ebû’l-‘Abbâs dedi ki: el-Ferrâ’dan şöyle rivayet etti:
“Sanki gözlerinin önüne vurulmuş
pamuk . . . .”

El-Leys dedi ki: **ساق حَمْشَة**: keskin (ince); çoğulu **حَمْش** ve **حِماش**. Ve **حَمُشت ساقُه تَحمُش حُمُوشَة**: inceldiği zaman. Abdullah b. Mes‘ûd **حَمْشَ الساقين** idi.

El-Leys dedi ki: Adam için, öfkesi şiddetlendiğinde denilir: “Öfkeyle **اسْتَحْمش** oldu.”

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “Falanı **أحمشت** ve **حَمَّشتهُ**”: onu öfkelendirdiğim zaman. Şemmer şu şiiri okudu:
“Ben, beni **حَمَّشني** **تَحْمِيشى** ettiğinde (böyleyim)”

El-Lihyânî: Horozlar **احْتَمَش** ve **احْتَمسا**: dövüştüklerinde. Ve şer **حَمِش** ve **حَمِس**: şiddetlendiğinde.

‘Amr, babasından: **الحَمِيش**: eritilmiş yağ.

Ebû ‘Ubeyd: Ateşi **حَشَشْت** ve onu **أَحْمَشْتُها**; ve dedi ki:
“. . . tencereyle cariyenin **إِحْماشُ**u”

**محش** : **المَحْش**: deriyi yakan ve kemiği ortaya çıkaran alevden bir dokunuş.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den dedi: **المَحَاش**: eşya ve döşeme; mîm’in fethiyle.

Ve **المِحَاش**: ateş yanında, başkalarıyla ittifaktan olan (kendi) ittifakları dışında başkalarıyla antlaşan kavim. en-Nâbiga dedi ki:
“Ey Yezîd, **مِحاشَك**ını topla; çünkü ben
size Yerbû‘u ve Temîm’i hazırladım”

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den, “**جَمِّع مِحاشَك**” sözü hakkında: kabilelere sövdü de onları ateşin yaktığı şey gibi yaptı. Denilir ki: Ateş onu **مَحشَتْه**; ve ben onu **أَمْحَشَتُه**.

Bir bedevî dedi ki: “(Sıcaktan, sarığım neredeyse **يَمحَش** olacaktı)”. Dedi ki: Onlar, kendileri için daha sağlam olsun diye, ittifak yanında bir ateş yakarlardı.

Ve denilir ki: Bana ancak bitli bir boğaz bağının **مِحْشى**sını verdi; yahut bitli bir boğaz bağını **مَحْشاً** (olarak verdi). **المِحْشَى** ise, elbiselerin altında giyilen ve onunla doldurulan bir elbisedir. **مَحْشاً** ise, çok pisliği ve eskiliği sebebiyle bedeni yakan şeydir.

Peygamber’den (صلى الله عليه وسلم) rivayet edildi ki dedi: “Ateşten, **امْتحَشُوا** olmuş ve kömürler olmuş bir topluluk çıkar.” Manası: yanmışlar ve kömür olmuşlardır.

Ve yanmış ekmeğe **امْتَحَش** denilir; o, **خُبْزٌ مُحاشٌ**dur.

Bazıları dedi ki: “Bir yük yanımdan geçti de beni **فَمَحَشَني مَحْشاً**”; bu, derisini soymaksızın derisini sıyırdığı zamandır.

**شحم** : Ebû’l-‘Abbâs, ‘Amr’dan, babasından dedi: **الشَّحَم**: azgınlık; **والحَشَم**: utanma.

El-Leys dedi ki: **الشَّحْمُ**; ondan bir parça **شَحْمَة**. Ve **رجل شاحِمٌ لاحِم**: insanlara yağ ve et yedirirse. Ve onları **شَحَمَهُم يَشْحَمُهُم**.

El-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten: **رجل شحيم لحيم**: yani semiz. Ve **رجل شَحِمٌ لَحِمٌ**: ete ve yağa düşkün olduğu, onları arzuladığı zaman.

Başkası dedi ki: **رجل شاحم لاحم**: yağ ve et sahibi; aynı şekilde **لابِنٌ** ve **تامِرٌ**. Ve denilir ki: O **شاحِم** ve **لاحِم**dir: insanlara **الشَّحْم** ve **اللَّحْم** yedirirse.

Araplar, devenin hörgücünü **شَحْماً**, karnın beyazını **شَحْماً** diye adlandırır.

**والشَّحّامُ**: insanlara **الشَّحْمَ** yedirmeyi çok yapan; ve aynı şekilde yağ satıcısına da **شَحّام** denilir.

**وشَحْمُ الْحَنْظَل**: içindeki, çekirdeği dışında olan şey. **وشَحْمُ الرُّمانة**: çekirdeğin iki yanı arasında olan sarı (kısım).

**وشَحْمةُ العَيْن**: göz bebeği; ve denilir ki: o, göz bebeğinin altındaki **الشَّحْمة**dir.

Ve **وطَعام مَشْحوم** ve **خبز مشحوم**: içine yağ konulmuş (olandır).

Ve adam **أَشْحَم** oldu: yanında yağ çoğaldığı zaman; aynı şekilde **ألحَم**; o da **مُلْحِم**dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والحاء وما يثلثهما)
(شحذ) الشين والحاء والذال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفَّة  وحِدّة. من ذلك شَحَذْتُ الحديدَ، إذا حَدَّدتَه. ويقال إنَّ المشاحيذ رؤوس الجبال، وإِنّما سمِّيت بذلك للحِدَّة التي ذكرنَاها. ومن الخِفّة قولهم للجائع: شَحْذان. ويقال إنَّ الشحْذان الخفيف في سَعيه.
(شحر) الشين والحاء والراء ليس بشيء، وهو لعلّه اسم بلد([1]).
(شحص) الشين والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، يقال إنَّ الشحَص الشاةُ لا لبَنَ لها، ويقال هي التي لم يُنْزَ عليها قط. وفي كتاب الخليل: الشّحْصاء.
(شحط) الشين والحاء والطاء أصلان: أحدهما البُعد، والآخر اختلاطٌ في شيءٍ واضطراب.
فالأوّل: قولهم شَحَطَتِ الدّار تَشْحَطُ شَحْطَاً وشحوطاً، وهي شاحطة.
وأمّا الأصل الآخر فالشَّحْط، وهو الاضْطرابُ في الدَّمِ. ويُقال للولدِ إِذا اضْطربَ في السَّلى: هو يتشحط في دمه. ومنه اللّبن المشحوط، وهو الذي يُصَبُّ عليه الماء. ومن الباب: الشَّحْطَة: داءٌ يأخذ الإِبلَ لا تكاد أن تنجوَ منه. ومن الباب المِشحط: عُوَيدٌ يُوضَع عند قضيب الكرم يَقِيهِ الأرضَ.([2]) وقال قوم: إنَّ الشَّحْطَ ذَرْقُ الطّير. وأنشدوا:
ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ([3])كأنَّما الشحْط في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ
فإن صح هذا فهو أيضاً من الاختلاط.
(شحم) الشين والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على جِنسٍ من اللّحم. من ذلك الشَّحْم، وهو معروف. وشَحْمة الأُذُنِ: مُعَلَّق القُرْطِ. ورجلٌ مُشْحِمٌ كثير الشَّحْم، وإن كان يحبُّه قيل شَحِم، وإن كان يطعمه أصحابَه قيل شاحم، فإن كان يبيعه قيل شَحَّام.
(شحن) الشين والحاء والنون أصلانِ متباينانِ، أحدُهما يدلُّ على المَلء، والآخر على البُعْدِ.
فالأوّل قولهم: شَحَنْتُ السّفينةَ، إِذا مَلأتَها. ومن الباب أشحن فلان للبكاء، إِذا تَهيّأ لَهُ كأنَّه اجتمع له([4]).
وأما الآخر فالشَّحْن الطَّرْد، يقال شَحَنَهم إِذا طَرَدَهم. ويقال للشّيءِ الشديد الحموضة: إِنَّهُ لَيَشْحَن الذِّبّانَ، أي يطردُها، ومن الباب الشَّحْناء، وهي العداوة. وعدُوٌّ مشاحِنٌ، أي مُباعِد. والعداوةُ تَبَاعُدٌ.
(شحو/ي) الشين والحاء والحرف المعتلّ يدلُّ على أصلٍ، وهو فَتْحُ الشَّيء. فالشَّحْوَة: ما بينَ الرِّجلين إِذَا خَطَا الإنسان. ويقال للفَرَسِ الواسع الخَطْو: وهو بعيدُ الشَّحْوة. وشَحَا الرَّجلُ فاه. وشَحا الفمُ نفسُه. ويصلح في مصدرهِ الشَّحْيُ والشَّحْو. ويقال شَحَى اللِّجامُ فمَ الفرسِ شَحْياً. ويقال جاءت الخيل شواحِيَ، أي فاتحاتٍ أفواهَها. قال:
* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *
(شحب) الشين والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغيُّر اللَّون، والمصدر منه الشُّحوب. يقال شَحَبَ وَشَحُب يَشْحَُب. ولونٌ شاحب. قال:
تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])ويقال، حكاه الدريدي: شَحَبتُ الأرضَ: قشرتُها. فإِذا كانت الرواية صحيحةً فهو القياس.
(شحج) الشين والحاء والجيم أصلٌ يدلُّ على صوتٍ. من ذلك شَحَجَ الغراب يَشْحَج، وكذلك البغل. [والبغال] بَناتُ شاحج([7]). ويقولون للحمار الوحشيّ مِشحج وشَحَّاج. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) يعني (الشحر) بالكسر، وهو بلاد بين عدن وعمان.
([2]) في الأصل: "يقيد الأرض"، تحريف. وفي المجمل: "يقيه من الأرض".
([3]) البيتان في اللسان (بلد، علا، حمر)، وسبق إنشادهما في (بلد، حمر).
([4]) في الأصل: "أجمع له".
([5]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 106 واللسان (قعع).
([6]) البيت في اللسان (أبي 8، 10).
([7]) التكملة قبله من المجمل. وفي المجمل: "بنات شحاج". وفي القاموس أيضاً: "والبغال بنات شحاج ككتان"، ولم تذكر في اللسان (شحج)، وذكرت في (بني 14: 93)، قال: "وبنات شحاج: البغال". أما ابن سيده فقد ذكر في باب البنات من المخصص (13: 212) "ابن السكيت: بنات شحاج البغال، وبنات صهال الخيل". وكذا في المزهر: (1: 525).

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ḥâ ve bunların üçüncülendirilenleri bâbı)

(**شحذ**) **الشين** ve **الحاء** ve **الذال** tek bir asıldır; hafifliğe ve keskinliğe delâlet eder. Bundan: “Demiri **شَحَذْتُ**”, onu keskinleştirdiğin zaman. Ve denilir ki **المشاحيذ** dağların başlarıdır; ancak, zikrettiğimiz keskinlik sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve hafiflikten, onların aç olana sözleri: **شَحْذان**. Ve denilir ki **الشحْذان** koşusunda hafif olandır.

(**شحر**) **الشين** ve **الحاء** ve **الراء** bir şey değildir; ve o, herhâlde bir belde adıdır([1]).

(**شحص**) **الشين** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; denilir ki **الشحَص** sütü olmayan koyundur; ve denilir ki o, üzerine hiç erkek salınmamış olandır. Ve Halîl’in kitabında: **الشّحْصاء**.

(**شحط**) **الشين** ve **الحاء** ve **الطاء** iki asıldır: birisi uzaklık, diğeri bir şeyde karışma ve çalkantı.

