# شحو (ش-ح-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ح - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شحو/ي

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والشين و واي معهما
ح ش و، ح و ش، و ح ش، و ش ح، ش ي ح، ش ح و مستعملات
حشو:
الحَشْوُ: ما حَشَوْتَ به فراشاً وغيره. والحَشْيَّةُ: الفراش المَحْشُوّ. واحتَشَيْتُ: بمعنى امتلأت. وتقول: انحَشَى صوتٌ في صوتٍ، وانحشَى حرفٌ في حرفٍ.
والاحتِشاءُ: احتِشاءُ الرّجل ذي الإبْرِدة. والمُسْتَحاضةُ تحتشي بالكُرْسُف والحَشْوُ: صغارُ الإِبل، وحَشْوُها: حاشيتها أيضاً. قال:
يعصوصِبُ الحشوُ، إذا افتدى بها
وحاشيتا الثّوبِ: جانباهُ الطّويلان في طرفيهما الهُدْبُ. وحاشية السّراب: كلّ ناحية منه، وهنّ الحواشي.
والحشو من الكلام: الفَضْلُ الذي لا يُعْتَمَدُ عليه. والحَشْوُ من النّاس: من لا يُعْتَدُّ به.
والحَشَا: ما دون الحجاب ممّا في البطن كله من الطّحِال والكَرِش والكبد، وما تَبِع ذلك حشاً كلُّه.
والحشا: ظاهرُ البَطْن وهو الخَصْر.
وحشوته سهماً إذا أصبت حشاه. وحَشَأْته بالعصا حشأً- مهموزا-: إذا ضربت بها بطنه، وفرّقوا بينهما بالهَمْز.
وحشَأْتُ النّار: غَشْيتُها.
وقول العرب: حشياء رابية: منتفخة من بهر ونحوه. وحشياء: ضخمة الأحشاء.
حوش:
المحاش: كأنّه مِفْعل من الحَوْش، وهم قومٌ لفيفٌ أُشابة. قال النابغة:
اجمعْ مِحاشَك يا يزيدُ فإنّي		أعددتُ يَربُوعاً لكم وتَميما
والحُوْشُ: بلاد الجنّ، لا يمرُّ بها أحدٌ من النّاس.
ورجل حُوشيٌّ: لا يُخالطُ النّاسَ. وليلٌ حُوشيٌّ: مُظِلمٌ هائِل، وهذه سَنَةٌ مَحْوشٌ: يابسة. قال:
وطولُ مَحْشِ الزَّمَنِ المَحُوشِ
وحُشْنا اليّدَ وأحشناها: أي: أخذناها من حواليها لنصرفها إلى الحبائل التي نصبت لها.
واحتوش القومُ فلاناً وتحاوَشُوه: جعلوه وسطهم.
وما أَنْحاشُ من شيءٍ، أي: ما أكثرتُ له.
والتّحويش: التّحويل.
وحاشا: كلمةُ استثناء، وربّما ضمّ إليها لام الصّفة. قال الله تعالى: "قُلْنَ حاشَ لله". وقال النابغة:
وما أُحاشي من الأَقْوامِ مِنْ أَحَدِ
والحائش: جماعةُ النّخل، لا واحد له.
وحش:
الوَحْشُ: كلّ ما لا يُستأنس من دوابّ البَرِّ، فهو وحشيّ. تقول: هذا حمارُ وحشٍ. وحمارٌ وحشيّ، وكل شيء يستوحش عن النّاس فهو وحشيّ.
وفي بعض الكلام: إذا أقبل اللّيل استأنس كلّ وحشيّ، واستوحش كلّ إنْسيّ.
ويقال للجائع: قد توحّش، أي: خلا بطنُه. ويقال للمحتمي لشرب الدّواء: قد توحش، وللمكان إذا ذهب عنه الإنس: قد أوحش، وطللٌ مُوحش. قال:
لسَلْمَى مُوحشاً طَلَلُ		يلوح كأنّه خِلَـلُ
ودارُ مُوحِشَة. قال:
معالمها حِشُونا
على قياس سنون وبالنّصب والجدّ: حِشِينَ، قال:
فأَمْسَتْ بعدَ ساكِنِها حِشِينا
والوَحْشِيُّ والإنْسيّ شِقّا كلّ شيء فإِنسيّ القَدَمِ ما أقبل منها على القَدَم الأُخْرى، ووَحْشِيُّها ما خالف إنّسِيَّها. ووحشيّ القَوْس الأعجمية ظهرها، وإنسِيُّها بطنها المُقْبِل عليك. ووحشيّ كلّ دابّة: شِقْها الأَيْمن والِإنسيّ الأَيْسَر. وإذا كان بيدك شيء فرميت به عنك بعيداً قلت: وحّشت.
وشح:
الوَشْحُ من الوِشاح، والجمع: الوُشُحُ. والوِشاح: من حَلْيِ النّساء: كِرْسانِ من لؤلؤٍ وجوهر منظومان، مُخَالَفٌ بينهما، معطوف أحدهما على الآخر تتوشّح به المرأة.
وشاةٌ مُوَشَحة، وطائر مُوَشَّح إذا كان لهما خُطَّتان، من كلّ جانب خُطَّة كالوِشاح قال الطرماح يصف الديك:
وَنَبِّهْ ذا العِفاءِ الموشَّحِ.
شيح:
الشِّيحُ: نبات. والشّيِح: ضربٌ من بُرود اليَمَنِ. والمُشَيَّح: المُخطَّط، وبالسّين أيضاً.
والشّيِاح: الحذار. ورجلٌ شائحٌ: حَذِرٌ. ومُشِيحٌ: أي: حازم حَذِر. قال:
شايحنَ منه أَيَّما شِياحِ
ويقال: شائح، أي قاتل. وأشاح الفَرَس بذنَبِه، أي: أرخاه. وأشاح فلان بوجهه عن وَهَج النّار، أو عن أذى إذا نحّاه. قال النابغة:
تُشِيحُ على الفلاةِ فتَعْتَلِيهـا		بِبَوْعِ القَدْرِ إذ قَلِقَ الوَضِينُ
أي: تُدِيمُ السَّير، والبَوْع: المداومة، وناقة شيحانة مداومة في الرّسل. قال الحطيئة: شَيْحانَةً خُلِقَتْ خَلْقَ المصاعيب والشَّيْحانُ: الطَّويلُ.
شحى:
شحَى فلان فاه شَحْياً، واللجام يَشْحَى فم الفرس شحياً. قال:
كأنّ فاها واللِّجام شاحِيَه
ويقال: أقبلت الخيل شَواحيَ وشاحِياتٍ. أي: فاتحاتٍ أفواهَها.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الشين** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ش و**، **ح و ش**، **و ح ش**، **و ش ح**، **ش ي ح**، **ش ح و** kullanımlı olanlardır.
**حشو**:
**الحَشْوُ**: bir döşeği ve başkasını onunla doldurduğun şey. **الحَشْيَّةُ**: doldurulmuş döşek. **واحتَشَيْتُ**: doldu(m) anlamındadır. Ve dersin ki: bir ses bir sesin içine girdi, bir harf bir harfin içine girdi.

