# شخر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AE%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شخر

الشَّخِيرُ: صَوْتٌ من الحَلْقِ، وقيل: من الأَنف، وقيل: من الفم دون الأَنف. وشَخِيرُ الفرس: صَوْتُه من فمه، وقيل: هو من الفرس بَعْدَ الصَّهِيل، شَخَرَ يَشْخِرُ شَخْراً وشَخِيراً، وقيل: الشَّخْرُ كالنَّخْرِ. الصحاح: شَخَرَ الحمارُ يَشْخِرُ، بالكسر، شَخِيراً. الأَصمعي: من أَصوات الخيل الشَّخِيرُ والنَّخِيرُ والكَرِيرُ، فالشخير من الفم، والنخير من المنخرين، والكرير من الصدر؛ ورجل شِخِّيرٌ نِخِّيرٌ. والشَّخِيرُ أَيضاً: رَفْعُ الصَّوْتِ بالنَّخْرِ. وحمار شِخِّيرٌ: مُصَوِّتٌ. والشَّخِيرُ: ما تَحَاتَّ من الجبل بالأَقدام والحوافر؛ قال الشاعر: بِنُطْفَةِ بَارِقٍ في رأْسِ نِيقٍ
مُنِيفٍ، دُونَها مِنْهُ شَخِيرُ
قال أَبو منصور: لا أَعرف الشَّخِيرَ بهذا المعنى إِلاَّ أَن يكون الأَصل فيه خَشِيراً فقلب. أَبو زيد: يقال لما بين الكَرَّيْنِ من الرَّحْلِ شَرْخٌ وشَخْرٌ، والكَرُّ: ما ضَمَّ الظَّلِفَتَيْنِ؛ أَنشد الباهلي قول العجاج:
إِذا اثْبَجَرّا من سَوادٍ حَدَجَا،
وشَخَرَا اسْتِنفاضَةً ونَشَجَا
قال: الاثبجرار أَن يقوم وينقبض، يعني الحمار والأَتان. قال: وشخرا نفضا بجحافلهما. واستنفاضة أَي ينفضان ذلك الشخص ينظران ما هو. والنَّشِيجُ: صَوتٌ من الصدر. وشَخْرُ الشَّباب: أَوَّله وجِدَّتُه كَشَرْخِهِ والأَشْخَرُ: ضَرْبٌ من الشَّجَرِ.
والشِّخِّير، بكسر الشين: اسم. ومطرّف بن عبدالله ابن الشِّخَّيرِ، مثال الفِسِّيق، لأَنه ليس في كلام العرب فَعِّيلٌ ولا فُعِّيلٌ.

### Türkçe

**الشَّخِيرُ**: boğazdan bir sestir; “burundan” denilmiştir; “burun olmaksızın ağızdan” denilmiştir. Atın **شَخِيرُ**’i: ağzından çıkan sesidir; “kişnemeden sonra attan (çıkan)” denilmiştir. **شَخَرَ يَشْخِرُ شَخْراً وشَخِيراً**; “**الشَّخْرُ** **النَّخْرِ** gibidir” denilmiştir. **الصحاح**: eşek **شَخَرَ يَشْخِرُ**; kesre ile; **شَخِيراً**. **الأَصمعي**: atların seslerinden **الشَّخِيرُ** ve **النَّخِيرُ** ve **الكَرِيرُ** vardır; **الشخير** ağızdandır, **النخير** iki burun deliğindendir, **الكرير** göğüstendir; ve (bir) adam **شِخِّيرٌ نِخِّيرٌ** (dür). Ve **الشَّخِيرُ** ayrıca: **النَّخْرِ** ile ses yükseltmektir. Ve **حمار شِخِّيرٌ**: ses çıkaran (dır). Ve **الشَّخِيرُ**: ayaklarla ve toynaklarla dağdan dökülen (şey)dir; şair dedi ki:

بِنُطْفَةِ بَارِقٍ في رأْسِ نِيقٍ
مُنِيفٍ، دُونَها مِنْهُ شَخِيرُ

**أَبو منصور** dedi: bu anlamla **الشَّخِيرَ**’i tanımıyorum; ancak aslının **خَشِيراً** olup da çevrilmiş olması (müstesna). **أَبو زيد**: eyerin iki **الكَرَّيْنِ**i arasındaki şeye **شَرْخٌ** ve **شَخْرٌ** denir; **الكَرُّ**: iki **الظَّلِفَتَيْنِ**i bir araya getiren (şey)dir; **الباهلي** **العجاج**’ın sözünü inşad etti:

إِذا اثْبَجَرّا من سَوادٍ حَدَجَا،
وشَخَرَا اسْتِنفاضَةً ونَشَجَا

Dedi ki: **الاثبجرار** ayağa kalkıp büzülmektir; yani eşek ve dişi eşek. Dedi ki: “**وشخرا**”: iki **جحافلهما**sıyla silkelediler. Ve **استنفاضة**: yani o şahsı silkeleyip (üzerindekini) atarlar; onun ne olduğuna bakarlar. Ve **النَّشِيجُ**: göğüsten bir sestir. Ve **شَخْرُ الشَّباب**: onun başlangıcı ve yeniliği, onun **شَرْخِهِ** gibidir. Ve **الأَشْخَرُ**: ağaçtan bir türdür.

Ve **الشِّخِّير** —şinin kesresiyle—: bir isimdir. Ve **مطرّف بن عبدالله ابن الشِّخَّيرِ**; **الفِسِّيق** misali; çünkü Arapların sözünde **فَعِّيلٌ** de yoktur **فُعِّيلٌ** de.