Birincisi: onların sözü: “Ev **شَحَطَتِ**; **تَشْحَطُ** **شَحْطَاً** ve **شحوطاً**”; ve o **شاحطة**dır.

Diğer asla gelince: **الشَّحْط**; o, kanda çalkantıdır. Ve çocuğa, eşte çalkantı yaptığı zaman: “O, kanında **يتشحط**” denilir. Ve ondan: **اللّبن المشحوط**; o, üzerine su dökülen şeydir. Ve bâbdan: **الشَّحْطَة**: develeri tutan bir hastalık; ondan neredeyse kurtulamaz. Ve bâbdan **المِشحط**: asma çubuğu yanında konulan, onu yerden koruyan küçük bir değnek([2]). Bir kavim dedi: **الشَّحْط** kuş pisliğidir. Ve şu beyti okudular:

ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ
كأنَّما **الشحْط** في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ

Eğer bu sahih olursa, o da karışmadan (gelir).

(**شحم**) **الشين** ve **الحاء** ve **الميم** bir asıldır; etten bir cinse delâlet eder. Bundan: **الشَّحْم**; ve o bilinir. Ve **شَحْمة الأُذُنِ**: küpenin asıldığı yer. Ve **رجلٌ مُشْحِمٌ**: çok yağlı; ve eğer onu severse **شَحِم** denilir; ve eğer onu arkadaşlarına yedirirse **شاحم** denilir; eğer onu satarsa **شَحَّام** denilir.

(**شحن**) **الشين** ve **الحاء** ve **النون** birbirinden ayrı iki asıldır; birisi doldurmaya, diğeri uzaklığa delâlet eder.

Birincisi onların sözü: “Gemiyi **شَحَنْتُ**”; onu doldurduğun zaman. Ve bâbdan: “Falanca ağlamak için **أشحن**”; ona hazırlandığı zaman; sanki onun için toplanmış gibi([4]).

Diğeri ise: **الشَّحْن** kovmadır; “Onları **شَحَنَ**” denilir, onları kovduğu zaman. Ve şiddetli ekşiliği olan şeye: “O, sinekleri mutlaka **لَيَشْحَن**” denilir; yani onları kovar. Ve bâbdan **الشَّحْناء**; ve o düşmanlıktır. Ve **عدُوٌّ مشاحِنٌ**; yani uzaklaştıran. Ve düşmanlık uzaklaşmadır.

(**شحو/ي**) **الشين** ve **الحاء** ve illetli harf bir asla delâlet eder; ve o, bir şeyi açmaktır. Öyleyse **الشَّحْوَة**: insan adım attığı zaman iki ayak arasındaki şey. Ve geniş adımlı ata denilir: o, **بعيدُ الشَّحْوة**dur. Ve adam ağzını **شَحَا**. Ve ağzın kendisi **شَحا**. Ve onun masdarında **الشَّحْيُ** ve **الشَّحْو** uygun olur. Ve denilir: gem, atın ağzını **شَحْياً** **شَحَى**. Ve denilir: atlar **شواحِيَ** geldi; yani ağızlarını açanlar olarak. Dedi ki:

* **شاحِيَ** لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *

(**شحب**) **الشين** ve **الحاء** ve **الباء** tek bir asıldır; renk değişmesine delâlet eder; ondan masdar **الشُّحوب**dur. **شَحَبَ** ve **شَحُب** **يَشْحَُب** denilir. Ve **لونٌ شاحب**. Dedi ki:

تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])

Ve denilir; Düreydî’nin rivayet ettiği: “Yeri **شَحَبتُ**”: onu soydum. Eğer rivayet sahih ise, o kıyastır.

(**شحج**) **الشين** ve **الحاء** ve **الجيم** bir asla delâlet eder; o, bir sestir. Bundan: karga **شَحَجَ**; **يَشْحَج**; ve katır da böyledir. Ve **[والبغال]** **بَناتُ شاحج**([7]). Ve yaban eşeğine **مِشحج** ve **شَحَّاج** derler. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

---------------------
([1]) (Şu demektir:) **(الشحر)** kesre ile; ve o, Aden ile Umman arasında beldelerdir.
([2]) Asılda: “yeri bağlar”, tahriftir. Ve el-Mücmel’de: “onu yerden korur”.
([3]) İki beyit Lisân’da (بلد، علا، حمر)’dadır; ve daha önce (بلد، حمر)’da okunmuştur.
([4]) Asılda: “onun için topladı”.
([5]) Ru’be b. el-‘Accâc’ındır; Dîvân’ında 106 ve Lisân’da (قعع).
([6]) Beyit Lisân’da (أبي 8، 10).
([7]) Tekmile, ondan önce, el-Mücmel’dendir. Ve el-Mücmel’de: “**بنات شحاج**”. Ve Kâmûs’ta da: “Ve katırlar **بنات شحاج**; keten gibi”; ve Lisân’da (شحج)’de zikredilmedi; ve (بني 14: 93)’te zikredildi; dedi ki: “Ve **بنات شحاج**: katırlardır.” Ama İbn Sîde, el-Muḫaṣṣaṣ’ın “kızlar” bâbında (13: 212) zikretti: “İbnü’s-Sikkît: **بنات شحاج** katırlardır; ve **بنات صهال** atlar.” Ve Mezher’de de böyledir: (1: 525).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما﴾ [الأنعام /146]. وشحمة الأذن: معلق القرط لتصوره بصورة الشحم، وشحمة الأرض لدودة بيضاء، ورجل مشحم: كثر عنده الشحم، وشحم: محب: للشحم، وشاحم: يطعمه أصحابه (انظر: البصائر 3/300؛ والمجمل 2/523)، وشحيم: كثر على بدنه.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿Onlara ikisinin **شحومهما**sını haram kıldık; ancak ikisinin sırtlarının taşıdığı müstesna﴾ [el-En‘âm/146]. Ve **شحمة الأذن**: **الشحم** suretine benzemesinden dolayı küpenin asıldığı (kısım); ve **شحمة الأرض**: beyaz bir kurtçuk için; ve **رجل مشحم**: yanında **الشحم** çoğaldı; ve **شحم**: seven: **للشحم** için; ve **شاحم**: onu arkadaşları yedirir (bak: el-Beṣâʾir 3/300; ve el-Muǧmel 2/523); ve **شحيم**: bedeni üzerinde çoğaldı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ح م
هـو لحيـم شحيـم شحـم شاحـم مشحـم شحـام‏:‏ سميـن محـبّ للشحـم مطعـم لـه مستكثر منه بيّاع له‏.‏
ومن المجاز‏:‏ علقت القرط في شحمة أذنها استعيرت لتلك اللحمة للينها‏.‏
وكأن بنانها شحمة الأرض وهي دود لطيف‏.‏
وهم بشحم الكلى أي في نعمة وخصب‏.‏
قال الأعشى‏:‏ وكانوا بشحم الكلى قبلها فقد جرّبوهـا لمرتادهـا الضمير للحرب‏.‏
وعن ابن الأعرابي‏:‏ لقيت الأصمعي بشحم كلاه أي بجن نشاطه‏.‏
وفلان يلوك الجود شحمة ماله‏.‏
وقال أبو نواس‏:‏
فتًى لا تلوكُ الخمرُ شحمةَ مالهِ
ولكن أيادٍ عُوَّدٌ وبَوَادي

##### Türkçe

ش ح م
**هـو** **لحيـم** **شحيـم** **شحـم** **شاحـم** **مشحـم** **شحـام‏:‏** şişman; **الشحـم**’ı seven; onunla yedirilmiş; ondan çok isteyen; onun satıcısı.‏
Mecazdan: küpeyi onun kulağının **شحمة**’sine astı; yumuşaklığından dolayı o et parçası için ödünç alınmıştır.‏
Sanki onun parmak uçları yerin **شحمة**’sidir; o, ince bir kurtçuktur.‏
Ve onlar **بشحم الكلى**’dadır; yani nimet ve bolluk içindedir.‏
A‘şâ dedi ki:‏
Ve onlar ondan önce **بشحم الكلى**’daydılar; onu, ona yönelen için denemişlerdi; zamir savaş içindir.‏
İbnü’l-A‘râbî’den: Asma‘î’ye onun iki böbreğinin **بشحم**’ıyla rastladım; yani onun canlılığının en iyisiyle.‏
Ve falan, malının **شحمة**’sini cömertliği çiğner.‏
Ebû Nuvâs dedi ki:‏
Bir delikanlı ki şarap onun malının **شحمة**’sini çiğnemez
Fakat (o) alıştırılmış eller ve (çeşitli) başlangıçlardır

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَزهري: الشَّحَمُ البَطَرُ. ابن سيده: الشَّحْمُ جوهر
السِّمَنِ، والجمع شُحُوم، والقطعة منه شَحْمةٌ، وشَحُمَ الإِنسانُ وغيرُهُ. وفي الحديث: لعنَ اللهُ اليهودَ حُرِّمَتْ عليهم الشُّحُومُ فباعوها وأَكلوا أَثمانَها؛ الشَّحْمُ المحرّم عليهم: هو شَحْمُ الكُلى والكرش والأَمعاء، وأَما شَحْم الأَلْيَةِ والظُّهور فلا. وشَحُمَ فهو شَحِيمٌ: صار ذا شَحْم في بدنه. وقد شَحُم، بالضم، وشَحِمَ شَحَماً، فهو شَحِمٌ: اشْتَهى الشَّحْم، وقيل: أَكل منه كثيراً. وأَشْحَمَ: كثر عنده الشَّحْمُ. ابن السكيت: رجل شَحِيمٌ لحيم أَي سمين. ورجل شَحِمٌ لَحِمٌ إِذا كان قَرِماً إِلى الشَّحْمِ واللَّحْم وهو يشتهيهما. ورجل شاحِمٌ لاحِمٌ: ذو شَحْمٍ ولَحْمٍ على النَّسب كما قالوا لابِنٌ وتامِرٌ. وشَحَم القومَ يَشْحَمُهم شَحْماً وأَشْحَمَهم: أَطْعَمهم الشَّحْم. ورجل شاحِمٌ لاحِمٌ إِذا أَطْعم الناسَ الشَّحْمَ واللحم. ورجل شَحَّامٌ: يبيع الشَّحْمَ. والشَّحَّامُ: الذي يُكْثِرُ إِطْعامَ الناس الشَّحْمَ. وأَشْحَم الرجلُ، فهو مُشْحِم إِذا كَثُرَ عنده الشَّحْم، وكذلك أَلْحَم، فهو مُلْحِمٌ. وشَحِمَتِ الناقة وشَحُمَتْ شُحُوماً: سَمِنَت بعد هُزالٍ، والعرب تسمي سَنام البعير شَحْماً، وبياضَ البطن شَحْماً. وشَحْمَةُ الأُذُن: ما لانَ من أَسفلها وهو مُعَلَّقُ القُرْطِ. وفي الحديث: وفيهم من يَبْلُغُ العَرَقُ إِلى شَحْمة أُذنه، هو من ذلك، قال: هو موضع خَرْقِ القُرْطِ، وفي حديث ربيعة في الرجل: يرفع يديه إِلى شَحْمة أُذنيه. وشَحْمَةُ العين: مُقْلَتُها، وفي الأَزهري: حَدَقَتُها؛ ويقال: هي الشحمة التي تحت الحَدَقة. وطعام مَشْحوم وخُبزٌ مَشْحُوم: قد جُعِلَ فيه الشَّحْمُ. وشَحْمة الأَرض: دودة بيضاء، وقيل: هي عَظاءَةٌ بيْضاء غيرُ ضَخْمةٍ، وقيل: ليست من العَظاء هي أَطْيَبُ وأَحْسَنُ، وقالوا: شَحْمةُ النَّقا، كما قالوا: بناتُ النَّقا. وفي الصحاح: شَحْمَةُ الأَرض الكَمْأَةُ البيضاءُ. ابن سيده: وشَحْمَة النخلة الجُمَّارةُ، وشَحْمَةُ الرُّمَّانة الهَنَةُ التي تَفصِلُ بين حَبِّها. ورُمَّانة شَحِمةٌ: غليظة الشَّحْمَةِ. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: كُلُوا الرُّمان بشَحْمِه فإِنه دِباغُ المَعِدَة؛ قيل: هو ما في جوفه سوى الحب، وشَحْمُ الرمانة الأَصفر بين ظَهْرانَيِ الحَبِّ. وعِنَبٌ شَحِمٌ: قليل الماء غَلِيظُ اللِّحاء. وشَحْمَةُ الحَنْظَل: معروفة. وشَحْمُ الحَنْظَل: ما في جوفه سوى حبه. وأَبو شَحْمَةَ: رجل.