**والاحتِشاءُ**: **الإبْرِدة** sahibi erkeğin ihtişâsı. **والمُسْتَحاضةُ** **بالكُرْسُف** ile ihtişâ eder. **والحَشْوُ**: develerin küçükleri; **وحَشْوُها**: onun kenarları da. Dedi ki:
**يعصوصِبُ الحشوُ، إذا افتدى بها**

Ve elbisenin iki kenarı: uçlarında püskül bulunan iki uzun yanı. Ve serabın kenarı: onun her bir yanı; onlar kenarlardır.

Sözden **الحشو**: kendisine dayanılmayan fazlalık. İnsanlardan **الحَشْوُ**: kendisine itibar edilmeyen kimse.

**والحَشَا**: karında bütünüyle, dalak, işkembe ve karaciğerden ve buna tâbi olanlardan, perde altındaki şey; bunların hepsi içtir.

Ve **الحشا**: karnın dışı; o beldir.

Ve onu bir okla **حشوته**: içini vurduğun zaman. Ve onu değnekle **حَشَأْته** **حشأً**—hemzeli—: onun karnına onunla vurduğun zaman; ikisi arasında hemze ile ayırdılar.

Ve **وحشَأْتُ النّار**: onu kapladım.

Ve Arapların sözü: **حشياء رابية**: nefes darlığı ve benzerinden şişkin. Ve **وحشياء**: içleri iri.

**حوش**:
**المحاش**: sanki **الحَوْش**’tan **مِفْعل** veznindedir; onlar karışık bir topluluk, bir karmadır. Nâbiga dedi ki:
**اجمعْ مِحاشَك يا يزيدُ فإنّي		أعددتُ يَربُوعاً لكم وتَميما**

**والحُوْشُ**: cinlerin beldeleri; insanların hiçbirinden kimse oradan geçmez.

Ve **رجل حُوشيٌّ**: insanlarla karışmayan. Ve **ليلٌ حُوشيٌّ**: karanlık, dehşetli. Ve bu **سَنَةٌ مَحْوشٌ**: kurak. Dedi ki:
**وطولُ مَحْشِ الزَّمَنِ المَحُوشِ**

Ve eli **وحُشْنا** ve onu **وأحشناها**: yani onu çevresinden aldık ki onu kendisi için kurulmuş tuzaklara sevk edelim.

Ve kavim falanı **واحتوش** etti ve onu **وتحاوَشُوه**: onu aralarına orta yaptılar.

Ve ben bir şeyden **وما أَنْحاشُ**: yani onun için çoğaltmadım.

Ve **التّحويش**: dönüştürme.

Ve **وحاشا**: istisna kelimesi; bazen ona sıfat lâmı eklenir. Allah Teâlâ dedi ki: “**قُلْنَ حاشَ لله**”. Ve Nâbiga dedi ki:
**وما أُحاشي من الأَقْوامِ مِنْ أَحَدِ**

Ve **الحائش**: hurma topluluğu; onun tekili yoktur.

**وحش**:
**الوَحْشُ**: kara hayvanlarından ehlileşmeyen her şey; o vahşîdir. Dersin ki: bu **حمارُ وحشٍ**. Ve **حمارٌ وحشيّ**; insanlardan ürken her şey vahşîdir.

Bazı sözde: gece gelince her vahşî ünsiyet eder, her ünsî vahşileşir.

Ve aç olana denir: **قد توحّش**; yani karnı boşaldı. Ve ilacı içmek için perhiz yapan kimseye denir: **قد توحش**. Ve insanlardan boşalan yere: **قد أوحش**; ve ıssız harabe: **طللٌ مُوحش**. Dedi ki:
**لسَلْمَى مُوحشاً طَلَلُ		يلوح كأنّه خِلَـلُ**

Ve ıssız ev: **ودارُ مُوحِشَة**. Dedi ki:
**معالمها حِشُونا**

**سنون** kıyasınca ve nasb ile ve cidd: **حِشِينَ**. Dedi ki:
**فأَمْسَتْ بعدَ ساكِنِها حِشِينا**

Ve **الوَحْشِيُّ** ile **الإنْسيّ** her şeyin iki yarısıdır: ayağın **إنسيّ**si, ondan öteki ayağa bakan tarafıdır; onun **وَحْشِيّ**si ise onun **إنّسِيّ**sine muhalif olanıdır. Ve Acem yayı’nın **وحشيّ**si onun sırtıdır; onun **إنسِيّ**si sana dönük karnıdır. Ve her binek hayvanının **وحشيّ**si: sağ yanı; **الِإنسيّ** soludur. Ve elinde bir şey olup onu senden uzağa attığında dersin ki: **وحّشت**.

