# شدح — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AD/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AF%D8%AD/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AD.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شدح

ح ش د
حشد ، شحد ، شدح
استعمل من وجوهه : حشد ، شحد ، شدح .
حشد : قال الليث : حَشَد القوم إذا خَقُّوا في التَّعاون وكذلك إذا دُعُوا فأسرعوا للإجابة قال : وهذا فعل يستعمل في الجميع ، وقَلَّما يقال للواحد حَشَد إلا أنهم يقولون للإبل : لها حالبٌ حاشد ، وهو الذي لا يَفْتُر عن حَلْبها ، والقيام بذلك . قلت : المعروف في حلْب الإبل حاشِك بالكاف لا حاشِد بالدّال ، وقد مرّ تفسيره في باب حَشَك إلا أن أبا عُبيد قال : يقال : حَشَد القومُ ، وحَشَكُوا ، وتَحتْرشُوا بمعنى واحد فجمع بين الدَّال والكاف في هذا المعنى وفي حديث صفة رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الذي يُروى عن أُمِّ معْبد الخُزاعِية : ( مَحْفُودٌ مَحْشُودٌ أرادت أن أصحابه يخدمونه ويجتمعون عليه . ويقال : احتشد القومُ لفلان إذا أردتَ أنهم تَحَمَّعوا له وتَأَهّبوا ، وعند فلان حَشَدٌ من الناس أي جماعة قد احتشدوا له ، وقال أبو عمرو : يقال للرجل إذا نزل بقوم وأكرموه وأحسنوا ضيافته قد حشدوا له ، وقال الفرّاء : حشدوا له وحَفَلوا له إذا اختلطوا له وبالغوا له في إلْطافه وإكرامه .
الحَرَّاني عن ابن السِّكِّيب :
أرض نَزْلَة : تَسِيلُ من أدنى مَطَر ، وكذلك أَرْضٌ حَشاد وزَهادٌ ، وأرض شَحاح .
وقال النضر : الحَشادُ من المسايل إذا كانت أرضٌ صُلْبة سريعةُ السيل وكثرت شِعابُها في الرَّحْبَة وحَشَد بعضها بعضا .
قال : ورجل محشود : عنده حَشْدٌ من الناس .
شحد : قال الليث : الشُّحْدودُ : السيءُ الخُلُق ، وقالت أَعرابية وأرادت أن تركب بَغْلاً : لعله حَيُوص أو قَمُوص أو شُحْدودٌ ، وجاء به غير الليث .
شدح : أهمله الليث ، وروى أبو عُبيد عن الفراء : انشدح الرجل انشداحاً إذا استلقَى وفَرَّج رِجْلَيْه .
وقال أبو عمرو : ناقة شَوْدَح : طويلة على وجه الأرض ، وأنشد :
قَطَعتُ إلى مَعْرُوفِها مُنكراتِها
بِفَتْلاءِ إمْرارِ الذِّراعَيْن شَوْدَح
ويقال : لك عن هذا الأمر مُشْتدَح ومُرْتَدَح ومُرْتَكَح ومُنْتَدَح ، وشُدْحَةٌ وبُدْحَة ورُكْحة ورُدْحَة وفُسْحة بمعنى واحد .
وكلأ شادِح وسادِح ورادِح أي واسع كثير .

### Türkçe

ح ش د
**حشد** , **شحد** , **شدح**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **حشد** , **شحد** , **شدح**.

**حشد**: el-Leys dedi: **حَشَد** kavim, eğer yardımlaşmada haklarını yerine getirdilerse; yine, eğer çağrıldılar da icabete hızlandılarsa. Dedi: Bu, hepsi hakkında kullanılan bir fiildir; ve tekil için **حَشَد** denilmesi pek azdır; ancak onlar develer için: onun bir **حاشد** sağanı vardır, derler; o, onları sağmaktan ve bununla kaim olmaktan gevşemeyen kimsedir. Ben dedim: Develeri sağmada bilinen **حاشِك** ( **الكاف** ile)dir, **حاشِد** ( **الدّال** ile) değil; onun tefsiri **حَشَك** babında geçmişti; ancak Ebû Ubeyd dedi: “**حَشَد** kavim” ve “**حَشَكُوا**” ve “**تَحتْرشُوا**” bir mânâdadır; böylece bu mânâda **الدَّال** ile **الكاف**’ı bir araya getirdi. Ve Ümmü Ma‘bed el-Huzâ‘iyye’den rivayet olunan Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatı hadîsinde: (**مَحْفُودٌ مَحْشُودٌ**; onunla, ashabının ona hizmet ettiğini ve onun üzerinde toplandıklarını kastetti.) Ve denir: **احتشد** kavim falan kimse için; eğer onların onun için toplandıklarını ve hazırlandıklarını kast edersen. Ve falanın yanında insanlardan bir **حَشَدٌ** vardır; yani onun için toplanmış bir cemaat. Ebû Amr dedi: Bir adam için, bir kavme indi de onu ikram ettiler ve misafirliğini güzel yaptılar ise: onun için **حشدوا** ettiler, denir. el-Ferrâ dedi: Onun için **حشدوا** ettiler ve onun için **حَفَلوا** ettiler; yani onun için birbirine karıştılar ve ona lütufta ve ikramda mübalağa ettiler.

el-Harrânî, İbn es-Sikkîb’den:
**أرض نَزْلَة**: en aşağı bir yağmurdan akar; yine **أَرْضٌ حَشاد** ve **زَهادٌ**; ve **أرض شَحاح**.

en-Nadr dedi: **الحَشادُ** mesâilden (akış yerlerinden)dir; eğer yer sert, seli çabuk olan bir yer ise ve genişlikte vadicikleri çoğalır ve bazısı bazısını **حَشَد** ederse.

Dedi: Ve **رجل محشود**: onun yanında insanlardan bir **حَشْدٌ** vardır.

**شحد**: el-Leys dedi: **الشُّحْدودُ**: kötü huylu. Bir bedevî kadın dedi ve bir katıra binmek istedi: “Belki **حَيُوص**tur veya **قَمُوص**tur veya **شُحْدودٌ**dur.” Onu el-Leys’ten başkası da getirdi.

**شدح**: el-Leys onu ihmâl etti. Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan rivayet etti: Adam **انشدح** eder, **انشداحاً**; eğer sırtüstü yatar ve iki bacağını ayırırsa.

Ebû Amr dedi: **ناقة شَوْدَح**: yer yüzü üzerinde uzun (boylu). Ve şu beyti inşâd etti:
قَطَعتُ إلى مَعْرُوفِها مُنكراتِها
بِفَتْلاءِ إمْرارِ الذِّراعَيْن شَوْدَح

Ve denir: Bu işten senin için bir **مُشْتدَح** ve **مُرْتَدَح** ve **مُرْتَكَح** ve **مُنْتَدَح** vardır; ve **شُدْحَةٌ** ve **بُدْحَة** ve **رُكْحة** ve **رُدْحَة** ve **فُسْحة** bir mânâdadır.

Ve **كلأ شادِح** ve **سادِح** ve **رادِح**; yani geniş, çok.