##### Türkçe

الأَزهري: **الشَّحَمُ**: batar. İbn Sîde: **الشَّحْمُ** semizliğin cevheridir; çoğulu **شُحُوم**dur; ondan bir parça **شَحْمةٌ**dir; **شَحُمَ** insan ve başkası. Ve hadiste: “Allah Yahudilere lânet etti; onlara **الشُّحُومُ** haram kılındı da onu sattılar ve bedellerini yediler”; onlara haram kılınan **الشَّحْمُ**: böbreğin, işkembenin ve bağırsakların **شَحْمُ**udur; fakat **شَحْم** **الأَلْيَةِ** ve sırtların değil. Ve **شَحُمَ**; o hâlde o **شَحِيمٌ**dir: bedeninde **شَحْم** sahibi oldu. Ve (o) **شَحُم** (ḍamme ile) olmuştur; ve **شَحِمَ** **شَحَماً**; o hâlde o **شَحِمٌ**dir: **الشَّحْم**ı arzuladı; ve denildi ki: ondan çok yedi. Ve **أَشْحَمَ**: onun yanında **الشَّحْمُ** çoğaldı. İbn es-Sikkît: **شَحِيمٌ** **لحيم** adam: yani semiz. Ve **شَحِمٌ** **لَحِمٌ** adam: **الشَّحْمِ**a ve **اللَّحْم**a düşkün olduğu ve ikisini arzuladığı zaman. Ve **شاحِمٌ** **لاحِمٌ** adam: nisbet üzere **شَحْمٍ** ve **لَحْمٍ** sahibi; “**لابِنٌ**” ve “**تامِرٌ**” dedikleri gibi. Ve **شَحَم** kavmi, onları **يَشْحَمُهم** **شَحْماً**; ve **أَشْحَمَهم**: onlara **الشَّحْم** yedirdi. Ve **شاحِمٌ** **لاحِمٌ** adam: insanlara **الشَّحْمَ** ve eti yedirdiği zaman. Ve **شَحَّامٌ** adam: **الشَّحْمَ** satar. Ve **الشَّحَّامُ**: insanlara **الشَّحْمَ** yedirmeyi çoğaltan kimse. Ve adam **أَشْحَم** etti; o hâlde o **مُشْحِم**dir: onun yanında **الشَّحْم** çoğaldığı zaman; bunun gibi **أَلْحَم**; o hâlde o **مُلْحِمٌ**dir. Ve dişi deve **شَحِمَتِ** ve **شَحُمَتْ** **شُحُوماً**: zayıflıktan sonra semirdi; Araplar devenin hörgücünü **شَحْماً** diye adlandırır, karnın beyazını da **شَحْماً** (diye adlandırır). Ve **شَحْمَةُ الأُذُن**: onun altından yumuşayan şeydir; ve o, küpenin asıldığı yerdir. Ve hadiste: “Onların içinde terin **شَحْمة** kulağına ulaştığı kimse vardır”; o, bundandır; dedi ki: o, küpenin delinme yeridir. Ve Rebîa’nın erkek hakkındaki hadisinde: ellerini iki kulağının **شَحْمة**sine kadar kaldırır. Ve **شَحْمَةُ العين**: onun gözbebeğidir; ve el-Ezherî’de: onun **حَدَقَتُها**sı; ve denilir: o, **الحَدَقة**nın altındaki şehmedir. Ve **مَشْحوم** yiyecek ve **مَشْحُوم** ekmek: içine **الشَّحْمُ** konulmuş olandır. Ve **شَحْمة الأَرض**: beyaz bir kurtçuktur; ve denildi ki: o, iri olmayan beyaz bir kertenkeledir; ve denildi ki: kertenkeleden değildir; o daha hoş ve daha güzeldir; ve “**شَحْمةُ النَّقا**” dediler; “**بناتُ النَّقا**” dedikleri gibi. Ve **الصحاح**’ta: **شَحْمَةُ الأَرض** beyaz **الكَمْأَةُ**dır. İbn Sîde: ve **شَحْمَة النخلة** **الجُمَّارةُ**dır; ve **شَحْمَةُ الرُّمَّانة** onun taneleri arasını ayıran şeydir. Ve **رُمَّانة شَحِمةٌ**: **الشَّحْمَةِ**si kalın. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Nar’ı **شَحْمِه** ile yiyin; çünkü o midenin tabaklanmasıdır”; denildi ki: o, içindeki taneden başka olan şeydir; ve narın **شَحْمُ**u, tanelerin iki sırtı arasındaki sarıdır. Ve **عِنَبٌ شَحِمٌ**: suyu az, kabuğu kalın. Ve **شَحْمَةُ الحَنْظَل**: bilinen (şey)dir. Ve **شَحْمُ الحَنْظَل**: içindeki tanesinden başka olan şeydir. Ve **أَبو شَحْمَةَ**: bir adamdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ح م * * الشَّحْمُ * معروف و * الشَّحْمَةُ * أخص منه وشحمة الأذن معلق القرط ورجل * مُشْحِمٌ * كثير الشحم في بيته و * شَحِيمٌ * أي سمين وقد * شَحُمَ * من باب ظرف و * شَحَمَ * فلان أصحابه أطعمهم الشحم وبابه قطع فهو * شَاحِمٌ * و * الشَّحَّامُ * بائعه ورجل * شَحِمٌ * يشتهي الشحم وبابه طرب

##### Türkçe

* ش ح م * * **الشَّحْمُ** * bilinen (şey)dir ve * **الشَّحْمَةُ** * ondan daha özeldir; ve kulağın **شحمة**’si, küpenin asıldığı (kısım)dır. Ve **مُشْحِمٌ** (olan) adam: evinde yağı çok (olan)dır. Ve **شَحِيمٌ**: yani şişman. Ve **شَحُمَ** “ظرف” bâbındandır. Ve **شَحَمَ** falan, arkadaşlarını: onlara yağ yedirdi; ve onun bâbı “قطع”tır; o hâlde o **شَاحِمٌ**’dir. Ve **الشَّحَّامُ**: onun satıcısıdır. Ve **شَحِمٌ** adam: yağı iştah eder; ve onun bâbı “طرب”tır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الشَّحْمُ : م ) معروف ، قال ابنُ |ِسِيدَه : هو جَوْهَرُ السِّمَنِ ، | والجَمْع : شُحومٌ . ( والشَّحْمَةُ ) | بالهَاءِ : ( القِطْعَة منه ) ، وفي | الحديث :   لَعَنَ اللهُ اليَهُودَ حُرِّمَت | عليهم الشُّحُومُ فبَاعُوهَا وَأَكَلُوا | أَثْمَانَها   .   الشَّحْمُ المُحَرَّم عليهم | هو شَحْمُ الكُلَى والكَرِش والأَمْعاء ، | وَأَمَّا شَحْم الأَلْيةِ والظُّهورِ فَلاَ   . | | ( و ) الشَّحْمَةُ : ( الطَّائِر ، و ) أيضًا : | ( لُعْبَة لَهُم ) أي : لِصِبْيان الأَعْرابِ . | ( و ) الشَّحْمَةُ ( من الأَرْضِ : الكَمْأَة ) | البَيْضَاء ، كما في الصّحاح ( و ) | شَحْمَةُ الأَرض : ( دُودَةٌ بَيْضاءُ ، أو ) | هي ( من الخَراطِين ) ، أو هي عَظَاءةٌ | بَيْضَاءُ غيرُ ضَخْمة . وقيل : لَيْسَتْ | من العَظاءِ ، هي أَطْيَبُ وَأَحْسَنُ . | وقالوا : شَحْمَةُ النَّقَا كما قالوا : بَناتُ | النَّقَا . | | ( و ) الشَّحْمَةُ ( من الأُذُن : مُعَلَّق | القُرْطِ ) ، وهو مَا لاَن من أَسْفَلِها ، | ويقال : هو مَوْضِع خَرْقِ القُرْطِ ، | ومنه الحَدِيثُ :   وفِيهِم مَنْ يَبْلُغُ | العَرَقُ إِلى شَحْمَةِ أُذُنِه   ، وفي | حَدِيثِ رَبِيعَة في الرَّجُل :   يرفع يَدَيْه | إلى شَحْمة أُذُنَيْه   . | | ( وشَحْمَةُ المَرْج : الخِطْمِيُّ ، و ) | الشَّحْمَة ( من الحَنظَلِ : ما فِي جَوْفِه | سِوَى حَبّه ) . ولو قال : مَعْرُوفَة مُشِيرًا | له بالمِيمِ كان أخْضَر . |

| | ( و ) الشَّحْمَةُ ( من الرُّمَّان : الرَّقِيقُ | الأَصْفَر الذي بَيْن ظَهْرانَي الحَبِّ ) ، | ولو حَذَف   الَّذي   كَانَ أَخْضَر . | وقيل : هي الهَنَةُ التي تَفْصِل بَيْن حَبِّه | كما في المُحْكَم . وفي حَدِيثِ عَلِيٍّ | كَرَّم اللهُ تَعالَى وَجْهَه :   كُلُوا الرُّمَّان | بِشِحْمِهِ فإنّه دِباغُ المَعِدَة   . | | ( وأبو شَحْمَة : عَبْدُ الرَّحمن بنُ | عُمَر بنِ الخَطَّاب رَضِي الله تَعالَى | عنْهُما ) الذي جَلَده أَبُوه . | | ( وعَبّاسُ بنُ ) أحمدَ بنِ ( مُحمَّد بنِ | أَبي شَحْمَة ) ثِقَةٌ ، عن مَحْمُودِ بنِ | غَيْلان . | | ( ورَجُلٌ شَحِيمٌ : سَمين ) ، عن ابنِ | السِّكِّيت ، ( وقد شَحُمَ كَكَرُم ) : صار | ذا شَحْم في بَدَنهِ . | | ( و ) رجل مُشَحِّم كَمُحَدّث : كَثِير | الشَّحْم في بَيْتِه ) . | | ( و ) المُشْحِمُ ( كَمُحْسِنٍ : مَنْ | شَحُمَت إٍ بِله ) أي : صارَت ذاتَ | شَحْم . | | ( و ) الشَّحِمُ ( كَكَتِف ، من العِنَب : | القَلِيلُ المَاءِ ) الغَلِيظُ اللِّحاءِ . | | ( و ) الشَّحِمُ أِيضًا : ( مُشْتَهِي | الشَّحْم ) . يقال : رجل شَحِمٌ لَحِمٌ : | إذا كان قَرِمًا إليهما يَشْتَهِيهما . ( وقد | شَحِم كَفَرِح ) شَحَمًا مُحَرَّكَة . | | ( والشَّاحِمُ ، والشَّحَّام : بائِعُه ) . | وقد نُسِب هكَذا بَعْضُ المُحدِّثين | كأبي سَلَمة عُثْمان العَدَوِيّ ، وأبي | القَاسِم جَعْفَر بنِ حَمْدان وغَيرِهما . | | ( وشَحَمَه كَمَنَعه ) شَحْمًا : ( أَطْعَمَه | إيّاه ) . | | ( و ) من المَجازِ : ( لَقِيتُه بِشَحْمٍ | كُلاه ) أي : ( في حَالِ نَشاطِه ) . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : | | شَحِم كَفَرِح فَهُو شَحِيمٌ : صار ذَا | شَحْم في بَدَنِه . وشَحِم شَحَمًا : أَكَلَ |

