# شخلب (ش-خ-ل-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D9%84%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AE%D9%84%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - خ - ل - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D9%84%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والشين
شمخر: الشُّمَّخْرُ والشَّمِّخْرُ، والضُّمَّخْرُ والضِّمَّخْرُ: الجسيم من الفحول، قال روبة:
أَبناءُ كل مصعبٍ شِمَّخُرِ
سامٍ على رغم العدى ضِمَّخُرِ
ويقال: الشِّمَّخُر: العزيز النَّفسُ، والضِّمِّخُرُ: المُشَدِّخُ الضَّخْم، يَشْدَخُ كل شيء.
شندخ: الشُّنْدُخُ من الخيل: الوقاد المستقبل.
خشرم: الخَشْرَمُ: مأوى الزنابير والنحل، وبيتها ذو النخاريب.
وفي الحديث: لَتَرْكَبُنَّ سَنَنَ من كان قَبْلكم ذِراعاً بِذراعٍ وبَاعاً بِباعٍ حتى لو سلَكُوا خَشْرَم دَبْرٍ لَسَلَكْتُموهُ".
وقد جاء في الشعر الخَشْرَمُ اسماً لجماعة الزنابير، قال:
وكأنها خَلْفَ الطري?دَةِ خَشْرَمٌ متبددُ
يصف الكلاب.
والخَشْرمةُ: قُفٌّ حِجارتُها رَضْراضٌ حُمْرٌ مَنُثورةٌ، فِيها وُعورةٌ، غَيرُ جِدِّ غليظةٍ، وتحتها طين، وربما كانت بظهور الجبال. وحيثما كانت فإنها لا تطولُ ولا تعرضُ، وهي مركومٌ بعضها على بعضٍ.
فإن كانت الخَشْرمةُ مستويةً مع الأرض فهي من القفافِ، غير أن الإسم لها لازمٌ لما خالطها من اللبن والطين.
والإسم اللازم القف إذا كانت حجارةً مترادفةً، بعضها إلى بعض، ذاهبةٌ في الأرض، وبعضها منقلع عظامق. وحجارة الخَشْرَمَة أصغر منها، وأعظم حجارتها مثل قامة الرجل.
وغذا علا الرجل ظهر القف كانت فيه رايض وقيعان، إنما يعرف أنه قف للحجارة العظام المنقلعة فيه، وإنما قففته كثرة حجارته.
فإما الخَشْرمةُ، إذا كانت تحت التراب، فقد سقط عنها هذا الإسم، وهي في ذلك قف، وكل ذلك من الجبل.
خرشم: الخُرشُومُ: أنف الجبل المُشْرِفُ على وادٍ أو قاعٍ.
خرفش: والمُخرْنَفِش والمُخْرَنْشِمُ هو كالمغتاظ.
خرمش: الخَرْمَشَةُ: إفساد الكتاب والعَمَل ونحوه.
شمرخ: الشِّمْراخُ من الجبل مُستَدِقٌّ، طويل في أعلاه.
والشِّمْراخُ: عسقبة من عذق أو عنقود.
والشِّمْراخُ من الغُرَّة: ما سال على الأنْفِ.
والشُّمْرُوخُ: غصن دقيق في أعلى الغصن الغليظ، خرج من سنته دقيقا رخصا.
خنبش: والخُنابِشةُ من الأسود التي قد استبان حملها، والجميع الخُنابِشاتُ.
خنشل: ورجل خَنْشَلٌ وخَنْشَليلٌ أي: مُسِنٌّ قوي، وكذلك من الجمال والنوق، قال:
قد عَلِمَتْ جارية عطبـولُ		أني بنصل السيف خَنْشَليلُ
شخلب: مُشَخْلَبةٌ كلمة عرافية، ليس على بنائها شيء من العربية. وهو الذي يتخذ من الليف والخرز أمثال الحلي. وبدء هذا الاسم أن جارية كانت تتحلى به.
ومُشَخْلَبةُ اسم الجارية، رآها رجل، وعليها ذلك الحلي، وكانت ذات جمال، واسم الرجل حرملة، فقال لها: هل تباعين? فقالت: نعم، أنا وحدي بعشرة آلاف، ومعي مولاتي بألفين، فتزوج حرملة بمولاتها، فذهب حديثا في الناس، فقالوا: يا مُشَخْلَبَة ماذا الجَلَبَة، تزوج حَرْمَلَة بعجوز أرْمَلة. فتسمى الجارية مُشَخْلَبةً بما عليها من الحلي والخرز.
شمخر: الشَمَخْتَر: معرب، قال:
والأزذ أمسى نحبهم شَمَخْتَرا
شنخب: الشُّنْخُوبُ: رأس دهق من الجبل، وجمعه: شَناخيبُ، قال:
وأبْصَرَتْ شَخْصَه من رأس مرقبة		ودون موضعها منه شَنـاخـيبُ
أي عظيم الجسم والصدر.

