# شخب (ش-خ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AE%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - خ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والشين والباء معهما
خ ش ب، خ ب ش، ش خ ب مستعملات
خشب:
الخشب معروف والخَشّابةُ: قوم معهم خَشَب، وحرفتهم: الخِشابةُ. والخَشْبُ - جزم : الشَّحْذُ، وسيفٌ خَشِيبٌ مَخْشوبٌ، أي: شَحيِدٌ.
وجبهة خَشْباءُ: كريهة يابسة صُلْبةٌ، بادية العظام والعروفق، غير مستوية ورجل خَشِبٌ: عاري العظامِ والعصب، له شدة وصلابة، وكذلك اليدُ ونحوها. وأخشوشب الرجل.
وكل شيء خَشِنٍ من أرضٍ وقتٍّ ونحوهما فهو أَخْشَب.
والأَخْشَبُ مكان من القف غليظٌ. وقد يكون سفح الجبل أَخْشَبَ.
وأَخاشِبُ الصمان: جبالٌ اجتمعن بها في محلة بني تميم.
وأَخْشبا مكة: جبلاها.
والخَشْبُ: خلطك الشيء بالشيء غير متأنقٍ فيه.
وكعام مخشوب.
خبش: خُباشاتُ العيش: ما يتناول من طعامٍ ونحوه، تقول: يُخَبَّشُ من ههنا وههنا شخب: الشُّخْبُ: ما امتد من اللبن متصلا بين الإناء والطبي. وشَخَبْتُ اللين فانْشَخَبَ، وقد شَخَبَتْ أوداج المقتول دماً.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الشين** ve **الباء** onlarla birlikte
خ ش ب، خ ب ش، ش خ ب kullanımdadırlar

**خشب**:
**الخشب** bilinir; ve **الخَشّابةُ**: yanlarında **خَشَب** bulunan bir kavim; ve meslekleri: **الخِشابةُ**. Ve **الخَشْبُ** - cezm -: **الشَّحْذُ**; ve **سيفٌ خَشِيبٌ مَخْشوبٌ**: yani: **شَحيِدٌ**.

Ve **جبهة خَشْباءُ**: çirkin, kuru, sert; kemikleri ve **العروفق**’u belirgin, düzgün olmayan. Ve **رجل خَشِبٌ**: kemik ve sinirleri çıplak; onda şiddet ve sertlik vardır; aynı şekilde el ve benzeri. Ve adam **أخشوشب** oldu.

Ve yerden ve **قتّ**’ten ve ikisinin benzerlerinden her **خَشِنٍ** şey, o **أَخْشَب**’dir.

Ve **الأَخْشَبُ**: **القف**’dan kalın bir yerdir. Ve dağın eteği **أَخْشَبَ** olabilir.

Ve **أَخاشِبُ الصمان**: Benî Temîm’in mahallesinde onunla toplanmış dağlardır.

Ve **أَخْشبا مكة**: onun iki dağıdır.

Ve **الخَشْبُ**: onda özenli olmaksızın şeyi şeyle karıştırmandır.

Ve **كعام مخشوب**.

**خبش**: **خُباشاتُ العيش**: yiyecek ve benzerinden yenilen şey; dersin ki: buradan buradan **يُخَبَّشُ**.

**شخب**: **الشُّخْبُ**: kab ile **الطبي** arasında bitişik olarak sütten uzayıp giden şeydir. Ve ben sütü **شَخَبْتُ** da o **انْشَخَبَ**; ve öldürülmüşün şahdamarları kan olarak **شَخَبَتْ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشُخْبُ بالضم: ما امتد من اللبن حين يُحْلَبُ. وفي المثل: شُخْبٌ في الإناء وشُخْبٌ في الأرض، أي يصيب مَرَّةً ويخطئ أخرى. والشَخْبُ، بالفتح: المصدر. تقول: شَخَبَ اللبن يَشْخَبُ ويَشْخُبُ. ومنه قول الكميت:
ووَحْوَحَ في حِضْنِ الفتاة ضَجيعُها		ولم يَكُ في النُكْد المَقاليتِ مَشْخَبُ
والأُشْخوبُ: صوت الدِرَّةِ؛ يقال إنَّها لأُشْخوبُ الأَحاليلِ. وقولهم: عروقه تنشخب دماً، أي تتفجر.

##### Türkçe

**الشُخْبُ** (ضم ile): sağılırken sütten uzayıp çıkan şey. Meselde: “Kapta **شُخْبٌ** ve yerde **شُخْبٌ**”, yani bir defa isabet eder ve başka bir defa ıskalar. Ve **الشَخْبُ** (fetih ile): mastar. Dersin ki: **شَخَبَ** süt, **يَشْخَبُ** ve **يَشْخُبُ**. Bundan, el-Kumeyt’in sözü:

Ve kızın kucağında onun yan yatanı “وَحْوَحَ” etti		ve uğursuzlukta, sözün düşkünleri için bir **مَشْخَبُ** olmadı