| مِنْهُ كَثِيراً . وَأشْحَم : كَثُر عِنْدَه | الشَّحْم ، كَأَلْحَم إِذا كَثُر عِنْدَه اللَّحْم . | ورجل شَاحِمٌ لاَحِمٌ : ذو شَحْم | ولَحْم على النَّسَب ، كما قَالُوا لابِنٌ | وتَامِرٌ ، وأيضًا : إذا أَطْعَمَ النَّاسَ | الشَّحْمَ واللَّحْمَ . | | وكشَدَّاد : الذي يُكْثِر إطعامَ النَّاسِ | الشَّحْم . | | وشُحِمَت النَّاقَة كَعُنِي ونَصَر شَحْمًا | وَشُحُومًا : سَمِنت بَعْدَ هُزَال . | والعَرَبُ تُسَمِّي سَنَامَ البَعِير شَحْمًا | وبَياضَ البَطْن شَحْمًا . | | وشَحْمَةُ العَيْن : مُقْلَتُها ، وفي | التَّهْذِيب :   حَدَقَتُها . ويقال : هي | الشَّحْمَةُ التي تَحْت الحَدَقَة   . | وَطَعامٌ مَشْحُوم وخُبْز مَشْحُوم : قد | جُعِل فيه الشَّحْمُ . | | وشَحْمَةُ النَّخْلَة : الجُمَّارَةُ كما في | المُحْكَم . | | ورُمَّانَة   شَحِمَة   : غَلِيظَةُ الشَّحْمَة . | ( والشُّحْم بالضَّمِّ : البِيضُ من | الرِّجال ، عن ابنِ الأَعْرابِيِّ . |

##### Türkçe

| | ( **الشَّحْمُ** : m ) bilinen(şey)dir. İbnُ |ِسِيدَه dedi: o, **السِّمَنِ**’in cevheridir; | çoğulu: **شُحومٌ**. ( **الشَّحْمَةُ** ) | **الهَاءِ** ile: (ondan bir parça)dır. Ve | hadiste: “Allah Yahudilere lânet etti; onlara **الشُّحُومُ** haram kılındı da onu sattılar ve | bedellerini yediler.” **الشَّحْمُ** onlara haram kılınan, **الكُلَى**’nın, **الكَرِش**’in ve **الأَمْعاء**’ın **شَحْمُ**’udur; | أما **شَحْم** **الأَلْيةِ** ve **الظُّهورِ** ise, hayır (haram değildir). | | ( ve ) **الشَّحْمَةُ**: (kuş), ve (ve) ayrıca: | (onlar için bir oyuncak) yani: bedevî çocukları için. | ( ve ) **الشَّحْمَةُ** (yerden: beyaz **الكَمْأَة**) |, **الصّحاح**’ta olduğu gibi. ( ve ) | **شَحْمَةُ الأَرض**: (beyaz bir kurtçuk; yahut) | o, (**الخَراطِين**’den)dir; yahut o, iri olmayan beyaz bir kertenkeledir. Denildi: | kertenkelelerden değildir; o daha hoş ve daha iyidir. | Ve dediler: **شَحْمَةُ النَّقَا**, dedikleri gibi: **بَناتُ النَّقَا**. | | ( ve ) **الشَّحْمَةُ** (kulaktan: küpenin asıldığı yer)dir; o, alt tarafının yumuşayan kısmıdır. | Ve denilir: o, küpenin delinme yeridir. Ondan hadis: “Onların içinde ter, kulağının **شَحْمَةِ**’sine ulaşan vardır.” Ve **رَبِيعَة**’nin erkek hakkındaki hadisinde: “Ellerini iki kulağının **شَحْمة**’sine kadar kaldırır.” | | ( **وشَحْمَةُ المَرْج**: **الخِطْمِيُّ**’dir; ve ) | **الشَّحْمَة** ( **الحَنظَلِ**’den: içinde, tanesi dışında olan şey)dir. “**مَعْرُوفَة**” deyip **المِيمِ** ile ona işaret etseydi daha doğru olurdu. | |

| | ( ve ) **الشَّحْمَةُ** (nardan: tanenin iki yanı arasında bulunan ince sarı şey)dir; | “**الَّذي**”yi hazf etseydi daha doğru olurdu. | Denildi: o, tanesi arasında ayıran şeydir; **المُحْكَم**’da olduğu gibi. Ve **عَلِيٍّ**’nin hadîsinde—Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın—: “Narı **بِشِحْمِهِ** ile yiyin; çünkü o midenin tabaklanmasıdır.” | | ( **وأبو شَحْمَة**: **عَبْدُ الرَّحمن بنُ عُمَر بنِ الخَطَّاب**—Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun— ) babasının onu kırbaçladığı kimsedir. | | ( **وعَبّاسُ بنُ** ) Ahmed b. ( **مُحمَّد بنِ أَبي شَحْمَة** ) sika(=güvenilir)dir; **مَحْمُودِ بنِ غَيْلان**’dan (rivayet eder). | | ( ve **رَجُلٌ شَحِيمٌ**: şişman )dır; İbnِ | **السِّكِّيت**’ten. (ve **شَحُمَ كَكَرُم**): | bedeninde yağ bulunan oldu. | | ( ve ) **مُشَحِّم** ( **مُحَدّث** gibi): evinde **الشَّحْم**’ı çok olan (adam). | | ( ve ) **المُشْحِمُ** ( **مُحْسِنٍ** gibi): | **إٍبله**’si yağlanan kimse; yani yağlı oldu. | | ( ve ) **الشَّحِمُ** ( **كَكَتِف** gibi), üzümden: | suyu az olan, kabuğu kalın (olan). | | ( ve ) **الشَّحِمُ** ayrıca: (yağ iştahı olan)dır. Denilir: **رجل شَحِمٌ لَحِمٌ**: ikisine karşı iştahlı olup ikisini arzuladığı zaman. (ve **شَحِم كَفَرِح**) hareketli **شَحَمًا** (ile). | | ( **الشَّاحِمُ** ve **الشَّحَّام**: onun satıcısı)dır. | Bazı muhaddisler böyle nisbet edilmiştir; **أبي سَلَمة عُثْمان العَدَوِيّ** ve **أبي القَاسِم جَعْفَر بنِ حَمْدان** ve başkaları gibi. | | ( **وشَحَمَه كَمَنَعه** ) **شَحْمًا**: (ona onu yedirdi) demektir. | | ( ve ) mecazdan: (ona **بِشَحْمٍ كُلاه** ile rastladım) yani: (canlılık hâlinde). | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **شَحِم كَفَرِح فَهُو شَحِيمٌ**: bedeninde yağ bulunan oldu. Ve **شَحِم شَحَمًا**: ondan çokça yedi. |

| Ondan. Ve **أشْحَم**: yanında **الشَّحْم** çoğaldı; yanında **اللَّحْم** çoğaldığı zaman **أَلْحَم** gibi. | Ve **رجل شَاحِمٌ لاَحِمٌ**: nisbet üzere yağ ve et sahibi; dedikleri gibi **لابِنٌ** ve **تَامِرٌ**. Ve ayrıca: insanlara yağ ve et yedirdiği zaman. | | Ve **كَشَدَّاد**: insanlara yağ yedirmeyi çoğaltan kimsedir. | | Ve **شُحِمَت النَّاقَة كَعُنِي ونَصَر شَحْمًا وَشُحُومًا**: zayıflıktan sonra semirdi. | Ve Araplar, devenin hörgücüne **شَحْمًا** ve karnın beyazlığına **شَحْمًا** adını verir. | | **وشَحْمَةُ العَيْن**: gözbebeğidir; **التَّهْذِيب**’de: “**حَدَقَتُها**”. Ve denilir: o, gözbebeğinin altındaki **الشَّحْمَةُ**’dir. | Ve **طَعامٌ مَشْحُوم** ve **خُبْز مَشْحُوم**: içine **الشَّحْمُ** konulmuş (olan). | | **وشَحْمَةُ النَّخْلَة**: **الجُمَّارَةُ**’dır; **المُحْكَم**’da olduğu gibi. | | Ve **رُمَّانَة شَحِمَة**: **الشَّحْمَة**’sı kalın (olan). | ( **والشُّحْم** damme ile: erkeklerden beyaz(tenli) olanlar; İbnِ **الأَعْرابِيِّ**’den. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَحُمَ
1 شَحُمَ ذ , (S, Msb, K,) aor. شَحُمَ , (K,) inf. n. شَحَامَةٌ, (MA, Msb,) He (a man, S, K) was, or became, fat; (S, MA, K;) as also شَحِمَ, aor. شَحَمَ : (TA:) or he was, or became, abundant in the fat of his person. (Msb.) And شَحُمَتْ اـِبِلُهُ (K) His camels were, or became, fat. (TA.) And شُحِمَتِ النَّاقَةُ; and شَحَمَت, aor. شَحُمَ ; of the classes of عُنِىَ and نَصَرَ; inf. n. شَحْمٌ and شُحُومٌ; The she-camel became fat after leanness. (TA.) ― -b2- شَحِمَ, (S, K,) aor. شَحَمَ , (K,) inf. n. شَحَمٌ, (TA,) He was, or became, eagerly desirous of fat. (S, K, TA.) And He ate much fat. (TA.) -A2- شَحَمَهُ, (K,) or شَحَمَ أَصْحَابَهُ, (S,) aor. شَحَمَ , (K,) inf. n. شَحْمٌ, (TA,) He fed him, or his companions, with fat; or gave him, or them, fat to eat. (S, K.)

اشحم
4 اشحم ذ He had much fat in his possession: like as الحم signifies “ he had much flesh in his possession. ” (TA.)