##### Türkçe

**الخاء** ve **الشين**

**شمخر**: **الشُّمَّخْرُ** ve **الشَّمِّخْرُ**, ve **الضُّمَّخْرُ** ve **الضِّمَّخْرُ**: aygırlardan iri olan; Rوبة dedi ki:
أَبناءُ كل مصعبٍ **شِمَّخُرِ**
سامٍ على رغم العدى **ضِمَّخُرِ**
Ve denilir: **الشِّمَّخُر**: nefsi aziz olan; **الضِّمِّخُرُ**: iri, ezip-parçalayan; her şeyi ezer.

**شندخ**: Atlardan **الشُّنْدُخُ**: ateşli, öne yönelen.

**خشرم**: **الخَشْرَمُ**: eşekarılarının ve bal arılarının barınağı; ve onun evi, oyukları olan (yerdir).
Ve hadiste: “Sizden öncekilerin yolunu mutlaka arşın arşına ve kulaç kulaça bineceksiniz; hatta eğer onlar bir eşek arısının **خَشْرَم**’ına girseler, siz de mutlaka ona gireceksiniz.”
Ve şiirde **الخَشْرَمُ**, eşekarıları topluluğunun adı olarak gelmiştir; dedi ki:
وكأنها خَلْفَ الطري?دَةِ **خَشْرَمٌ** متبددُ
Köpekleri vasfeder.
Ve **الخَشْرمةُ**: taşları kırıntı kırıntı, kırmızı, saçılmış olan bir taşlık; onda sarplık vardır; pek de kalın değildir; ve altında çamur vardır; bazen dağların sırtlarında olur. Nerede olursa olsun, ne uzar ne genişler; ve o, bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmıştır.
Eğer **الخَشْرمةُ** yerle düz olursa, o **القفاف**’dandır; ancak, ona karışan süt ve çamur sebebiyle isim ona yapışık kalmıştır.
Ve yapışık isim, taşlık, taşları ardışık olduğunda; bir kısmı bir kısmına (yakın), yere doğru giden; ve bir kısmı sökülmüş iri (taşlar) olduğunda (verilir). **الخَشْرَمَة**’nin taşları ondan daha küçüktür; ve onun en büyük taşları, adam boyu gibidir.
Ve adam taşlığın sırtına çıktığında, onda düzlükler ve çukurlar olur; ancak, içindeki sökülmüş iri taşlardan onun taşlık olduğu bilinir; onu taşlık yapan, taşlarının çokluğudur.
Ama **الخَشْرمةُ**, eğer toprağın altında olursa, bu isim ondan düşmüştür; o hâlde o bir taşlıktır; bütün bunlar dağdandır.

**خرشم**: **الخُرشُومُ**: bir vadiye yahut bir düzlüğe yukarıdan bakan dağın burnu.

**خرفش**: Ve **المُخرْنَفِش** ve **المُخْرَنْشِمُ**: öfkelenmiş gibi olandır.

**خرمش**: **الخَرْمَشَةُ**: yazıyı ve işi ve benzerini bozmak.

**شمرخ**: Dağdan **الشِّمْراخُ**: inceleşmiş, üst tarafında uzun (olan).
Ve **الشِّمْراخُ**: bir salkımın yahut bir üzüm salkımının sapçığı.
Ve **الشِّمْراخُ** (alındaki) **الغُرَّة**’den: burun üzerine akan şey.
Ve **الشُّمْرُوخُ**: kalın dalın üstünde ince bir dal; o yılından ince, yumuşak olarak çıkmıştır.

**خنبش**: Ve **الخُنابِشةُ**, hamileliği artık belli olmuş aslanlardandır; çoğulu **الخُنابِشاتُ**.

**خنشل**: Ve bir adam **خَنْشَلٌ** ve **خَنْشَليلٌ**, yani: yaşlı, güçlü; develerden ve dişi develerden de böyledir; dedi ki:
قد عَلِمَتْ جارية عطبـولُ		أني بنصل السيف **خَنْشَليلُ**

**شخلب**: **مُشَخْلَبةٌ** kâhinlere ait bir kelimedir; onun yapısı üzere Arapçadan hiçbir şey yoktur. O, liften ve boncuktan, takı benzerleri yapılan şeydir. Bu ismin başlangıcı, bir cariyenin onunla süsleniyor olmasıdır.
Ve **مُشَخْلَبةُ**, cariyenin adıdır; bir adam onu gördü; üzerinde o takı vardı; ve güzellik sahibi idi; adamın adı **حرملة** idi; ona dedi ki: “Satar mısın?” O dedi ki: “Evet; ben tek başıma on bin(e), ve benimle birlikte hanımım iki bin(e).” Bunun üzerine **حرملة** hanımıyla evlendi; bu, insanlar arasında bir söz olarak yayıldı; dediler ki: “Ey **مُشَخْلَبَة**! bu gürültü nedir; **حَرْمَلَة** yaşlı bir dul kadınla evlendi.” Böylece cariye, üzerinde bulunan takı ve boncuk sebebiyle **مُشَخْلَبةً** diye adlandırıldı.

