# شحي (ش-ح-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AD%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ح - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شحو/ي · شحى

## Sözlükler (3)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: شحو/ي

(باب الشين والحاء وما يثلثهما)
(شحذ) الشين والحاء والذال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفَّة  وحِدّة. من ذلك شَحَذْتُ الحديدَ، إذا حَدَّدتَه. ويقال إنَّ المشاحيذ رؤوس الجبال، وإِنّما سمِّيت بذلك للحِدَّة التي ذكرنَاها. ومن الخِفّة قولهم للجائع: شَحْذان. ويقال إنَّ الشحْذان الخفيف في سَعيه.
(شحر) الشين والحاء والراء ليس بشيء، وهو لعلّه اسم بلد([1]).
(شحص) الشين والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، يقال إنَّ الشحَص الشاةُ لا لبَنَ لها، ويقال هي التي لم يُنْزَ عليها قط. وفي كتاب الخليل: الشّحْصاء.
(شحط) الشين والحاء والطاء أصلان: أحدهما البُعد، والآخر اختلاطٌ في شيءٍ واضطراب.
فالأوّل: قولهم شَحَطَتِ الدّار تَشْحَطُ شَحْطَاً وشحوطاً، وهي شاحطة.
وأمّا الأصل الآخر فالشَّحْط، وهو الاضْطرابُ في الدَّمِ. ويُقال للولدِ إِذا اضْطربَ في السَّلى: هو يتشحط في دمه. ومنه اللّبن المشحوط، وهو الذي يُصَبُّ عليه الماء. ومن الباب: الشَّحْطَة: داءٌ يأخذ الإِبلَ لا تكاد أن تنجوَ منه. ومن الباب المِشحط: عُوَيدٌ يُوضَع عند قضيب الكرم يَقِيهِ الأرضَ.([2]) وقال قوم: إنَّ الشَّحْطَ ذَرْقُ الطّير. وأنشدوا:
ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ([3])كأنَّما الشحْط في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ
فإن صح هذا فهو أيضاً من الاختلاط.
(شحم) الشين والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على جِنسٍ من اللّحم. من ذلك الشَّحْم، وهو معروف. وشَحْمة الأُذُنِ: مُعَلَّق القُرْطِ. ورجلٌ مُشْحِمٌ كثير الشَّحْم، وإن كان يحبُّه قيل شَحِم، وإن كان يطعمه أصحابَه قيل شاحم، فإن كان يبيعه قيل شَحَّام.
(شحن) الشين والحاء والنون أصلانِ متباينانِ، أحدُهما يدلُّ على المَلء، والآخر على البُعْدِ.
فالأوّل قولهم: شَحَنْتُ السّفينةَ، إِذا مَلأتَها. ومن الباب أشحن فلان للبكاء، إِذا تَهيّأ لَهُ كأنَّه اجتمع له([4]).
وأما الآخر فالشَّحْن الطَّرْد، يقال شَحَنَهم إِذا طَرَدَهم. ويقال للشّيءِ الشديد الحموضة: إِنَّهُ لَيَشْحَن الذِّبّانَ، أي يطردُها، ومن الباب الشَّحْناء، وهي العداوة. وعدُوٌّ مشاحِنٌ، أي مُباعِد. والعداوةُ تَبَاعُدٌ.
(شحو/ي) الشين والحاء والحرف المعتلّ يدلُّ على أصلٍ، وهو فَتْحُ الشَّيء. فالشَّحْوَة: ما بينَ الرِّجلين إِذَا خَطَا الإنسان. ويقال للفَرَسِ الواسع الخَطْو: وهو بعيدُ الشَّحْوة. وشَحَا الرَّجلُ فاه. وشَحا الفمُ نفسُه. ويصلح في مصدرهِ الشَّحْيُ والشَّحْو. ويقال شَحَى اللِّجامُ فمَ الفرسِ شَحْياً. ويقال جاءت الخيل شواحِيَ، أي فاتحاتٍ أفواهَها. قال:
* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *
(شحب) الشين والحاء والباء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تغيُّر اللَّون، والمصدر منه الشُّحوب. يقال شَحَبَ وَشَحُب يَشْحَُب. ولونٌ شاحب. قال:
تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])ويقال، حكاه الدريدي: شَحَبتُ الأرضَ: قشرتُها. فإِذا كانت الرواية صحيحةً فهو القياس.
(شحج) الشين والحاء والجيم أصلٌ يدلُّ على صوتٍ. من ذلك شَحَجَ الغراب يَشْحَج، وكذلك البغل. [والبغال] بَناتُ شاحج([7]). ويقولون للحمار الوحشيّ مِشحج وشَحَّاج. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) يعني (الشحر) بالكسر، وهو بلاد بين عدن وعمان.
([2]) في الأصل: "يقيد الأرض"، تحريف. وفي المجمل: "يقيه من الأرض".
([3]) البيتان في اللسان (بلد، علا، حمر)، وسبق إنشادهما في (بلد، حمر).
([4]) في الأصل: "أجمع له".
([5]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 106 واللسان (قعع).
([6]) البيت في اللسان (أبي 8، 10).
([7]) التكملة قبله من المجمل. وفي المجمل: "بنات شحاج". وفي القاموس أيضاً: "والبغال بنات شحاج ككتان"، ولم تذكر في اللسان (شحج)، وذكرت في (بني 14: 93)، قال: "وبنات شحاج: البغال". أما ابن سيده فقد ذكر في باب البنات من المخصص (13: 212) "ابن السكيت: بنات شحاج البغال، وبنات صهال الخيل". وكذا في المزهر: (1: 525).