Ve **الأُشْخوبُ**: **الدِرَّةِ**’nin sesi; denir ki: “Şüphesiz o, **الأَحاليلِ**’in **أُشْخوبُ**’udur.” Ve onların sözü: “Damarları kan olarak **تنشخب**”, yani fışkırır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ش ب
خشب ، خبش ، شخب
استعمل من وجوهه : خشب ، خبش ، شخب .
خشب : قال الله جلّ وعزّ في صفة المنافقين :
) كأنهم خشب مسندة ( [ المنافقون : 4 ] ،
وقرىء ) ( خُشْبٌ ) ( _ بإسكان الشين _ مثل
بَدَنة وبُدْنٍ ، ومن قال ، ) خشب ( فهو
بمنزلة ثمرَةٍ وثُمُرٍ وتُجْمَع خشبَةٌ على خَشَبٍ ،
مثل شجرَةٍ وشجَر .
أراد _ والله أعلم _ أنَّ المنافقين في ترك
التفهُّم والاستبصار ووَعْي ما يسمعون من
الوَحْي بمنزلة الخُشُب .
وَفي الحديث : ) ( أنَّ جبريل قال : يا محمدُ :
إِنْ شِئْتَ جَمَعْتُ عليهم الأَخشَبَيْن فقال :
دَعْنِي أُنْذِرْ قَوْمِي ) ( .
وفي حديث آخر : _ في ذكر مكّةَ _ :
) ( لا تَزُولُ حَتَّى يَزُولَ أَخْشَبَاهَا ) ( .
قال شمِر : الأَخشَبُ من الجبال : الخَشِنُ
الغليظ .
ويقال : هو الّذي لا يُرْتَقَى فيه .
وأرضٌ خشْبَاءُ _ وهي التي كَأَنَّ حِجارَتَها
منثورةٌ متدانِيَةٌ .
وقال رُؤْبَةُ :
بِكُلِّ خشْبَاءَ وَكُلِّ سَفْحِ
وقال أَبُو النَّجْمِ :
إِذَا عَلَوْنَ الأَخشَبَ المَنْطُوحَا
يريد : كأَنَّه نُطِحَ .
قال : والخَشْبُ : الغليظ الْخَشِنُ من كل
شيء ، ورجل خشِبٌ : عَارِي العظم ، بادِي
العصب .
والجَبْهةُ الْخَشْبَاءُ : الكريهة ، وهي الْخَشِبَةُ
أيضاً ، ورجل أَخْشَبُ الجبهة وأنشد :
إِمَّا تَرَيْني كَالْوَبِيل الأَعْصلِ
أَخشَبَ مَهْزُولاً وإِنْ لَمْ أُهْزَلِ
وفي حديث عُمَرَ : ) ( اخشَوْشِنُوا
واخشَوْشِبُوا ، وَتَمَعْدَدُوا ) ( .
يقال : اخشَوْشَبَ الرجل _ إذا صار صُلْباً
خشناً .
قال شمِر : وقال الْعِتْرِيفيُّ : الْخُشْبَانُ :
الجبال الخُشْنُ ، التي ليست بضِخَامٍ
ولا صِغَارٍ .
قال : والخَشِبُ من الإبل : الْجافي السَّمِجُ
الشَّاسِىءُ الْخُلُقِ .
ابن السكيت _ عن أبي عمرو _ :
الخشيبُ : السيفُ الْخَشِنُ الذي قد بُرِدَ
ولم يُصْقَل .
قال : والْخَشِيبُ : الصَّقِيلُ .
وقال الأصمعي : سَيْفٌ خَشِيبٌ ، وهو عند
الناس : الصَّقِيلُ ، وإنما أَصلهُ بُرِدَ قبل أَن
يليَّن .
ويقول الرجل للنَّبَّال : أَفَرَغْتَ من سهمي ؟
فيقول : خَشَبْتُهُ _ أي : قد بَرَيْتُه الْبَرْي
الأَوَّلَ ، ولم أسَوِّه ، فإذا فَرَغَ قال : قد
خلَّقْتُه _ أي : قد لَيَّنتُه _ من الصَّفَاةِ الْخَلْقَاءِ
وهي المَلْسَاءُ .
ويقال : سيفٌ مشقوق الْخَشِيبَة .
يقول : عُرِّض حِينَ طُبعَ .
وقال ابنُ مِرْدَاسٍ :
جَمَعْتُ إليْهِ نَثْرَتي وَنَجِيبَتِي
وَرُمْحِي وَمَشقُوقَ الْخَشِيبَة صَارمَا
قال : ويقال : فلان يَخشِبُ الشِّعْرَ _ أي :
يُمِرُّه كما يَجيئُه ، لا يتَنَوَّق فيه والخَشَبَةُ :
البَرْدَةُ الأُولَى _ قبلَ الصِّقَال وأنشد :
وَقُتْرَةٍ مِنْ أَثلِ ما تَخشَّبَا
أي : مما أخذه خشَباً ، لا يَتنوَّقُ فيه :
يأخذُه من هَهُنا وههنا .
أبو عبيد : الخَشيبُ : السَّيْفُ الذي لم
يُحكَمْ عَمَلُه .
قال : والْخَشِيبُ : الصَّقِيل .
وقال أبو الوليد : قلتُ لصَيْقَلٍ : هل فرغتَ
من سَيْفي ؟ قال : نعم _ إلا أنّي لم
أَخْشِبْهُ ، والْخَشْبُ أن يضع عليه سِنَاناً
عريضاً أَمْلسَ فيدلُكَهُ به . فإن كان فيه
شُقُوقٌ ، أو شَعَث أو حَدَبٌ _ ذهب .
وقال الليث : الخَشْبُ : الشَّحْذ وسيفٌ
خشِيبٌ مَخشُوبٌ _ أي : شَحِيذٌ ،
والأَخَاشِبُ : جبال الصَّمَّانِ ، ليس قربَها
جبال ، ولا آكام .
وخشِبْتُ النَّبْلَ خشْباً _ إذا بَرَيْتَها البَرْي
الأوَّلَ ، ولم تفرُغ منه .
وهو يَخْشِبُ الكلامَ والعملَ _ إذا لم
يُحْكِمْهُ ولم يجوِّدْه .
أبو عبيد : الْمَخْشُوبُ : المخلوط في نسبه ،
وقال الأَعْشَى :
. . . لا مُقْرِفٍ وَلا مَخْشُوبِ
والمُقْرِفُ : الذي دَانَى الهُجْنة من قِبَلِ
أَبيه .
خبش : قال الليث : خُبَاشَاتُ العيش :
ما يُتناول من طعام ونحوِه .
تقول : يُخْبَشُ من ههنا وههنا .
وقال اللِّحْياني _ في باب الخاء والهاء _ :
إنَّ المجلس ليَجْمَعُ خُبَاشَاتٍ من الناس
وهُبَاشَاتِ _ إذا كانوا من قبائل شَتَّى .
قلت : ويقال : هو يَحْبِشُ _ بالحاء _
ويَهْبِشُ . وهي الْحُبَاشَاتُ والْهُبَاشَاتُ .
وقد رأيت غلاماً أَسْوَدَ في البادية كان
يسمَّى خَنْبَشاً ، وهو فَنْعَلٌ من الْخَبْشِ .
شخب : قال الليث : الشُخْبُ : ما امتدَّ من
اللَّبَنِ _ حين يُحلَبُ _ متصلاً بين الإناءِ
والطُّبْي .
ويقال : شَخَبْتُ اللبنَ شَخْباً ، وقد شَخَبَتْ
أوداجُه دَماً .
ومِنْ أمثالهم _ في الذي يُصيب مرَّة
ويخطىءُ أخرى _ : ) ( شُخْبٌ في الإِنَاءِ
وشُخْبٌ في الأَرْضِ ) ( .
ويقال : انْشَخَبَ عِرْقُهُ دَماً _ إذا سال .

##### Türkçe

خ ش ب
**خشب** ، **خبش** ، **شخب**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **خشب** ، **خبش** ، **شخب** .

**خشب** : Allah جلّ وعزّ münafıkların sıfatı hakkında dedi:
) sanki onlar **خشب** dayandırılmıştır ( [ المنافقون : 4 ] ،
ve ) ( **خُشْبٌ** ) ( _ şînin sükûnuyla _ **بَدَنة** ve **بُدْنٍ** gibi, diye okunmuştur; ve kim ) **خشب** ( derse o, **ثمرَةٍ** ve **ثُمُرٍ** menzilesindedir; ve **خشبَةٌ** **خَشَبٍ** üzerine cem‘ olunur, **شجرَةٍ** ve **شجَر** gibi.
Murad etti _ Allah daha iyi bilir _ ki münafıklar, anlamayı ve basireti terk etmelerinde ve vahiyden işittiklerini kavramada **الخُشُب** menzilesindedir.

Ve hadiste: ) ( Cebrâil dedi ki: ey Muhammed: istersen üzerlerine **الأَخشَبَيْن**’i toplarım; dedi ki: beni bırak, kavmimi uyarayım ) ( .

Ve başka bir hadiste: _ Mekke’nin zikrinde _ :
) ( **أَخْشَبَاهَا** zevâl bulmadıkça zevâl bulmaz ) ( .

Şemir dedi: dağlardan **الأَخشَب**: **الخَشِنُ الغليظ**’dir.
Ve denilir: o, içinde tırmanılmayan şeydir.
Ve **أرضٌ خشْبَاءُ**: _ o, taşları sanki saçılmış, birbirine yakınmış gibi olan (arazi)dir.