**شمخر**: **الشَمَخْتَر**: Arapçalaştırılmıştır; dedi ki:
والأزذ أمسى نحبهم **شَمَخْتَرا**

**شنخب**: **الشُّنْخُوبُ**: dağdan bir tepenin başı; çoğulu: **شَناخيبُ**; dedi ki:
وأبْصَرَتْ شَخْصَه من رأس مرقبة		ودون موضعها منه **شَنـاخـيبُ**
Yani: cismi ve göğsü büyük.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D9%84%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قال الليث: مَشْخَلَبةٌ كلمة عِراقِـيَّةٌ، ليس على بنائها شيء من العَرَبِـيَّة، وهي تُتَّخَذ من اللِّيفِ والخَرَزِ، أَمثالَ الـحُلِـيِّ. قال: وهذا حديثٌ فاشٍ في الناس: يا مَشْخَلَبهْ، ماذا الجَلَبهْ؟ تَزَوَّجَ حَرْمله، بعَجُوزٍ أَرْمَلَه؛ قال: وقد تسمى الجاريةُ مَشْخَلَبةً، بما يُرى عليها من الخَرَزِ، كالـحُلِـيِّ.

##### Türkçe

قال الليث: **مَشْخَلَبةٌ** Irakî bir kelimedir; onun yapısı üzere Arapçadan hiçbir şey yoktur; o, liften ve boncuktan, süs eşyası misalleri gibi, yapılır. قال: Ve bu, insanlar içinde yaygın bir hadistir: “Ey **مَشْخَلَبهْ**; **الجَلَبهْ** nedir?” “**حَرْمله** ile, dul bir yaşlı kadınla evlendi.” قال: Ve cariye, üzerinde boncuktan, süs eşyası gibi, görülen şey sebebiyle **مَشْخَلَبةً** diye adlandırılır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D9%84%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المشخلبة بفتح الميم وسكون الشين وفتح الخاء المعجمتين واللام والباء وآخره هاء، أهمله الجوهري. قال الليث: هي كلمة عراقية أي استعملها العراقيون في لسانهم. قال المتنبي:
  بياض وجه يريك الشمس حالكة                      ودر لفظ يريك الدر مخشلبـا وهي خرز بيض يشاكل اللؤلؤ يخرج من البحر، وهو أقل قيمة. وقال الواحدي في شرح الديوان: هو خرز وليست بعربية ولكنه استعملها على ما جرت به، ويروى: مشخلبا، وهما لغتان للنبط فيما يشبه الدر من حجارة البحر وليس بدر، والعرب تقول: الخضض. قلت: وقريب منه قول الخفاجي في شفاء الغليل. أو الحلي يتخذ من الليف والخرز. و قال: قد تسمى الجارية مشخلبة بما عليها من الخرز كالحلي. قال: وهذا حديث فاش بين الناس: يا مشخلبه، ماذا الجلبه، تزوج حرمله، بعجوز أرمله وليس على بنائها شيء من العربية. هذا آخر ما قاله الليث، كذا في اللسان والتكملة.

##### Türkçe

**المشخلبة**: **الميم**’in fethası, **الشين**’in sükûnu, **الخاء** (mu‘ceme) ve **اللام** ve **الباء**’ın fethasıyladır; sonu **هاء**’dır. Cevherî onu ihmal etti. Leys dedi: O, Irakça bir kelimedir; yani Iraklılar onu dillerinde kullanmışlardır. Mütenebbî dedi:
  Bir yüz beyazlığı ki sana güneşi karanlık gösterir                      ve bir lafız incisi ki sana inciyi **مخشلبـا** gösterir

Ve o, inciye benzeyen beyaz boncuklardır; denizden çıkar; ve o daha az kıymetlidir. Vâhidî divanın şerhinde dedi: O boncuktur ve Arapça değildir; fakat onu, cereyan ettiği üzere kullanmıştır; ve şöyle rivayet olunur: **مشخلبا**; ve ikisi, deniz taşlarından inciye benzeyen şey hakkında Nabatîlerin iki dilidir; ve (o) inci değildir; Araplar **الخضض** der. Dedim: Hufâcî’nin Şifâü’l-Ğalîl’deki sözü de ona yakındır. Yahut liften ve boncuktan yapılan süstür. Ve dedi: Câriye, üzerinde boncuklar bulunması sebebiyle, süs gibi, **مشخلبة** diye adlandırılabilir. Dedi: Ve bu, insanlar arasında yaygın bir hadistir: “Ey **مشخلبه**; nedir bu gürültü; Hurmala ile evlen; dul bir yaşlı kadınla”; ve onun kuruluşunda Arapçadan hiçbir şey yoktur. Bu, Leys’in söylediğinin sonudur; Lisân ve Tekmile’de böyledir.