ـ

##### Türkçe

(Şîn, Ḥâ ve bunların üçüncülendiği şeyler babı)

(**شحذ**) **الشين** ve **الحاء** ve **الذال** tek bir asıldır; hafifliğe ve keskinliğe delâlet eder. Bundan: demiri **شَحَذْتُ**, onu keskinleştirdiğin zaman. Ve denilir ki: **المشاحيذ** dağların başlarıdır; ancak, zikrettiğimiz keskinlik sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve hafiflikten: aç olana onların sözü: **شَحْذان**. Ve denilir ki: **الشحْذان** koşusunda hafif olandır.

(**شحر**) **الشين** ve **الحاء** ve **الراء** bir şey değildir; ve o, herhâlde bir belde adıdır([1]).

(**شحص**) **الشين** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; denilir ki: **الشحَص** sütü olmayan koyundur; ve denilir ki: o, üzerine hiç erkek salınmamış olandır. Ve Halîl’in kitabında: **الشّحْصاء**.

(**شحط**) **الشين** ve **الحاء** ve **الطاء** iki asıldır: biri uzaklık, diğeri bir şeyde karışma ve çalkantı.

Birincisi: onların sözü: ev **شَحَطَتِ**; **تَشْحَطُ** **شَحْطَاً** ve **شحوطاً**; ve o **شاحطة**dır.

Diğer asla gelince: **الشَّحْط**, ve o kanda çalkantıdır. Ve çocuğa, döl zarı içinde çalkantı yaptığı zaman, denilir: o, kanında **يتشحط**. Ve ondan: **اللّبن المشحوط**, ve o, üzerine su dökülen şeydir. Ve babdan: **الشَّحْطَة**: develeri tutan bir hastalık; ondan neredeyse kurtulamaz. Ve babdan **المِشحط**: asma çubuğu yanında konulan küçük bir değnek; onu yerden korur.([2]) Ve bir kavim dedi: **الشَّحْط** kuş pisliğidir. Ve şu beyti okudular:

ومُلْبِدٍ بين مَوْماةٍ بِمَهْلَكَةٍ *** جاوزتُهُ بِعَلاةِ الخَلْقِ عِلْيانِ
كأنَّما **الشحْط** في أعلى حَمائره  *** سبائِب الرَّيْط من قَزٍّ وَكَتّانِ

Eğer bu sahih olursa, o da karışmadan (gelir).

(**شحم**) **الشين** ve **الحاء** ve **الميم** bir asıldır; etten bir cinse delâlet eder. Bundan: **الشَّحْم**, ve o mâlûmdur. Ve **شَحْمة الأُذُنِ**: küpenin asıldığı yer. Ve **مُشْحِمٌ** adam: çok **الشَّحْم**lıdır; eğer onu severse **شَحِم** denilir; eğer onu arkadaşlarına yedirirse **شاحم** denilir; eğer onu satarsa **شَحَّام** denilir.

(**شحن**) **الشين** ve **الحاء** ve **النون** birbirinden ayrı iki asıldır; biri doldurmaya, diğeri uzaklığa delâlet eder.

Birincisi onların sözü: gemiyi **شَحَنْتُ**, onu doldurduğun zaman. Ve babdan: falan kimse ağlamak için **أشحن**, ona hazırlandığı zaman; sanki onun için toplanmış gibi([4]).

Diğeri ise: **الشَّحْن** kovmadır; denilir: onları **شَحَنَ**, onları kovduğu zaman. Ve şiddetli ekşiliği olan şeye denilir: o, sinekleri **لَيَشْحَن** eder; yani onları kovar. Ve babdan: **الشَّحْناء**, ve o düşmanlıktır. Ve **مشاحِنٌ** düşman; yani uzaklaştıran. Ve düşmanlık uzaklaşmadır.

(**شحو/ي**) **الشين** ve **الحاء** ve illetli harf bir asla delâlet eder; ve o, bir şeyi açmaktır. Şu hâlde **الشَّحْوَة**: insan adım attığı zaman iki ayak arasındaki şey. Ve geniş adımlı ata denilir: o, **بعيدُ الشَّحْوة**dur. Ve adam ağzını **شَحَا** etti. Ve ağzın kendisi **شَحا** etti. Ve onun masdarında **الشَّحْيُ** ve **الشَّحْو** uygun olur. Ve denilir: gem, atın ağzını **شَحْياً** **شَحَى** etti. Ve denilir: atlar **شواحِيَ** olarak geldi; yani ağızlarını açanlar olarak. Dedi ki:

* شاحِيَ لَحْيَيْ قَعْقُعانيِّ الصَّلَقْ([5]) *

(**شحب**) **الشين** ve **الحاء** ve **الباء** tek bir asıldır; rengin değişmesine delâlet eder; ondan masdar **الشُّحوب**dur. Denilir: **شَحَبَ** ve **شَحُب** **يَشْحَُب**. Ve **شاحب** renk. Dedi ki:

تقول ابنتي لمَّا رأتنيَ شاحباً *** كأنّك فينا يا أَباتَ غَرِيبُ([6])

Ve denilir; Düreydî’nin rivayet ettiği: yeri **شَحَبتُ**: onu soydum. Eğer rivayet sahih ise, o kıyastır.