Ve Rü’be dedi:
بِكُلِّ خشْبَاءَ وَكُلِّ سَفْحِ

Ve Ebû’n-Necm dedi:
إِذَا عَلَوْنَ الأَخشَبَ المَنْطُوحَا

İster: sanki o boynuzlanmıştır.
Dedi: ve **الخَشْبُ**: her şeyden kalın, kaba olandır; ve **رجل خشِبٌ**: kemiği çıplak, siniri belirgin (olan)dır.
Ve **الجَبْهةُ الْخَشْبَاءُ**: çirkin (olan)dır; ve o **الْخَشِبَةُ**’dir de; ve **رجل أَخْشَبُ الجبهة**; ve inşad etti:
إِمَّا تَرَيْني كَالْوَبِيل الأَعْصلِ
أَخشَبَ مَهْزُولاً وإِنْ لَمْ أُهْزَلِ

Ve Ömer’in hadisinde: ) ( **اخشَوْشِنُوا**
ve **اخشَوْشِبُوا** , ve **تَمَعْدَدُوا** ) ( .
Denilir: **اخشَوْشَبَ** adam _ sert, kaba olunca.

Şemir dedi: ve el-‘Itrîfî dedi: **الْخُشْبَانُ**: kaba dağlar; ki ne büyüklerdir ne küçüklerdir.
Dedi: ve develerden **الخَشِبُ**: kaba, çirkin, huysuz tabiatlı olandır.

İbnü’s-Sikkît _ Ebû ‘Amr’dan _ :
**الخشيبُ**: törpülenmiş ve parlatılmamış kaba kılıçtır.
Dedi: ve **الْخَشِيبُ**: parlak (olan)dır.

Ve el-Asma‘î dedi: **سَيْفٌ خَشِيبٌ**; ve o, insanların yanında: parlak (olan)dır; ancak aslı, yumuşatılmadan önce törpülenmiştir.

Ve adam okçuya der: okumu bitirdin mi?
O da der: **خَشَبْتُهُ** _ yani: onu ilk yontmayı yonttum, onu düzeltmedim; bitirince der: **خلَّقْتُه** _ yani: onu yumuşattım _ **الصَّفَاةِ الْخَلْقَاءِ**’dan; ve o **المَلْسَاءُ**’dır.

Ve denilir: **سيفٌ مشقوق الْخَشِيبَة** .
Der ki: basıldığı zaman enlemesine (yarılmış) kılındı.

Ve İbn Mirdâs dedi:
جَمَعْتُ إليْهِ نَثْرَتي وَنَجِيبَتِي
وَرُمْحِي وَمَشقُوقَ الْخَشِيبَة صَارمَا

Dedi: ve denilir: falan **يَخشِبُ الشِّعْرَ** _ yani: onu geldiği gibi geçirir, onda incelik aramaz; ve **الخَشَبَةُ**: ilk törpülemedir _ parlatmadan önce; ve inşad etti:
وَقُتْرَةٍ مِنْ أَثلِ ما تَخشَّبَا

Yani: onu **خشَباً** olarak aldığından; onda incelik aramaz: onu buradan ve buradan alır.

Ebû ‘Ubeyd: **الخَشيبُ**: işi sağlam yapılmamış kılıçtır.
Dedi: ve **الْخَشِيبُ**: parlak (olan)dır.

Ve Ebû’l-Velîd dedi: bir parlatıcıya dedim: kılıcımdan bitirdin mi? dedi: evet _ ancak onu **أَخْشِبْهُ** etmedim; ve **الْخَشْبُ**: üzerine geniş, düz bir **سِنَاناً** koyup onunla onu ovmasıdır. Eğer onda çatlaklar, pürüz, ya da tümsek varsa _ gider.

Ve el-Leys dedi: **الخَشْبُ**: bilemedir; ve **سيفٌ خشِيبٌ مَخشُوبٌ** _ yani: bilenmiş; ve **الأَخَاشِبُ**: **الصَّمَّانِ** dağlarıdır; yakınında dağlar da yoktur, tepeler de.
Ve **خشِبْتُ النَّبْلَ خشْباً** _ onu ilk yontmayı yonttuğun ve onu bitirmediğin zaman.
Ve o, sözü ve işi **يَخْشِبُ** _ onu sağlam yapmadığı ve onu iyi yapmadığı zaman.

Ebû ‘Ubeyd: **الْمَخْشُوبُ**: nesebinde karışık olandır; ve el-A‘şâ dedi:
. . . لا مُقْرِفٍ وَلا مَخْشُوبِ
Ve **المُقْرِفُ**: babası tarafından melezliğe yaklaşan kimsedir.

**خبش** : el-Leys dedi: **خُبَاشَاتُ العيش**: yiyecek ve benzerinden yenilip alınan şeylerdir.
Dersin: buradan ve buradan **يُخْبَشُ** .

Ve el-Lihyânî _ **الخاء** ve **الهاء** babında _ dedi: meclis, insanlardan **خُبَاشَاتٍ** ve **هُبَاشَاتِ** toplar; kabileleri türlü türlü oldukları zaman.
Dedim: ve denilir: o, **يَحْبِشُ** _ **بالحاء** _ ve **يَهْبِشُ** . Ve o, **الْحُبَاشَاتُ** ve **الْهُبَاشَاتُ**’tır.
Ve çölde siyah bir oğlan gördüm, ona **خَنْبَشاً** denirdi; ve o, **الْخَبْشِ**’ten **فَنْعَلٌ**’dır.