شَحْمٌ
شَحْمٌ ذ , (S, Msb, K,) of an animal, (Msb,) a word of well known meaning, (S, Msb, K,) Fat; (MA, KL;) the substance of fatness: (ISd, TA:) شَحْمَةٌ is a more special term, (S, Msb,) [i. e. a n. un.,] signifying a piece thereof: (K:) the pl. of the former is شُحُومٌ. (Msb, TA.) It is said of the Jews, in a trad., حَرُمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَبَاعُوهَا وَأَكَلُوا أَثْمَانَهَا [Fats have been forbidden to them; but they have sold them, and have devoured the prices thereof: see Lev. vii. 23]: the fat that is forbidden to them is that of the kidneys and of the stomach and of the intestines into which the food passes from the stomach; but not that of the أَلَيْة [meaning the “ rump, ” and also the “ tail of a sheep, ”] nor of the back. (TA.) One says, لَقِيتُهُ بِشَحْمِ كُلَاهُ [lit. I met him, or found him, with the fat of his kidneys,] meaning, (tropical:) in his state of briskness, liveliness, or sprightliness. (K, TA.) And of him who is deemed weak, one says, فُلَانٌ شَحْمٌ لِلْمُبْتَلِعِ (tropical:) [lit. Such a one is fat for the swallower]. (Ham p. 771.) ― -b2- Also The hump of the camel: (TA:) heard by Az from the Arabs in this sense. (TA in art. حم.) ― -b3- And The whiteness [app. meaning the white part] of the belly. (TA.) ― -b4- شَحْمَةُ الأُذُنِ [The lobe, or lobule, of the ear;] the part, of the ear, to which the قُرْط [i. e. ear-ring or ear-drop] is suspended; (S, Msb, K;) i. e. the soft portion of the lower part of the ear: or the place of the perforation for the قُرْط. (TA.) ― -b5- شَحْمَةُ العَيْنِ The مُقْلَة of the eye; (TA;) i. e., what comprises the white and the black of the eye: (Zj in his “ Khalk el-Insلn; ” and S and Msb and K voce مُقْلَةٌ:) [this is what is generally meant by it; i. e. the globe of the eye:] in the T it is said to be the حَدَقَة [i. e. black, or what is in the middle of the white,] of the eye: and some say that it is the شَحْمَة [app. meaning the whole substance] that is beneath [or behind] the حَدَقَة. (TA.) ― -b6- شَحْمَةُ الحَنْظَلِ [and شَحْمُهُ, as in the K in art. حنظل,] The inner part [i. e. the pulp] of the colocynth, exclusive of its seeds. (K.) ― -b7- شَحْمَةُ الرُّمَّانِ The thin yellow [pulp] that is amid the seeds of the pomegranate; (K;) or, as in the M, the substance that separates the seeds of the pomegranate. (TA.) ― -b8- شَحْمُ النَّخْلِ The heart pith, or cerebrum, (جُمَّار,) of palm-trees: (S in art. جذب:) and شَحْمَةُ النَّخْلَةِ the heart (جُمَّارَة) of the palm-tree. (M, TA.) ― -b9- شَحْمَةُ المَرْجِ The خِطْمِىّ [or marsh-mallow]. (K.) ― -b10- شَحْمُ الأَرْضِ The truffle; as a gen. n.; syn. الكَمْءُ: (TA in art. كمأ:) and شَحْمَةُ الأَرْضِ the truffle; as a n. un.; syn. الكَمْأَةُ: (K:) or the white truffle; syn. الكَمْأَةُ البَيْضَآءُ. (S.) [It should be observed that الكَمْءُ is generally held to be a n. un.; and الكَمْأَةُ, to be a coll. gen. n.; contr. to analogy: but they are here evidently used in the reverse manner.] ― -b11- شَحْمَةُ الأَرْضِ also signifies A certain white worm: or is of (مِن [which is omitted in some of the copies of the K]) the [long worms, found in moist earth, and in the mud of rivers, called] خَرَاطِين: (K, TA:) or a white عَظَآءَة [n. un. of عَظَآءٌ, q. v.], not big: or, as some say, it is not of the [species called] عَظَآء; it is more pleasant [to the taste], and better: and [because it dwells in the sand-hills,] they say [i. e. call it] also شَحْمَةُ النَّقَا, like as they say بَنَاتُ النَّقَا: (TA:) it is the [reptile called] حُلَكَة, which dives into the sand, and to which the fingers (بَنَان) of virgins are likened. (TA in art. ارض. [See حُلَكَةٌ: and see also شَبَثٌ.]) ― -b12- أَبُو شَحْمٍ is an appellation of The small species of what is called حِمَارُ قَبَّانَ. (TA in art. قب, q. v.) ― -b13- [See also شَحْمَةٌ below.]

شُحْمٌ
شُحْمٌ ذ , with damm, [as though pl. of أَشْحَمُ, which I do not find mentioned,] White; applied to men. (IAar, TA.)

شَحِمٌ
شَحِمٌ ذ Eagerly desirous of fat. (S, K.) One says, رَجُلٌ شَحِمٌ لَحِمٌ A man eagerly desirous of fat and of flesh. (TA.) ― -b2- عِنَبٌ شَحِمٌ Grapes having little juice (K, TA) and thick skin. (TA.) ― -b3- And رُمَّانَةٌ شَحِمَةٌ A pomegranate having thick شَحْمَة [or pulp amid the seeds]. (TA.)

شَحْمَةٌ
شَحْمَةٌ ذ [n. un. of شَحْمٌ, which see throughout. -A2- Also] A certain bird. (K. [For طَائِرٌ, which I regard as the right reading, in the CK, I find in other copies of the K الطَّائِرُ as an explanation of الشَّحْمَةُ.]) -A3- And A certain game of the children of the Arabs of the desert. (K, * TA.)

شَحِيمٌ
شَحِيمٌ ذ Fat, as an epithet applied to a man: (ISk, S, K:) or abundant in the fat of his person. (Msb.)

شَحَّامٌ
شَحَّامٌ ذ A seller of fat; (S, K;) as also ↓ شَاحِمٌ. (K.) ― -b2- And One who feeds men much with fat. (TA.)

شَاحِمٌ
شَاحِمٌ ذ One who feeds men with fat. (S, TA.) ― -b2- And A man having, or possessing, fat; like لَاحِمٌ signifying “ having, or possessing, flesh: ” possessive epithets like لَابِنٌ and تَامِرٌ. (TA.) ― -b3- See also شَحَّامٌ.

مُشْحِمٌ
مُشْحِمٌ ذ , (S, [so in my copies, see 4, of which it is the part. n.,]) or ↓ مُشَحِّمٌ, like مُحَدِّثٌ [in measure], (K,) [both perhaps correct,] A man having much fat in his house or tent. (S, K.) ― -b2- And the former, A man whose camels are fat. (K.)

مُشَحَّمٌ
مُشَحَّمٌ ذ : see مَشْحُومٌ.

مُشَحِّمٌ
مُشَحِّمٌ ذ : see مُشْحِمٌ.

مَشْحُومٌ
مَشْحُومٌ ذ Food, and bread, into which fat has been put; (TA;) [and so ↓ مُشَحَّمٌ, for] one says خُبْزَةٌ مُشَحَّمَةٌ [a cake of bread, &c., into which fat has been put]. (K in art. ربق.)

##### Türkçe

**شَحُمَ**
1 **شَحُمَ** ذ, (S, Msb, K,) muzâri‘ı **شَحُمَ**, (K,) mastarı **شَحَامَةٌ**, (MA, Msb,) O (bir adam, S, K) şişmandı, yahut şişmanladı; (S, MA, K;) bunun gibi **شَحِمَ**, muzâri‘ı **شَحَمَ**: (TA:) yahut o, bedeninin yağı bakımından bol idi, yahut bol oldu. (Msb.) Ve **شَحُمَتْ اـِبِلُهُ** (K) Onun develeri şişmandı, yahut şişmanladı. (TA.) Ve **شُحِمَتِ النَّاقَةُ**; ve **شَحَمَت**, muzâri‘ı **شَحُمَ**; **عُنِىَ** ve **نَصَرَ** bablarından; mastarı **شَحْمٌ** ve **شُحُومٌ**; Dişi deve, zayıflıktan sonra şişmanladı. (TA.) ― -b2- **شَحِمَ**, (S, K,) muzâri‘ı **شَحَمَ**, (K,) mastarı **شَحَمٌ**, (TA,) O, yağa karşı şiddetle istekli idi, yahut oldu. (S, K, TA.) Ve çok yağ yedi. (TA.) -A2- **شَحَمَهُ**, (K,) yahut **شَحَمَ أَصْحَابَهُ**, (S,) muzâri‘ı **شَحَمَ**, (K,) mastarı **شَحْمٌ**, (TA,) Ona, yahut arkadaşlarına, yağ yedirdi; yahut ona, yahut onlara, yemeleri için yağ verdi. (S, K.)

**اشحم**
4 **اشحم** ذ Onun elinde çok yağ vardı: tıpkı **الحم** “onun elinde çok et vardı” mânasına geldiği gibi. (TA.)

**شَحْمٌ**
**شَحْمٌ** ذ, (S, Msb, K,) bir hayvanın, (Msb,) mânası iyi bilinen bir kelime, (S, Msb, K,) Yağ; (MA, KL;) yağlılık maddesi: (ISd, TA:) **شَحْمَةٌ** daha hususî bir terimdir, (S, Msb,) [yani bir tekil isim,] ondan bir parça mânasına gelir: (K:) ilkinin çoğulu **شُحُومٌ**dur. (Msb, TA.) Yahudiler hakkında bir rivayette şöyle denilmiştir: **حَرُمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَبَاعُوهَا وَأَكَلُوا أَثْمَانَهَا** [Yağlar onlara haram kılındı; fakat onu sattılar ve bedellerini yediler]: onlara haram kılınan yağ, böbreklerin ve midenin ve yiyeceğin mideden geçtiği bağırsakların yağıdır; fakat **أَلَيْة**’nin (TA) ne de sırtın yağı değildir. (TA.) Şöyle denir: **لَقِيتُهُ بِشَحْمِ كُلَاهُ** [lafzen: onu böbreklerinin yağı ile buldum], mânası (mecazen:) çeviklik, canlılık yahut ataklık hâlinde. (K, TA.) Ve zayıf sayılan kimse hakkında şöyle denir: **فُلَانٌ شَحْمٌ لِلْمُبْتَلِعِ** (mecazen:) [lafzen: falan, yutucu için yağdır]. (Ham p. 771.) ― -b2- Ayrıca: Devenin hörgücü: (TA:) Az’ın Araplardan bu mânada işittiği. (TA, md. **حم**’da.) ― -b3- Ve: Karnın beyazlığı [görünüşe göre beyaz kısmı]. (TA.) ― -b4- **شَحْمَةُ الأُذُنِ** [kulağın memesi;] kulağın, **قُرْط**’un (yani küpe yahut kulak sarkıtının) asıldığı kısmı; (S, Msb, K;) yani kulağın alt kısmının yumuşak bölümü: yahut **قُرْط** için delinme yeri. (TA.) ― -b5- **شَحْمَةُ العَيْنِ** Gözün **مُقْلَة**’si; (TA;) yani gözün beyazını ve siyahını içine alan şey: (Zj “Khalk el-Insلn”ında; ve S ve Msb ve K, **مُقْلَةٌ** maddesinde:) T’de bunun gözün **حَدَقَة**’si (yani siyahı, yahut beyazın ortasında olan şey) olduğu söylenir: ve bazıları der ki o, **حَدَقَة**’nin altında [yahut arkasında] bulunan **شَحْمَة**’dir. (TA.) ― -b6- **شَحْمَةُ الحَنْظَلِ** [ve **شَحْمُهُ**, K’de **حنظل** maddesinde olduğu üzere,] Kolokintin iç kısmı [yani posası], çekirdekleri hariç. (K.) ― -b7- **شَحْمَةُ الرُّمَّانِ** Narın taneleri arasında bulunan ince sarı [posa]; (K;) yahut M’de olduğu üzere, narın tanelerini ayıran madde. (TA.) ― -b8- **شَحْمُ النَّخْلِ** Hurma ağaçlarının öz içi, yahut beyni (**جُمَّار**): (S, **جذب** maddesinde:) ve **شَحْمَةُ النَّخْلَةِ** hurma ağacının özü (**جُمَّارَة**). (M, TA.) ― -b9- **شَحْمَةُ المَرْجِ** **خِطْمِىّ** [yahut hatmi]. (K.) ― -b10- **شَحْمُ الأَرْضِ** Keme; cins isim olarak; eş anlamlısı **الكَمْءُ**: (TA, **كمأ** maddesinde:) ve **شَحْمَةُ الأَرْضِ** keme; tekil isim olarak; eş anlamlısı **الكَمْأَةُ**: (K:) yahut beyaz keme; eş anlamlısı **الكَمْأَةُ البَيْضَآءُ**. (S.) ― -b11- **شَحْمَةُ الأَرْضِ** ayrıca şu mânaya gelir: Belli bir beyaz kurt: yahut (K’nin bazı nüshalarında düşmüş olan **مِن**’den) **خَرَاطِين** denilen [nemli toprakta ve nehir çamurunda bulunan uzun kurtlar]dandır: (K, TA:) yahut büyük olmayan beyaz bir **عَظَآءَة** [**عَظَآءٌ**’un tekili]; yahut bazılarına göre, **عَظَآء** türünden değildir; daha lezzetli ve daha iyidir: ve [kum tepelerinde yaşadığı için] ona ayrıca **شَحْمَةُ النَّقَا** da derler; tıpkı **بَنَاتُ النَّقَا** dedikleri gibi: (TA:) o, kuma dalan ve bakirelerin parmaklarının (**بَنَان**) kendisine benzetildiği **حُلَكَة**’dir. (TA, **ارض** maddesinde. [Bkz. **حُلَكَةٌ**; ve ayrıca **شَبَثٌ**.]) ― -b12- **أَبُو شَحْمٍ** **حِمَارُ قَبَّانَ** denilen şeyin küçük türünün bir lakabıdır. (TA, **قب** maddesinde.) ― -b13- [Ayrıca aşağıda **شَحْمَةٌ**’ye bak.]