**وشح**:
**الوَشْحُ** **الوِشاح**’tandır; çoğulu: **الوُشُحُ**. **الوِشاح**: kadınların süsünden; inci ve cevherden dizilmiş iki sıra; ikisi arasında farklılık vardır; biri ötekine kıvrılmıştır; kadın onunla kuşanır.

Ve **وشاةٌ مُوَشَحة**; ve **طائر مُوَشَّح**: ikisinin iki çizgisi olduğu zaman; her yandan bir çizgi, **الوِشاح** gibi. Tırmâh horozu vasfederek dedi ki:
**وَنَبِّهْ ذا العِفاءِ الموشَّحِ.**

**شيح**:
**الشِّيحُ**: bir bitki. Ve **الشّيِح**: Yemen bürdelerinden bir tür. Ve **المُشَيَّح**: çizgili; **بالسّين** ile de.

Ve **الشّيِاح**: sakınma. Ve **رجلٌ شائحٌ**: sakınan. Ve **مُشِيحٌ**: yani kararlı, sakınan. Dedi ki:
**شايحنَ منه أَيَّما شِياحِ**

Ve denir: **شائح**; yani öldürücü. Ve at kuyruğuyla **وأشاح** etti: yani onu saldı. Ve falan ateşin hararetinden, yahut bir eziyetten yüzüyle **وأشاح** etti: onu uzaklaştırdığı zaman. Nâbiga dedi ki:
**تُشِيحُ على الفلاةِ فتَعْتَلِيهـا		بِبَوْعِ القَدْرِ إذ قَلِقَ الوَضِينُ**

Yani: yürüyüşü sürdürür; **البَوْع**: devamlılık. Ve **ناقة شيحانة**: gönderişte devamlı. Hutay’e dedi ki: **شَيْحانَةً خُلِقَتْ خَلْقَ المصاعيب**. Ve **الشَّيْحانُ**: uzun.

**شحى**:
Falan ağzını **شحَى** etti, **شَحْياً**; ve gem, atın ağzını **يَشْحَى** eder, **شحياً**. Dedi ki:
**كأنّ فاها واللِّجام شاحِيَه**

Ve denir: atlar **شَواحيَ** ve **شاحِياتٍ** olarak geldiler; yani ağızlarını açanlar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: شحو/ي

(باب الشين والحاء وما يثلثهما)
(شحذ) الشين والحاء والذال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفَّة  وحِدّة. من ذلك شَحَذْتُ الحديدَ، إذا حَدَّدتَه. ويقال إنَّ المشاحيذ رؤوس الجبال، وإِنّما سمِّيت بذلك للحِدَّة التي ذكرنَاها. ومن الخِفّة قولهم للجائع: شَحْذان. ويقال إنَّ الشحْذان الخفيف في سَعيه.
(شحر) الشين والحاء والراء ليس بشيء، وهو لعلّه اسم بلد([1]).
(شحص) الشين والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، يقال إنَّ الشحَص الشاةُ لا لبَنَ لها، ويقال هي التي لم يُنْزَ عليها قط. وفي كتاب الخليل: الشّحْصاء.
(شحط) الشين والحاء والطاء أصلان: أحدهما البُعد، والآخر اختلاطٌ في شيءٍ واضطراب.
فالأوّل: قولهم شَحَطَتِ الدّار تَشْحَطُ شَحْطَاً وشحوطاً، وهي شاحطة.
وأمّا الأصل الآخر فالشَّحْط، وهو الاضْطرابُ في الدَّمِ. ويُقال للولدِ إِذا اضْطربَ في السَّلى: هو يتشحط في دمه. ومنه اللّبن المشحوط، وهو الذي يُصَبُّ عليه الماء. ومن الباب: الشَّحْطَة: داءٌ يأخذ الإِبلَ لا تكاد أن تنجوَ منه. ومن الباب المِشحط: عُوَيدٌ يُوضَع عند قضيب الكرم يَقِيهِ الأرضَ.([2]) وقال قوم: إنَّ الشَّحْطَ ذَرْقُ الطّير. وأنشدوا:
ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ([3])كأنَّما الشحْط في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ
فإن صح هذا فهو أيضاً من الاختلاط.
(شحم) الشين والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على جِنسٍ من اللّحم. من ذلك الشَّحْم، وهو معروف. وشَحْمة الأُذُنِ: مُعَلَّق القُرْطِ. ورجلٌ مُشْحِمٌ كثير الشَّحْم، وإن كان يحبُّه قيل شَحِم، وإن كان يطعمه أصحابَه قيل شاحم، فإن كان يبيعه قيل شَحَّام.
(شحن) الشين والحاء والنون أصلانِ متباينانِ، أحدُهما يدلُّ على المَلء، والآخر على البُعْدِ.
فالأوّل قولهم: شَحَنْتُ السّفينةَ، إِذا مَلأتَها. ومن الباب أشحن فلان للبكاء، إِذا تَهيّأ لَهُ كأنَّه اجتمع له([4]).
وأما الآخر فالشَّحْن الطَّرْد، يقال شَحَنَهم إِذا طَرَدَهم. ويقال للشّيءِ الشديد الحموضة: إِنَّهُ لَيَشْحَن الذِّبّانَ، أي يطردُها، ومن الباب الشَّحْناء، وهي العداوة. وعدُوٌّ مشاحِنٌ، أي مُباعِد. والعداوةُ تَبَاعُدٌ.
(شحو/ي) الشين والحاء والحرف المعتلّ يدلُّ على أصلٍ، وهو فَتْحُ الشَّيء. فالشَّحْوَة: ما بينَ الرِّجلين إِذَا خَطَا الإنسان. ويقال للفَرَسِ الواسع الخَطْو: وهو بعيدُ الشَّحْوة. وشَحَا الرَّجلُ فاه. وشَحا الفمُ نفسُه. ويصلح في مصدرهِ الشَّحْيُ والشَّحْو. ويقال شَحَى اللِّجامُ فمَ الفرسِ شَحْياً. ويقال جاءت الخيل شواحِيَ، أي فاتحاتٍ أفواهَها. قال:
* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *
(شحب) الشين والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغيُّر اللَّون، والمصدر منه الشُّحوب. يقال شَحَبَ وَشَحُب يَشْحَُب. ولونٌ شاحب. قال:
تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])ويقال، حكاه الدريدي: شَحَبتُ الأرضَ: قشرتُها. فإِذا كانت الرواية صحيحةً فهو القياس.
(شحج) الشين والحاء والجيم أصلٌ يدلُّ على صوتٍ. من ذلك شَحَجَ الغراب يَشْحَج، وكذلك البغل. [والبغال] بَناتُ شاحج([7]). ويقولون للحمار الوحشيّ مِشحج وشَحَّاج. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) يعني (الشحر) بالكسر، وهو بلاد بين عدن وعمان.
([2]) في الأصل: "يقيد الأرض"، تحريف. وفي المجمل: "يقيه من الأرض".
([3]) البيتان في اللسان (بلد، علا، حمر)، وسبق إنشادهما في (بلد، حمر).
([4]) في الأصل: "أجمع له".
([5]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 106 واللسان (قعع).
([6]) البيت في اللسان (أبي 8، 10).
([7]) التكملة قبله من المجمل. وفي المجمل: "بنات شحاج". وفي القاموس أيضاً: "والبغال بنات شحاج ككتان"، ولم تذكر في اللسان (شحج)، وذكرت في (بني 14: 93)، قال: "وبنات شحاج: البغال". أما ابن سيده فقد ذكر في باب البنات من المخصص (13: 212) "ابن السكيت: بنات شحاج البغال، وبنات صهال الخيل". وكذا في المزهر: (1: 525).