(**شحج**) **الشين** ve **الحاء** ve **الجيم** bir asla delâlet eder; o da bir sestir. Bundan: karga **شَحَجَ** eder, **يَشْحَج**; ve aynı şekilde katır. [Ve katırlar] **بَناتُ شاحج**dır([7]). Ve yaban eşeğine **مِشحج** ve **شَحَّاج** derler. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

---------------------
([1]) **(الشحر)** kesre ile demektir; ve o, Aden ile Umman arasında beldelerdir.
([2]) Asılda: “yeri bağlar”, tahriftir. Ve el-Mücmel’de: “onu yerden korur”.
([3]) İki beyit Lisân’da (بلد، علا، حمر)’dadır; ve daha önce (بلد، حمر)’da okunmuştur.
([4]) Asılda: “أجمع له”.
([5]) Ru’be b. el-‘Accâc’ındır; divanında 106 ve Lisân’da (قعع).
([6]) Beyit Lisân’da (أبي 8، 10).
([7]) Tekmile, ondan önce, el-Mücmel’dendir. Ve el-Mücmel’de: “بنات شحاج”. Ve Kâmûs’ta da: “والبغال بنات شحاج ككتان”; ve Lisân’da (شحج)’de zikredilmedi; ve (بني 14: 93)’te zikredildi; dedi ki: “وبنات شحاج: البغال”. İbn Sîde ise “bânât” babında el-Muḫaṣṣaṣ’tan (13: 212) zikretti: “İbnü’s-Sikkît: بنات شحاج البغال، وبنات صهال الخيل”. Ve aynı şekilde el-Müzhir’de: (1: 525).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى *!شَحِيَ ) فَمَهُ ، ( كَرَضِيَ ، *!شَحْياً ) :
أَهْملهُ الجوهريُّ .
وقالَ ابنُ سِيدَه : ( لُغَةٌ في شَحا شَحْواً ) ، أَي فَتَحَهُ ، والواوُ أَعْرفُ .
والذي في التكملةِ : شَحَى فلانٌ *!يَشْحَى *!شَحْياً ، أَي كَسَعَى ، لُغَةٌ في يَشْحو شَحْواً ، عن الليْثِ .
فقولُ المصنِّفِ : كرَضِيَ ، فيه نَظَرٌ .

##### Türkçe

: (**شَحِيَ**) ağzını, ( **رَضِيَ** gibi, **شَحْياً** ) :
Cevherî onu ihmal etti.
İbn Sîde dedi ki: ( **شَحا شَحْواً** ’da bir lugattır ), yani onu açtı; ve **الواو** daha bilinenidir.
Tekmile’de olan: Falan **شَحَى** **يَشْحَى** **شَحْياً**, yani **سَعَى** gibi; **يَشْحو شَحْواً**’da bir lugattır; Leys’ten.
O hâlde musannifin sözü: **رَضِيَ** gibi, onda bir nazar vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: شحى

شَحِىَ
1 شَحِىَ ذ , like رَضِىَ, inf. n. شَحْىٌ, is said by ISd and in the K to be a dial. var. of شَحَا, inf. n. شَحْوٌ, i. e., as ISd says, meaning He opened his mouth; but the latter, he says, is the better known: this, however, requires consideration: for it is said in the Tekmileh that شَحَى فُلَانٌ, aor. يَشْحَى, inf. n. شَحْىٌ, is a dial. var. of [شَحَا, aor.] يَشْحُو, inf. n. شَحْوٌ, on the authority of Lth. (TA.)

##### Türkçe

**شَحِىَ**
1 **شَحِىَ** ذ , **رَضِىَ** gibi, mastar ismi **شَحْىٌ**, ISd tarafından ve K’da, mastar ismi **شَحْوٌ** olan **شَحَا**’nın lehçe varyantı olduğu söylenir; yani, ISd’nin dediği gibi, “O, ağzını açtı” mânâsında; fakat ikincisi, onun dediğine göre, daha iyi bilinenidir: bununla beraber, bu, düşünmeyi gerektirir: zira Tekmileh’te, Lth’nin rivayetine göre, **شَحَى فُلَانٌ**, muzârîsi **يَشْحَى**, mastar ismi **شَحْىٌ**, muzârîsi **يَشْحُو**, mastar ismi **شَحْوٌ** olan [**شَحَا**]’nın lehçe varyantıdır, denilmiştir. (TA.)