**شُحْمٌ**
**شُحْمٌ** ذ, damme ile, [sanki **أَشْحَمُ**’un çoğulu gibi; ki onun zikredildiğini bulmuyorum,] Beyaz; insanlara sıfat olarak kullanılır. (IAar, TA.)

**شَحِمٌ**
**شَحِمٌ** ذ Yağa şiddetle istekli. (S, K.) Şöyle denir: **رَجُلٌ شَحِمٌ لَحِمٌ** Yağa ve ete şiddetle istekli bir adam. (TA.) ― -b2- **عِنَبٌ شَحِمٌ** Suyu az olan (K, TA) ve kabuğu kalın olan üzüm. (TA.) ― -b3- Ve **رُمَّانَةٌ شَحِمَةٌ** Kalın **شَحْمَة**’si [yahut taneler arasındaki posası] olan bir nar. (TA.)

**شَحْمَةٌ**
**شَحْمَةٌ** ذ [**شَحْمٌ**’un tekili; ona baştan sona bak. -A2- Ayrıca] Belli bir kuş. (K.) -A3- Ve Çöl Araplarının çocuklarının belli bir oyunu. (K, * TA.)

**شَحِيمٌ**
**شَحِيمٌ** ذ Şişman; bir adama sıfat olarak: (ISk, S, K:) yahut bedeninin yağı bakımından bol. (Msb.)

**شَحَّامٌ**
**شَحَّامٌ** ذ Yağ satıcısı; (S, K;) bunun gibi ↓ **شَاحِمٌ**. (K.) ― -b2- Ve insanlara çok yağ yediren kimse. (TA.)

**شَاحِمٌ**
**شَاحِمٌ** ذ İnsanlara yağ yediren kimse. (S, TA.) ― -b2- Ve yağı olan yahut yağ sahibi bir adam; tıpkı **لَاحِمٌ**’in “eti olan yahut et sahibi” mânasına gelmesi gibi: **لَابِنٌ** ve **تَامِرٌ** gibi sahiplik sıfatları. (TA.) ― -b3- Ayrıca **شَحَّامٌ**’a bak.

**مُشْحِمٌ**
**مُشْحِمٌ** ذ, (S, [nüshalarımda böyle; bunun parça ismi olduğu 4’e bak,]) yahut ↓ **مُشَحِّمٌ**, vezin bakımından **مُحَدِّثٌ** gibi, (K,) [ikisi de belki doğrudur,] evinde yahut çadırında çok yağı olan bir adam. (S, K.) ― -b2- Ve ilkinin mânası: develeri şişman olan bir adam. (K.)

**مُشَحَّمٌ**
**مُشَحَّمٌ** ذ: **مَشْحُومٌ**’a bak.

**مُشَحِّمٌ**
**مُشَحِّمٌ** ذ: **مُشْحِمٌ**’a bak.

**مَشْحُومٌ**
**مَشْحُومٌ** ذ İçine yağ konmuş yiyecek ve ekmek; (TA;) [ve bunun gibi ↓ **مُشَحَّمٌ**; zira] şöyle denir: **خُبْزَةٌ مُشَحَّمَةٌ** [içine yağ konmuş bir ekmek çöreği vb.]. (K, **ربق** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَحَمَ
شَحَمَ A ( n. ac. شَحْم 1 ),
a.  Gave fat to.

b.  ( n. ac. شَحْم 1 ,  شُحُوْم 27 ), Became fat.

شَحِمَ
شَحِمَ A ( n. ac. شَحَم 4 ),
a.  Became fat.

b.  Ate much fat.

شَحُمَ
شَحُمَ U ( n. ac. شَحَاْمَة 22t ),
a.  Was, became fat.

شَحَّمَ
شَحَّمَ II ,
a.  Gave fat to.

شَحْم
شَحْم 1 , ( pl. شُحُوْم 27 ),
a.  Fat; fat of the kidneys, suet.

b.  Pulp ( of fruit ).

شَحِيْم
شَحِيْم 25 ,
a.  Fat.

b.  S. , Syriac breviary.

شَحِيْمَة
شَحِيْمَة 25t ,
a.  see 25 (b) .

شَحْمَة الأُذُن
شَحْمَة الأُذُن
a.  Lobe of the ear.

شَحْمَة الأَرْض
شَحْمَة الأَرْض
a.  Truffles.

شَحْمَة العَيْن
شَحْمَة العَيْن
a.  White of the eye.

شَحْم ولَحْم
شَحْم ولَحْم
a.  Granite.

##### Türkçe

شَحَمَ
**شَحَمَ** A ( n. ac. **شَحْم** 1 ),
a. Yağ verdi.

b. ( n. ac. **شَحْم** 1 , **شُحُوْم** 27 ), Yağlandı.

شَحِمَ
**شَحِمَ** A ( n. ac. **شَحَم** 4 ),
a. Yağlandı.

b. Çok yağ yedi.

شَحُمَ
**شَحُمَ** U ( n. ac. **شَحَاْمَة** 22t ),
a. Yağlı idi, yağlandı.

شَحَّمَ
**شَحَّمَ** II ,
a. Yağ verdi.

شَحْم
**شَحْم** 1 , ( pl. **شُحُوْم** 27 ),
a. Yağ; böbrek yağı, içyağı.

b. (meyvenin) posası.

شَحِيْم
**شَحِيْم** 25 ,
a. Yağ.

b. S. , Süryanice brevyer.

شَحِيْمَة
**شَحِيْمَة** 25t ,
a. 25 (b)’ye bak.

شَحْمَة الأُذُن
**شَحْمَة الأُذُن**
a. Kulağın memesi.

شَحْمَة الأَرْض
**شَحْمَة الأَرْض**
a. Domalan mantarları.

شَحْمَة العَيْن
**شَحْمَة العَيْن**
a. Gözün akı.