ـ

##### Türkçe

(Şîn, Ḥâ ve bunların üçüncülendiği şeyler babı)

(**شحذ**) **الشين** ve **الحاء** ve **الذال** tek bir asıldır; hafifliğe ve keskinliğe delâlet eder. Bundan: demiri **شَحَذْتُ**, onu keskinleştirdiğin zaman. Ve denilir ki: **المشاحيذ** dağların başlarıdır; ancak, zikrettiğimiz keskinlik sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve hafiflikten: aç olana onların sözü: **شَحْذان**. Ve denilir ki: **الشحْذان** koşusunda hafif olandır.

(**شحر**) **الشين** ve **الحاء** ve **الراء** bir şey değildir; ve o, herhâlde bir belde adıdır([1]).

(**شحص**) **الشين** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; denilir ki: **الشحَص** sütü olmayan koyundur; ve denilir ki: o, üzerine hiç erkek salınmamış olandır. Ve Halîl’in kitabında: **الشّحْصاء**.

(**شحط**) **الشين** ve **الحاء** ve **الطاء** iki asıldır: biri uzaklık, diğeri bir şeyde karışma ve çalkantı.

Birincisi: onların sözü: ev **شَحَطَتِ**; **تَشْحَطُ** **شَحْطَاً** ve **شحوطاً**; ve o **شاحطة**dır.

Diğer asla gelince: **الشَّحْط**, ve o kanda çalkantıdır. Ve çocuğa, döl zarı içinde çalkantı yaptığı zaman, denilir: o, kanında **يتشحط**. Ve ondan: **اللّبن المشحوط**, ve o, üzerine su dökülen şeydir. Ve babdan: **الشَّحْطَة**: develeri tutan bir hastalık; ondan neredeyse kurtulamaz. Ve babdan **المِشحط**: asma çubuğu yanında konulan küçük bir değnek; onu yerden korur.([2]) Ve bir kavim dedi: **الشَّحْط** kuş pisliğidir. Ve şu beyti okudular:

ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ
كأنَّما **الشحْط** في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ

Eğer bu sahih olursa, o da karışmadan (gelir).

(**شحم**) **الشين** ve **الحاء** ve **الميم** bir asıldır; etten bir cinse delâlet eder. Bundan: **الشَّحْم**, ve o mâlûmdur. Ve **شَحْمة الأُذُنِ**: küpenin asıldığı yer. Ve **مُشْحِمٌ** adam: çok **الشَّحْم**lıdır; eğer onu severse **شَحِم** denilir; eğer onu arkadaşlarına yedirirse **شاحم** denilir; eğer onu satarsa **شَحَّام** denilir.

(**شحن**) **الشين** ve **الحاء** ve **النون** birbirinden ayrı iki asıldır; biri doldurmaya, diğeri uzaklığa delâlet eder.

Birincisi onların sözü: gemiyi **شَحَنْتُ**, onu doldurduğun zaman. Ve babdan: falan kimse ağlamak için **أشحن**, ona hazırlandığı zaman; sanki onun için toplanmış gibi([4]).

Diğeri ise: **الشَّحْن** kovmadır; denilir: onları **شَحَنَ**, onları kovduğu zaman. Ve şiddetli ekşiliği olan şeye denilir: o, sinekleri **لَيَشْحَن** eder; yani onları kovar. Ve babdan: **الشَّحْناء**, ve o düşmanlıktır. Ve **مشاحِنٌ** düşman; yani uzaklaştıran. Ve düşmanlık uzaklaşmadır.

