# شدقم (ش-د-ق-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%82%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AF%D9%82%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - د - ق - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%82%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والشين
شدقم: الشَّدْقميَ: الواسع الشِّدْق، والشّدقم أيضاً. ويقال: هو منسوب إلى شَدقَهم وهو فحل من فحول إبل العرب معروف.
دمشق: الدَّمْشَقُ: الخفيفة من النوق، السريعة. ودِمَشْقُ: اسم جند من أجناد الشام، واسم كورة من كورها.
برقش: البَرْقشة: شبه تنقيش بألوان شتى، وإذا اختلف لون الأرقش سمي: برقشة.
والبِرْقِشُ طويئر من الحمر صغير، منقش بسواد وبياض، قال:
وبِرقِشاً يغدو على مَعالق
شبرق: الشِّبْرِقُ: نبات غض.
والشِّبرِقة. نهش البازي اللحم، وتمزيقه.
وثوب مُشَبْرقٌ، أي: أَفْسِدَ نَسْجاً وسخافة. وصار الثوب شباريق، أي: قطعاً، قال:
فجاءت بنسج العنكبوت كأنـه		على عصويها سابري مُشَبْرَقُ
والدابة تُشَبْرِقُ في عدوها، وهو شدة تباعد قوائمها، قال:
من جذبه شِبْراقُ شد ذي عمق
قشبر: القُشْبُورُ: المرأة التي لا تحيض.
قرشم: القُرْشُوم: شجرة، زعموا، أنها تنبت القردان، وذلك أنها مأواها.
شقرق: الشِّقِرّاقُ، والشِّقِرقاقُ، والشِّرِقْراقُ، لغات: طائر يكون بأرض الحرم، في منابت النخل كقدر الهُدْهُد، مرقط بخضرة وبياض وحمرة وسواد، قال: صوت شُقُرّاقٍ إذا قال: قِرِرْ ششقل:
الشَّشْقَلَةُ: كلمة حميرية عبادية، لهج بها صيارفة العراق في تعبير الدينار. يقولون: قد ششقلناها أي: الدنانير، أي: عيرناها، إذا وزنوها ديناراً ديناراً. ليست بعربية محضة.
قنفش: القَنْفَشَةُ: التّقَبُّض. وعجوز قِنْفِشة: متقبضة.

##### Türkçe

**القاف** ve **الشين**
**شدقم**: **الشَّدْقميَ**: geniş **الشِّدْق** sahibi; ve **الشّدقم** da (böyledir). Ve denilir: O, **شَدقَهم**’e nispetlidir; o, Arap develerinin erkeklerinden, bilinen bir erkek devedir.
**دمشق**: **الدَّمْشَقُ**: dişi develerden hafif olan, hızlı olan. Ve **دِمَشْقُ**: Şam’ın askerî birliklerinden bir birliğin adı ve onun bölgelerinden bir bölgenin adıdır.
**برقش**: **البَرْقشة**: türlü renklerle nakışlamaya benzer (bir şey). Ve **الأرقش**’in rengi farklılaştığında ona **برقشة** denildi.
Ve **البِرْقِشُ**: eşeklerden küçük bir kuşçuk; siyahlık ve beyazlıkla benekli. Dedi ki:
وبِرقِشاً يغدو على مَعالق
**شبرق**: **الشِّبْرِقُ**: taze bir bitki.
Ve **الشِّبرِقة**. Doğanın eti ısırması ve onu parçalayışı.
Ve **مُشَبْرقٌ** bir elbise; yani: dokuma bakımından ve bayağılıkla bozulmuş. Ve elbise **شباريق** oldu; yani: parçalar. Dedi ki:
فجاءت بنسج العنكبوت كأنـه		على عصويها سابري مُشَبْرَقُ
Ve binek hayvanı koşusunda **تُشَبْرِقُ**; o, ayaklarının şiddetle birbirinden uzaklaşmasıdır. Dedi ki:
من جذبه شِبْراقُ شد ذي عمق
**قشبر**: **القُشْبُورُ**: hayız görmeyen kadın.
**قرشم**: **القُرْشُوم**: bir ağaç; iddia ettiler ki o, keneleri bitirir; çünkü o, onların barınağıdır.
**شقرق**: **الشِّقِرّاقُ** ve **الشِّقِرقاقُ** ve **الشِّرِقْراقُ**: lehçelerdir; Harem arazisinde, hurma bitim yerlerinde bulunan, **الهُدْهُد** kadar bir kuş; yeşillik, beyazlık, kırmızılık ve siyahlıkla benekli. Dedi ki: **شُقُرّاقٍ**’ın sesi, “**قِرِرْ**” dediğinde.
**ششقل**:
**الشَّشْقَلَةُ**: Himyerî, ibâdî bir kelimedir; Irak sarrafları dinarı ifade etmede onunla ağız alışkanlığı edinmiştir. Derler: **ششقلناها**; yani: dinarları; yani: onları ayarladık; onları dinar dinar tarttıklarında. Katıksız Arapça değildir.
**قنفش**: **القَنْفَشَةُ**: büzülme. Ve **قِنْفِشة** bir kocakarı: büzülmüş.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%82%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَدْقَمُ: الواسعُ الشِدءقِ.