شَحْم ولَحْم
**شَحْم ولَحْم**
a. Granit.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شحم
شَحِمَ - يَشْحَمُ (شَحُمَ - يَشْحُمُ) - شَحْم - شُحُوْم
شَحِمَ - يَشْحَمُ + الكائن أوالشيء: يزداد شحمه، أو يصير ذا قوام شحمي
شَحْم: اسم فعل " شَحِمَ - يَشْحَمُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " شَحِمَ - يَشْحَمُ ": السِّمَن وزيادة الدهن: الدهن الجامد الذي يغلب فيه اللون الأبيض والموجود في جسم الدواب
شُحُوْم: جمع  " شَحْم "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قوام المادة الدهني أو الزيتي أوالمائع أو المتقطع" وهي:
دَهُنَ - يَدْهُنُ (دَهَنَ - يَدْهُنُ)، شَحِمَ - يَشْحَمُ (شَحُمَ - يَشْحُمُ)، قَطَرَ - يَقْطِرُ (اللازم)، مَهَلَ - يَمْهَلُ، زَاتَ - يَزِيتُ، مَهُنَ - يَمْهُنُ
شحم - شحوم
 	﴿وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما أو الحوايا أو ما اختلط بعظم ذلك جزيناهم ببغيهم وإنا لصادقون(146)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [شحم] ش ح م: الشَّحْمُ معروف و الشَّحْمَةُ أخص منه وشحمة الأذن معلق القرط ورجل مُشْحِمٌ كثير الشحم في بيته و شَحِيمٌ أي سمين وقد شَحُمَ من باب ظرف و شَحَمَ فلان أصحابه أطعمهم الشحم وبابه قطع فهو شَاحِمٌ و الشَّحَّامُ بائعه ورجل شَحِمٌ يشتهي الشحم وبابه طرب
معجم الفرائد القرآنية:
ش ح م
"شُحُومَهُمَا" في قوله تعالى " وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا" (146) الأنعام.
الشَّحم من جسم الحيوان : المادة الدهنية البيضاء الموجودة في جسم الحيوان والمسمّنة له.
الراغب
شحم
- قال تعالى: }حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما{ [الأنعام /146]. وشحمة الأذن: معلق القرط لتصوره بصورة الشحم، وشحمة الأرض لدودة بيضاء، ورجل مشحم: كثر عنده الشحم، وشحم: محب: للشحم، وشاحم: يطعمه أصحابه (انظر: البصائر 3/300؛ والمجمل 2/523)، وشحيم: كثر على بدنه.
ملخص اللسان
1.     الشَّحَمُ البَطَرُ.
2.     الشَّحْمُ جوهر السِّمَنِ، والجمع شُحُوم، والقطعة منه شَحْمةٌ،
3.     وشَحُمَ الإِنسانُ وغيرُهُ.
4.    وشَحِمَتِ الناقة وشَحُمَتْ شُحُوماً: سَمِنَت بعد هُزالٍ
5.    وعِنَبٌ شَحِمٌ: قليل الماء غَلِيظُ اللِّحاء
لسان العرب
● - شحم: الأَزهري: الشَّحَمُ البَطَرُ. ابن سيده: الشَّحْمُ جوهر      السِّمَنِ، والجمع شُحُوم، والقطعة منه شَحْمةٌ، وشَحُمَ الإِنسانُ وغيرُهُ. وفي      الحديث: لعنَ اللهُ اليهودَ حُرِّمَتْ عليهم الشُّحُومُ فباعوها وأَكلوا      أَثمانَها؛ الشَّحْمُ المحرّم عليهم: هو شَحْمُ الكُلى والكرش والأَمعاء،      وأَما شَحْم الأَلْيَةِ والظُّهور فلا. وشَحُمَ فهو شَحِيمٌ: صار ذا      شَحْم في بدنه. وقد شَحُم، بالضم، وشَحِمَ شَحَماً، فهو شَحِمٌ: اشْتَهى      الشَّحْم، وقيل: أَكل منه كثيراً. وأَشْحَمَ: كثر عنده الشَّحْمُ. ابن      السكيت: رجل شَحِيمٌ لحيم أَي سمين. ورجل شَحِمٌ لَحِمٌ إِذا كان قَرِماً إِلى      الشَّحْمِ واللَّحْم وهو يشتهيهما. ورجل شاحِمٌ لاحِمٌ: ذو شَحْمٍ      ولَحْمٍ على النَّسب كما قالوا لابِنٌ وتامِرٌ. وشَحَم القومَ يَشْحَمُهم      شَحْماً وأَشْحَمَهم: أَطْعَمهم الشَّحْم. ورجل شاحِمٌ لاحِمٌ إِذا أَطْعم      الناسَ الشَّحْمَ واللحم. ورجل شَحَّامٌ: يبيع الشَّحْمَ. والشَّحَّامُ:      الذي يُكْثِرُ إِطْعامَ الناس الشَّحْمَ. وأَشْحَم الرجلُ، فهو مُشْحِم إِذا      كَثُرَ عنده الشَّحْم، وكذلك أَلْحَم، فهو مُلْحِمٌ. وشَحِمَتِ الناقة      وشَحُمَتْ شُحُوماً: سَمِنَت بعد هُزالٍ، والعرب تسمي سَنام البعير      شَحْماً، وبياضَ البطن شَحْماً. وشَحْمَةُ الأُذُن: ما لانَ من أَسفلها وهو      مُعَلَّقُ القُرْطِ. وفي الحديث: وفيهم من يَبْلُغُ العَرَقُ إِلى شَحْمة      أُذنه، هو من ذلك، قال: هو موضع خَرْقِ القُرْطِ، وفي حديث ربيعة في الرجل:      يرفع يديه إِلى شَحْمة أُذنيه. وشَحْمَةُ العين: مُقْلَتُها، وفي      الأَزهري: حَدَقَتُها؛ ويقال: هي الشحمة التي تحت الحَدَقة. وطعام مَشْحوم      وخُبزٌ مَشْحُوم: قد جُعِلَ فيه الشَّحْمُ. وشَحْمة الأَرض: دودة بيضاء،      وقيل: هي عَظاءَةٌ بيْضاء غيرُ ضَخْمةٍ، وقيل: ليست من العَظاء هي أَطْيَبُ      وأَحْسَنُ، وقالوا: شَحْمةُ النَّقا، كما قالوا: بناتُ النَّقا. وفي      الصحاح: شَحْمَةُ الأَرض الكَمْأَةُ البيضاءُ. ابن سيده: وشَحْمَة النخلة      الجُمَّارةُ، وشَحْمَةُ الرُّمَّانة الهَنَةُ التي تَفصِلُ بين حَبِّها.      ورُمَّانة شَحِمةٌ: غليظة الشَّحْمَةِ. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: كُلُوا      الرُّمان بشَحْمِه فإِنه دِباغُ المَعِدَة؛ قيل: هو ما في جوفه سوى الحب،      وشَحْمُ الرمانة الأَصفر بين ظَهْرانَيِ الحَبِّ. وعِنَبٌ شَحِمٌ: قليل      الماء غَلِيظُ اللِّحاء. وشَحْمَةُ الحَنْظَل: معروفة. وشَحْمُ      الحَنْظَل: ما في جوفه سوى حبه. وأَبو شَحْمَةَ: رجل.
مقاييس اللغة:
(شحم) الشين والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على جِنسٍ من اللّحم. من ذلك الشَّحْم، وهو معروف. وشَحْمة الأُذُنِ: مُعَلَّق القُرْطِ. ورجلٌ مُشْحِمٌ كثير الشَّحْم، وإن كان يحبُّه قيل شَحِم، وإن كان يطعمه أصحابَه قيل شاحم، فإن كان يبيعه قيل شَحَّام.
القاموس المحيط:
الشَّحْمُ م. والشَّحْمَةُ القِطْعَةُ منه، والطائرُ، ولُعْبَةٌ لهم، و من الأرضِ الكَمْأَةُ، ودودَةٌ بَيْضاءُ، أو من الخَراطينِ، و من الأُذُن مُعَلَّقُ القُرْطِ. وشَحْمَةُ المَرْجِ الخِطْمِيُّ،
و من الحَنْظَلِ: ما في جوفه سوَى حَبِّه، و من الرُّمَّانِ: الرَّقيقُ الأَصْفَرُ الذي بينَ ظَهْرانَيِ الحَبِّ. وأبو شَحْمَةَ: عبدُ الرحمنِ بنُ عُمَرَ بنِ الخَطَّابِ، رضي الله تعالى عنهما. وعَبَّاسُ بنُ محمدِ بنِ أبي شَحْمَةَ: مُحَدِّثٌ. ورَجُلٌ شَحيمٌ: سمينٌ، وقد شَحُمَ، كَكرُمَ. وكمُحَدِّثٍ: كثيرُ الشَّحْمِ في بَيْتِه. وكمُحْسِنٍ: مَن شَحُمَتْ إِبِلُه. والشَّحِمُ، ككَتِفٍ، من العِنَبِ: القليلُ الماءِ، ومُشْتَهي الشَّحْمِ، وقد شَحِمَ، كفَرِحَ. والشاحِمُ والشَّحَّامُ: بائعهُ. وشَحَمه، كمنَعَه: أطْعَمَه إيَّاهُ. ولقيتُه بشَحْمِ كُلاهُ: في حالِ نَشاطِه.
تاج العروس:
( الشحم م ) معروف قال ابن سيدء هو جوهر السمن والجمع شحوم ( والشحمة ) بالهاء ( القطعة منه ) وفي الحديث لعن الله اليهود حرمت عليهم الشحوم فباعوها وأكلوا أثمانها الشحم المحرم عليهم هو شحم الكلى والكرش والامعاء وأما شحم الالية والظهور فلا ( و ) الشحمة ( الطائر و ) أيضا ( لعبة لهم ) أي لصبيان الاعراب ( و ) الشحمة ( من الارض الكمأة ) البيضاء كما في الصحاح ( و ) شحمة الارض ( دودة بيضاء أو هي ( من الخراطين ) أو هي عظاءة بيضاء غير ضخمة وقيل ليست من العظاء هي أطيب وأحسن وقالوا شحمة النقا كما قالوا بنات النقا ( و ) الشحمة ( من الاذن معلق القرط ) وهو ما لان من أسفلها ويقال هو موضع خرق
القرط ومنه الحديث وفيهم من يبلغ العرق إلى شحمة أذنه وفي حديث ربيعة في الرجل يرفع يديه إلى شحمة أذنيه ( وشحمة المرج الخطمى و ) الشحمة ( من الحنظل ما في جوفه سوى حبه ) ولو قال معروفة مشير اله بالميم كان أخصر ( و ) الشحمة ( من الرمان الرقيق الاصفر الذى بين ظهرانى الحب ) ولو حذف الذى كان أخصر وقيل هي الهنة التى تفصل بين حبه كما في المحكم وفي حديث على كرم الله تعالى وجهه كلوا الرمان بشحمه فانه دباغ المعدة ( وأبو شحمة عبد الرحمن بن عمر بن الخطاب رضى الله تعالى عنهما ) الذى جلده أبوه ( وعباس بن ) أحمد بن ( محمد بن أبى شحمة محدث ) ثقة عن محمود بن غيلان ( ورجل شحيم سمين ) عن ابن السكيت ( وقد شحم ككرم ) صار ذا شحم في بدنه ( و ) رجل مشحم ( كمحدث كثير الشحم في بيته و ) المشحم ( كمحسن من شحمت ابله ) أي صارت ذات شحم ( و ) الشحم ( ككتف من العنب القليل الماء ) الغليظ اللحاء ( و ) الشحم أيضا ( مشتهى الشحم ) يقال رجل شحم لحم إذا كان قرما اليهما يشتهيهما ( وقد شحم كفرح ) شحما محركة ( والشاحم والشحام بائعه ) وقد نسب هكذا بعض المحدثين كأبى سلمة عثمان العدوى وأبو القاسم جعفر بن حمدان وغيرهما ( وشحمه كمنعه ) شحما ( أطعمه اياه و ) من المجاز ( لقيته بشحم كلاه ) أي ( في حال نشاطه ) * ومما يستدرك عليه شحم كفرح فهو شحيم صار ذا شحم في بدنه وشحم شحما أكل منه كثيرا وأشحم كثر عنده الشحم كألحم إذا كثر عنده اللحم ورجل شاحم لاحم ذو شحم ولحم على النسب كما قالوا لابن وتامروا أيضا إذا أطعم الناس الشحم واللحم وكشداد الذى يكثر اطعام الناس الشحم وشحمت الناقة كعنى ونصر شحما وشحو ما سمنت بعد هزال والعرب تسمى سنام البعير شحما وبياض البطن شحما وشحمة العين مقلتها وفي التهذيب حدقتها ويقال هي الشحمة التى تحت الحدقة وطعام مشحوم وخبز مشحوم قد جعل فيه الشحم وشحمة النخلة الجمارة كما في المحكم ورمانة شحمة غليظة الشحمة والشحم بالضم البيض من الرجال عن ابن الاعرابي

##### Türkçe

**شحم**
**شَحِمَ - يَشْحَمُ** (**شَحُمَ - يَشْحُمُ**) - **شَحْم** - **شُحُوْم**
**شَحِمَ - يَشْحَمُ** + canlı yahut şey: şehmi artar; yahut şehmî bir kıvama sahip olur.
**شَحْم**: “**شَحِمَ - يَشْحَمُ**” fiilinin isim-fiilidir; yine “**شَحِمَ - يَشْحَمُ**” fiilinin fiiliyle olan şeydir: semizlik ve yağın artması; beyaz rengin baskın olduğu ve binek hayvanlarının bedeninde bulunan katı yağ.
**شُحُوْم**: “**شَحْم**”ın çoğuludur.

Lafız, “maddenin yağlı yahut yağlımsı yahut akışkan yahut kesik kesik kıvamı” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**دَهُنَ - يَدْهُنُ** (**دَهَنَ - يَدْهُنُ**)، **شَحِمَ - يَشْحَمُ** (**شَحُمَ - يَشْحُمُ**)، **قَطَرَ - يَقْطِرُ** (lâzım), **مَهَلَ - يَمْهَلُ**، **زَاتَ - يَزِيتُ**، **مَهُنَ - يَمْهُنُ**
**شحم - شحوم**
	﴿Ve Yahudileşenlere her tırnak sahibini haram kıldık; sığırdan ve koyundan da ikisinin yağlarını onlara haram kıldık; ancak sırtlarının taşıdığı yahut bağırsakların sardığı yahut kemikle karışmış olan müstesna; bu, azgınlıkları sebebiyle onları cezalandırmamızdır; ve şüphesiz biz elbette doğru söyleyenleriz (146)﴾ **الأنعام**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**شحم**] ش ح م: **الشَّحْمُ** bilinir; **الشَّحْمَةُ** ise ondan daha özeldir. Ve kulağın **شحمة**’si: küpenin asıldığı yer. Ve **مُشْحِمٌ** adam: evinde yağı çok olan. Ve **شَحِيمٌ**: yani semiz. Ve (kişi) **شَحُمَ** “zarf” bâbından. Ve falan kimse arkadaşlarını **شَحَمَ**: onlara yağ yedirdi; bâbı “kat‘”tır; o hâlde o **شَاحِمٌ**’dir. Ve **الشَّحَّامُ**: onun satıcısıdır. Ve **شَحِمٌ** adam: yağı iştah eder; bâbı “tarab”dır.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
ش ح م
“**شُحُومَهُمَا**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “**وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا**” (146) **الأنعام**.
Hayvanın bedeninden **الشَّحم**: hayvanın bedeninde bulunan ve onu semirten beyaz yağlı madde.

Râgıb
**شحم**
- Yüce Allah dedi: }**حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما**{ [**الأنعام**/146]. Ve kulağın **شحمة**’si: yağ suretinde tasavvur edilmesinden dolayı küpenin asıldığı yer. Ve yerin **شحمة**’si: beyaz bir kurtçuk için. Ve **مشحم** adam: yanında yağ çoğaldı. Ve **شحم**: seven: yağı. Ve **شاحم**: arkadaşlarına onu yedirir (bak: **البصائر** 3/300; **والمجمل** 2/523). Ve **شحيم**: bedeninde çoğaldı.