**شخب** : el-Leys dedi: **الشُخْبُ**: sütün _ sağılırken _ kaptan meme ucuna kadar uzayıp, ikisi arasında bitişik (halde) olanıdır.
Ve denilir: sütü **شَخَبْتُ** **شَخْباً**; ve onun damarları kan olarak **شَخَبَتْ**.
Ve onların darb-ı mesellerinden _ bir defa isabet edip başka defa şaşıran hakkında _ : ) ( kapta **شُخْبٌ** ve yerde **شُخْبٌ** ) ( .
Ve denilir: damarı kan olarak **انْشَخَبَ** _ aktığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والخاء وما يثلثهما)
(شخر) الشين والخاء والراء. الأصل الصحيح يدلُّ على صوت. وقد حُكِيت فيه كلمةٌ أخرى إِنْ صحَّتْ.
فالأصل الشَّخير: تردُّدُ الصَّوت في الحَلْق. ويقال الشَّخير: رفْع الصوت بالنّخْر. وهذا  مشهورٌ.
والكلمة الأخرى قولهم إنَّ الشَّخير ما تحاتَّ من الجَبَل، إِذا وَطِئَتْه الأقدام. قال الشاعر:
بنُطفةِ بارقٍ في رأسِ نِيقٍ *** مُنيفٍ دونَها منه شَخير([1])(شخز) الشين والخاء والزاء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على عَنَاءٍ وأَذَىً. قالوا: الشَّخْز: المشقّة والعَناء. قال الراجز([2]):
* إذا الأمور أُولِعَتْ بالشَّخْزِ *
ويقال إنَّ الشّخْز الطّعْن.
(شخس) الشين والخاء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على اعوجاج وزوالٍ عن نهج الاستقامة. من ذلك الأسنان المتشاخسة، وذلك أن يَميل بعضُها ويسقُطَ بعضُها، ويكون ذلك من الهَرَمِ. قال الطرِمّاح:
* وَشَاخَسَ فاه الدّهرُ حتَّى كأنَّه([3]) *
ويقال ضربَه فتشاخَسَ، أي تمايل. وكلُّ متمايلٍ متشاخِس.
(شخص) الشين والخاء والصاد أصلٌ واحدٌ يدلُّ على ارتفاع في شيء. من ذلك الشّخص، وهو سوادُ الإنسان إذا سما لكَ مِن بُعد. ثم يحمل على ذلك فيقال شَخَصَ من بلدٍ إلى بلد. وذلك قياسُهُ. ومنه أيضاً شُخُوص البَصَر. ويقال رجلٌ شَخِيصٌ وامرأةٌ شَخِيصة، أي جَسيمة. ومن الباب: أَشْخَصَ الرّامي، إذا جاز سَهْمُه الغرضَ من أعلاه، وهو سهمٌ شَاخِص. ويقال، إذا ورد عليه أمر أقلقه: شُخِص به([4])، وذلك أنَّه إِذا قَلِقَ نَبَا به مكانُهُ فارتفع.
(شخل) الشين والخاء واللام ليس بشيء، وحكيت فيه كلمةٌ ما أراها من كلام العرب، على أنّها في كلام الخليل، قال: الشَّخْل: الغلام يصادق الرّجُل.
(شخم) الشين والخاء والميم كلمةٌ تدلُّ عَلَى تغيّرٍ في شيء. من ذلك: أشخم اللّبن، إِذا تغيّرت رائحتُهُ. وشَخِـُمَ الطَّعامُ: فَسَد([5]).
(شخب) الشين والخاء والباء أصيلٌ يدلُّ على امتدادٍ في شيءٍ يجري ويسيل. من ذلك الشُّخْب، وهو ما امتدَّ من اللّبَن حين يُحلَب. وشخَبتْ أوداجُ القَتْلَى دماً.
(شخت) الشين والخاء والتاء كلمةٌ واحدة، وهو الشيء الشّخْت، وهو الدقيقُ من خشبٍ وغيره. وقال:
وهل تَسْتوِي المُرّانُ تَخْطِرُ في الوَغَى *** وسَبعةُ عِيدانٍ من العوسج الشَّخْتِ
--------------ـــ
([1]) البيت في اللسان (شخر).
([2]) هو رؤبة بن العجاج. ديوانه 64، واللسان (شخر).
([3]) عجزه في الديوان 370 واللسان (شخس، نمس، كرص):
* منمس ثيران الكريص الضوائن *
([4]) في الأصل: "أشخص به"، صوابه من المجمل واللسان والقاموس.
([5]) في الأصل : "فيه". صوابه من المجمل واللسان والقاموس.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الخاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**شخر**) **الشين** ve **الخاء** ve **الراء**. Sahih asl(ı) bir sese delâlet eder. Ve onda başka bir kelime de hikâye edilmiştir; eğer sahih ise.
Asıl **الشَّخير**: sesin boğazda tekrarlanmasıdır. Ve denilir: **الشَّخير**: **النّخْر** ile sesin yükseltilmesidir. Ve bu meşhurdur.
Ve diğer kelime, onların sözüdür: **الشَّخير** dağdan dökülen şeydir; ayaklar onu çiğnediği zaman. Şair dedi ki:
بنُطفةِ بارقٍ في رأسِ نِيقٍ *** مُنيفٍ دونَها منه شَخير

(**شخز**) **الشين** ve **الخاء** ve **الزاء**; bir tek kelimedir; bir sıkıntıya ve eziyete delâlet eder. Dediler: **الشَّخْز**: meşakkat ve sıkıntıdır. Râciz dedi ki:
* إذا الأمور أُولِعَتْ بالشَّخْزِ *
Ve denilir ki **الشّخْز** mızrakla saplamadır.

(**شخس**) **الشين** ve **الخاء** ve **السين** sahih bir asıldır; eğriliğe ve doğruluk yolundan sapmaya delâlet eder. Bundan: **الأسنان المتشاخسة**; bu, bazısının eğilmesi ve bazısının düşmesi ve bunun ihtiyarlıktan olmasıdır. **الطرِمّاح** dedi ki:
* وَشَاخَسَ فاه الدّهرُ حتَّى كأنَّه *
Ve denilir: Ona vurdu da **فتشاخَسَ**, yani sallandı. Ve her sallanan **متشاخِس**tir.

(**شخص**) **الشين** ve **الخاء** ve **الصاد** bir tek asıldır; bir şeyde yükselmeye delâlet eder. Bundan **الشّخص**; o, uzaktan sana yükseldiği zaman insanın karaltısıdır. Sonra bunun üzerine taşınır da denilir: Bir beldeden bir beldeye **شَخَصَ**. Ve bu onun kıyasıdır. Ve ondan ayrıca: **شُخُوص البَصَر**. Ve denilir: **رجلٌ شَخِيصٌ** ve **امرأةٌ شَخِيصة**; yani iri yapılı. Ve babdandır: **أَشْخَصَ الرّامي**; oku hedefi üst tarafından geçtiği zaman; ve o, **سهمٌ شَاخِص**tir. Ve denilir: Üzerine onu tedirgin eden bir iş geldiği zaman: **شُخِص به**; bu, tedirgin olduğu vakit yeri onu sıçratır da yükselir demektir.

(**شخل**) **الشين** ve **الخاء** ve **اللام** bir şey değildir; ve onda bir kelime hikâye edilmiştir ki onu Arapların sözünden görmüyorum; şu var ki o, **الخليل**’in sözündedir; dedi: **الشَّخْل**: oğlanın adamla arkadaşlık etmesidir.

(**شخم**) **الشين** ve **الخاء** ve **الميم** bir kelimedir; bir şeyde değişmeye delâlet eder. Bundan: **أشخم اللّبن**; kokusu değiştiği zaman. Ve **شَخِـُمَ الطَّعامُ**: bozuldu.

(**شخب**) **الشين** ve **الخاء** ve **الباء** köklüdür; akan ve sızan bir şeyde uzamaya delâlet eder. Bundan **الشُّخْب**; o, süt sağıldığı zaman sütten uzayıp gelen şeydir. Ve öldürülenlerin şahdamarları kanla **شخَبتْ**.

(**شخت**) **الشين** ve **الخاء** ve **التاء** bir tek kelimedir; ve o, **الشيء الشّخْت**tir; o da ağaçtan ve başkasından olan ince (toz)dur. Ve dedi:
وهل تَسْتوِي المُرّانُ تَخْطِرُ في الوَغَى *** وسَبعةُ عِيدانٍ من العوسج الشَّخْتِ

--------------ـــ
([1]) Beyit **اللسان**’da (**شخر**).
([2]) O, **رؤبة بن العجاج**’dır. Divanı 64, ve **اللسان** (**شخر**).
([3]) Onun ikinci mısraı divanda 370 ve **اللسان**’da (**شخس**، **نمس**، **كرص**):
* منمس ثيران الكريص الضوائن *
([4]) Asılda: “**أشخص به**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tandır.
([5]) Asılda: “**فيه**”. Doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tandır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش خ ب
شخبت اللقاح وشخبت اللبن‏:‏ حلبت أشخب وأشخب وانشخب اللبن انشخاباً‏.‏
وفي مثل ‏"‏ شخب في الإنـاء وشخـب فـي الـأرض ‏"‏ لمـن يصيـب ويخطـيء وهـو مـا يمتـد مـن اللبـن كالخيـط عنـد الحلب وهو فعل بمعنى مفعول كالخبز والقوت‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أوداجه تشخب دماً كأنها تحلبه‏.‏

##### Türkçe

ش خ ب
**شخبت اللقاح** ve **شخبت اللبن**: **أشخب** ve **أشخب** (şeklinde) sağdım; süt **انشخب** etti, **انشخاباً** (olarak).