(**شحو/ي**) **الشين** ve **الحاء** ve illetli harf bir asla delâlet eder; ve o, bir şeyi açmaktır. Şu hâlde **الشَّحْوَة**: insan adım attığı zaman iki ayak arasındaki şey. Ve geniş adımlı ata denilir: o, **بعيدُ الشَّحْوة**dur. Ve adam ağzını **شَحَا** etti. Ve ağzın kendisi **شَحا** etti. Ve onun masdarında **الشَّحْيُ** ve **الشَّحْو** uygun olur. Ve denilir: gem, atın ağzını **شَحْياً** **شَحَى** etti. Ve denilir: atlar **شواحِيَ** olarak geldi; yani ağızlarını açanlar olarak. Dedi ki:

* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *

(**شحب**) **الشين** ve **الحاء** ve **الباء** tek bir asıldır; rengin değişmesine delâlet eder; ondan masdar **الشُّحوب**dur. Denilir: **شَحَبَ** ve **شَحُب** **يَشْحَُب**. Ve **شاحب** renk. Dedi ki:

تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])

Ve denilir; Düreydî’nin rivayet ettiği: yeri **شَحَبتُ**: onu soydum. Eğer rivayet sahih ise, o kıyastır.

(**شحج**) **الشين** ve **الحاء** ve **الجيم** bir asla delâlet eder; o da bir sestir. Bundan: karga **شَحَجَ** eder, **يَشْحَج**; ve aynı şekilde katır. [Ve katırlar] **بَناتُ شاحج**dır([7]). Ve yaban eşeğine **مِشحج** ve **شَحَّاج** derler. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

---------------------
([1]) **(الشحر)** kesre ile demektir; ve o, Aden ile Umman arasında beldelerdir.
([2]) Asılda: “yeri bağlar”, tahriftir. Ve el-Mücmel’de: “onu yerden korur”.
([3]) İki beyit Lisân’da (بلد، علا، حمر)’dadır; ve daha önce (بلد، حمر)’da okunmuştur.
([4]) Asılda: “أجمع له”.
([5]) Ru’be b. el-‘Accâc’ındır; divanında 106 ve Lisân’da (قعع).
([6]) Beyit Lisân’da (أبي 8، 10).
([7]) Tekmile, ondan önce, el-Mücmel’dendir. Ve el-Mücmel’de: “بنات شحاج”. Ve Kâmûs’ta da: “والبغال بنات شحاج ككتان”; ve Lisân’da (شحج)’de zikredilmedi; ve (بني 14: 93)’te zikredildi; dedi ki: “وبنات شحاج: البغال”. İbn Sîde ise “bânât” babında el-Muḫaṣṣaṣ’tan (13: 212) zikretti: “İbnü’s-Sikkît: بنات شحاج البغال، وبنات صهال الخيل”. Ve aynı şekilde el-Müzhir’de: (1: 525).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ح و
شحا فاه‏:‏ فتحه وشحا فوه بنفسه وشحا اللجام فم الفرس وجاءت الخيل شواحي‏:‏ فواغر وتقول‏:‏ شحا فاه فحسا لهاه ومنه فرس بعيد الشحوة وهي سعة الخطو وبعد الوثوب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ إناء واسع الشحوة أي الجوف‏.‏
ورجل بعيد الشحوة في مقاصده‏.‏
قال‏:‏ رميت بالنفـس بعيـد الشحـوه ثم توكلت على ذي القـوة

##### Türkçe

ش ح و
**شحا فاه**: Onu açtı; ve **شحا فوه** kendi kendine (açıldı); ve **شحا اللجام فم الفرس** gem atın ağzını (açtı); ve atlar **شواحي** olarak geldi: ağızları açık. Ve dersin ki: **شحا فاه**; böylece onun **لهاه**’ını (damak/üst ağız kısmını) emdi. Bundan: **فرس بعيد الشحوة**; ve bu, adımın genişliği ve sıçrayışın uzaklığıdır.‏
Mecazdan: **إناء واسع الشحوة** yani iç boşluğu (geniş).‏
Ve **رجل بعيد الشحوة** maksatlarında (hedeflerinde).‏
Dedi ki:
Kendimi **بعيد الشحوه** ile attım, sonra güç sahibine tevekkül ettim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!شَحا ) فلانٌ *!يَشْحُو *!شَحْواً : ( فَتَحَ فاهُ ) .
وفي الصِّحاحِ : *!شَحا فاهُ شحْواً : فَتَحَهُ ، ( *!كأشْحَى .
( و ) شَحا فُوهُ يَشْحُو : ( انْفَتَحَ ) ، يتعدَّى ولا يتعدَّى ؛ كما في الصِّحاحِ .
ولا يقالُ : *!أَشْحَى فُوهُ ، عن ابنِ الأعرابي .
( *!والشَّحْوَةُ : الخَطْوَةُ ) . يقالُ : فَرَسٌ بَعِيدُ الشَّحْوَةِ : أَي بعيدُ الخَطْوةِ ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!وتَشَحَّى عليه : بَسَطَ لِسانَه فيه ) ؛ قالَهُ أبو سعيدٍ ؛ وأَصْلُه التَّوسُّع في كلِّ شيءٍ .
( و ) جاءَتْ ( خَيْلٌ *!شَواحِي ) : أَي