##### Türkçe

**الشَدْقَمُ**: **الشِدءقِ** geniş olan.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%82%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب في الرباعي: الشَّدْقَمِيُّ والشَّدْقَمُ الواسِعُ الشِّدْق، وهو من الحروف التي زادت العرب فيها الميم، مثل زُرْقُمٍ وسُتْهُمٍ وفُسْحُمٍ؛ قال ابن بري: ومنه يقال شُداقِمٌ؛ قال الزَّفَيانُ: شُداقِمٍ ذي شِدْقٍ مُهَرَّتِ
وفي حديث جابر: حَدَّثَه رجلٌ بشيء فقال ممن سمعتَ
هذا؟ فقال: من ابن عباس، قال: من الشَّدْقَمِ؛ هو الواسِع الشِّدْقِ، ويوصف به المِنْطِيقُ البَلِيغُ المُفَوَّه. وشَدْقَمٌ: اسم فحل من فحول إِبل العرب معروف؛ قال الجوهري: شَدْقَمٌ فحل كان للنعمان بن المنذر ينسب إِليه الشَّدْقمِيَّاتُ من الإِبل؛ قال الكميت:
غُرَيْرِيَّةُ الأَنسابِ أَو شَدْقَمِيَّةٌ،
يَصِلْنَ إِلى البِيدِ الفَدافِدِ فَدْفَدا

##### Türkçe

**التهذيب**’de rubâîde: **الشَّدْقَمِيُّ** ve **الشَّدْقَمُ**: geniş **الشِّدْق**; ve o, Arapların onda **الميم**’i artırdıkları harflerdendir; **زُرْقُمٍ** ve **سُتْهُمٍ** ve **فُسْحُمٍ** gibi. İbn Berrî dedi: Ve ondan, **شُداقِمٌ** denilir. **الزَّفَيانُ** dedi:

**شُداقِمٍ** ذي **شِدْقٍ** مُهَرَّتِ

Câbir hadîsinde: Bir adam ona bir şey anlattı; bunun üzerine dedi ki: “Bunu kimden işittin?” Dedi ki: “İbn Abbâs’tan.” Dedi ki: “**الشَّدْقَمِ**’den.” O, geniş **الشِّدْق** sahibidir; ve onunla, beliğ, ağzı iyi laf yapan konuşan vasfedilir. Ve **شَدْقَمٌ**: Arap develerinin meşhur erkek develerinden bir erkek devenin adıdır. Cevherî dedi: **شَدْقَمٌ**, Nu‘mân b. el-Münzir’in bir erkek devesiydi; develerden **الشَّدْقمِيَّاتُ** ona nisbet edilir. el-Kumeyt dedi:

غُرَيْرِيَّةُ الأَنسابِ أَو **شَدْقَمِيَّةٌ**،
يَصِلْنَ إِلى البِيدِ الفَدافِدِ فَدْفَدا

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%82%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الشَّدْقَم كَجَعْفَر وعُلابِط : | الأَسَدُ ) ، الأَخِيرَةُ عن ابنِ بَرِّيّ . | وأَنْشَدَ لِلزَّفَيان : | % ( شُدَاقِمٍ ذي شِدْقٍ مُهَرَّتِ % ) % | | ( و ) أَيْضًا : ( الوَاسِعُ الشِّدْقِ ) من | الرِّجال ، قال الأَزْهَرِيُّ :   وهو | من الحُروفِ التي زَادَت العَرَبُ فيها | المِيمَ مِثْل زُرْقُم وسُتْهُم وفُسْحُم   . | | قلت : وقد صَرَّح بِذلِك غَيرُ واحدٍ | من أَئِمَةِ النَّحْوِ واللُّغَة ، فَحِينئِذٍ مَحَلُّه | حَرْفُ القَافِ . | | قال شَيْخُنا : وفي حَواشِي مكّى | على التَّوْضِيح الهِشامِي أنَّ ذالَه | مُعْجَمَة . وفي حَواشِيه أَيْضًا لغِيْر | واحد أنَّها مَهْمَلَة ، وهو ظاهِرُ | المُصَنِّف . قال : وقد أوضَحْت في | شُروحِ الخُلاَصَة أن التِّرَدُّدَ في هذِهِ | الدَّال والحكمَ عليها بالإِعْجَام من |

| أَكْبَرِ الأَوْهام ، فلا يُعرَّج على مَنْ مَالَ | إليه ، ولا يُعَوَّلُ عليه . | | ( و ) شَدْقَمٌ ( كَجَعْفَرٍ : فَحْلٌ ) كان | ( للنُّعْمان بنِ المُنْذِرِ ) مَلِك العَرَب ، | ( ومنه الشَّدْقَمِيّات من الإِبِل ) ، قال | الكُمَيْتُ : | % ( غُرَيْرِيَّةُ الأَنْسابِ أو شَدْقِميَّةٌ % | يَصِلْن إلى البِيدِ الفَدَافِد فَدْفَدا ) % | | كذا في الصِّحاح . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْركَ عَلَيْه : | | الشَّدْقَمِيّ : هو الواسِعُ الشِّدْقِ ، نَقَلَه | الأزهرِيُّ . والشَّدْقَم يُوصَفُ به البَلِيغُ | المُفَوَّه المِنْطِيقُ ، وبه فُسِّر حَدِيثُ | جابِر :   حَدَّثَه رَجُلٌ بِشَيْءٍ فقال : | مِمَّنْ سَمِعَتَ هذا ؟ فقال : مِن ابْنِ | عَبَّاس . قال : من الشَّدْقَم   . | | وبنو شَدْقم : بطْن من العَلَوِيِّين | بالمَدِينة . | |

##### Türkçe

( **الشَّدْقَم** **كَجَعْفَر** ve **عُلابِط**:
aslan), sonuncusu İbn Berrî’den.

Ve **الزَّفَيان**’a ait olarak inşâd etti:
% ( **شُدَاقِمٍ** ذي **شِدْقٍ** مُهَرَّتِ % ) %

(ve) ayrıca: (şiddakı geniş olan) erkeklerden; **الأَزْهَرِيُّ** dedi ki: o, Arapların onda **المِيمَ**’i artırdığı harflerdendir; **زُرْقُم** ve **سُتْهُم** ve **فُسْحُم** gibi.

Dedim: bununla, nahiv ve lugat imamlarından birden başkası açıkça ifade etmiştir; o hâlde yeri **حَرْفُ القَافِ**’tır.