Ve “**شخب في الإنـاء وشخـب فـي الـأرض**” meselinde: isabet eden ve hata eden kimse için; ve o, sağım esnasında sütten iplik gibi uzayıp giden şeydir; ve bu, mef‘ûl mânasında bir fiildir; **الخبز** ve **القوت** gibi.

Mecazdan: Damarları kan **تشخب** eder; sanki onu sağıyor gibidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّخْبُ والشُّخْبُ: ما خَرَجَ مِن الضَّرْعِ مِن اللَّبن إِذا احْتُلِبَ؛ والشَّخْبُ، بالفتح، المصدر. وفي المثل: شُخْبٌ في الإِناءِ وشُخْبٌ في الأَرض؛ أَي يُصِـيبُ مَرَّة ويُخْطِـئُ أُخرى. والشُّخْبةُ: الدُّفْعة، منه، والجمع شِخابٌ؛ وقيل الشُّخْبُ، بالضم، من اللبن: ما امْتَدَّ منه حين يُحْلَبُ متصلاً بين الإِناءِ والطُّبْـيِ. شَخَبَه شَخْباً، فانْشَخَبَ. وقيل: الشَّخْبُ صوتُ اللَّبنِ عند الـحَلبِ. شَخَبَ اللبنُ، يَشْخُبُ ويَشْخَبُ؛ ومنه قول الكميت: وَوَحْوَحَ في حِضْنِ الفَتاةِ ضَجِـيعُها، *  ولمْ يَكُ، في النُّكْدِ الـمَفالِـيتِ، مَشْخَبُ والأُشْخُوبُ: صوتُ الدِّرَّة. يقال: إِنها لأُشْخُوب الأَحالِـيلِ. وفي حديث الـحَوض: يَشْخُبُ فيه مِـيزابانِ من الجنة؛ والشَّخْبُ: الدَّمُ؛ وكل ما سالَ، فقد شَخَبَ. وشَخَبَ أَوداجَه دَماً، فانشَخَبَت: قطَعَها فسالتْ؛ ووَدَجٌ شَخِـيبٌ: قُطِـعَ، فانْشَخَبَ دَمُه؛ قال الأَخطل: جادَ القِلالُ له بذاتِ صُبابةٍ *  حَمْراء، مِثْلِ شَخِـيبةِ الأَوداجِ قال: وقد يكون شَخِـيبة، هنا، في معنى مَشْخُوبةٍ، وثبتت الهاء فيهما، كما تثبُت في الذَّبيحةِ، وفي قولهم: بئسَ الرَّمِـيَّةُ الأَرْنَبُ. وانْشَخَبَ عِرْقُه دَماً إِذا سال؛ وقولهم عُروقُه تَنْشخِبُ دماً أَي تتفَجَّر.
وفي الحديث: يُبْعَثُ الشَّهِـيدُ يوم القيامة وجُرْحُه يَشْخُب دَماً. الشَّخْبُ: السَّيَلانُ، وأَصلُ الشَّخْبِ، ما يخرج من تحت يدِ الحالِبِ، عند كل غَمْزَةٍ وعَصْرَة لضَرعِ الشاةِ. وفي الحديث: انَّ الـمَقْتولَ يجيءُ يوم القيامة، تَشْخُب أَوداجُه دَماً. والحديث الآخر: فأَخَذَ مشاقِصَ، فقَطَع بَراجِمَه، فشَخَبَت يداهُ حتى ماتَ. والشِّخابُ: اللبَنُ، يمانِـيةٌ، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**الشَّخْبُ** ve **الشُّخْبُ**: sağım yapıldığında memeden çıkan süttür; ve **الشَّخْبُ**, fetha ile, mastardır. Meselde: “Kapta **شُخْبٌ** ve yerde **شُخْبٌ**”; yani bir defa isabet eder, başka bir defa ıskalar. Ve **الشُّخْبةُ**: ondan (yani sütten) bir itiş/defa; çoğulu **شِخابٌ**’dur. Ve denildi ki: **الشُّخْبُ**, damme ile, sütten: sağıldığında ondan uzayıp kap ile meme ucu arasında bitişik olarak devam eden şeydir. Onu **شَخَبَه** **شَخْباً** (şöyle yaptı), derken o da **فانْشَخَبَ** (akıp fışkırdı). Ve denildi ki: **الشَّخْبُ** sağım sırasında sütün sesidir. **شَخَبَ** süt, **يَشْخُبُ** ve **يَشْخَبُ**; bundan Kümeyt’in sözü:

Ve kızın kucağında onun yatanı “vahvah” etti, * ve uğursuzlukta, yoksunluklarda, **مَشْخَبُ** olmadı.

Ve **الأُشْخُوبُ**: sütün sağılma sesi. Denir: “Şüphesiz o, **أُشْخُوب** **الأَحالِـيلِ**’dir.”

Ve havuz hadîsinde: “Cennetten iki oluk onda **يَشْخُبُ** (akıp dökülür)”; ve **الشَّخْبُ**: kandır; ve her ne akarsa, muhakkak **شَخَبَ**. Ve onun şah damarlarını kan olarak **شَخَبَ** (akıttı), derken **فانشَخَبَت**: onları kesti de aktı; ve **وَدَجٌ شَخِـيبٌ**: kesildi, derken kanı **فانْشَخَبَ**; Ahtal dedi:

Küpçükler ona bir yudumlukla cömert davrandı, * kırmızı, şah damarlarının **شَخِـيبةِ**’si gibi.

Dedi ki: ve burada **شَخِـيبة** bazen **مَشْخُوبةٍ** mânasında olur; ve her ikisinde de **هاء** sabit kılındı; tıpkı **الذَّبيحةِ**’de sabit kaldığı gibi ve onların sözünde: “Ne kötü atılan şey: tavşan.”

Ve damarı kan olarak **انْشَخَبَ**; yani aktığında; ve onların sözü: “Onun damarları kan olarak **تَنْشخِبُ**”; yani fışkırır.

Ve hadîste: “Şehit kıyamet günü diriltilir, yarası kan olarak **يَشْخُب**.”

**الشَّخْبُ**: akmadır; ve **الشَّخْبِ**’in aslı, koyunun memesini her sıkış ve sıkma sırasında sağanın elinin altından çıkan şeydir. Ve hadîste: “Öldürülen kimse kıyamet günü gelir, şah damarları kan olarak **تَشْخُب**.” Ve diğer hadîs: “Derken ok uçları aldı, parmak boğumlarını kesti, elleri kan olarak **فشَخَبَت** ta ki öldü.”