( فاتِحاتٌ أَفْواهَها ) ؛ كما في الصِّحاح .
وفي الأساسِ : جاءَتِ الخَيْلُ *!شَواحِي ، أَي فَواغِرُ .
( *!والشَّحا ) ، مَقْصور : ( الواسِعُ من كلِّ شيءٍ .
( و ) *!شَحا : ( ماءٌ ) بالبادِيَةِ .
قالَ الفرَّاءُ : شَحا : ماءَةٌ لبعضِ العَرَبِ ، يُكْتَبُ بالياءِ ، وإن شِئْتَ بالألفِ لأنَّه يقالُ شَحَيْتُ *!وشَحَوْتُ ولا تُجْرِيها ، تقولُ : هذه شَحا ، فاعْلَم .
وقال ابنُ الأعرابيِّ : سَجا ، بالسِّيْن والجيمِ : اسْمُ بِئْرٍ ، وقد تقدَّمَ .
( *!والشَّحْواءُ : البئْرُ الواسِعةُ ) الَّرأْسِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!شَحا فَاهُ *!يَشْحاهُ *!شَحْواً : لُغَةٌ في *!يَشْحُوه ؛ عن الكِسائي ؛ قالَ : والمَصْدَرُ واحِدٌ .
*!وشَحَى فَاهُ *!تَشْحِيةً ، *!وشَحَّى فُوهُ أَيْضاً يتعدَّى ولا يتعدَّى ، ولا يقالُ *!أَشْحَى فُوهُ .
وجاءَنا *!شاحِياً : أَي في غيرِ حاجَةٍ .
*!وشَحا *!شَحْواً : أَي خَطَا خَطْواً .
وجاءَنا *!شاحِياً : أَي خاطِياً ؛ ومنه حديثُ عليَ ، وذكَرَ فِتْنةً ، قالَ لعمَّار : ( *!لتَشْحُوَنَّ فيها *!شَحْواً لا يُدْرِكُكَ الرَّجُل السريعُ ) ، يُريدُ أَنَّك تَسْعَى فيها وتَتَقدَّمُ .
ويقالُ أَيْضاً : *!شَحا فيه إذا أَمْعَنَ وتوسَّع .
وناقَةٌ *!شَحْواءُ : واسِعَةُ الخَطْوِ .
وفي الحديثِ : ( كان للنبيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَسٌ يقالُ له الشَّحاءُ ) ، هكذا رُوِيَ بالمدِّ وفُسِّر بأنَّه الواسِعُ الخَطْوِ ؛ قالَهُ ابنُ الأثيرِ .
*!وشَحَا اللَّجَامُ فَمَ الدابَّةِ .
وشَحا الحِمارُ فَاهُ للنَّهِيقِ .
وأَقْبَلَتِ الخيْلُ شاحِياتٍ ، *!كالشَّواحِي ؛ كذا في المُحْكم .
*!والشَّواحِي : هذه الخَشَباتُ العِظامُ كالأَساطِين ، هكذا اسْتَعْمله العامَّةُ ،

ولم أَرَ له ذِكْراً في اللّغةِ فليُنْظَر .
ومن المجازِ : إناءٌ واسِعُ *!الشَّحْوةِ : أَي الجَوْفِ .
ورجُلٌ بعِيدُ *!الشَّحْوةِ في مقَاصِدِه .

##### Türkçe

: ( Ve ( **شَحا** ) falan **يَشْحُو** **شَحْواً**: ( ağzını açtı ) .
Ve Sıhâh’ta: **شَحا فاهُ شحْواً**: onu açtı, ( **كأشْحَى** .
( Ve ) **شَحا** ağzı **يَشْحُو**: ( açıldı ) ; geçişli olur ve geçişsiz olur; Sıhâh’ta olduğu gibi.
Ve denilmez: **أَشْحَى فُوهُ**; İbnü’l-A‘râbî’den.
( **والشَّحْوَةُ**: adım ) . Denilir: uzak **الشَّحْوَةِ** bir at: yani uzak adımlı; onu Cevherî nakletti.
( **وتَشَحَّى عليه**: onun içinde dilini yaydı ) ; bunu Ebû Saîd söyledi; ve aslı her şeyde genişlemedir.
( Ve ) geldi ( **خَيْلٌ شَواحِي** ): yani

( ağızlarını açanlar ) ; Sıhâh’ta olduğu gibi.
Ve Esâs’ta: geldi atlar **شَواحِي**, yani ağzını açanlar.
( **والشَّحا** ) , maksûr: ( her şeyden geniş olan .
( Ve ) **شَحا**: ( bir su ) çölde.
Ferrâ dedi: **شَحا**: bazı Arapların “su”sudur, yâ ile yazılır; ve istersen elif ile, çünkü denilir: **شَحَيْتُ** ve **شَحَوْتُ**; ve onu i‘râb ettirmezsin; dersin: bu **شَحا**; öyleyse bil.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **سَجا**, sîn ve cîm ile: bir kuyunun adıdır; ve daha önce geçti.
( **والشَّحْواءُ**: geniş kuyu ) başlı.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**شَحا فَاهُ** **يَشْحاهُ** **شَحْواً**: **يَشْحُوه**’da bir lugattır; Kisâî’den; dedi: ve mastar birdir.
Ve **شَحَى فَاهُ** **تَشْحِيةً**, ve **شَحَّى فُوهُ** da; geçişli olur ve geçişsiz olur; ve denilmez **أَشْحَى فُوهُ**.
Ve bize **شاحِياً** geldi: yani bir ihtiyaç içinde olmaksızın.
Ve **شَحا** **شَحْواً**: yani bir adım attı, adım atış.
Ve bize **شاحِياً** geldi: yani hata eden; ve ondan Ali’nin hadisi: bir fitneyi zikretti, Ammâr’a dedi: ( **لتَشْحُوَنَّ فيها شَحْواً لا يُدْرِكُكَ الرَّجُل السريعُ** ) , senin onda koştuğunu ve öne geçtiğini murad ediyor.
Ve ayrıca denilir: **شَحا فيه**; derinleştirdiği ve genişlediği zaman.
Ve bir dişi deve **شَحْواءُ**: adımı geniş.
Ve hadiste: ( Nebî صلى الله عليه وسلم’in bir atı vardı, ona **الشَّحاءُ** denilirdi ) , böylece med ile rivayet olundu ve adımı geniş olan diye tefsir olundu; bunu İbnü’l-Esîr söyledi.
Ve **شَحَا** gem, binitin ağzını.
Ve eşek, anırmak için ağzını **شَحا**.
Ve atlar **شاحِياتٍ** olarak geldiler, **كالشَّواحِي** gibi; Muhkem’de böyledir.
Ve **الشَّواحِي**: sütunlar gibi bu büyük tahta parçalarıdır; avam onu böyle kullanmıştır,

