# شخص — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B5/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AE%D8%B5/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شخص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B5.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شخص

ح ش ص
شخص
استعمل من وجوهه : ( شخص ) .
شحص : قال الليث : الشّحْصاءُ : الشاة التي لا لبن لها . أبو عُبيد عن الأصمعي : الشَّحاصَة والشَّحَص جميعاً : التي لا لبن لها ، والواحدة والجميع في ذلك سواء . شَمِر : جمع شَحَص أشْحُص ، وأنشد :
بأَشْحُص مُسْتَأْخِر مَسافدُه
العَدَبَّس الكِنانِّي : الشحَصُ : التي لم يَنْزُ عليها الفحل قط . وقال الكسائي : إذا ذهب لبن الشاةِ كلُّه فهو شَحْص .
وفي ( النوادر ) يقال : أَشْحَصْتُه عن كذا وشَحَّصْته ، وأَقْحَصْته وقَحَّصْته ، وأَمْحَصْته ومَحَّصْته إذا أبعدته ، وقال أبو وَجْزَة السَّعْدِيّ :
ظعائِنُ من قيس بن عيلانَ أشْحَصَت
بهن النَّوَى إن النَّوَى ذَاتُ مِغْولِ
أَشْحَصَت بهن أي باعدتْهن .

خ ش ص
شخص
استعمل منه : شخص .
شخص : قال الليث : الشَّخْصُ سواد الإنسان
إذا رأيتَه من بعيد ، وكل شيء رأيتَ
جُسْمانه فقد رأيتَ شخْصَه ، وجَمْعُه :
الشُّخُوص والأشخاص .
قال : والشُّخُوصُ : السَّيْرُ من بلد إلى بلد
وقد شَخَصَ يَشْخَصُ شُخُوصاً ، وأَشْخَصْتُهُ
أنا ، وشَخَصَتِ الكلمةُ في الفم نحوَ
الحَنَكِ الأعلى ، وربما كان في ذلك في
الرَّجُلِ خِلْقَةً أنْ يَشخَصَ صوتُه ، لا يقدِرُ
على خَفْضِه .
شمرٌ : يقال : شَخَصَ الرجلُ بَصَرَهُ فشخَصَ
البَصَرُ نَفْسُه _ إذا سَمَا وطَمَحَ وشَصَا كلُّ
ذلِك مِثلُ الشُّخُوصِ .
وفي حديث قَيْلَة : ) ( أن صاحِبَها اسْتَقْطَعَ
النبي ( صلى الله عليه وسلم ) الدَّهْنَاء ، فأَقْطَعَهُ إيَّاها قالت :
فشُخِصَ بي ) ( .
يقال : للرجُل _ إذا أتاه ما يُقْلِقُه _ : قد
شُخِصَ به .
أبو زيد : رجلٌ شَخِيص _ إذا كان سيِّدَاً .
وقل غيره : رجلٌ شخِيصٌ _ إذا كان ذا
شَخْصٍ وخَلْقٍ عظيم ، بَيِّنَ الشخَاصة قاله
الكِسَائي .
وامرأة شَخِيصةٌ ، وقد شَخُصَتْ شَخَاصةً .
وقال ابن شُميل : يقال : لَشَدَّ ما شَخِصَ
سهْمُك ، وقَحَزَ سهمُك _ إذا طَمَحَ في
السماء وقد أشخَصَه الرامي إشْخاصاً .
وأنشد غيرُه :
وَلاَ قَاصِرَاتٌ عَنْ فُؤَادِي شَوَاخِصُ
ابن السكِّيت : أَشْخَصَ فلانٌ بفلانٍ
وأَشْخَسَ به _ إذا اغتابه .
قال : وشَخَصَ بَصَرُ فلان _ إذا فتحَ عينيَه
لا يَطْرِفُ .
قال : وأَشْخصَ الرَّامِي _ إذا جاز سهمُه
الغَرَضَ من أعلاه ، وهُوَ سَهمٌ شاخِص .
أبو سعيد : كلامٌ مُتِشاخِصٌ ومُتشاخِسٌ
_ أي : متفاوِت .