Ve **الشِّخابُ**: süttür; Yemenîcedir; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش خ ب * * الشَّخْبُ * جريان اللبن في الإناء وقت الحلب وبابه قطع ونصر وقولهم عروقه * تَنْشَخِبُ * دما أي تنفجر

##### Türkçe

* ش خ ب * * **الشَّخْبُ** * sağım vakti sütün kap içinde akmasıdır; babı **قطع** ve **نصر**’dır. Ve onların sözü: “damarları **تَنْشَخِبُ** kan(la)” yani patlar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشخب بالفتح ويضم: ما خرج من الضرع من اللبن إذا احتلب. الشخب بالفتح المصدر وهو الدم. شخب بالتحريك: حصن باليمن على نقيل صيد الشخاب ككتاب: اللبن إذا احتلب، يمانية. والشخبة بالضم: الدفعة منه. تقول: شخبت اللقاح وشخبت اللبن: حلبته. ج شخاب ككتاب. أو الشخب بالضم من اللبن: ما امتد منه حين يحلب من الضرع إلى الإناء متصلا بين الإناء والطبي. وشخب اللبن شخبا كمنع ونصر يشخبه ويشخبه فانشخب انشخابا. وقيل الشخب: صوت اللبن عند الحلب. قال الكميت:
  ووحوح في حضن الفتاة ضجيعها                      ولم يك في النكد المقاليت مشخب

  وفي المثل: شخب في الإناء وشخب في الأرض أي يصيب مرة ويخطئ أخرى. ذكره الزمخشري في المستقصى وكل ما سال فقد شخب. وفي حديث الحوض: يشخب فيه ميزابان من الجنة. ومن المجاز: أوداجه تشخب دما كأنها تحلبه. وشخب أوداجه دما: قطعها فسالت. والأشخوب: صوت درته أي اللبن. يقال: إنها لأشخوب الأحاليل. وودج شخيب: قطع فانشخب دمه. قال الأخطل:
  جاد القلال له بذات صبابة                      حمراء مثل شخيبة الأوداج وانشخب عرفه دما: سال وانفجر. وعروقه تنشخب دما أي تنفجر. وفي الحديث: يبعث الشهيد يوم القيامة وجرحه يشخب دما. الشخب: السيلان. وأصل الشخب: ما خرج من تحت يد الحالب عند كل غمزة وعصرة لضرع الشاة. وفي الحديث: فأخذ مشاقص فقطع براجمة فشخبت يداه حتى مات. وفي الفائق: مر يشخب في الأرض شخبانا أي جرى جريا سريعا. والشنخوب: فرع الكاهل. والشنخوبة والشنخوب والشنخاب: رأس الجبل وأعلاه، النون زائدة ج أي شنخوبة شناخيب. وشناخيب الجبال: رءوسها، وذكره ابن منظور في شنخب. وقال الجوهري الشنخوبة والشنخوب واحد شناخيب الجبال، وهي رءوسها. وفي حديث علي كرم الله وجهه -ذوات الشناخيب الصم. هي رءوس الجبال العالية، والنون زائدة، وقد أعاده المؤلف في شنخب وسيأتي هناك ما يتعلق به.

##### Türkçe

**الشخب** fetha ile (okunur) ve damme ile de (okunur): sağılırsa memeden sütten çıkan şey. **الشخب** fetha ile mastardır ve o kandır. **شخب** harekeli olarak: Yemen’de **نقيل صيد** üzerinde bir hisar. **الشخاب** (veznen) **كتاب** gibi: sağılırsa süt; Yemenîdir. **الشخبة** damme ile: ondan bir defa (akıtma/sağma). Dersin ki: **شخبت اللقاح** ve **شخبت اللبن**: onu sağdım. Çoğulu **شخاب** (veznen) **كتاب** gibi. Yahut sütten **الشخب** damme ile: sağılırken memeden kaba, kap ile **الطبي** arasında bitişik olarak ondan uzayıp giden şey. Ve **شخب اللبن** **شخبا** (veznen) **منع** ve **نصر** gibi; **يشخبه** ve **يشخبه**; böylece **فانشخب** **انشخابا**. Ve denildi ki: **الشخب**: sağım sırasında sütün sesi. **الكميت** dedi:
  ووحوح في حضن الفتاة ضجيعها                      ولم يك في النكد المقاليت مشخب

Ve meselde: **شخب في الإناء** ve **شخب في الأرض**; yani bir defa isabet eder ve başka bir defa şaşırır. Onu **الزمخشري** **المستقصى**’da zikretti; ve her ne akarsa, muhakkak **شخب** olmuştur. Ve havuz hadîsinde: “Onda cennetten iki oluk **يشخب** eder.” Mecazdan: “Onun şah damarları kan **تشخب** eder; sanki onu sağıyor.” Ve **شخب أوداجه دما**: onları kesti de aktı. Ve **الأشخوب**: onun **درته**’sinin sesi; yani sütün. Denir ki: “Şüphesiz o, **الأشخوب** bakımından **الأحاليل**’dir.” Ve **ودج شخيب**: kesildi de onun kanı **فانشخب** etti. **الأخطل** dedi:
  جاد القلال له بذات صبابة                      حمراء مثل شخيبة الأوداج