Lisân özeti
1. **الشَّحَمُ**: azgınlıktır.
2. **الشَّحْمُ**: semizliğin cevheridir; çoğulu **شُحُوم**; ondan bir parça **شَحْمةٌ**’dir.
3. Ve insan ve başkası **شَحُمَ**.
4. Ve dişi deve **شَحِمَتِ** ve **شَحُمَتْ** **شُحُوماً**: zayıflıktan sonra semirdi.
5. Ve **شَحِمٌ** üzüm: suyu az, kabuğu kalın.

Lisânü’l-‘Arab
● - **شحم**: el-Ezherî: **الشَّحَمُ** azgınlıktır. İbn Sîdeh: **الشَّحْمُ** semizliğin cevheridir; çoğulu **شُحُوم**; ondan bir parça **شَحْمةٌ**’dir; ve insan ve başkası **شَحُمَ**. Hadiste: “Allah Yahudilere lanet etti; **الشُّحُومُ** onlara haram kılındı da onu sattılar ve bedellerini yediler”; onlara haram kılınan **الشَّحْمُ**: böbrek yağı, işkembe ve bağırsak yağıdır; fakat kuyruk yağı ve sırtların yağı değildir. Ve **شَحُمَ**; o hâlde o **شَحِيمٌ**’dir: bedeninde yağ sahibi oldu. Ve (fiil) **شَحُمَ**, damme ile; ve **شَحِمَ** **شَحَماً**; o hâlde o **شَحِمٌ**’dir: yağı iştah etti; denildi ki: ondan çok yedi. Ve **أَشْحَمَ**: yanında yağ çoğaldı. İbnü’s-Sikkît: **شَحِيمٌ** **لحيم** adam: yani semiz. Ve **شَحِمٌ** **لَحِمٌ** adam: yağa ve ete düşkün olduğu, onları iştah ettiği zaman. Ve **شاحِمٌ** **لاحِمٌ** adam: nisbet üzere yağ ve et sahibi; “süt sahibi” ve “hurma sahibi” dedikleri gibi. Ve kavmi **شَحَمَ** onlara **شَحْماً** yedirir; ve onları **أَشْحَمَ**: onlara yağı yedirdi. Ve **شاحِمٌ** **لاحِمٌ** adam: insanlara yağı ve eti yedirdiği zaman. Ve **شَحَّامٌ** adam: **الشَّحْمَ** satar. Ve **الشَّحَّامُ**: insanlara **الشَّحْمَ** yedirmeyi çoğaltan kimse. Ve adam **أَشْحَمَ**; o hâlde o **مُشْحِم**’dir: yanında **الشَّحْم** çoğaldığı zaman; aynı şekilde **أَلْحَم**; o hâlde o **مُلْحِمٌ**’dir. Ve dişi deve **شَحِمَتِ** ve **شَحُمَتْ** **شُحُوماً**: zayıflıktan sonra semirdi. Araplar deve hörgücünü **شَحْماً**, karın beyazlığını **شَحْماً** adlandırır. Ve kulağın **شَحْمَةُ**’si: altından yumuşayan şeydir; küpenin asıldığı yerdir. Hadiste: “Onlarda ter, kulağının **شَحْمة**’sine ulaşır”; o, bundandır; dedi ki: küpenin delindiği yerdir. Ve Rebîa hadîsinde adam hakkında: ellerini iki kulağının **شَحْمة**’sine kadar kaldırır. Ve gözün **شَحْمَةُ**’si: göz küresidir; el-Ezherî’de: göz bebeğidir; denilir ki: göz bebeğinin altındaki şehmedir. Ve **مَشْحوم** yemek ve **مَشْحوم** ekmek: içine **الشَّحْمُ** konulmuştur. Ve yerin **شَحْمة**’si: beyaz bir kurtçuktur; denildi ki: beyaz, iri olmayan bir kertenkeledir; denildi ki: kertenkeleden değildir; daha hoş ve daha iyidir. Ve “**شَحْمةُ النَّقا**” dediler; “**بناتُ النَّقا**” dedikleri gibi. Sıhâh’ta: yerin **شَحْمَةُ**’si beyaz mantardır. İbn Sîdeh: ve hurma ağacının **شَحْمَةُ**’si **الجُمَّارةُ**’dır; ve narın **شَحْمَةُ**’si, taneleri arasını ayıran şeydir. Ve **شَحِمةٌ** nar: **الشَّحْمَة**’si kalın. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Narı **شَحْم**’ıyla yiyin; çünkü o midenin tabaklanmasıdır”; denildi ki: içindeki, taneler dışında olan şeydir; ve narın **شَحْمُ**’ı, tanelerin iki yanı arasındaki sarıdır. Ve **شَحِمٌ** üzüm: suyu az, kabuğu kalın. Ve **شَحْمَةُ الحَنْظَل**: bilinir. Ve **شَحْمُ الحَنْظَل**: içindeki, tohumu dışında olan şeydir. Ve **أَبو شَحْمَةَ**: bir adamdır.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**شحم**) **الشين** ve **الحاء** ve **الميم**; bir asıl, etten bir cinse delâlet eder. Ondan **الشَّحْم**; o bilinir. Ve kulağın **شَحْمة**’si: küpenin asıldığı yer. Ve **مُشْحِمٌ** adam: **الشَّحْم**’ı çok. Ve eğer onu severse **شَحِم** denir; ve eğer onu arkadaşlarına yedirirse **شاحم** denir; eğer onu satarsa **شَحَّام** denir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الشَّحْمُ** (m.). Ve **الشَّحْمَةُ**: ondan parça; ve kuş; ve onlara ait bir oyun; ve yerden beyaz mantar; ve beyaz bir kurtçuk; yahut **الخَراطين**’den; ve kulaktan: küpenin asıldığı yer. Ve çayırın **شَحْمَةُ**’si: **الخِطْمِيُّ**.
Ve **الحَنْظَل**’den: içindeki, tohumu dışında olan şey. Ve nardan: tanelerin iki yanı arasındaki ince sarı. Ve **أبو شَحْمَةَ**: Abdurrahman b. Ömer b. el-Hattâb’dır; Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun. Ve Abbas b. Muhammed b. Ebî Şahme: bir muhaddistir. Ve **شَحيمٌ** adam: semiz; ve **شَحُمَ**, “kerume” gibi. Ve “muhaddis” gibi: evinde **الشَّحْم**’ı çok olan. Ve “muhsin” gibi: develeri semiren kimse. Ve **الشَّحِمُ**, “ketif” gibi, üzümden: suyu az olan; ve **الشَّحْم**’ı iştah eden; ve **شَحِمَ**, “feriha” gibi. Ve **الشاحِمُ** ve **الشَّحَّامُ**: onun satıcısı. Ve onu **شَحَمه** “mene‘a” gibi: onu ona yedirdi. Ve onunla böbreğinin **شَحْم**’ıyla karşılaştım: onun canlılık hâlinde.

Tâcü’l-‘Arûs:
(**الشحم** (m.)) bilinir. İbn Sîdeh dedi: o semizliğin cevheridir; çoğulu **شحوم**. (Ve **الشحمة**) hâ ile: (ondan parça). Hadiste: “Allah Yahudilere lanet etti; **الشحوم** onlara haram kılındı da onu sattılar ve bedellerini yediler”; onlara haram kılınan **الشحم**: böbrek yağı, işkembe ve bağırsak yağıdır; fakat kuyruk yağı ve sırtların yağı değildir. (Ve) **الشحمة**: (kuş) ve ayrıca (onlara ait bir oyun), yani bedevî çocuklarına. (Ve) **الشحمة**: (yerden beyaz mantar) Sıhâh’ta olduğu gibi. (Ve) yerin **شحمة**’si: (beyaz bir kurtçuk; yahut o ( **الخراطين**’dendir); yahut o, iri olmayan beyaz bir kertenkeledir; denildi ki: kertenkeleden değildir; daha hoş ve daha iyidir; “**شحمة النقا**” dediler; “**بنات النقا**” dedikleri gibi). (Ve) **الشحمة**: (kulaktan küpenin asıldığı yer); o, altından yumuşayan şeydir; denilir ki: küpenin delindiği yerdir. Ondan hadîs: “Onlarda ter, kulağının **شحمة**’sine ulaşır.” Ve Rebîa hadîsinde adam hakkında: ellerini iki kulağının **شحمة**’sine kadar kaldırır. (Ve çayırın **شحمة**’si **الخطمى**’dır.) (Ve) **الشحمة**: ( **الحنظل**’den, içindeki tohumu dışında olan şey); “bilinir” deseydi, **الميم** ile ona işaret ederek daha kısa olurdu. (Ve) **الشحمة**: (nardan, tanelerin iki yanı arasındaki ince sarı); “الذي”yi çıkarsaydı daha kısa olurdu. Denildi ki: o, taneleri arasını ayıran şeydir; **المحكم**’de olduğu gibi. Ali hadîsinde, Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın: “Narı **بشحمه** yiyin; çünkü o midenin tabaklanmasıdır.” (Ve **أبو شحمة**: Abdurrahman b. Ömer b. el-Hattâb; Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun) ki babası onu kırbaçladı. (Ve Abbas b.) Ahmed b. (Muhammed b. Ebî Şahme: bir muhaddis) güvenilir; Mahmud b. Gaylân’dan. (Ve **شحيم** adam: semiz) İbnü’s-Sikkît’ten. (Ve **شحم** “kerum” gibi): bedeninde yağ sahibi oldu. (Ve) **مشحم** adam: (“muhaddis” gibi: evinde yağı çok). (Ve) **المشحم**: (“muhsin” gibi: develeri semirdi), yani yağ sahibi oldu. (Ve) **الشحم**: (“ketif” gibi, üzümden: suyu az olan), kabuğu kalın. (Ve) **الشحم** ayrıca: (yağı iştah eden); “**شحم لحم** adam” denir: ikisine düşkün olup ikisini iştah ettiği zaman. (Ve **شحم** “ferih” gibi): **شحما** (harekeli). (Ve **الشاحم** ve **الشحام**: onun satıcısıdır); bazı muhaddisler bunu böyle nisbet ettiler; Ebû Seleme Osman el-‘Adevî, Ebû’l-Kâsım Ca‘fer b. Hamdân ve başkaları gibi. (Ve onu **شحمه** “mene‘a” gibi): **شحما** (onu ona yedirdi). (Ve mecazdan:) “Onunla böbreğinin **شحم**’ıyla karşılaştım”: yani (canlılık hâlinde). *Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **شحم** “ferih” gibi; o hâlde o **شحيم**’dir: bedeninde yağ sahibi oldu. Ve **شحم** **شحما**: ondan çok yedi. Ve **أشحم**: yanında yağ çoğaldı; **ألحم** gibi: yanında et çoğaldığı zaman. Ve **شاحم لاحم** adam: nisbet üzere yağ ve et sahibi; “**لابن**” ve “**تامروا**” dedikleri gibi; ayrıca insanlara yağı ve eti yedirdiği zaman. Ve **كشداد**: insanlara yağı yedirmeyi çoğaltan. Ve dişi deve **شحمت** “anâ” ve “nasara” gibi: **شحما** ve **شحوما**: zayıflıktan sonra semirdi. Araplar deve hörgücünü **شحما**, karın beyazlığını **شحما** adlandırır. Ve gözün **شحمة**’si: göz küresidir; **التهذيب**’de: göz bebeğidir; denilir ki: göz bebeğinin altındaki şehmedir. Ve **مشحوم** yemek ve **مشحوم** ekmek: içine yağ konulmuştur. Ve hurma ağacının **شحمة**’si: **الجمارة**; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve **شحمة** nar: **الشحمة**’si kalın. Ve **الشحم** (damme ile): erkeklerden beyaz; İbnü’l-A‘râbî’den.