### Türkçe

ح ش ص
**شخص**
Onun vecihlerinden kullanıldı: (**شخص**).
**شحص**: Leys dedi: **الشّحْصاءُ**: sütü olmayan koyun. Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الشَّحاصَة** ve **الشَّحَص** birlikte: sütü olmayan; bunda tekil ile çoğul birdir. Şemir: **شَحَص**’ın çoğulu **أشْحُص**; ve inşad etti:
بأَشْحُص مُسْتَأْخِر مَسافدُه
el-‘Adebbes el-Kinânî: **الشحَصُ**: üzerine koçun asla sıçramadığı. Kisâî dedi: koyunun sütü bütünüyle giderse o **شَحْص**’tır.
Ve (**النوادر**)’de denir: **أَشْحَصْتُه** onu şundan, ve **شَحَّصْته**; ve **أَقْحَصْته** ve **قَحَّصْته**; ve **أَمْحَصْته** ve **مَحَّصْته** — onu uzaklaştırdığında. Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:
ظعائِنُ من قيس بن عيلانَ أشْحَصَت
بهن النَّوَى إن النَّوَى ذَاتُ مِغْولِ
**أَشْحَصَت** “onlarla” yani onları uzaklaştırdı.

خ ش ص
**شخص**
Ondan kullanıldı: **شخص**.
**شخص**: Leys dedi: **الشَّخْصُ** insanın karaltısıdır; onu uzaktan gördüğünde; ve cüssesini gördüğün her şeyin **شخْص**’unu görmüşsündür. Onun çoğulu: **الشُّخُوص** ve **الأشخاص**.
Dedi: ve **الشُّخُوصُ**: bir beldeden bir beldeye yürüyüştür; ve **شَخَصَ يَشْخَصُ شُخُوصاً**; ve ben onu **أَشْخَصْتُهُ**. Ve kelime ağızda üst damağa doğru **شَخَصَتْ**; ve bazen bunda erkekte bir yaratılış olur: sesinin **يَشخَصَ** olması; onu alçaltmaya güç yetiremez.
Şemir: denir: adam bakışını **شَخَصَ** etti de bakışın kendisi **شخَصَ** — yükselip dikildiğinde; ve **شَصَا**; bunların hepsi **الشُّخُوص** gibidir.
Ve Kayle hadîsinde: “Onun sahibi, Peygamber’den (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) **الدَّهْنَاء**’yı iktâ‘ istemişti; o da onu ona iktâ‘ etti, dedi ki: ‘Beni onunla **فشُخِصَ بي**.’”
Denir: erkeğe — onu tedirgin eden şey geldiğinde —: onunla **شُخِصَ** olundu.
Ebû Zeyd: **رجلٌ شَخِيص**: efendi olduğunda.
Ve başkası dedi: **رجلٌ شخِيصٌ**: büyük bir **شَخْص** ve yaratılış sahibi olduğunda; **الشخَاصة**’si açık; bunu Kisâî söyledi.
Ve **امرأة شَخِيصةٌ**; ve **شَخُصَتْ شَخَاصةً**.
İbn Şümeyl dedi: denir: “Okun ne kadar da **شَخِصَ** etti”; ve “okun **قَحَزَ** etti” — gökte dikildiğinde; ve atıcı onu **إشْخاصاً** **أشخَصَه** etmiştir.
Ve başkası inşad etti:
وَلاَ قَاصِرَاتٌ عَنْ فُؤَادِي شَوَاخِصُ
İbn es-Sikkît: falan, falan hakkında **أَشْخَصَ** etti ve onunla **أَشْخَسَ** etti — onu gıybet ettiğinde.
Dedi: ve falanın bakışı **شَخَصَ** — gözlerini açtığında, kırpmaz.
Dedi: ve atıcı **أَشْخصَ** etti — oku hedefi üst tarafından geçtiğinde; ve o **سَهمٌ شاخِص**’tir.
Ebû Saîd: **كلامٌ مُتِشاخِصٌ** ve **مُتشاخِسٌ** — yani: farklı.