Ve **انشخب عرفه دما**: aktı ve fışkırdı. Ve “Onun damarları kan **تنشخب** eder”; yani fışkırır. Ve hadîste: “Şehid kıyamet günü gönderilir; yarası kan **يشخب** eder.” **الشخب**: akmadır. Ve **الشخب**’ın aslı: koyunun memesini her sıkış ve sıkma sırasında sağanın elinin altından çıkan şeydir. Ve hadîste: “Derken **مشاقص** aldı, **براجمة**’yi kesti; böylece iki eli **فشخبت** etti, ta ki öldü.” Ve **الفائق**’te: “Yerde **يشخب** olarak geçti, **شخبانا**”; yani hızlı bir koşuşla koştu. Ve **الشنخوب**: **الكاهل**’in dalıdır. Ve **الشنخوبة** ve **الشنخوب** ve **الشنخاب**: dağın başı ve onun en üstü; **النون** ziyadedir; çoğulu: **شنخوبة**’nin çoğulu **شناخيب**. Ve **شناخيب الجبال**: onların başlarıdır; ve onu İbn Manzûr **شنخب**’de zikretti. Ve **الجوهري** dedi: **الشنخوبة** ve **الشنخوب** birdir; **شناخيب الجبال** (yani) dağların başlarıdır. Ve Ali hadîsinde—Allah yüzünü keremli kılsın—: “**ذوات الشناخيب الصم**.” O, yüksek dağların başlarıdır; ve **النون** ziyadedir; müellif onu **شنخب**’de iade etmiştir ve orada ona dair olan şey gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَخَبَ
1 شَخَبَ ذ , (Mgh, TA,) aor. شَخُبَ [and شَخَبَ ], inf. n. شَخْبٌ, said of milk, (Mgh,) and of anything, It flowed. (Mgh, TA.) And شَخَبْتُهُ I made it to flow. (Mgh.) You say, شَخَبَ اللَّبَنُ, aor. شَخُبَ and شَخَبَ , (S, O, CK,) inf. n. شَخْبٌ, (S, O,) The milk flowed in an extended stream from the udder when milked; (S, O, CK;) and (assumed tropical:) in like manner one says of blood: (O:) or شَخَبَ اللَّبَنَ, aor. شَخُبَ and شَخَبَ , he made the milk to flow in a continuous stream from the udder (K accord. to the TA [and accord. to the context in the K, in which it is immediately added فَانْشَخَبَ, showing that ↓ انشخب has the former of these two significations as quasi-pass. of شَخَبَ, and the like is said in the A,]) between the vessel and the teat. (TA.) Hence, i. e. from شَخَبَ اللَّبَنُ, the saying of ElKumeyt,
وَوَحْوَحَ فِى حِضْنِ الفَتَاةِ ضَجِيعُهَا
وَلَمْ يَكُ فِى النُّكْدِ المَقَالِيتِ مَشْخَبُ
[And he who lay upon his side with her, or her bedfellow, breathed audibly, by reason of the cold, in the bosom of the young woman, and there was not, among the she-camels that had no young ones living, and that should therefore abound with milk, because not suckling, any flowing of milk in a continuous, or an extended, stream, or any time, or place, thereof, for مَشْخَبٌ may be, agreeably with a general rule, an inf. n. or a n. of time or of place]. (S.) And some expl. شَخْبٌ as signifying The sounding, or sound, of milk when it is being drawn from the udder. (TA.) One says also, شَخَبَتْ أَوْدَاجُ القَتِيلِ دَمًا i. e. (tropical:) [The external jugular veins of the slain person] streamed, or flowed with blood: (Msb, TA: * [and the like is said in the Mgh:]) and شَخَبْتُهُ أَنَا (assumed tropical:) [I made it to stream, or flow]: the verb being intrans. and trans. (Msb.) And هُوَ يَشْخُبُ دَمًا (assumed tropical:) He, or it, flows [or streams] with blood; the last word being in the accus. case as a specificative: and be, or it, pours forth, or makes to flow [or stream], blood; the last word, when this is the meaning, being in the accus. case as an objective complement: but the former is that which is commonly known. (Mgh.) And شَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ (assumed tropical:) [His hands flowed, or streamed, with blood, until he died: or poured forth blood, &c.]: said, in a trad., of one whose knuckles, or finger-joints, were cut. (TA.) ↓ انشخب, also, is said of blood [as meaning (assumed tropical:) It flowed, or streamed]. (TA.) And دَمًا ↓ انشخب, said of a vein, means (assumed tropical:) It flowed, or streamed, with blood. (S, K, TA.) And it is said in a trad. respecting the حَوْض [or pool (of the Apostle)], يَشْخَُبُ فِيهِ مِيزَابَانِ مِنَ الجَنَّةِ (assumed tropical:) [Two spouts will pour forth into it from Paradise]. (TA.) And one says, شَخَبْتُ اللِّقَاحَ I milked the milch camels. (A, TA.) ― -b2- And مَرَّ يَشْخَبُ فِى الأَرْضِ (assumed tropical:) He went, or passed by, (O,) or ran, (El-Fلïk, TA,) swiftly [in the land, or upon the ground]. (El-Fلïk, O, TA.)

7 اـِنْشَخَبَ see the preceding paragraph, in three places.

شَخْبٌ
شَخْبٌ ذ : see the next paragraph. ― -b2- Also (assumed tropical:) Blood. (K.)

شُخْبٌ
شُخْبٌ ذ Milk coming forth, (A,) or milk that has come forth, (K,) from the udder, (A, K,) when drawn therefrom; (TA;) and so ↓ شَخْبٌ; (A, K;) which is also an inf. n.; (TA;) or this latter is an inf. n., (S, O,) and the former [is a subst. properly so called, and] signifies an extended stream of milk, (S, A, O,) like a thread, or string, (A,) when it is drawn from the udder; (S, A, O;) of the measure فُعْلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ: (A:) or the milk that comes forth from beneath the hand of the milker at each squeeze of the udder of the ewe or she-goat. (TA.) It is said in a prov., شُخْبٌ فِى الاـِنَآءِ وَشُخْبٌ فِى الأَرْضِ, (S, Meyd, A, O,) i. e. One extended stream of milk from the udder into the vessel, and one &c. upon the ground: (Meyd:) applied to him who hits the mark one time and misses another time (S, Meyd, A, O) in what he says; or says right one time and wrong another time. (Meyd.) And in another prov., شُخْبٌ طَمَحَ An extended stream of milk from the udder that has fallen upon the ground so as to be unprofitable; for such is the meaning of طَمَحَ in this case: applied to a man who has made a slip, or mistake: or it means a good hap that has escaped one's opportunity to avail himself of it. (Meyd.) See also the next paragraph.

شُخْبَةٌ
شُخْبَةٌ ذ A single stream of milk from the udder; (A, K;) pl. شِخَابٌ [q. v.]: (K;) or it signifies, (K,) or so ↓ شُخْبٌ, (TA,) an extended stream of milk (K, TA) when it is drawn (TA) from the udder, streaming continuously (K, TA) between the vessel and the teat. (TA.)

شِخَابٌ
شِخَابٌ ذ Milk when it is drawn from the udder: (A, K: [in which latter it is also said to be pl. of شُخْبَةٌ:]) of the dial. of El-Yemen. (TA.)

وَدَجٌ شَخِيبٌ
وَدَجٌ شَخِيبٌ ذ (assumed tropical:) [An external jugular vein] cut so that its blood has flowed, or streamed, forth. (TA.)

أُشْخُوبٌ
أُشْخُوبٌ ذ The sound of the streaming of milk. (S, O, K.) ― -b2- [And it seems to be used as an epithet; for it is added that] one says, اـِنَّهَا لَأُشْخُوبُ الأَحَالِيلِ [app. meaning Verily she is one whereof the orifices of the teats produce a sound by the streaming of the milk]. (S, O.)

مَشْخَبٌ
مَشْخَبٌ ذ : see the verse in the first paragraph.

##### Türkçe

شَخَبَ
1 **شَخَبَ** ذ , (Mgh, TA,) muzârîsi **شَخُبَ** [ve **شَخَبَ**], mastarı **شَخْبٌ**, süte dair (Mgh,) ve her şeye dair, aktı. (Mgh, TA.) Ve **شَخَبْتُهُ** onu akıttım. (Mgh.) Dersin ki, **شَخَبَ اللَّبَنُ**, muzârîsi **شَخُبَ** ve **شَخَبَ**, (S, O, CK,) mastarı **شَخْبٌ**, (S, O,) süt, sağıldığında memeden uzamış bir akış halinde aktı; (S, O, CK;) ve (mecaz kabul edilerek:) aynı şekilde kan hakkında da söylenir: (O:) yahut **شَخَبَ اللَّبَنَ**, muzârîsi **شَخُبَ** ve **شَخَبَ**, o, sütü memeden sürekli bir akış halinde akıttı (K, TA’ya göre [ve K’daki bağlama göre; onda hemen ardından **فَانْشَخَبَ** ilave edilmiştir; bu da ↓ **انشخب**’in, **شَخَبَ**’ın iki anlamından ilkinin, onun kabilinden edilgeni olduğunu gösterir; benzeri A’da da söylenir,]) kap ile meme ucu arasında. (TA.) Bundan dolayı, yani **شَخَبَ اللَّبَنُ**’dan, El-Kumeyt’in sözü:

وَوَحْوَحَ فِى حِضْنِ الفَتَاةِ ضَجِيعُهَا
وَلَمْ يَكُ فِى النُّكْدِ المَقَالِيتِ مَشْخَبُ