ve onun için lugatte bir zikre rastlamadım; öyleyse bakılsın.
Ve mecazdandır: **الشَّحْوةِ**’si geniş bir kap: yani iç boşluğu.
Ve bir adam, maksatlarında **الشَّحْوةِ**’si uzak.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَحَا
1 شَحَا ذ , (K,) or شَحَا فَاهُ, (Ks, S,) aor. شَحَوَ , (Ks, TA,) or شَحُوَ , (S,) inf. n. شَحْوٌ, (Ks, S, TA,) said of a man, (TA,) He opened his mouth; (S, K, TA;) as also ↓ اشحى [or app., اشحى فَاهُ], (K,) and فَاهُ ↓ شحّى, inf. n. تَشْحِيَةٌ. (TA.) شَحَا فَاهُ [meaning as above] is also said of the ass when about to bray. (TA.) And one says of the bit, شَحَا فَمَ الدَّابَّةِ [It opened the mouth of the beast]. (TA.) [See also art. شحى.] -A2- And شَحَا فُوهُ, (S, K, *) aor. شَحُوَ , (S,) inf. n. as above, (TA,) His mouth opened; (S, K;) as also فوه ↓ شحّى; (TA;) but one should not say اشحى فوه. (IAar, TA.) ― -b2- And شَحَا, inf. n. as above, He stepped, paced, or walked. (TA.) Hence it is related in a trad. of 'Alee, that, having mentioned sedition, or conflict and faction, or the like, he said to 'Ammلr, لَتَشْحُوَنَّ فِيهَا شَحْوًا لَا يُدْرِكُكَ الرَّجُلُ السَّرِيعُ, meaning Thou shalt assuredly go [or step or pace] quickly, and advance, therein [so that the swift man shall not overtake thee]. (TA.) And it is said that شَحَا فِيهِ signifies He went far; and took a wide, or an ample, range; in it. (TA. [See also 5.])

2 شَحَّوَ see the preceding paragraph, in two places.

4 أَشْحَوَ see 1, first sentence.

تشحّى
5 تشحّى ذ , accord. to Aboo-Sa'eed, primarily signifies He took a wide, or an ample, range in anything. (TA. [See also 1, last explanation.]) ― -b2- [Hence,] تشحّى عَلَيهِ He spread out, or stretched out, his tongue, [or he gave wide range to his tongue,] respecting him [or against him]. (K.)

شَحًا
شَحًا ذ , (K,) thus with the short ا, (TA,) Wide; applied to anything: and ↓ شَحْوَآءُ, applied to a well, signifies the same: (K:) or the latter, thus applied, wide in the head [or upper part]. (TA.)

شَحْوَةٌ
شَحْوَةٌ ذ A step, pace, or single act of stepping or pacing. (S, K.) One says, فَرَسٌ بَعِيدُ الشَّحْوَةِ A horse having a far extent of step: (S, TA:) and رَغِيبُ الشَّحْوَةِ (S in art. رغب) a horse wide of step; that takes a large space of ground with his legs. (TA: but there, الشَّحْوِ [which is the inf. n.].) ― -b2- [Hence,] رَجُلٌ بَعِيدُ الشَّحْوَةِ فِى مَقَاصِدِهِ (tropical:) [A man who strides along in his pursuits]. (TA.) ― -b3- And اـِنَآءٌ وَاسِعُ الشَّحْوَةِ i. e. (tropical:) [A vessel wide] in the interior. (TA.)

شحآء
شحآء ذ : see the next paragraph.

شَحْوَآءُ
شَحْوَآءُ ذ : see شَحًا. ― -b2- Also A she-camel wide of step: and it is said in a trad. that the Prophet had a horse named ↓ الشحآء, thus related, with medd, [app. الشَّحَآءُ, like الوَسَاعُ,] expl. as meaning the wide of step: so says IAth. (TA.)

شَاحٍ
شَاحٍ ذ [act. part. n. of 1: fem. شَاحِيَةٌ; pl. of the latter شَوَاحٍ and شَاحِيَاتٌ]. One says, جَآءَتِ الخَيْلُ شَوَاحِىَ The horses came opening their mouths: (S, A, K, * TA:) and so أَقْبَلَتِ الخَيْلُ شَاحِيَاتٍ. (M, TA.) ― -b2- And جَآءَنَا شَاحِيًا He came to us stepping along. (TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) He came to us without any want. (TA.) ― -b4- الشَّوَاحِى is applied by the vulgar to The large pieces of wood resembling columns: but [SM says,] I have not seen any mention thereof in the [classical] language. (TA.)