Şeyhimiz dedi ki: Mekki’nin **التَّوْضِيح الهِشامِي** üzerine hâşiyelerinde, onun **ذال**’ının **مُعْجَمَة** olduğu (yazılıdır). Ve hâşiyelerinde de birden başkası için, onun **مَهْمَلَة** olduğu (yazılıdır); bu, musannifin zâhiridir. Dedi ki: **الخُلاَصَة** şerhlerimde açıkladım ki, bu **الدَّال**’da tereddüt ve ona **الإِعْجَام** hükmü vermek, en büyük vehimlerdendir; ona meyledene iltifat edilmez ve ona güvenilmez.

(ve) **شَدْقَمٌ** (**كَجَعْفَرٍ**: aygır) idi; (Arapların meliki) **النُّعْمان بنِ المُنْذِرِ**’in idi; (ve ondan, develerden **الشَّدْقَمِيّات**) (vardır). **الكُمَيْتُ** dedi ki:
% ( **غُرَيْرِيَّةُ** الأَنْسابِ أو **شَدْقِميَّةٌ** %
يَصِلْن إلى البِيدِ الفَدَافِد فَدْفَدا ) %

Böylece **الصِّحاح**’ta (geçer).

[ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:

**الشَّدْقَمِيّ**: o, şiddakı geniş olandır; onu **الأزهرِيُّ** nakletti. Ve **الشَّدْقَم** ile, beliğ, ağzı geniş, konuşması düzgün olan vasfedilir; bununla, Câbir hadisi tefsir edilmiştir: bir adam ona bir şey anlattı da dedi ki: bunu kimden işittin? dedi ki: **ابْنِ عَبَّاس**’tan. Dedi ki: **من الشَّدْقَم**.

Ve **بنو شَدْقم**: Medine’de **العَلَوِيِّين**’den bir batındır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%82%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَدْقَمٌ
شَدْقَمٌ ذ Wide in the شِدْق [or side of the mouth]; (S, K;) applied to a man; as also ↓ شَدْقَمِىٌّ; (TA;) and ↓ شُدَاقِمٌ: (K, TA:) [mentioned under this head in the S and K, but] the م is augmentative. (Az, S.) It has been erroneously said that it is with the pointed ذ. (MF.) ― -b2- See also أَشْدَقُ. ― -b3- Also The lion; (K;) and so ↓ شُدَاقِمٌ. (IB, TA.) ― -b4- And A certain stallion-camel belonging to En-Noamلn Ibn-El-Mundhir: whence ↓ شَدْقِمِيَّاتٌ Certain camels, so called in relation to that stallion. (S, K.)

شَدْقَمِىٌّ
شَدْقَمِىٌّ ذ : and شَدْقَمِيَّاتٌ: see the preceding paragraph.

شُدَاقِمٌ
شُدَاقِمٌ ذ : see the first paragraph, in two places.

##### Türkçe

شَدْقَمٌ
**شَدْقَمٌ** ذ **Wide in the شِدْق [or side of the mouth]**; (S, K;) bir erkeğe uygulanır; bunun gibi ↓ **شَدْقَمِىٌّ**; (TA;) ve ↓ **شُدَاقِمٌ**: (K, TA:) [S ve K’da bu başlık altında zikredilmiştir, fakat] **م** ziyadedir. (Az, S.) Bunun, noktalı **ذ** ile olduğu hatalı olarak söylenmiştir. (MF.) ― -b2- Ayrıca **أَشْدَقُ**’a bak. ― -b3- Ayrıca Aslan; (K;) ve bunun gibi ↓ **شُدَاقِمٌ**. (IB, TA.) ― -b4- Ve En-Noamلn Ibn-El-Mundhir’e ait belirli bir aygır-deve: buradan ↓ **شَدْقِمِيَّاتٌ** belirli develer; o aygıra nispetle böyle adlandırılmıştır. (S, K.)

شَدْقَمِىٌّ
**شَدْقَمِىٌّ** ذ : ve **شَدْقَمِيَّاتٌ**: önceki paragrafa bak.

شُدَاقِمٌ
**شُدَاقِمٌ** ذ : birinci paragrafa, iki yerde, bak.