[Ve onunla yan yatanı, yahut onun yatak arkadaşı, genç kadının koynunda soğuktan dolayı işitilir biçimde soludu; ve yavrusu yaşamayan ve bu sebeple, emzirmediği için, sütçe bol olması gereken dişi develer arasında, sürekli yahut uzamış bir akış halinde süt akması, yahut bunun herhangi bir zamanı yahut yeri yoktu; zira **مَشْخَبٌ**, genel bir kaideye uygun olarak, bir mastar yahut zaman ismi yahut yer ismi olabilir]. (S.) Ve bazıları **شَخْبٌ**’ü, sütün memeden çekilip alındığı sırada çıkardığı ses, yahut sesi, diye açıklar. (TA.) Yine denir: **شَخَبَتْ أَوْدَاجُ القَتِيلِ دَمًا** yani (mecaz:) [öldürülenin dış şahdamarları] kan ile fışkırdı, yahut aktı: (Msb, TA: * [ve benzeri Mgh’de de söylenir:]) ve **شَخَبْتُهُ أَنَا** (mecaz kabul edilerek:) [ben onu fışkırttım, yahut akıttım]: fiil lâzım ve müteaddîdir. (Msb.) Ve **هُوَ يَشْخُبُ دَمًا** (mecaz kabul edilerek:) o, yahut o şey, kan ile akar [yahut fışkırır]; son kelime temyiz olarak mansuptur: ve kanı döker, yahut akıtır [yahut fışkırtır]; bu anlam olduğunda son kelime mef‘ûl olarak mansuptur: fakat birincisi, yaygın olarak bilinen odur. (Mgh.) Ve **شَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ** (mecaz kabul edilerek:) [elleri kan ile aktı, yahut fışkırdı, ta ki öldü: yahut kan döktü, vb.]: bir rivayette, boğumları yahut parmak eklemleri kesilmiş olan kimse hakkında söylenmiştir. (TA.) ↓ **انشخب** de, kan hakkında [yani (mecaz:) aktı, yahut fışkırdı anlamında] söylenir. (TA.) Ve **دَمًا** ↓ **انشخب**, bir damar hakkında söylenir; (mecaz:) kan ile aktı, yahut fışkırdı demektir. (S, K, TA.) Ve **حَوْض** [yahut (Peygamber’in) havuzu] hakkında bir rivayette şöyle denmiştir: **يَشْخَُبُ فِيهِ مِيزَابَانِ مِنَ الجَنَّةِ** (mecaz kabul edilerek:) [Cennetten iki oluk onun içine akıtacaktır]. (TA.) Ve denir: **شَخَبْتُ اللِّقَاحَ** süt veren develeri sağdım. (A, TA.) ― -b2- Ve **مَرَّ يَشْخَبُ فِى الأَرْضِ** (mecaz kabul edilerek:) o, geçti, (O,) yahut koştu, (El-Fلïk, TA,) yeryüzünde, yahut yerde, hızlıca. (El-Fلïk, O, TA.)

7 **اـِنْشَخَبَ**: önceki paragrafa bak; üç yerde.

شَخْبٌ
**شَخْبٌ** ذ : sonraki paragrafa bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) kan. (K.)

شُخْبٌ
**شُخْبٌ** ذ memeden çıkan süt, (A,) yahut çıkmış olan süt, (K,) memeden, (A, K,) oradan çekilip alındığında; (TA;) ve bunun gibi ↓ **شَخْبٌ**; (A, K;) ki o da bir mastardır; (TA;) yahut bu ikincisi mastardır, (S, O,) ve birincisi [asıl anlamıyla isimdir ve] memeden çekilip alındığında iplik yahut sicim gibi, (A,) sütün uzamış bir akışını ifade eder; (S, A, O;) ölçüsü **فُعْلٌ** olup ölçü **مَفْعُولٌ** anlamındadır: (A:) yahut koyun yahut keçinin memesini her sıkışta sağanın elinin altından çıkan süttür. (TA.) Bir darbımeselde şöyle denir: **شُخْبٌ فِى الاـِنَآءِ وَشُخْبٌ فِى الأَرْضِ**, (S, Meyd, A, O,) yani memeden kaba bir uzamış süt akışı ve yerde bir uzamış süt akışı, vb.: (Meyd:) söylediğinde bir defa isabet edip bir defa ıskalayan kimseye uygulanır; (S, Meyd, A, O) yahut bir defa doğru söyleyip bir defa yanlış söyleyene. (Meyd.) Ve başka bir darbımeselde: **شُخْبٌ طَمَحَ** memeden uzamış bir süt akışı ki yere düşmüş ve faydasız olmuştur; zira bu durumda **طَمَحَ**’ın anlamı budur: sürçmüş yahut hata etmiş bir adama uygulanır: yahut kişinin ondan yararlanma fırsatını kaçırdığı iyi bir talihtir. (Meyd.) Sonraki paragrafa da bak.

شُخْبَةٌ
**شُخْبَةٌ** ذ memeden bir tek süt akışı; (A, K;) çoğulu **شِخَابٌ** [bk.]; (K;) yahut o, (K,) yahut bunun gibi ↓ **شُخْبٌ**, (TA,) memeden çekilip alındığında (TA) kap ile meme ucu arasında sürekli akarak (K, TA) uzamış bir süt akışını ifade eder. (TA.)

شِخَابٌ
**شِخَابٌ** ذ memeden çekilip alındığında süt: (A, K: [ikincisinde bunun **شُخْبَةٌ**’nin çoğulu olduğu da söylenir:]) Yemen lehçesindendir. (TA.)

وَدَجٌ شَخِيبٌ
**وَدَجٌ شَخِيبٌ** ذ (mecaz kabul edilerek:) [dış şahdamarı] kesilmiş; öyle ki kanı akmış, yahut fışkırmış. (TA.)

أُشْخُوبٌ
**أُشْخُوبٌ** ذ sütün akışının sesi. (S, O, K.) ― -b2- [Ve sıfat olarak kullanılıyor görünür; zira ilave edilmiştir ki] denir: **اـِنَّهَا لَأُشْخُوبُ الأَحَالِيلِ** [görünüşe göre anlamı: Şüphesiz o, meme uçlarının delikleri, sütün akışıyla bir ses çıkaran (dişidir)]. (S, O.)

مَشْخَبٌ
**مَشْخَبٌ** ذ : birinci paragraftaki beyte bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَخَبَ
شَخَبَ A ,  U ( n. ac. شَخْب 1 ,  مَشْخَب 17 ),
a.  Flowed, spurted out.

b.  Made to spurt out ( milk ).

اِنْشَخَبَ
اِنْشَخَبَ VII ,
a.  see I (a) .

شَخْب
شَخْب 1 ,
a.  Blood.

b.  see 3 .

شُخْب
شُخْب 3 ,  شُخْبَة 3t , ( pl. شِخَاْب 23 ),
a.  Stream of milk.

##### Türkçe

شَخَبَ
**شَخَبَ** A, U (isim-fiil: **شَخْب** 1, **مَشْخَب** 17),
a. Aktı, fışkırıp çıktı.

b. (Sütü) fışkırtır hâle getirdi.

اِنْشَخَبَ
**اِنْشَخَبَ** VII,
a. I (a)’ya bak.

شَخْب
**شَخْب** 1,
a. Kan.

b. 3’e bak.

شُخْب
**شُخْب** 3, **شُخْبَة** 3t, (çoğulu: **شِخَاْب** 23),
a. Süt akıntısı.