##### Türkçe

شَحَا
1 **شَحَا** ذ , (K,) yahut **شَحَا فَاهُ**, (Ks, S,) muzâri‘ **شَحَوَ**, (Ks, TA,) yahut **شَحُوَ**, (S,) mastar **شَحْوٌ**, (Ks, S, TA,) bir adam hakkında söylenir, (TA,) Ağzını açtı; (S, K, TA;) bunun gibi ↓ **اشحى** [yahut görünüşe göre, **اشحى فَاهُ**], (K,) ve **فَاهُ** ↓ **شحّى**, mastar **تَشْحِيَةٌ**. (TA.) **شَحَا فَاهُ** [yukarıdaki mânâ ile] anırmak üzere olan eşek hakkında da söylenir. (TA.) Ve gem hakkında şöyle denir: **شَحَا فَمَ الدَّابَّةِ** [Binitin ağzını açtı]. (TA.) [Bk. ayrıca md. **شحى**.] -A2- Ve **شَحَا فُوهُ**, (S, K, *) muzâri‘ **شَحُوَ**, (S,) mastar yukarıdaki gibi, (TA,) Ağzı açıldı; (S, K;) bunun gibi **فوه** ↓ **شحّى**; (TA;) fakat **اشحى فوه** denmemelidir. (IAar, TA.) ― -b2- Ve **شَحَا**, mastar yukarıdaki gibi, Adım attı, adımladı yahut yürüdü. (TA.) Bundan dolayı ‘Alî’den bir rivayette, fitneyi yahut çatışma ve fırkalaşmayı yahut benzerini zikredince, ‘Ammâr’a şöyle dediği nakledilmiştir: **لَتَشْحُوَنَّ فِيهَا شَحْوًا لَا يُدْرِكُكَ الرَّجُلُ السَّرِيعُ**, mânâsı: Sen muhakkak onda hızlıca gideceksin [yahut adım atacaksın yahut adımlayacaksın] ve onda ilerleyeceksin [öyle ki hızlı adam sana yetişemeyecektir]. (TA.) Ve denilmiştir ki **شَحَا فِيهِ** şu mânâya gelir: Onda uzağa gitti; ve onda geniş yahut bol bir alan tuttu. (TA. [Bk. ayrıca 5.])

2 **شَحَّوَ**: önceki paragrafın iki yerinde bak.

4 **أَشْحَوَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

**تشحّى**
5 **تشحّى** ذ , Ebû-Sa‘îd’e göre, aslî olarak şu mânâya gelir: Herhangi bir şeyde geniş yahut bol bir alan tuttu. (TA. [Bk. ayrıca 1’in son açıklaması.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تشحّى عَلَيهِ**: onun hakkında [yahut ona karşı] dilini yaydı yahut uzattı, [yahut diline geniş alan verdi]. (K.)

**شَحًا**
**شَحًا** ذ , (K,) kısa **ا** ile böyle, (TA,) Geniş; herhangi bir şeye uygulanır: ve ↓ **شَحْوَآءُ**, bir kuyuya uygulanınca, aynı mânâya gelir: (K:) yahut ikincisi, böyle uygulanınca, baş kısmında [yahut üst kısmında] geniştir. (TA.)

**شَحْوَةٌ**
**شَحْوَةٌ** ذ Bir adım, adımlama, yahut tek bir adım atma/adımlama fiili. (S, K.) Şöyle denir: **فَرَسٌ بَعِيدُ الشَّحْوَةِ** Adımı uzak menzilli bir at: (S, TA:) ve **رَغِيبُ الشَّحْوَةِ** (S, md. **رغب**’de) adımı geniş bir at; bacaklarıyla yerden büyük bir alan alan. (TA: fakat orada **الشَّحْوِ** [ki o mastardır].) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَجُلٌ بَعِيدُ الشَّحْوَةِ فِى مَقَاصِدِهِ** (mecaz:) [Maksatlarında uzun adımlarla yürüyen bir adam]. (TA.) ― -b3- Ve **اـِنَآءٌ وَاسِعُ الشَّحْوَةِ** yani (mecaz:) [içi geniş] bir kap. (TA.)

**شحآء**
**شحآء** ذ : sonraki paragrafa bak.

**شَحْوَآءُ**
**شَحْوَآءُ** ذ : **شَحًا**’ya bak. ― -b2- Ayrıca: adımı geniş bir dişi deve: ve bir rivayette, Peygamber’in ↓ **الشحآء** adlı bir atı olduğu söylenmiştir; böyle medd ile rivayet edilmiştir, [görünüşe göre **الشَّحَآءُ**, **الوَسَاعُ** gibi,] adımı geniş olan mânâsıyla açıklanmıştır: IAth böyle der. (TA.)

**شَاحٍ**
**شَاحٍ** ذ [1’in ism-i fâili: müennesi **شَاحِيَةٌ**; bunun çoğulu **شَوَاحٍ** ve **شَاحِيَاتٌ**]. Şöyle denir: **جَآءَتِ الخَيْلُ شَوَاحِىَ** Atlar ağızlarını açarak geldiler: (S, A, K, * TA:) ve yine **أَقْبَلَتِ الخَيْلُ شَاحِيَاتٍ**. (M, TA.) ― -b2- Ve **جَآءَنَا شَاحِيًا**: Bize adımlayarak geldi. (TA.) ― -b3- Ve (varsayılan mecaz:) Bize hiçbir ihtiyaç olmaksızın geldi. (TA.) ― -b4- **الشَّوَاحِى**, avam tarafından sütunlara benzeyen büyük tahta parçalarına uygulanır: fakat [SM der ki,] [klasik] dilde buna dair hiçbir zikre rastlamadım. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَحَا
شَحَا U ( n. ac. شَحْو [ 1 ] ) شَحِيَ A ( n. ac. شَحْي [ 1 ] )
a.  Opened, was open ( mouth ). -

b.  Opened.

أَشْحَوَ
أَشْحَوَ IV ,
a.  Opened ( his mouth ).

تَشَحَّوَ
تَشَحَّوَ V
a.  [ 'Ala ], Spoke freely about.

شَحْوَة
شَحْوَة [ 1t ],
a.  Step, pace.

شَحًى
شَحًى [ 41 ],
a.  Wide, spacious.

##### Türkçe

شَحَا
**شَحَا** U (n. ac. **شَحْو** [1]) **شَحِيَ** A (n. ac. **شَحْي** [1])
a. (ağız) açıldı, açık oldu. -

b. Açtı.

أَشْحَوَ
**أَشْحَوَ** IV,
a. (ağzını) açtı.

تَشَحَّوَ
**تَشَحَّوَ** V
a. [‘Ala], hakkında serbestçe konuştu.

شَحْوَة
**شَحْوَة** [1t],
a. Adım, yürüyüş adımı.

شَحًى
**شَحًى** [41],
a. Geniş, ferah.
